بندرگناوه در ساحل خليج فارس بين بندر بوشهر و ديلم واقع شده است. شهر گناوه كنوني در جنوب گناوه قديم بنا شده است. از گناوه قديم نقاطي باقي ماندهاست كه امروزه به نامهاي تيرسول (شن فشرده)، تل گنبد، تل گوري، تل منارهو بالاخره تل امامزاده خوانده ميشود. در ويرانههاي اطراف گناوه، گوپال (گل پخته استوانهاي شكل به صورت سفال زرد يا سرخ رنگ كه آن را به عنوان گلوله يا منجنيق بر سر دشمن ميريختند) فراوان به چشم ميخورد.
درحال حاضر از گناوه قديم جز آثار سنگها و پيهاي مدفون در زير خاك و بعضي بازمانده تاقنماهاي سنگي ضربي آثاري مشهود نيست. گاه و بي گاه در درون گودالها و حفرهها و در زير پيهاي عمارت ويرانه، سكهها و دستافزارها و مصنوعات سنگي و سفالي يافت ميشود. نام اين بندر در كتابهاي قديمي به صورت گنابا، گنفه، گناوه، جنايه و جنابا هم آمده است. امامزاده سليمان يكياز مراكز زيارتي اين شهر است.
در كنار جاده گناوه - ديلم در محل تل امامزاده، مرقد امامزاده سليمان ابن علي واقع شده است . مردم بر اين اعتقادند صاحب مقبره يعني سليمان بن علي از اولاد حضرت زينالعابدين است
شهر كنگان
شهرستان كنگان در منتهي اليه جنوب شرق استان در نوار ساحلي خليج فارس قرار دارد واز نقاط ديدني استان بوشهر محسوب ميشود. بندر طاهري از توابع اين شهرستان در قرن چهارم هجري از اهميت بازرگاني زيادي برخوردار بود. خرابههاي بندرسيراف در غرب اين ناحيه در زمان استخري و مقدسي بزرگترين بندر ايران درخليج فارس بود و تمام كالاهايي كه از طريق دريا به ايران وارد ميشد در آن بندر توزيع ميشد و بعد از شيراز بزرگترين شهر اردشير خوره بود.
مجموعه قراين تاريخي موجود نشانگر آن است كه شهرستان كنگان نسبت به ساير شهرستانهاي استان از اهميت سوقالجيشي و بازرگاني و تاريخي جالب توجهي برخوردار است. علاوه برآثار به جا مانده از پيشينه تاريخي اين شهرستان كه عموماً تخريب شدهاند، چشمه آب گرم ميانلو در شمال كنگان از ديدنيهاي منطقه است.
بندر ديلم (مهروبان)
بندر قديمي مهروبان در بيستوچهار كيلومتري شمال بندر ديلم قرار داشت. آثارخرابههاي اين بندر هم اكنون در محلي به نام تل امامزاده مشهود است بندرديلم يا ديله تا پيش از خرابي بندر مهروبان كه در انتهاي راه باستاني معروف اصفهان- مهروبان قرار داشت، از بنادر بازرگاني مهم ايران بود. دليل نامگذاري ديلم به درستي مشخص نيست، اين نام شايد از اسم ديلمون كه نام قديمي جزيره بحرين است گرفته شده باشد. ديلم در زمان شورش قرامطه وآلبوسعيد نيز از مراكز نشر افكار قرامطه بود و گويا محل تولد حمدان قرامطنيز بوده است.
ناحيهاي كه در زمان قديم به آن شبانكاره ميگفتند با شهرستان دشتستان امروزي به مركزيت شهر برازجان يكي است. همانطور كه از كلمه شبانكاره كاملاً آشكار است، شغل اصلي مالكين شبانكاره ابتدا چوپاني و گلهداري بود كه پس از به قدرت رسيدن، شهر ايجرا مركز خود قرار دادند. اين شهر يكي از شهرهاي قديمي فارس بود و نزديك استهبان امروزي قرار داشت. نارنج و خرما و مخصوصاً انار آن مشهور است.
اين شهر پس از سقوط ملوك شبانكاره در نيمه اول قرن هشتم هجري قمري توسط «آل مظفر» خراب و ويران گرديد. ملوك شبانكاره از كازرون تا داراب را تحت نفوذ خود آورده بودند و در نواحي جنوبي فارس حكومت ميكردند. برازجان يكي از پايگاههاي مهم به شمار ميرفت و قلعهاي مستحكم داشت كه بقاياي آن هنوز وجود دارد.
مراكزتاريخي و ديدني
كاخ هخامنشي
كاخ كورش
آب انبار درخت
منطقه باستاني توز
تل مرو
تل طلسمي
تل حندق
تل پهن
دژ برازجان
شهرستان دير در پنجاه كيلومتري شمال غرب بندر طاهري از شهرستان كنگان واقع شده است. در اين شهرستان قلعه قديمي نيمه ويراني به نام قلعه جلالخان حاكم وجود دارد كه قدمت آن بيش از دويست سال نيست. در چند فرسخي شمال غرب دير نزديك محلي معروف به بردخون بقعه سادهاي به نام امامزادهشاه محمد وجود دارد كه از نظر قدمت و ارزش هنر معماري چندان اهميتي ندارد.
جاذبه هاي طبيعي
رودخانه مند
رودخانه شور
منطقه حفاظت شده مند
جزيره نخيلو
جزيره گرم