مددکاری اجتماعی
دیباچه: وقتی سخن از مددکاری میشود بسیاری از افراد به یاد زندانها یا پرورشگاهها میافتند که در آنجا افرادی به نام مددکار در دفتر یا واحد مددکاری فعالیت میکنند. اما حرفه مددکاری به فعالیت در دو مکان فوق محدود نمیشود. بلکه مددکاری اجتماعی، یکی از رشتههای کاربردی است که فارغالتحصیل آن باید بتواند در مراکز مختلف با استفاده از روشها و تکنیکهایی که آموزش دیده است، وارد زندگی انسانهایی شود که به هر دلیل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و خانوادگی دچار مشکل بوده و نمیتوانند مشکل خود را به تنهایی حل کنند یا منشأ مشکل خویش را تشخیص بدهند.در واقع این افراد میتوانند به یاری مددکارمشکل خویش را شناخته وحل نمایند. بنابراین اگر بخواهیم این رشته را به طور خلاصه معرفی کنیم، باید بگوییم که هدف رشته مددکاری این است که به افراد نیازمند به خدمات اجتماعی کمک کند تا خود را بیابند، مشکل خویش را بشناسند و سپس راه حل آن را پیدا کنند.
تواناییهای لازم :
یک مددکار باید دارای توانمندیهای روحی خاصی باشد؛ یعنی باید روحیهای قوی داشته باشد تا بتواند مشکلات و معضلاتی را که در زندگی انسانها میبیند، تحمل کند پس باید پذیرفت که افراد زودرنج و بسیار حساس و عاطفی به درد این رشته نمیخورند. در ضمن یک مددکار نباید در گفتگو و ارتباط برقرار کردن با دیگران دچار مشکل شود و در نهایت یک مددکار باید خود را به خوبی بشناسد چون اگر خود را نشناسد، نمیتواند به دیگری شناخت بدهد و او را کمک کند.
موقعیت شغلی در ایران :
رشته مددکاری از جمله رشتههایی است که داوطلبان هر سه گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی، علوم تجربی و علوم انسانی میتوانند آن را انتخاب کنند همچنین دانشجویان این رشته باید در دوران تحصیل 24 واحد کارورزی و پس از فارغالتحصیلی 2 سال طرح بگذرانند. این دو ویژگی رشته فوق را متمایز ساخته است، چرا که فارغالتحصیلان این رشته به دلیل تجربه ناشی از 24 واحد کارورزی در 6 واحد مستقل و 2 سال طرح در سازمانها و مؤسسههای دولتی، از موقعیت شغلی مناسبی برخوردار هستند. در واقع هر جایی که اداره رفاه یا امور اجتماعی هست، مددکار اجتماعی میتواند در آنجا حضور داشته و مسؤولیتی را بر عهده بگیرد. در نتیجه فارغالتحصیلان این رشته مشکل اشتغال ندارند. اما با وجود مزیتهای این رشته، باید پذیرفت که رشته مددکاری با مشکلاتی نیز گریبانگیر است که در این میان گمنام بودن رشته مددکاری در جامعه و حتی در بین جوانان و داوطلبان کنکور مشکل بسیار بزرگی است.
درسهای این رشته در طول تحصیل :
دروس پایه و اصلی :
مبانی جامعهشناسی ، خدمات اجتماعی و تعاون در اسلام، مبانی روانشناسی، ریاضیات پایه، مبانی مددکاری، آمار مقدماتی، مبانی رفاه اجتماعی، مبانی جمعیتشناسی، مبانی مردمشناسی، کاربرد آمار در خدمات اجتماعی، اصول علم اقتصاد، کلیات حقوق، مبانی مدیریت، اصول علم سیاست، اصول توانبخشی، روانشناسی اجتماعی، نظریههای جامعهشناسی، روش تحلیل جمعیت، روش تحقیق در خدمات اجتماعی (عملی)، نهاد خانواده، آسیبشناسی اجتماعی، حقوق خانواده و کار، جامعهشناسی روستایی، بهداشت خانواده، جامعهشناسی شهری و توسعه، بهداشت روانی، بررسی مسایل اجتماعی ایران، مدیریت مؤسسات خدمات اجتماعی، کلیات برنامهریزی اقتصادی و تجاری.
دروس تخصصی :
مددکاری فردی ، آشنایی با روشهای مددکاری، پویایی گروهی، مددکاری گروهی، توانبخشی گروههای خاص، کارورزی مددکاری فردی ، روانشناسی کودک و نوجوان، مشاوره و مددکاری، مددکاری جامعهای ، روانشناسی مرضی، کارورزی در مددکاری گروهی ، تغذیه، کارورزی مددکاری جامعه ، اقتصاد ایران، پروژه تحقیقاتی ، سرپرستی در خدمات اجتماعی.
منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش
کتابداری
دیباچه: کشور ایران با جمعیت حدود 70 میلیون که 48 میلیون نفر از آنها باسواد هستند، کمتر از 1500 کتابخانه عمومی دارد که تعداد کتاب بهترین و بزرگترین آنها به زحمت به یک میلیون و 500 هزار جلد میرسد. این در حالی است که کشور همسایه ما، آذربایجان، با جمعیت حدود جمعیت ایران ده هزار کتابخانه دارد و در کشورهای پیشرفته یک کتابخانه برای شروع کار باید 600 تا 700 هزار جلد کتاب داشته باشد.البته در کشور ما جمعیت استفاده کننده از همین حداقل امکانات نیز بسیار اندک است و کتابخانهها در ایران فعالیت چشمگیری ندارند. در واقع کشور ما با این که زمانی مهد تمدن و دانش بوده و بزرگترین کتابخانههای عالم و نفیسترین کتب را داشته است، اکنون در زمینه کتاب و کتابخوانی دچار فقر فرهنگی است و کتابخانهها، مراکز ساکن و ساکتی هستند که فقط در دوران امتحانات دانشآموزان یا دانشجویان، قرائتخانه آنها شلوغ میشود.بدون شک یکی از علل اصلی این مشکل، نبود کتابداران متخصص و علاقهمند در کتابخانههای کشور است.کارشناسانی آگاه , با تجربه و تحصیل کرده که توانایی ارزیابی نیازهای کتابخانه واحد متبوع خود را داشته باشند و در جریان انتشار کتابهای جدید و خرید کتابهای مناسب قرار گیرند. این افراد باید قادر به سازماندهی منابع بوده و با فهرستنویسی مناسب امکان دستیابی مراجعه کننده به کتابهای مورد نظر را فراهم آورند. هدف رشته کتابداری و اطلاعرسانی که در دانشگاهها و مراکز آموزش عالی کشور ما ارائه میشود، تربیت همین دسته از متخصصان است. در واقع رشته کتابداری هموار کردن مسیر ارتباط میان دو عنصر کتاب (در معنای وسیع آن که شامل هر گونه اثری میشود که ثبت و ضبط شده باشد) و استفاده کننده از کتاب است. البته برای آن که بتوانیم این ارتباط را امکانپذیر کنیم باید نه تنها هر یک از این دو عنصر را به درستی بشناسیم، بلکه لازم است چگونگی پیوند میان آن دو را نیز بیاموزیم. تمام دروس پایه و اختصاصی در رشته کتابداری (خصوصاً دوره کارشناسی) براساس همین سه وظیفه تدوین شده است؛ یعنی دانشجوی این رشته منابع و متون را میشناسد، از ویژگیهای انواع مواد انتشار یافته آگاه میگردد، محتوای آنها و چگونگی تبدیل اندیشههای موجود در ذهن نویسنده به پدیدهای عینی و قابل شناسایی را درک میکند و قابلیتها و تواناییهای رسانههای گوناگون از قبیل کتاب (به معنای محدود)، مجله، روزنامه، نوار، لوح فشرده، اینترنت و مانند آنها را درمییابد. از سوی دیگر دروسی نیز در برنامه این رشته هست که برای شناخت انسان، چگونگی شکلگیری دانش و معرفت افراد در ذهن آنان، تأثیر محیط، فرهنگ و جامعه دانستهها و باورهای مردم مفید است. زیرا اگر بخواهیم مواد و منابع برای مراجعان قابل استفاده باشد، باید مراجعان را به درستی بشناسیم، با محیط فرهنگی آنها آشنا باشیم و نیازهای اطلاعاتی آنها را تشخیص دهیم. البته دانستن ویژگیهای کتاب و خواننده یا استفاده کننده به تنهایی برای انجام وظیفه کتابداری کفایت نمیکند. بلکه باید تدابیر مربوط به ایجاد ارتباط میان آن دو را نیز شناخت. برای این کار لازم است به فرآیند ارتباط آگاه بود و دانست در چه شرایطی ارتباط آسان میشود و تحت چه شرایطی دچار اختلال میگردد. پس کتابدار لازم است که با حوزه ارتباطات نیز کم و بیش آشنا باشد. به همین دلیل سه ضلع مثلث کتاب، خواننده و ارتباط ، موضوع مطالعه و پژوهش علاقهمندان این رشته است و آثاری که از این مطالعات برجای مانده، دستمایه مناسبی برای برنامههای درسی رشته کتابداری میباشد.
تواناییهای لازم :
رشته کتابداری با دانشاندوزی سر و کار دارد. بنابراین هر فردی که دامنه مطالعات و تتبعات او گستردهتر باشد، قابلیت پیشرفت بیشتری در این رشته دارد. زیرا قناعت به دانستههای موجود و خود را بینیاز از ارتقاء و بهبود دانش و معرفت دانستن، آفتی خطرزا برای رشته کتابداری است. فراگیری آهسته و پیوسته و شکیبایی و بردباری در برخورد با اطرافیان و پرسش کنندگان نیز دو ویژگی عمدهای است که دانشجویان این رشته باید در خود بپرورانند. اصرار بر تحمیل نظرات خود به دیگران و خودداری از شنیدن و تحلیل کردن آراء آنان، کتابدار را به تدریج در چارچوب بسته و بدون روزنهای محبوس میکند و سبب میشود که نه دیگران تاب تحمل او را داشته باشند و نه او بتواند دیگران را تحمل کند. (رشته کتابداری از هر سه گروه آزمایشی ریاضی و فنی، علوم تجربی و علومانسانی دانشجو میپذیرد.)
موقعیت شغلی در ایران :
با توجه به پیشرفت سریع جوامع انسانی و افزایش میزان انتشارات در زمینههای مختلف دانش بشری، ایجاد و گسترش کتابخانهها امری الزامی است. از این رو کتابداری یکی از رشتههایی است که چشمانداز فرصتهای شغلی آن بسیار روشن است. کتابخانههای عمومی در سراسر کشور و کتابخانههای مدارس در مقاطع مختلف هنوز چشم به راه کتابدارانی هستند که دورههای دانشگاهی را طی کرده باشند. کتابخانههای دانشگاهی و تخصصی و مراکز اطلاعرسانی نیز هنوز آماده پذیرش فارغالتحصیلان این رشته هستند. البته باید به این نکته نیز توجه داشت که مراکز و کتابخانههایی که در صدد استخدام فارغالتحصیلان هستند، افراد شایستهتر را ترجیح میدهند و این بر دانشجویان است که از آغاز ورود به رشته به خودسازی و گسترش دانش و عمق بخشیدن به مهارتهای خود بپردازند و از این طریق چشمانداز شغلی خود را پیشاپیش ترسیم نمایند.
درسهای این رشته در طول تحصیل:
دروس مشترک در گرایشهای کتابداری :
روانشناسی اجتماعی ، روانشناسی عمومی، تاریخ تمدن، مبانی جامعهشناسی ، تاریخ ادبیات ایران، تاریخ ادبیات جهان، تاریخ عمومی فلسفه ، متون اختصاصی انگلیسی ، متون اختصاصی فرانسه ، متون اختصاصی آلمانی ، متون اختصاصی روسی، متون اختصاصی عربی، کتابخانه و کتابداری ، مجموعه سازی، سازماندهی مواد، مرجعشناسی عمومی (فارسی و عربی)، ساختمان و تجهیزات کتابخانه، مواد سمعی و بصری، مواد خدمات کتابخانه برای بزرگسالان نوسواد، مواد خدمات کتابخانه برای کودکان و نوجوانان، ماشیننویسی فارسی ، ماشیننوسی لاتین ، اداره کتابخانه، مرجع شناسی عمومی(لاتین)، اصول کار مرجع ، گزارش نویسی ، کارآموزی.
دروس تخصصی گرایش علوم انسانی و اجتماعی:
آمار و احتمالات مقدماتی، مبانی کامپیوتر و برنامهنویسی، مبانی سازمان و مدیریت، مبانی علم حقوق، مبانی تاریخ اجتماعی ایران، جغرافیای شهری و روستاشناسی، کلیات علم اقتصاد، روانشناسی کودک و نوجوان، تاریخ ادیان، آشنایی با بانکهای اطلاعاتی.
دروس تخصصی گرایش فنی و مهندسی:
تاریخ علوم، زمینشناسی، ریاضیات عمومی، فیزیک عمومی، شیمی عمومی، آمار و احتمالات، فیزیولوژی عمومی، آشنایی با بانکهای اطلاعاتی علوم پایه، مبانی کامپیوتر و برنامهنویسی، برنامهنویسی کاربردی.
منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش