زیست شناسی
دیباچه: رشته زیستشناسی دارای سه گرایش علومگیاهی، علوم جانوری و زیستدریا است. این گرایشها تنها در 17 واحد تخصصی با یکدیگر تفاوت دارند.
گرایش علوم گیاهی:
این رشته یکی از شاخههای زیستشناسی است که صرفاً موارد مربوط به گیاه را اعم از گیاهان اولیه تا گیاهان امروزی بررسی میکند و دارای زمینههای مختلفی مانند:
گیاه شناسی، فیزیولوژی گیاهی، ریخت زایی و اندام زایی در گیاهان، بیوشیمی و جلبک شناسی است. علوم گیاهی دارای دو بخش عمده "فیزیولوژی" و "سیستماتیک" است که بخش فیزیولوژی به شناخت زندگی گیاهان و اندامهای مختلف یک گیاه میپردازد و بخش سیستماتیک نیز درباره اسامی و طبقهبندی گیاهان میباشد.گیاه، اعجوبه سبزپوش طبیعت است که چون در هر گوشه و کنار به چشم میخورد، عادی و پیش پاافتاده به نظر میآید در حالی که بیش از هر موجود زنده دیگری در روی کره زمین، اعجابآور است.موجودی که در آشپزخانه ذرهبینی خود برای همه مخلوقات زنده کره زمین غذا تهیه میکند و پیشرفتهترین نیروگاه خورشیدی، شبکه لولهکشی و سیستم پمپاژ آب را در اختیار دارد و از سوی دیگر مایه زیبایی، لطافت ، نشاط و آرامش هستی است. به همین دلیل شناخت و حفظ آن یک نیاز است. و رشته علوم گیاهی نیز برای پاسخ به همین نیاز در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی معتبر جهان دایر شده است.
موقعیت شغلی در ایران :
حضور کارشناسان علوم گیاهی در مؤسسههای تحقیقاتی و اجرایی کشور امری ضروری است تا بتوان محیط زیست ایران را به خوبی حفظ کرد، اما به گفته اساتید و دانشجویان علوم گیاهی در حال حاضر فارغالتحصیلان دوره لیسانس این گرایش موقعیتهای شغلی مناسبی ندارند. چون دانش و اطلاعات آنها جنبه تخصصی ندارد و مؤسسات و مراکز تحقیقاتی و اجرایی بیشتر مایلند که نیروهای مورد نیاز خود را از میان فارغالتحصیلان کارشناسی ارشد یا دکترای این رشته انتخاب کنند. بیشتر فارغ التحصیلان علوم گیاهی در سطح کارشناسی جذب آموزش و پرورش میشوند چون معلومات آنها جنبه عمومی دارد و میتوانند در تدریس کتب زیستشناسی دوره متوسطه موفق باشند، اما نمیتوانند در مراکز تحقیقاتی که نیاز به متخصص در زمینههای مختلف علوم گیاهی دارد، فرصت شغلی مناسبی به دست بیاورند. از سوی دیگر اگر کسی در گرایش علوم گیاهی سرمایهگذاری کند و متأثر از محیط نشود، میتواند در بخشهای کشاورزی ـ زیستی، ژنتیک و بیوتکنولوژی فعالیت داشته باشد.
درسهای این رشته در طول تحصیل:
دروس مشترک در گرایشهای مختلف زیستشناسی :
ریاضی، فیزیک، شیمی، شیمی آلی، بیوشیمی، آمار زیستی ، زیست سلولی و مولکولی ، ژنتیک ، اکولوژی ، میکروبیولوژی ، تکامل موجودات زنده ، تالوفیتها، فیزیولوژی جانوری، بافت شناسی ، جنین شناسی ، جانور شناسی، تشریح و مرفولوژی گیاهی ، ریختزایی و اندام زایی در گیاهان ، سیستماتیک گیاهی، فیزیولوژی گیاهی، رشد و نمو گیاهی، بیوفیزیک ، ویروس شناسی ، زیست شناسی پرتوی ، اکولوژی عملی.
دروس تخصصی گرایش علوم گیاهی:
اکو فیزیولوژی گیاهی ، ازدیاد گیاهان ، قارچ شناسی ، اکولوژی گیاهی ، انتقال مواد در گیاه ، متمم سیستماتیک گیاهی، اصول ردهبندی گیاهان. (بسیاری از درسهای این گرایش همراه با آزمایشگاه است).
