شیمی
دیباچه: شیمی علم اتمها، پیوندها و مولکولها است. دانشی که میتواند خواص ماده، چگونگی تغییرات و شیوه تولید آنها را از هسته اتم گرفته تا کهکشانها بررسی کند و رشته شیمی، رشتهای است که به پرورش متخصصانی میپردازد که با مطالعه و تحقیق و آزمایش به ابداع و نوآوری پرداخته یا فرآوردههای شیمیایی را کنترل میکنند. این رشته در سطح کارشناسی به بررسی و مطالعه اجمالی ترکیب، ساختار و ویژگیهای ماده و همچنین کنترل آزمایشگاهی فرآیندهای شیمیایی میپردازد. رشته شیمی دارای دو بخش علم شیمی و صنایع شیمی است که علم شیمی به عنوان یکی از علوم پایه زیربنای علوم مختلفی همچون بیولوژی، بیوتکنولوژی، پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی و رشتههای متعدد مهندسی است. اما صنایع شیمیایی عبارت است از صنایعی که در آنها واکنش شیمیایی انجام میگیرد؛ یعنی اقسام مواد اولیه تبدیل به محصولات جدید میگردد که خواص این محصولات تا حدودی با مواد اولیه متفاوت است. رشته شیمی دارای دو گرایش محض و کاربردی است که در گرایش محض مبنای کار، علم شیمی است و دانشجو درباره چهار گرایش اصلی علم شیمی که عبارتند از:
شیمیآلی، معدنی، تجزیه و شیمی فیزیک دروسی را مطالعه میکند. اما در شیمی کاربردی، دروس پایه شیمی کمتر مطالعه میشود و دانشجو یکسری از دروس مربوط به مهندسی شیمی مثل اصول صنایع شیمیایی و تصفیه آب و فاضلاب را میگذراند. میتوان گفت که فارغالتحصیل شیمی محض در شروع یک فعالیت صنعتی نقش دارد چرا که راهکارهای تئوریک ساخت یک ماده را ارائه میدهد و سپس یک فارغالتحصیل شیمی کاربردی طراحی نیمهصنعتی ماده موردنظر را ارائه میدهد.
تواناییهای لازم :
"شیمی؛ یعنی حفظ کردن صدها فرمول، عدد و رقم" بسیاری از دانشآموزان چنین تصوری نسبت به شیمی دارند. زیرا حجم مطالب کتاب شیمی دبیرستانی زیاد و فرصت تدریس محدود است و به ناچار دبیران و محصلان به جای تحلیل و استدلال مفاهیم به سوی مسائل ذهنی و حفظی کشیده میشوند در حالی که شیمی تلفیقی از مهارتهای ذهنی و استدلالی است و اگر کسی بخواهد در این رشته موفق گردد، باید در هر دو زمینه توانمند باشد و حتی میتوان گفت که قدرت استدلال بیش از قدرت حافظه در این رشته اهمیت دارد. دانشجوی شیمی لازم است در دروس ریاضی، شیمی و فیزیک قوی باشد و رشته شیمی را دوست بدارد، یعنی از مطالعه درس شیمی لذت ببرد و خسته نشود. گفتنی است که رشته شیمی از بین داوطلبان گروه ریاضی و فنی و علوم تجربی دانشجو میپذیرد. البته برخی از دانشگاهها و مراکز آموزش عالی فقط از گروه آزمایشی علومتجربی دانشجو میپذیرند.
موقعیت شغلی در ایران :
تعدادی از فارغالتحصیلان شیمی جذب صنایع شیمیایی مختلف مثل صنایع رنگ سازی، چرم سازی، پتروشیمی، مواد غذایی، لوازم بهداشتی و آرایشی میشوند و در بخش آزمایشگاههای کنترل کیفیت محصولات شیمیایی یا واحد تولید آنها کار میکنند. هر کارخانهای که دایر شود، در بخش کنترل کیفیت کالاهای ساخته شده نیاز به یک شیمیست دارد. همچنین در تمام صنایع احتیاج به فارغالتحصیلان شیمی داریم تا مواد اولیه را با توجه به استانداردهای جهانی بررسی کرده و ردّ یا قبول بکنند. گفتنی است که فارغالتحصیلان این رشته توانایی تغییر و تبدیل بر روی مواد خام را دارند و به یاری همین توانایی، تعداد زیادی از فارغالتحصیلان این رشته کارگاهها یا کارخانههای شیمیایی کوچک یا بزرگ دایر کرده و در کار خود نیز موفق بودهاند.
درسهای این رشته در طول تحصیل:
دروس مشترک در گرایشهای شیمی:
ریاضی عمومی، فیزیک پایه، شیمی عمومی، معادلات دیفرانسیل، شیمی آلی، شیمی تجزیه ، شیمی تجزیه دستگاهی، شیمی فیزیک، شیمی معدنی، زبان تخصصی شیمی، کاربرد طیفسنجی در شیمی آلی، جداسازی و شناسائی ترکیبات آلی، مبانی کامپیوتر و برنامهنویسی، روش استفاده از متون علمی شیمی، کارگاه یا شیشهگری.
دروس تخصصی گرایش شیمی محض:
اصول صنایع شیمیایی، شیمی آلی فلزی، مبانی شیمی کوانتومی، گرافیک و نقشهخوانی، شیمی فیزیک آلی، طیفسنج مولکولی.
دروس تخصصی گرایش شیمی کاربردی:
کارگاه یا شیشهگری، گرافیک و نقشهخوانی، اصول محاسبات شیمی صنعتی، شیمی صنعتی، کارآموزی تابستانی، گزارشنویسی و سمینار، اصول تصفیه آب و پسابهای صنعتی، خوردگی فلزات. (بسیاری از درسهای این رشته همراه با آزمایشگاه است.)
منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش
ریاضی
دیباچه: هر روز چند بار از چهار عمل اصلی استفاده میکنید؟ مفاهیم هندسی از قبیل طول، مساحت و حجم چقدر در زندگی روزمره شما کاربرد دارد؟ خیابانها و میدانهایی که محل عبور و مرور شما است، ساختمانی که در آن زندگی میکنید و وسایل زندگیتان چه شکلی دارند؟ آیا غیر از این است که همه آنها از اشکال هندسی هستند یا ترکیبی از این اشکال میباشند؟ میبینید که همه ما در زندگی روزمره خود به میزان زیادی از دانش ریاضی استفاده میکنیم از سوی دیگر ریاضیات، پایه علوم و مهندسی است و امروزه همه رشتههایی که پایه علمی دارند، از الگوهای ریاضی استفاده میکنند و در واقع هر چقدر که شغل یک فرد تخصصیتر شود، میزان ریاضیاتی که لازم دارد، بیشتر میگردد.برای مثال یک مهندس الکترونیک از آنالیز تابعی و فرآیندهای تصادفی استفاده میکند یا یک برنامهریز پروژههای اقتصادی، از مطالب پیشرفته آماری مانند سریهای زمانی، به عنوان ابزار کار یاری میگیرد. به همین دلیل امروزه تربیت متخصصان علم ریاضی؛ یعنی افرادی که قادر هستند ریاضیات مورد نیاز را آموزش داده و یا تولید کنند، اهمیت بسیار زیادی دارد. چرا که لازمه پیشرفت در تکنولوژی، توجه به دانش ریاضی میباشد.اما این دانش مهم و پایه چیست؟ آیا میتوان این علم را در چند جمله معرفی کرد؟ بدون شک معرفی علوم پایه بخصوص علم ریاضی که مادر همه علوم است، کار بسیار دشواری است.زیرا این علم از یک سو ذهنی و تجریدی و از سوی دیگر عملی میباشد و در نتیجه یک تعریف باید کلی باشد تا بتواند تمامی ابعاد دانش ریاضی را در بربگیرد.در کل میتوان گفت که ریاضیات هنری است باستانی و از همان آغاز از جمله ذهنیترین و در عین حال عملیترین تلاشهای آدمی بوده است؛ یعنی از همان 1800 سال پیش از میلاد که بابلیها در زمینه خواص تجریدی اعداد به پژوهش پرداختند، ریاضیات در کنار جنبههای ادراکی نظری، به صورت ابزاری که هر روز برای مسّاحی زمین، دریانوردی و ساختن بناهای بزرگ مورد نیاز بود، به کار میرفت. امروزه نیز وضع به همین منوال است و شاید به همین دلیل ما در رشته ریاضی با دو گرایش ریاضی محض و کاربردی روبرو هستیم. در این میان عموماً ریاضیات کاربردی را به شاخهای از ریاضی میگوییم که کاربرد عملی مشخصی داشته باشد برای مثال در اقتصاد، کامپیوتر، فیزیک یا آمار و احتمال کاربرد داشته باشد و ریاضی محض نیز به شاخهای گفته میشود که به نظریهپردازی ریاضی میپردازد اما باید توجه داشت که امروزه این دو گرایش آنچنان درهم ادغام شدهاند که مرزی را نمیتوان بین آنها مشخص کرد. زیرا گاه یک تئوری کاملاً محض وارد مرحله کاربردی شده و چون در عمل با مشکل روبرو میشود، بار دیگر به حوزه تئوری برمیگردد و در نهایت پس از رفع نقایص، دوباره وارد مرحله کاربردی میشود؛ یعنی یک تعامل و ارتباط دوجانبهای بین ریاضی کاربردی و محض وجود دارد.
تواناییهای لازم :
دانشجوی رشته ریاضی باید شخصی صبور و با حوصله باشد و از صرف وقت در حل مسائل دریغ نکند و در کل لازم است که به درس ریاضی علاقهمند بوده و در دوره متوسطه، دانشآموز موفقی در رشته ریاضی باشد. این رشته نیازمند دانشجویانی است که از نظر ذهنی،آمادگی جذب ایدههای جدید را داشته باشند و بتوانند الگوها و نظم را درک کرده و مسائل غیرمتعارف را حل کنند. به عبارت دیگر یک روحیه علمی، تفکر انتقادی و توانایی تجزیه و تحلیل داشته باشند.
موقعیت شغلی در ایران :
کاربرد ریاضی در علوم مختلف انکارناپذیر است. برای مثال مبحث آنالیز تابعی در مکانیک کوانتومی، کاربرد بسیار زیادی دارد یا در بیشتر رشتههای مهندسی معادله "لاپ لاسی" که یک معادله ریاضی است، مورد استفاده قرار میگیرد. در جامعهشناسی نیز نظریه احتمال و نظریه گروهها نقش بسیار مهمی ایفا میکند. در کل باید گفت که همه صنایع، زیرساخت ریاضی دارند و به همین دلیل در همه مراکز صنعتی و تحقیقاتی دنیا، ریاضیدانها در کنار مهندسین و دانشمندان سایر علوم، حضوری فعال دارند و آنچه در نهایت ارائه میشود، نتیجه کار تیمی آنها است. در جامعه ما نیز اگر مشاغل جنبه علمی داشته باشند، قطعاً به تعداد قابل توجهی ریاضیدان نیاز خواهیم داشت چون یک ریاضیدان میتواند مشکلات را به روش علمی حل کند. البته این به آن معنا نیست که در حال حاضر هیچ فرصت شغلی برای یک ریاضیدان وجود ندارد اما باید حضور ریاضیدانها در مراکز تحقیقاتی و صنعتی پررنگتر باشد. یک لیسانس ریاضی به دلیل نظم فکری و بینش عمیقی که در طی تحصیل به دست میآورد، میتواند با مطالعه و تلاش شخصی در بسیاری از شغلها، حتی شغلهایی که در ظاهر ارتباطی با ریاضی ندارد موفق گردد.(این رشته در دو مقطع دکترای پیوسته و کارشناسی در آزمون سراسری دانشجو میپذیرد.)
درسهای این رشته در طول تحصیل :
دروس مشترک بین گرایشهای ریاضی :
ریاضی ، آنالیز ، جبر ، مبانی ریاضیات، آمار ، معادلات دیفرانسیل، جبر خطی ، مبانی هندسه، توابع مختلط، آنالیز عددی ، مبانی کامپیوتر، گراف، نظریه معادلات دیفرانسیل، نظریه اعداد.
دروس تخصصی گرایش ریاضی محض:
جبر ، آنالیز ، هندسه موضعی، توپولوژی، هندسه دیفرانسیل.
دروس تخصصی گرایش ریاضی کاربردی:
تحقیق در عملیات ، آنالیز عددی ، فرآیندهای تصادفی، ساختمان دادهها، سریهای زمانی، زبان برنامهنویسی پیشرفته
منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش.