تاریخ
دیباچه: درس تاریخ در آموزش و پرورش تنها به بازخوانی گذشته و هیاهوی قدرتمندان و پادشاهان میپردازد و بر همین اساس حتی بهترین دانشآموزان نیز تاریخ را مجموعهای از حوادث میدانند. اما آیا چنین دیدگاهی صحیح است؟ آیا علم تاریخ مثل یک داستان یا رمان، مجموعهای از حوادث تلخ و شیرین را به حالت روایی و نقلی محض منتقل میسازد و هدف آن افزایش معلومات دایره المعارفی است؟
دایره المعارف بریتانیکا در معرفی علم تاریخ میگوید:
"تاریخ، قواعدی است که ثبت وقایع مؤثر بر مردم یک ملت را با حفظ تسلسل تاریخی و زمانی آن مطالعه میکند و مبنی بر تحقیق منتقدانه منابع اطلاعاتی و توضیح دلایل آنها است."
این دایره المعارف درباره هدف تاریخدان نیز میگوید:
"هدف تاریخدان این است که فعالیتهای ثبت شده انسان را مدلسازی کند. تا درک عمیقتری از آن داشته باشد. این درک از اعمال انسان، موضوعی کاملاً جدید است و به پیشرفتهای علم تاریخ در اواخر قرن 18 و 19 برمیگردد که توسط تاریخدانان حرفهای ایجاد گردید."
شادروان دکتر عبدالحسین زرینکوب نیز در کتاب " تاریخ در ترازو" در معرفی علم تاریخ میگوید:
"تاریخ تنها گردآوری روایات و مقایسه آنها و شناخت "واقعیت" حوادث گذشته نیست. ورای این کار،نظر به توجیه و تفسیر این واقعیات دارد که بین جزئیات رابطه برقرار میکند و آنها را به یکدیگر پیوند میدهد. این کار در واقع عبارت از تجدید بنای گذشته است به کمک مصالح و موادی که اینجا و آنجا از بقایای آوار حوادث باقی مانده است." در واقع علم تاریخ تحولات گذشته جامعه انسانی را که میتواند زمینه سیاسی، اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی داشته باشد، مورد مطالعه قرار میدهد. به همین دلیل رشته بسیار گستردهای است و اشتباه است که آن را صرفاً مطالعه مواد خام تاریخی بدانیم بلکه دانشجو فرا میگیرد که چگونه از تحلیل و تلفیق مواد خام تاریخی به نتایج علمی برسد. به عبارت دیگر آموختن روش تاریخی به مورخ کمک میکند تا از میان انبوهی از مواد خام، مواد خام معتبر را جدا کند و براساس روش تاریخی از بررسی آنها به نتیجه علمی برسد. در حالی که حتی مطالعهکنندگان جدی تاریخ که غیرحرفهای هستند، هیچ معیاری برای تشخیص و تعیین صحت و سقم رویدادهای یک کتاب تاریخی ندارند و گاه از آثار غیرموثق و غیرمعتبر استفاده میکنند.
تواناییهای لازم :
دانشجوی تاریخ باید نظم و دقت فراوان داشته و توان به تصویر کشیدن و نقد کردن وقایع تاریخی را داشته باشد. پایه علم تاریخ، فلسفه، زمین آن جغرافیا و دیوارهای آن جامعهشناسی، اقتصاد، سیاست و فرهنگ است و دانشجوی تاریخ باید با این علوم آشنا باشد و از نتایج آنها بهره ببرد. فردی میتواند در رشته تاریخ موفق شود که از پوسته رویی رویدادها عبور کرده و مسائل عمیقتری را درباره آنها بفهمد و از ارتباط بین دو رویداد پی به رویداد سوم ببرد و با دیدن یک رویداد به علل پنهان و آشکار آن، اشاره کند. همچنین دانشجو باید با ادبیات فارسی ، آمار و ریاضی آشنایی داشته باشد تا بتواند به یاری ادبیات فارسی هم از منابع گذشته که رنگ ادبی دارند، استفاده کند و هم مفاهیم تاریخی را به خوبی بیان نماید و به یاری آمار و ریاضی نیز، هرچه بیشتر زبان دستاوردهای علم تاریخ را کمـّی کند و دادههای تاریخ را در قالب اعداد بیان نماید.
موقعیت شغلی در ایران :
فارغالتحصیلان دوره کارشناسی تاریخ در وزارت آموزش و پرورش، وزارت امور خارجه، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان موزهها، مراکز اسناد ملی و صداوسیما برای بررسی مسائل تحقیقی تاریخ در حد تحقیقات بینالمللی به کار مشغول میشوند.
درسهای این رشته در طول تحصیل :
دروس پایه:
کلیات و مبانی علم تاریخ، متون تاریخی به زبان فارسی، عربی و خارجی، روش تحقیق ، تاریخنگاری و تحولات آن در ایران و جهان، گاهشماری و تقویم، مبانی تاریخ اجتماعی ایران، تاریخ اندیشههای سیاسی در ایران و اسلام، کلیات جغرافیا، مبانی جامعهشناسی، مبانی علم سیاست، فلسفه تاریخ.
دروس اصلی و تخصصی:
تاریخ ایران از ایلامیها و آریاییها تا پایان دوره هخامنشی، دوره سلوکی و اشکانی، تاریخ ایران در دوره ساسانیان، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران (از ورود اسلام تا پایان حکومت علویان طبرستان، دوره سلجوقیان، دوره سامانیان، دیلمیان، غزنویان، دوره غوریان و خوارزمشاهیان، دوره حمله مغول و ایلخانان، از زوال ایلخانان تا آغاز حکومت صفویان، دوره افشاریان و زندیان، آغاز دوره قاجار تا انقلاب مشروطیت، انقلاب مشروطیت تا انقراض حکومت قاجاریه، از انقراض قاجاریه تا کودتای 28 مرداد 1332) ، انقلاب اسلامی و ریشههای آن، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جهان اسلام (از میلاد پیامبر اکرم(ص) تا سال 41 هجری، از سال 40 هجری تا 227 هـ . ق، از سال 227 هـ . ق تا سقوط بغداد از قرن هفتم تا دهم هجری)، تاریخ تشیع، تاریخ تحلیلی زندگانی ائمه معصومین(ع) ، تاریخ عثمانی و خاورمیانه، تاریخ یونان و رم، تاریخ بیزانس، تاریخ اروپا در قرون وسطی، تاریخ اروپا در قرون جدید، تاریخ اروپا از انقلاب فرانسه تا جنگ جهانی اول، تاریخ اروپا از جنگ جهانی اول تاکنون.
منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش
باستان شناسی
دیباچه: باستانشناس فردی است که در محلهای باستانی کاوش میکند، یافتهها را مورد مطالعه قرار میدهد و پس از تعیین ارزش مادی و معنوی و تخمین قدمت آثار، آنها را در بازارهای عتیقه به فروش میرساند.در گذشتهای نه چندان دور، جامعه ما چنین دیدگاهی نسبت به باستانشناس داشت. در واقع مردم باستانشناس را با "عتیقه جمعکن" یا "عتیقهفروش" یکی میدانستند. کاری که بسیاری از شاهزادگان و درباریان دوره قاجار و پهلوی به عنوان یک سرگرمی ساده، برای کسب درآمد بیشتر انجام میدادند. اما در حقیقت باستان شناس یک تاجر یا عتیقه جمعکن نیست. بلکه یک محقق است؛ محققی که شواهد لازم را برای تحقیقات خود از طریق بررسی ، پژوهش و کاوش در نقاط مختلف جهان که روزی محل تردد، سکونت یا هر نوع فعالیت انسانی بوده است، به دست میآورد و سعی دارد تا گذشته را براساس یافتههای خود بازسازی کند. باستانشناسی از یک سو مسیر تاریخ راتعیین میکند و از سوی دیگر مادر تاریخ است. در واقع روشنکردن گذشته هر جامعه از نظر اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی یا مذهبی بدون مراجعه به نظر باستانشناسان دشوار یا حتی غیرممکن است.
تواناییهای لازم :
باستانشناس باید علاقهمند به کار در طبیعت باشد؛ یعنی اگر جوانی عاشق کاوش و جستجو و کشف مجهولات و نقاط تاریک تاریخ گذشته نباشد، نمیتواند در این رشته موفق گردد. داشتن اطلاعاتی مناسب در زمینه تاریخ و جغرافیای ایران و کشورهای همسایه همچنین تسلط به زبان انگلیسی برای دانشجوی این رشته ضروری است.
موقعیت شغلی در ایران :
در حالی که ما تعداد قابل توجهی فارغالتحصیل باستانشناسی بیکار داریم، بسیاری از آثار باستانی کشور ما هنوز شناسایی و ثبت نشده است و حتی آثار ثبت شده نیز ، به خوبی حفظ یا معرفی نمیشوند. در حقیقت با وجود این که در کشور ما زمینههای ملی رشته باستان شناسی وجود دارد و باید حداقل در منطقه خاورمیانه، باستانشناسی ما حرف اول را بزند اما متأسفانه در زمینه مطالعات باستانشناسی بسیار ضعیف عمل میکنیم. به همین دلیل به داوطلبان آزمون سراسری توصیه میشود که اگر میخواهند وارد دانشگاه شوند تا بعد از لیسانس پول یا کار راحتی به دست بیاورند، رشته باستانشناسی را انتخاب نکنند؛ چون حداقل در سطح لیسانس موقعیت کاری این رشته بسیار محدود است. اما اگر عاشق و شیفته تاریخ، تمدن و فرهنگ کشورشان هستند، بدانند که این رشته آنها را راضی خواهد کرد.
درسهای این رشته در طول تحصیل :
دروس پایه :
تاریخچه علم باستانشناسی، بررسی تمدنهای باستانی از نظر قرآن کریم، جغرافیای تاریخی، اصول و مبانی انسانشناسی، اسطورهشناسی، تاریخ هنر از باستان تا آغاز اسلام، حفظ آثار باستانی، اصول و مبانی باستانشناسی.
دروس اصلی و تخصصی :
استخوانشناسی، باستانشناسی پیش از تاریخ ایران، ایران در آغاز شهرنشینی، باستانشناسی و هنر ایلام، باستانشناسی ایران در هزاره اول قبل از میلاد، باستانشناسی و هنر ماد و هخامنشی، باستانشناسی اشکانی، باستانشناسی ساسانی، باستان شناسی وهنر اسلامی، فلزکاری دوره اسلامی، باستانشناسی پیش از تاریخ بینالنهرین، هنر و معماری بینالنهرین در دوران تاریخی، باستانشناسی مصر باستان، باستانشناسی و هنر آسیای صغیر، سکهشناسی، شناخت مهر و تابلت، تاریخ هنر نقاشی در ایران، هنر یونان و روم باستان، حفاظت اشیاء باستانی، باستانشناسی و هنر سرزمینهای اسلامی، سیر تحول خطوط و خواندن کتیبههای اسلامی، کتاب آرایی، هنر خاور دور، هنر هند باستان، خواندن خطوط باستانی، تکنیک و هنر سفالگری، طراحی و ترسیم مدارک باستانی، روش کاوش، موزهداری، کاوش در محل، طبقهبندی سفال، بررسی آثار باستانی، خواندن متون باستانشناسی، باستانشناسی و هنر قلمرو غربی اسلامی.
منبع: کتاب آشنایی با رشته های دانشگاهی سازمان سنجش آموزش کشورتالیف خانم فیروزه سودایی ونرم افزار سامان رشته ی سازمان سنجش