قلعه يا حصار شهر زنجان: حصار شهر زنجان كه به «قلعه زنجان» نيز شهرت دارد، از آثار دوران سلجوقي است كه در فتنه مغول قسمت اعظم آن تخريب شده است ؛ اين حصار در دورۀ صفويه، به علت انطباق موقعيت آن بر روي نقشه طرح كلي شهر و هماهنگي آن با موانع طبيعي دفاعي كه داراي اهميت سوق الجيشي است، مجدداً منطبق بر مسير ديوار قبلي بازسازي شده است. قلعه زنجان از طريق شش دروازه ورودي با روستاهاي حوزه نفوذ زنجان و شهرهاي هم جوار آن مرتبط بوده است. در داخل اين حصار عناصر تاريخي شهر احداث شده اند.

ميل خويين
روستاي تاريخي «خويين» در كيلومتر شصت جادة زنجان ـ بيجار قرار دارد. در ضلع جنوبي ارتفاعات مشرف به روستا و در ميان قبرستان قديمي و متروكه بناي تاريخي ميل خويين ـ به عنوان يك ميل راهنما ـ ديده مي‌شود. گنبد اين بنا دو پوششه آجري و از نوع زنگوله‌اي است. بدنه اصلي بنا با لاشه سنگ و گچ آهك بر پا شده است. در حال حاضر يك ورودي در ضلع شمالي قرار دارد و براي ورود به آن بايد سه پله را طي نمود. هم‌چنين در اضلاع شمالي و جنوبي آن دو پنجره جهت ديدباني ديده مي‌شود. با توجه به شيوه ساخت بنا و نيز گنبد ميل خويين كه از نوع زنگوله‌اي و قابل مقايسه با مقبرة قيدار نبي است، مي‌توان زمان ساخت آن را بين قرون پنجم تا هفتم هـ .ق دانست.

قلعه مهر (ارزه خوران)
اين قلعه صخره‌اي درحدود پانصد متري شمال شرق روستاي «ارزه خوران»، در كرانه جنوبي رودخانه قلعه چاي ماهنشان قرار دارد. با توجه به آثار بر جاي مانده، دو نوع معماري صخره‌اي و ساخت و ساز سنگي و آجري در اين قلعه قابل مشاهده است. اين قلعه به دليل نوع كاربري آن كه يكي از استحكامات دفاعي و نظامي بود، داراي فضاها و ساختار ويژه است. به استناد مطالعات و بررسي‌هاي باستان‌شناسي (به خصوص سفال‌هاي پراكنده در منطقه)، مي‌توان قدمت اين قلعه را دوران مياني اسلامي حد فاصل قرون هفتم و هشتم هـ‌.ق تخمين زد.

پل مير بهاءالدين: پل مير بهاءالدين بزرگ ترين و قديمي ترين پل موجود در حومه جنوبي شهر زنجان است كه در دوره قاجاريه، بر روي رودخانه زنجان رود ساخته شده است. اين پل كه در فضاي طبيعي بسيار زيبايي قرار گرفته است، در ميان كشتزارهاي اطراف جلوه زيبايي دارد و مورد استفاده اهالي قرار مي گيرد. معماري اين پل به پيروي از تكنيك هاي دوره قاجار مطابق با الگوي پل سازي آن دوره با تركيب طاق ها و پايه ساخته شده است. اين پل كه به پل كهنه و پل اژدهاتو نيز معروف بوده است در زمان ناصرالدين شاه قاجار (سال 1312 هجري قمري) توسط ميربهاءالدين زنجاني ساخته شده است.

پل سردار: پل سردار در جنوب باختري حومه شهر زنجان، در ميان باغ ها و روي رودخانه زنجان رود بسته شده است و جاده زنجان بيجار از حاشيه آن مي گذرد. اين پل از بناهاي ساخته شده در دوره قاجاريه است و در گذشته به دليل هم‌جواري با دروازه شهر به پل قلتوق نيز معروف بوده است. پل سردار در اواخر دوره قاجاريه (سال 1333 هجري قمري) توسط سردار اسعدالدوله ذوالفقاري (سركرده برخي از افواج ناحيه خمسه) ساخته شد. سبك معماري اين پل از شيوه معماري پل ها در دوره قاجارپيروي مي كند. به تازگي استانداري زنجان نسبت به ساخت تأسيسات مجتمع فرهنگي- تفريحي حاشيه زنجان رود در اين منطقه اقدام كرده است.