كاروانسراي نيك پي
اين كاروانسرا در روستاي «نيك پي» در بخش «زنجانرود» از توابع شهرستان زنجان قرار دارد. بخش عمده اين كاروانسرا تخريب و تنها قسمتي از آن باقي مانده و نمايانگر عظمت آن در دوران برپايي است. كاروانسراي نيك پي با توجه به سبك معماري و تزيينات به كار رفته در آن، يك بناي عامالمنفعه به جاي مانده از دوران صفوي است و در زمان شاه عباس دوم در مسير يكي از راههاي عمده بازرگاني فلات ايران ساخته شد. وجود كاروانسراي سنگي در فاصله سي كيلومتري آن، گوياي رونق تجاري اين منطقه در آن عصر است.اين كاروانسرا از جمله كاروانسراهاي چهار ايواني دوران صفويه است و داراي نقشه چهار گوش، صحن و ميانسراي هشت ضلعي غير منظم بود و دور تا دور آن را حجرههاي چهارگانه فرا ميگرفت. طاق و قوسها در اين اثر تاريخي به صورت ضربي اعمال شده و عنصر قرينهسازي در آن به زيباترين شكل ـ مطابق الگوي رايج در معماري سنتي فلات ايران ـ اجرا شده است. از تزيينات بنا ميتوان به وجود طاقچههايي با قوس هلالي، طاقنماهايي با قوس جناغي و قاببنديهايي با آجرچيني ساده و به صورت يكنواخت در سطوح داخلي بنا اشاره كرد. در حال حاضر اين بنا در تملك اداره اوقاف استان زنجان است.
بر اساس متون تاريخي و دادههاي باستانشناسي، موجوديت شهر زنجان به روزگار ساسانيان باز ميگردد. آنچه مسلم است از اين واژه در متون دوران مياني و كهن ذكري به ميان نيامده است و بايد شكل اصلي اين كلمه يا قالب تغيير يافته آن را در متون دوران متأخر (دوره اسلامي) جستجو كرد. به اعتقاد حمدالهي مستوفي قزويني ـ مورخ سده هشتم هـ .ق ـ اين شهر را «اردشير بابكان» موسس سلسله ساساني ساخت و آن را «شهين» به معناي منسوب به شاه ناميد. همچنين در كتابهاي انجمن «آرا» و «آنند راج» آورده شده است:” كه زنجان شهري بود بزرگ در ميان ري و آذربايجان و وجه تسميه آن مخفف «زندگان» يعني اهل كتاب زند است.“ به نظر ميآيد اين واژه يعني «زنديگان» بر اثر تغيير و تحول زباني در طول زمان به واژه زنگان تغيير يافته و در دوره اسلامي به واژه زنجان تبديل شد.
دامغان: دامغان در فاصله ۳۳۵ كيلومتري تهران واقع شده است.نواحي شمالي آن را كوهستانهاي البرز مركزي و بقيه قلمرو آن را بيابان و كوير در برگرفته است. دامغان در معرض بادهاي شديد غبار آلود شمالي است. آب و هواي آن در نواحي كوهستاني معتدل و در نواحي كويري گرم است دامغان از شهرهاي قديمي ايران است.
شاهرود: شاهرود تا تهران ۴۰۰ كيلومتر فاصله دارد. در قسمت شمالي آن سلسله جبال البرز و در قسمت جنوبي آن كوير نمك قرار گرفته است. رود تاش از اين شهر ميگذرد و به كوير منتهي ميشود. آب و هواي آن در نواحيكوهستاني سرد و در ساير مناطق نسبتاً معتدل است. بسطام و ميامي و كلاته خيج از روستاهاي توابع شاهرود هستند
سمنان: سمنان در فاصله ۲۲۱ كيلومتري تهران بر سر راه خراسان واقع شده است. اين شهر محل رفت و آمد اقوام مختلف بوده و در كتب تاريخي نيز به كرات از آن نام برده شده است. در آغاز قرن چهارم هجري سمنان جزو قلمرو آل زيار بود كه بعد از انقراض اين سلسله به تصرف آل بويه درآمد. در آن دوره شهرهاي قومس جزو منطقه ديلم به شمار ميآمد. در سال ۴۲۷ ه.ق تركان غز خرابيهاي زيادي به شهر وارد ساختند. سمنان در سال ۶۱۸ ه.ق در اثر حمله مغولان ويران گرديد ولي در دورههاي بعد، از جمله در دوره صفوي و قاجار آبادانيهايي در آن صورت گرفت كه آثار متعددي از آن دورهها برجاي مانده است. سمنان امروزي آباد و زيباست
ماهنشان
اين شهرستان در قسمت جنوب استان واقع و مركز آن شهر «ماهنشان» است و بالغ بر 4180 كيلومتر مربع مساحت دارد. طبق نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375ش، جمعيت اين شهرستان برابر با 67388 نفر است. شهرستان ماهنشان داراي دو بخش «انگوران» و «مركزي»، دو شهر «دندي» و «ماهنشان» و هفت دهستان است. اين شهرستان به دليل داشتن معادن سرب و روي از اهميت ويژهاي در سطح استان برخوردار است.
مراكز ديدني: قلعه بهستان، قلعه ارزهخوران، قلعه جوق، ياستي قلعه، تخت بلقيس، درياچه پري، چشمههاي آبگرم و معدني.