گرایش علوم جانوری:
علوم جانوری به مطالعه مسائل مربوط به جانوران میپردازد و دارای سه بخش اصلی جانورشناسی یا بیوسیستماتیک، فیزیولوژی جانوری اعم از انسانی و حیوانی و بافتشناسی و جنینشناسی جانوری است.بسیاری از گرایشهای زیستشناسی وابسته به علومجانوری هستند. برای مثال یک محقق علومسلولی و مولکولی تا با یک جانور و وضعیت زیستی آن آشنا نباشد، نمیتواند روی سلول آن کار کند. یک محقق ژنتیک نیز در آغاز باید بیولوژی جانور را به طور کامل بداند و بعد در زمینه ژنتیک آن کار کند. به یاری بیوسیستماتیک یعنی شناسایی گونههای مختلف جانوران نیز میتوان به نقش مفید گونههای مختلف جانوری برای کمک به طرحهای اقتصادی پی برد.برای مثال امروزه استفاده از مواد شیمیایی برای کنترل آفات راه درستی نیست چون این مواد تعادل اکولوژی محیط زیست را برهم میزنند در حالی که با شناخت گونههای حشرات شکارچی میتوان بسیاری از آفات مثل حشرات مضر را از بین برد. در این میان میتوان به کفشدوزکها اشاره کرد که امروزه کاربرد بسیاری در اقتصاد کشاورزی آمریکا دارند یا مگسهای مفید که از شتهها تغذیه میکنند. از طرف دیگر بیوسیستماتیک در شناخت گونههای بیماریزا مثل «پشه آنوفل» و معرفی آنها به دنیای پزشکی نقش مهمی دارد. همچنین میتوان به بخش دیرینشناسی یا فسیلشناسی اشاره کرد که یکی از فواید این بخش، پی بردن به منابع عظیم اقتصادی مثل نفت است که از طریق مطالعه محل فسیلها یا رسوبات فسیلها به دست میآید.
موقعیت شغلی در ایران :
هرچند که تعداد قابل توجهی از فارغالتحصیلان علوم جانوری جذب بازار کار نمیشوند اما بهترین دانشجویان همیشه موفق بوده و هستند. این دسته از دانشجویان پس از فارغالتحصیلی گاه برای کارهای تحقیقاتی یا اداره آزمایشگاهها جذب دانشگاهها میشوند یا در سازمان حفاظت از محیط زیست و سازمانهای مربوط به فعالیت میپردازند. چون سازمان محیط زیست برای بررسی اکوسیستمها به محققان زیستشناسی از جمله علومجانوری نیاز دارد. همچنین بعضی از فارغالتحصیلان این گرایش وارد دنیای پزشکی شده و در زمینههای خونشناسی یا انگلشناسی فعالیت میکنند.
دروس تخصصی گرایش علوم جانوری :
زیست انگلها، فیزیولوژی مقایسهای، جانورشناسی، رفتارشناسی، حشرهشناسی. (بسیاری از درسهای این گرایش همراه با آزمایشگاه است).
گرایش زیست دریا:
گرایش زیست دریا به بررسی و مطالعه خواص محیط آبی، بیولوژی آبزیان و فعالیتهای آبزیپروری میپردازد؛ یعنی برخلاف دو گرایش علوم جانوری و علوم گیاهی که در آنها بیشتر موجودات خشکزی مطالعه میشوند این گرایش جانوران و گیاهان آبزی را بررسی و مطالعه میکند. گرایش زیست دریا علاوه بر بررسی فیزیولوژی آبزیان به مطالعه اکولوژی دریا یعنی بررسی آلودگی آب دریاها و تأثیر آن بر محیط دریا میپردازد.
موقعیت شغلی در ایران :
فارغالتحصیلان گرایش زیست دریا میتوانند در مراکز پرورش ماهی و مراکز تحقیق بر روی ارزش مواد غذایی دریایی فعالیت کنند. علاوه بر کار در شیلات فارغالتحصیلان این گرایش میتوانند در حفظ بعضی از گونههای آبزیان که در حال انقراض هستند مثل ماهی ازونبرون یا ماهی سفید کار کنند و مهمتر از همه این که ما باید به یاری کارشناسان زیستدریا یک اطلس دقیق در مورد گونههای آبزی موجود در آبهای کشورمان تهیه کنیم.
دروس تخصصی گرایش زیست دریا:
ماهیشناسی، لیمنولوژی، انگلها و بیماریهای انگلی آبزیان، اکولوژی آبزیان، شناخت کفزیان، اصول و تکثیر و پرورش آبزیان. (بسیاری از درسهای این گرایش همراه با آزمایشگاه است).
تواناییهای لازم :
دانشجوی رشته زیستشناسی باید عاشق کشف حقایق پدیدههای طبیعی باشد و به گردش در طبیعت علاقهمند باشد. چون اطلاعاتی که با حضور در محیط طبیعی زندگی گیاه یا جانور میتوان به دست آورد در هیچ کتابی پیدا نخواهد شد. در ضمن دانشجو لازم است فردی منظم و مرتب بوده و بتواند مطالب را در ذهن خویش به خوبی طبقهبندی کند تا در زمینه سیستماتیک موفق گردد.منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش
زمین شناسی
دیباچه: وقوع زمینلرزهای هولناک و اسرارآمیز با نیرویی عظیم و ویرانگر، فوران تودههای مذاب سنگ از دهانه کوهی آتشفشانی، چشمانداز با شکوه درهای عمیق در پای کوهی سر به فلک کشیده، گستردگی و تنوع سنگهای موجود در طبیعت، لایههای موازی سنگی و خاکی در دیواره یک تپه یا کوه و دهها موضوع دیگر، از موضوعات مورد توجه زمینشناس است. زمینشناس بسیاری از پرسشهای هیجانانگیز و جذاب پیرامون ما را به بحث و بررسی میگذارد. این که زمین در اولین روزهای عمر خود (4500 میلیون سال قبل) چگونه بوده است؟ چرا اقیانوس اطلس به تدریج وسیعتر و اقیانوس آرام کوچکتر میشود؟ در کجا به جستجوی آب بپردازیم؟ تفاوت سنگها ناشی از چیست و پرسشهای متعدد دیگر که پاسخ آن را در علم زمینشناسی میتوان یافت. زیرا در زمین شناسی، منشأ زمین، تاریخ و ساختمان زمین، مواد متشکله آن، منابع طبیعی موجود در آن و تغییر و تحولاتی که در طول زمان پدید آمدهاند، مورد بررسی قرار میگیرد. در واقع از اعماق اقیانوسها تا نوک بزرگترین قلهها و حتی ماورای این دو، مورد مطالعه قرار گرفته و اطلاعات حاصل از آنها به صورت نقشه و گزارش ثبت میشود.کشور ایران با در اختیار داشتن منابع معدنی بسیار غنی اعم از مواد سوختی و ذخایر فلزی و غیرفلزی گرانبها، و قرار گرفتن بر روی منطقهای فعال از نظر زمینشناسی که باعث وقوع زلزلهها، تغییر ساختار زمین، پدیده کوهزایی، تغییر پهنای دریاها و خلیج مجاور میشود و دهها مطلب شگفتانگیز و در خور دقت و مطالعه دیگر، نیاز وافر به پژوهشگران و متخصصان زمینشناسی دارد که در این زمینه ها به مطالعه و کاوش پرداخته و اطلاعات لازم را برای بهرهبرداری صحیح در اختیار مسؤولان ذیربط قرار دهند.
تواناییهای لازم :
دانشجوی خوب زمینشناسی علاوه بر تسلط کافی بر درسهایی مثل فیزیک، شیمی و ریاضی باید از قدرت تجسم مناسبی برخوردار باشد. مهمترین ویژگی برای موفقیت در این رشته داشتن روحیهای پرجنب و جوش، علاقه به زندگی در محیطهای طبیعی مانند کوهها و بیابانها است، زیرا زمینشناس نه تنها در دوران دانشجویی بلکه در زمینههای شغلی نیز با چنین محیطهایی روبروست. علاوه بر این داشتن توانایی جسمانی مناسب نیز لازم است.
موقعیت شغلی در ایران :
فارغالتحصیلان مقطع کارشناسی رشته زمین شناسی قادرند نقشههای زمین شناسی، معدنی و جغرافیایی را مطالعه نموده و اطلاعات آن را استخراج نمایند و با گروههای اکتشاف معدن، آبیابی و بهره برداری از آبهای زیرزمینی، همکاری داشته یا در کارهای صحرایی و کارگاهی مهندسین ژئوتکنیک و ژئوفیزیک فعالیت داشته باشند و کانونهای خطر همانند مناطق زلزلهخیز، آتشفشانی و ... را مشخص نمایند. با توجه به تواناییهایی که فارغالتحصیلان رشته زمینشناسی دارند، وزارتخانههای صنایع و معادن، نفت، نیرو، راه، جهاد کشاورزی، علوم و آموزش و پرورش ، همچنین شرکتها و مؤسساتی مانند ذوبآهن، سازمان زمین شناسی کشور، شرکتهای مرتبط با فعالیتهای سد سازی، آبیابی، حفر تونل، راهسازی، اکتشافات آب و نفت و معادن، بخشهای مرتبط با تهیه نقشههای زمین شناسی و معدنی، آزمایشگاههای سنگ شناسی و زمین شناسی و در مجموع، کلیه مراکزی که در ارتباط با موضوع زمین فعالیت میکنند، میتوانند زمینههای اشتغال و فعالیت فارغالتحصیلان رشته زمین شناسی باشند.
درسهای این رشته در طول تحصیل :
دروس پایه:
ریاضی، فیزیک، شیمی، مبانی کامپیوتر.
دروس اصلی :
زمین شناسی فیزیکی، زمین شناسی تاریخی، بلور شناسی هندسی، بلور شناسی نوری، کانی شناسی، رسوب شناسی، سنگ شناسی رسوبی، سنگ شناسی آذرین، سنگ شناسی دگرگونی،دیرینه شناسی (ماکرو فسیل)، چینه شناسی، زمین شناسی ساختمانی، زمین ساخت، فنوژئولوژی، ژئوشیمی، ژئوفیزیک، نقشهبرداری.
دروس تخصصی:
زمین شناسی ایران، زمینشناسی اقتصادی، زمین شناسی نفت، آبهای زیرزمینی، زمین شناسی مهندسی، پترولوژی، زمین شناسی صحرایی، متون علمی زمین شناسی. (بسیاری از درسهای این رشته همراه با آزمایشگاه است).منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش