اسلامی کردن برنامه‏ی آموزشی و تحصیلی برنامه‏ی آموزش اسلامی، فلسفه‏ی اسلامی، آموزش متوسطه و عالی

روزنانی هاشم

سوسن کشاورز

در این مقاله، چگونگی تدوین برنامه‏ی آموزشی و رابطه‏ی برنامه‏های تدوین شده با فرد و جامعه، با استفاده از فلسفه‏ی آموزش اسلامی، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

نویسنده مشکل عمده و ضعف اصلی برنامه‏های آموزشی دانش‏آموزان و دانشجویان مسلمان غرب و کشورهای اسلامی را عدم مطابقت با نیازها، ماهیت فرهنگی و اجتماعی جوامع و، مهم‏تر از همه، نادیده گرفتن فلسفه‏ی آموزش اسلامی در اهداف آموزشی عنوان کرده است. تأکید نویسنده بر اهمیت توجه به فلسفه‏ی آموزش اسلامی و جنبه‏های اخلاقی آن در تدوین برنامه‏های تحصیلی، به سبب اهمیت نقشی است که فلسفه‏ی آموزش اسلامی در چگونگی حرکت و پیش‏رفتِ تمدن اسلامی و نیز تعیین خط‏مشی محافظه‏کارانه یا تندروانه بودن آن داشته است. وی برای تحقق مطلوب اهداف آموزش اسلامی، نقش سه عنصر در فلسفه‏ی آموزش اسلامی، یعنی شاگرد، دانش و وسایل آموزشی را توضیح داده است.

نویسنده نفوذ سیستم آموزش غربی و تقسیمات و جداسازی علوم را از مشکلات موجود در برنامه‏ی آموزشی مؤسسات و مراکز آموزش اسلامی عنوان کرده است. وی این مسئله را باعث عدم کارایی مناسب نظام آموزشی در مؤسسات اسلامی، مدارس و دانشگاه‏ها و درنتیجه، موجب غیراسلامی شدن و دنیازدگی آنها دانسته است.

به زعم نویسنده، نظام آموزشی موجود، به جای آن‏که در مؤسسات اسلامی برای تربیت و آموزش انسانِ خوب و شایسته اقدام کند، بیش‏تر به رفع نیازهای شهروندان و توسعه‏ی ملی اهتمام دارد. وی نظام آموزشی غرب را بسیار کارآمدتر می‏داند و برای ایجاد نظامی مناسب و مفید برای مؤسسات اسلامی، بهره‏برداری از منابع و دیدگاه‏های جهان اسلام را ضروری و لازم برشمرده است.

وی یکی از اقدامات مهم برای تحقق این هدف را استفاده و کاربرد مفاهیم و برداشت‏های اسلامی در رشته‏های مختلف برای حل مشکلات آموزشی و تقویت امت اسلامی توسط دانشجویان مسلمان عنوان کرده است.

اسلامی کردن برنامه‏ریزی درسی2

مربیان در سراسر دنیا اذعان دارند که تعلیم و تربیت یک هدف دوگانه‏ی فردی و اجتماعی را برآورده می‏سازد. تعلیم و تربیت مناسب موجب بروز، پرورش و شکوفایی توانمندی‏های فردی ـ جسمی، فکری، اخلاقی، معنوی و احساسی ـ می‏شود. به این معنا، سقراط از معلم به منزله‏ی یک ماما یاد می‏کند؛ زیرا نقش معلم بیرون کشیدن (کشف) چیزهایی است که تقریبا در وجود کودک به طور فطری قرار دارد؛ البته این‏که چه چیزی کشف و استخراج می‏شود و کی مجال بروز می‏یابد، بستگی زیادی به مهارت‏ها و توانمندی معلم دارد. تعلیم و تربیت، نقش مهم دیگری نیز دارد که عبارت است از انتقال و دگرگون کردن ارزش‏های فرهنگی و میراث یک جامعه‏ی خاص. گفته می‏شود تعلیم و تربیت در زمانی که صرفا ارزش‏ها و عقاید فرهنگی غالب را از نسلی به نسل دیگر منتقل می‏سازد، نقش محافظه‏کارانه‏ای را ایفا می‏کند. هم‏چنین تعلیم و تربیت در مقام تلاش برای بازسازی جامعه، قابلیت ایفای یک نقش اصلاحی را دارد؛ به طور کلی، تعلیم و تربیت، در پیشرفت تمدن، هم نقش محافظه‏کارانه دارد و هم نقش اصلاحی.

تعلیم و تربیت فرایند دیرپایی است. حدیثی مشهور از حضرت محمد(ص) نقل شده است که ایشان، مؤمنان را تشویق می‏کردند که «زگهواره تا گور دانش بجوی».3 در سال‏های اخیر، پزشکی جدید نشان داده است که یک بچه، حتی زمانی که هنوز به صورت جنین است، می‏تواند محرک خارجی را دریافت کند؛ بنابراین، توانایی یادگیری در همان چند ماه اول بارداری شروع می‏شود. تعلیم و تربیت سه نوع است: غیررسمی،4 رسمی5 و نیمه‏رسمی6. خانه مهم‏ترین نهاد برای تعلیم و تربیتِ غیر رسمی است. در این مکان، یادگیری، بدون برنامه7 و به روش غیرمستقیم انجام می‏گیرد. خانه اولین «مدرسه» است و مادر اولین «معلم» این مدرسه است.

مدرسه مهم‏ترین نهاد یادگیری در تعلیم و تربیت رسمی است. در مدرسه، تجربیات آموزشی، جهت رسیدن به نتایج خاص یادگیری به نحو سنجیده‏ای برنامه‏ریزی و سازمان‏دهی می‏شوند. در تعلیم و تربیت رسمی، برنامه‏ی درسی و معلمان مدرسه، در تسهیل یادگیری بسیار حایز اهمیت‏اند. علاوه بر این یادگیری به طور نیمه‏رسمی نیز رخ می‏دهد؛ بدین‏معنا که تعلیم و تربیت از طریق نهادها یا سازمان‏هایی غیر از مدرسه‏ی رسمی فراهم می‏گردد که من باب مثال، می‏توان به کلاس‏های سوادآموزی بزرگ‏سالان اشاره کرد.

تعلیم و تربیت، طیف وسیعی از موضوعات را در برمی‏گیرد؛ بنابراین، جای شگفتی نیست که همواره محققان مسلمان به امت اسلامی یادآور شده و هشدار داده‏اند که وضعیت تعلیم و تربیت، ظاهرا ریشه‏ی مشکلات امت اسلامی است. بعضی از محققان استنباط کرده‏اند که تعلیم و تربیت یک رشته‏ی اصلی است، شامل 5 رشته‏ی فرعی می‏باشد که عبارت‏اند از: برنامه‏ریزی درسی، مشاوره، مدیریت، آموزش و ارزش‏یابی.(1) این مقاله تلاشی است برای بررسی برنامه‏ریزی درسی، که یکی از رشته‏های فرعی تعلیم و تربیت است. اهمیت برنامه‏ریزی درسی به اندازه‏ای است که ملکه‏ی علوم تربیتی نام گرفته است. و بازتابی از فلسفه‏ی تربیتیِ مؤسسه‏ی آموزشیِ مورد نظر است و درحقیقت، سازوکاری است که از طریق آن، اهداف آن نهاد به دست می‏آید.

پزشک مجله

این شماره: خواهر ب ـ لارستان

مى خواستم مشکلى کوچک که خانواده ام آن را بزرگ کرده اند به شما بگویم.

من دخترى هستم با سن کم که تقریبا حدود یک سال ونیم است, دانه هاى کوچکى روى دستهایم بوجود آمده که به مرور زمان بزرگتر مى شوند. پیش هر دکترى که رفته ام و به هر کسى که گفته ام این دانه ها چى است؟ جواب دادند که اسمش ((زگیل)) است و با هر دارویى هم که درمانش کردم بهتر نشد. بلکه بدتر هم شد چون به جز دستهایم در روى پاها و صورتم هم ظاهر شده است. مادرم مى گوید خودش مى رود ولى خودم مى گویم اگر خودش بهتر مى شود پس چرا بیشتر مى شودo!

خواهر گرامى! همانطور که نوشته اید مشکل شما بسیار جزیى است. اصولا برجستگیهاى کوچکى که بر سطح پوست هستند, برخى مسطح و برخى داراى پایه هستند و به هر دو فرم زگیل مى گویند. علت زگیل یک نوع ویروس است که گاهى در اثر دستکارى و یا حتى خودبخود منتشر مى شوند و گاهى در تمام سطح بدن دیده مى شود ولى بیشتر روى دستها قرار دارند. زگیل یاwart مشخصاتى دارد از جمله قطر زگیل معمولا از نیم سانتى متر تجاوز نمى کند. دوره نهفته آن طولانى است یعنى از زمان آلودگى به ویروس تا ایجاد زگیل تا 18 ماه هم طول مى کشد. بهبود خودبخود در 50% موارد دیده مى شود و گاهى عود زگیل زیاد است. راه پیشگیرى از ایجاد یا انتشار زگیل این است که از دستکارى زگیل ها جدا خوددارى شود مخصوصا افرادى که زگیل مسطح دارند از خاراندن روى آن باید خوددارى نمایند و راه درمان این است که اولا در بیش از 50% موارد زگیل ها خودبخود بهبود پیدا کرده و از بین مى روند ولى گاهى با استفاده از جراحى (الکتروکوتر) و یا استفاده از منجمد کردن زگیلها با استفاده از ((ازت مایع)) اقدام به درمان مى کنند. درمان دیگر استفاده از برخى ترکیبات داروئى حاوى مواد اسیدى است. همچنین با استفاده از لیزر نیز مى شود زگیلهاى عود کننده و ((سمج)) را درمان نمود. البته جهت درمانهاى فوق الذکر باید به درمانگاه یا متخصص پوست مراجعه نمایید.

موفق باشید.

کودکان هیپراکتیو ((پر حرکت و داراى فعالیت زیاد))

بازى و تحرک بدنى براى کودکان یک امر بسیار ضرورى و حیاتى است به نحوى که اگر بچه اى ساکت و آرام و بدون فعالیت باشد از سلامتى کامل برخوردار نیست اما تعدادى از کودکان هستند که داراى حرکات بدنى بسیار زیاد مى باشند و بقول معروف از دیوار صاف بالا مى روند, سر خود را به دیوار مى زنند, مردم آزارى مى کنند, ظروف خانه را مى شکنند و بهم مى ریزند و شیشه هاى پنجره از دست آنها در امان نیستند. پرحرف اند و یک ریز حرف مى زنند و خلاصه کودکانى بیقرار و ناآرام هستند و در واقع آرامش را از خانواده و همسایه گرفته اند. اینها تمرکز حواس ندارند قادر به یادگیرى و درک مطالب نیستند و علیرغم فعالیت بدنى زیاد دچار کاهش قواى عقلى, ذهنى مى باشند. همچنین بین اعضاى بدن و ماهیچه هاى مختلف بدنشان ناهماهنگى و اختلال وجود دارد. البته در شرح حال این چنین کودکانى گاه سابقه صدمات مغزى در حین زایمان یا بعد از آن وجود دارد. این گروه از کودکان علاوه بر اینکه باید از نظر رفتارى اصلاح گردند باید به کمک برخى داروهاى محرک سیستم عصبى نیز تحت درمان و مراقبت قرار گیرند. البته پیامدهاى روانى و اجتماعى وجود چنین کودکانى که احیانا در آینده خود نیز صاحب فرزندانى خواهند شد بسیار ناگوار خواهد بود.

حسادت نیز یک عکس العمل هیجانى ناسالم است. معمولا خانواده هایى که پشت سرهم بچه دار مى شوند و متاسفانه فاصله مناسب (حداقل سه سال) را بین فرزندان رعایت نمى کنند منجر به این مى شود که بچه ها فاصله سنى بسیار کمى با هم داشته باشند و به محض ورود فرزند دوم, فرزند اول مورد بى مهرى و بى توجهى والدین قرار مى گیرد و او تدریجا نسبت به خواهر یا برادر نو رسیده اش حسادت مى ورزد و تا مرز دشمنى پیش مى رود و اگر مراقبت ویژه صورت نگیرد گاهى دست به اقدامات خطرناکى علیه تازه وارد مى زند. مى گویند دخترها حسودتر از پسرها هستند. توجه و محبت به نوزاد تازه وارد باعث مى شود که کودک اول نیز به فکر جلب توجه والدینش بیفتد. او فکر مى کند شاید علت علاقه و محبت والدین نسبت به تازه وارد این است که او بطور خاصى گریه مى کند, سینه خیز و یا چهاردست وپا راه مى رود, مى غلطد و از این کارهاى خوشمزه انجام مى دهد, لذا کودک اول نیز کوشش مى کند به رفتارهاى شیرخوارگى برگردد و همان کارها را تقلید نماید, شاید بازهم مورد توجه و محبت والدین قرار بگیرد اما وقتى با عکس العمل تند و نادرست والدین مواجه مى شود که مى گویند چرا این کارها را انجام مى دهى! تو دیگه بزرگ شدى! این کارها زشت است! مردم تو را مسخره مى کنند.

به این صورت کودک مى بیند نه تنها با انجام کارهاى مشابه نوزاد و شیرخوار تازه وارد مورد توجه و محبت والدین قرار نگرفته است بلکه مورد سرزنش هم قرار مى گیرد لذا غمگین و افسرده مى شود یا تندخو و عصبانى مى شود و چشم دیدن خواهر یا برادر جدیدش را ندارد. رفتار درست این است که والدین در حضور او به فرزند جدیدشان خیلى ابراز محبت ننمایند زیرا حالت حسادت او را بر مى انگیزند. بهتر است مثل سابق به او نیز اظهار علاقه بنمایند تا او مطمئن شود که هنوز در قلب مادر و آغوش پدر جایى دارد.

اصولا کودکانى که رفتارهاى پرخاشگرانه و هیجانات ناسالم دارند علاوه بر اینکه در محیط خانوادگى آرامش ندارند با ورود به کودکستان و سپس مدرسه نیز با مشکلاتى مواجه مى شوند و معضلاتى نیز براى محیط خانه ـ مدرسه و جامعه ایجاد مى کنند. یکى دیگر از عوارض هیجانات ناسالم در بین کودکان, ترس از مدرسه است که کودک بر نرفتن به مدرسه پافشارى مى کند و گاهى والدین خود را مجبور مى کند که او در خانه بماند و بهیچ وجه حاضر به رفتن مدرسه نمى شود. در این خانواده ممکن است اختلالات نوروتیک بیشتر باشد و کودک در یک فضاى متشنج و نامتعادل رشد یافته است. کودکى که به مادرش شدیدا وابسته است و مادرى که ناآگاهانه از تمام اعمال و رفتار فرزندش حمایت مى کند, مسبب اصلى بروز این ناهنجارى هیجانى و رفتار است. براى تصحیح این رفتار ابتدا باید مادر مورد روان درمانى قرار بگیرد و سپس فرزند درمان شود. گاهى لازم است مادر نیز همراه کودک به مدرسه بیاید و در مواردى که ترس کودک خیلى شدید است تا مدت کوتاهى مادرو فرزندش هر دو در کلاس درس شرکت کنند.

ادامه دارد.

بهداشت روانى

((قسمت پنجم))

دکتر آذر آذرى ـ دکتر حسین برهانى

کنترل رفتارهاى ناهنجار و هیجانات ناسالم کودکان اهمیت بسزایى در تامین بهداشت روانى جامعه دارد.

رفتارهاى پرخاشگرانه کودکان در اکثر موارد بعلت ناکامیها و بر نیامدن انتظارات آنان از والدین و سایر اطرافیان بوجود مىآید. کودک این نوع عصبانیت را بصورت پاکوبیدن به زمین, جیغ و داد کردن و خود را به در و دیوار زدن و لجبازى بروز مى دهد. کج خلقى و رفتارهاى پرخاشگرانه در حدود سن 2 سالگى در بین کودکان شایع است. این گونه رفتارها مى تواند امرى طبیعى باشد اما اگر ادامه یابد و تشدید پیدا کند کودک قادر به تطابق و سازگارى با محیط اطرافش نخواهد شد و تدریجا به یک عنصر ناهنجار در اجتماع مبدل مى شود. در برخورد با این چنین کودکانى ابتدا باید از محیط خانوادگى آنان سراغ گرفت. آیا این خانواده با آرامش و امنیت مانوس است؟ تعداد فرزندانش زیاداست؟اعتقادات مذهبىآن درچه سطحى است؟ شرایط اقتصادى حاکم بر خانواده چگونه است؟

بسیارى از عصبانیت ها و کج خلقیها ریشه در خانواده ها دارد هر چه روابط پدر و مادر پرتنش و غیردوستانه باشد و در حضور فرزندان با هم به جنگ و ستیز برخیزند و سخنان زشت و ناسزا بگویند کودکان آنان داراى ناهنجاریهاى رفتارى بیشترى خواهند بود زیرا کودک از بروز عصبانیت و کج خلقى ناگزیر است تا از میزان آنهمه هیجانات و التهابات درونى بکاهد. در برخورد با چنین کودکى باید محیط زندگى آرامبخش گردد و بخصوص والدین باید آرامش را به او بازگردانند تا کودک احساس امنیت و آسایش پیدا کند و اقدام اول, تصحیح روابط اعضاى خانواده و کاهش تنشها و هیجانات مخرب است.

فقر اقتصادى و فرهنگى

والدین وجود و حضور کودک را مانعى براى خوشگذارنى و تفریح خود مى دانند و به همین علت پدر مسوولیت آموزش و تربیت فرزند را به گردن مادر مى اندازد و مادر نیز این مسوولیت را متوجه پدر مى داند.

طرد کودک از سوى والدین همیشه یک حرکت آگاهانه نیست بلکه والدین به فرزند خود اظهار محبت نمى کنند و بدین صورت بین خود و فرزندشان فاصله اى ایجاد مى کنند که هر روز این فاصله بیشتر مى شود.

ب) گاهى نیز والدین انتظارات عجیب و خارق العاده اى از کودک دارند که چون کودک قادر به برآوردن این انتظارات نیست مورد محبت و تایید قرار نمى گیرد و بعبارت دیگر طرد مى شود. در واقع این برخورد از یک بینش کمال طلبى مطلق منشا مى گیرد که والدین فرزند خود را با استانداردهایى که فقط در مخیله خود دارند مقایسه مى کنند.

همانطور که قبلا اشاره شد در این بینش والدین کودک را بعنوان یک شخصیت مورد لطف و تایید قرار نمى دهند بلکه تنها چشم به موفقیتهاى او دارند. این بینش محکوم به یاس و شکست است و منجر به سرگردانى و تحیر طفل مى شود.

ج) چنان که متذکر شدیم و نمونه اى را نیز ذکر نمودیم پشتیبانى مستمر و حمایت افراطى نیز یکى از علل مهمى است که تعادل روانى کودک را به مخاطره مى اندازد. در این خانواده ممکن است مادر دچار اضطراب و هیجان باشد و هر لحظه در انتظار حادثه و اتفاقى باشد و به همین لحاظ کودک را بطور افراطى مورد حمایت قرار مى دهد. ممکن است قبلا فرزندى را بعلت بیمارى یا سانحه از دست داده باشند و حالا در قبال آن موضوع احساس گناه دارند و خود را سرزنش مى کنند و به عنوان جبران این کودک را مورد حمایت بیش از حد قرار مى دهند.

معمولا در اکثر خانواده ها فرزند اول و فرزند آخر بیش از دیگر فرزندان مورد توجه است و در این میان فرزند آخر بسیار وابسته و لوس بار مىآید زیرا علاوه بر والدین, خواهر و برادر او نیز از او بصورت افراطى حمایت مى کنند و ناآگاهانه او را ترسو و وابسته بار مىآورند. او در آینده اعتماد به نفس نخواهد داشت چون چندین سلیقه در رشد و تربیت و آموزش او نقش ایفا مى کنند و شخصیت روانى کودک را شدیدا آسیب پذیر مى نمایند. کودکى که از سوى پدر طرد مى شود و مادر نیز بواسطه مشغله خانه و یا عدم آگاهى و افراط در محبت از عهده شناخت و تربیت نیازهاى روانى کودک برنیاید دخالتهاى خودسرانه و اعمال روشهاى خودخواهانه خواهر و برادر گریبانگیر طفل مى شود; بنابراین والدین موظفند با کسب آگاهیهاى لازم آماده پرورش جسم و روان فرزند خود شوند و صلاحیت لازم را در این خصوص کسب نمایند و از فرزندان دیگر خود توقع انجام این مسوولیت خطیر را نداشته باشند و اجازه ندهند آنها که هنوز تجربه و آگاهى و صلاحیت لازم را پیدا نکرده اند در رابطه تربیت شخصیت کودک دخالت نمایند.

آنچه در قالب این نمونه مورد نظر است:

الف) طرد کودک ممکن است بدلایل مختلفى صورت گیرد:

کودک, ناخواسته بوده است و یکى یا هر دو نفر والدین آمادگى پذیرش او را نداشته اند.

تعداد فرزندان زیاد یا به اندازه کافى باشد که نتیجتا علاقه اى به فرزند جدید ندارند.

کودک نتیجه یک ازدواج ناموفق و ناهنجار باشد.

کودک بعنوان وسیله اى براى تحکیم ازدواج ناسازگار باشد اما این ناسازگارى و کدورت بین والدین بعد از تولد کودک نیز ادامه یابد و کودک از طرف هر دو یا یکى از والدین طرد شود.

چه کسانى صلاحیت تربیت و آموزش کودکان را دارند؟

جهت روشن شدن اهمیت مطلب بناچار نمونه اى از برخورد خانواده با کودک را متذکر مى شویم. على کودک چهار ساله اى است که از ضریب هوشى خوبى برخوردار است. پدر حال و حوصله تربیت فرزندش را ندارد و گاهى نسبت به شیطنت کودکانه على واکنش نامناسبى دارد و به على پرخاش مى کند و اگر از کار روزانه خسته شده باشد و یا وسایلش (میز و صندلى ـ کتاب و...) توسط على یا سایرین جابجا شده باشد به اعضاى خانواده ناسزا مى گوید و یا بعضى مواقع که به ندرت خلق پدر خوب است و به اصطلاح خوش خلق شده و طبع شوخش گل مى کند با استفاده از کلمات نامناسب نسبت به على ابراز محبت مى کند و این تنها آموزش و تربیتى است که از ناحیه پدر به على مى رسد! و یا اگر موارد مثبتى هم وجود داشته باشد تحت الشعاع این موضوع قرار خواهد گرفت.

وقتى پدر در صحنه تربیت و آموزش فرزندش حضور فعال و سازنده نداشته باشد مادر سعى مى کند این خلا را پر نماید اما مادر ناخواسته به تمام خواسته هاى على جواب مثبت مى دهد. عواطف مادرانه و عشق و علاقه زیادش به على باعث مى شود که على بتدریج شخصیت خودخواه و خودپسندى پیدا نماید چرا که هیچ کس موارد مثبت و منفى على را ارزیابى نمى کند و او از یک آزادى مطلق برخوردار است.

مادر نیز به دلیل خانه دارى و مشغله زیاد, پخت وپز و لباس شستن و... نیز از عهده کار على بر نمىآید و خواهر و برادر على وارد صحنه تربیت و آموزش على مى شوند. آنها نیز که خود نیازمند آموزش و تربیت هستند ناآگاهانه رفتار و افکار و ذهنیات خود را به على منتقل مى کنند و دو خطر مهم شخصیت على را تهدید مى کند. آنها نیز یا در ابراز محبت افراط مى کنند و یا در آموزش ناآگاهانه دچار اشتباه مى شوند و دوست دارند هرچه مى دانند هرچه مى خواهند به على هم یاد بدهند بدون اینکه نیازهاى واقعى روانى او را درک کنند و چون خودشان محصول همین خانواده هستند خود نیز به نوعى دچار اختلال شخصیت بوده و این اختلال را به على نیز منتقل مى نمایند و یا ممکن است على را مورد اذیت و آزار قرار دهند که این هم داراى عوارض ناخوشایندى بر شخصیت روانى کودک مى گذارد.

على که مى توانست داراى یک شخصیت روحى روانى متعادل باشد اینک تبدیل به یک عنصر لجوج ـ لوس و خودخواه شده است اگر حرکات و رفتارهاى نامناسب او مورد سوال قرار بگیرد براى خانواده امرى غیر منتظره است چرا که آنها تمام رفتارهاى او را مورد تایید قرار داده اند و حالا تحمل این را ندارند که نحوه برخورد آنها مورد انتقاد قرار بگیرد. در واقع این خانواده دچار نوعى اختلال اجتماعى و روانى مى باشد.

بهداشت روانى کودک

قسمت چهارم

دکتر آذر آذرى ـ دکتر حسین برهانى

آنچه در نوشتار قبل از نظر شما گذشت یک بحث زیربنایى و اساسى در سالم سازى جسم و روان جامعه بود. راه رسیدن به این نعمت الهى بسیار آسان است و همه آحاد جامعه در هموار کردن مسیر و نیل به مقصود نقش بسزایى دارند اما نقش مدیران جامعه در زمینه برنامه ریزى و سازماندهى و جهت دار کردن اذهان و رفتارها حرف اول را مى زند. در ادامه گفتار قبل به اینجا رسیدیم که والدین بایستى رفتارهاى مثبت فرزندان خود را مورد محبت و تایید قرار دهند و براى رشد شخصیت اجتماعى و بهداشتى به آنها آموزش دهند و آنها را بواسطه بعضى رفتارها مورد تشویق قرار داده و بخاطر رفتارهاى دیگرى تنبیه کنند و البته موارد مشخصى از تشویق و نحوه تنبیه را متذکر شدیم.

هرگاه صحبت از شخصیت انسان مى شود تاکید بر شخصیت اجتماعى ـ اقتصادىـ فرهنگىـ روانىـ سیاسى انسان مورد نظر است اما بنظر مى رسد که یکى از ابعاد فراموش شده شخصیت انسان شخصیت بهداشت روانى است که روح و جسم را در بر مى گیرد. بطور کلى هر نوع تلاشى که در جامعه صورت مى گیرد تا در آن جامعه برنامه ریزیها رفتارها و برخوردهاى اجتماعى, فرهنگى, سیاسى, اعتقادى و... بر اساس مفاهیم مثبت و معنوى پایه ریزى شود آن را بهداشت مى گوییم; بنابراین در مى یابیم که مفهوم عمیق النظافه من الایمان نیز بر این باور است و این رابطه دوطرفه است. بر این اساس کودکى که در خانواده بطور صحیح مورد محبت و تایید و آموزش و تشویق و تنبیه قرار مى گیرد,این کودک از شخصیت بهداشتى خوبى برخوردارمى شودو نتیجه مثبت رعایت بهداشت روانى درخانه وجامعه است. اما عواملى نیز وجود دارند که آثار ناخوشایندى بر ذهن و عمل کودک به جا مى گذارد و در رشد و تکامل شخصیت روانى کودک اثر سو مى گذارد.

از آنجایى که بسیارى از خانواده ها دچار نابسامانیهاى تاسفآور هستند آمادگى لازم جهت پذیرش اینگونه پیامها را ندارند و طبعا گریبانگیر پیامدهاى ناخوشایند و ناهنجار خانوادگى و اجتماعى آن خواهند شد. در این بین خانواده هایى نیز وجود دارند که به قوانین و اصول مذهبى مقید نیستند که اینها هم براى خود و هم براى جامعه معضلات فراوانى به بار مىآورند. در این خانواده ها برخوردهاى نامناسبى با نیازمندیهاى روانى کودکان مى شود, بعنوان نمونه گاهى والدین و سایر اطرافیان کودک را طرد مى کنند و گاهى نیز بدون محدودیت او را مورد حمایت قرار داده و تمام اعمالش را تایید مى نمایند و گاهى نیز کودک را صرفا بدلیل موفقیتهایى که کسب مى کند مورد محبت و لطف قرار مى دهند. به راستى چه باید کرد؟ آیا مى شود موضوع به این مهمى را نادیده گرفت؟ قبل از اینکه به اثرات طرد و یا تایید بیش از حد کودک و تبعات روانى آن بپردازیم لازم است به موضوع مهم دیگرى اشاره نماییم. موضوع این است:

تنبیه:

متاسفانه, برداشتى که پدر و مادر از موضوع تنبیه دارند, ایجاد رعب و وحشت در دل کودکى کم سن وسال است که بدترین شکل آن کتک زدن و تنبیه بدنى است و با کمال تاسف همین شیوه نادرست توسط معلمین و ناظمین مدارس ادامه مى یابد! و ما شاهد اثرات مخرب روانى ـ رفتارى آن بر کودکان هستیم که سرانجام, به انزجار و تنفر کودکان از محیط خانه و مدرسه منجر مى شود. ریشه بسیارى از بزهکاریها و اختلالات و ناهنجاریهاى روانى از همین جا سرچشمه مى گیرد. شاید با ذکر یک مثال, بهتر بتوانیم نمونه اى از تنبیه مخرب و سازنده را در کودک بیان کنیم.

مادر هر روز صبح غذاى کودکش را آماده مى کند, اما کودک از خوردن غذا طفره مى رود. ما, در مى یابیم که او قصد جلب توجه و التماس مادر را دارد. در اینجا برخورد نادرست این است که به او التماس و اصرار کنیم که غذایش را بخورد و براى این کار به وعده و وعیدهاى راست و دروغ توسل جوییم یا خشمناک شویم و با تهدید و کتک او را مجبور به خوردن کنیم. نتیجه اینکه, این رفتار نادرست در آینده منجر به بروز ناهنجاریهاى رفتارى در کودک مى شود. برخورد درست آن است که بعد از اینکه سفره غذا را آماده کردیم, او را نیز همچون سایرین براى صرف صبحانه دعوت کنیم. اگر امتناع کرد به او کمى فرصت دهیم و دوباره به او یادآورى کنیم که اگر غذایش را نخورد سفره را جمع مى کنیم.پس ازاتمام فرصت داده شده, سفره غذا را جمع مى کنیم. این کار باید ادامه یابد تا آنجا که کودک مشتاقانه وبارغبت برسرسفره حاضر شود.

مثال دوم: کودکى است که تمام اسباب بازیهایش را در اتاقهاى مختلف پراکنده مى کند و بعد از تمام شدن بازى آنها را جمعآورى نمى کند. در اینجا برخورد غلط این است که بگوییم: اى بچه بى تربیت و بى نظم! همه جاى خانه را کثیف کردى! تو لیاقت ندارى که برایت اسباب بازى بخرم . تو باید بروى تو کوچه با سنگ و خاک بازى کنى. الاذن تو را در اتاق زندانى مى کنم و بعد هم چند سیلى به گوش بچه بنوازد! نتیجه این برخورد و تکرار آن باعث مى شود کودکى ترسو و توسرىخور و بى انضباط بار آید که اعتماد به نفس ندارد و بنابراین دچار نوعى اختلال روانى ـ رفتارى خواهد شد. برخورد مناسب و صحیح آن است که ابتدا خود شما با کمک کودک اسباب بازیها را جمعآورى کنید و با ملایمت اما جدى به کودکتان بگویید: در صورتى که اسباب بازیهایت را در خانه پخش کنى آنها را جمع مى کنم و دیگر به تو نخواهم داد, اما اگر اسباب بازیهایت را جمعآورى کنى و در جاى مخصوص بگذارى, باز هم برایت اسباب بازى مى خرم. سعى کنید به ساده ترین شکل او را توجیه کنید. براى مثال بگویید: اگر مهمان به خانه ما بیاید و ببیند که هر کدام از اسباب بازیهایت را گوشه اى انداخته اى, آن وقت مهمان ما مى گوید: این خانه چقدر گثیف شده! این اسباب بازیها مال کیست؟ چقدر اینجا نامرتبه! آن وقت مادر ناراحت مى شود.! روز بعد سعى کنید یک نوع اسباب بازى به کودک تحویل دهید و پس از اتمام بازى, کودک آن را به شما تحویل دهد و شما اسباب بازى دیگرى به او بدهید. پس از مدتى خواهید دید که کودک شما بسیار منظم ومرتب شده و دیگر خودش به تنهایى این کار را مى کند. آن وقت شما از آرامش و انضباط کودکتان خشنود مى شوید.

فراموش نکنید که باید از کودک خود به این خاطر تشکر کنید.

آنچه که کودک از عملکرد پدر و مادر خود در قالب ابراز محبت و تشویق یا تنبیه نسبت به خودش درک مى کند, نوعى آموزش و پرورش است که در آینده در رفتار و اعمال او منعکس مى شود. کودک از ابراز محبت و دوست داشتن مىآموزد که چگونه دوست بدارد و به چه چیزى محبت بورزد و از تشویق و تنبیه نتیجه مى گیرد که نظم و دقت و صداقت پاداش دارد و بى نظمى و نادرستى کیفر دارد.

در هر حال, آنچه که شما به عنوان پدر و مادر کودک باید بدان توجه کنید, استمرار و تداوم برخوردهاى سازنده و پرهیز از چندگانگى در برخوردهاست که در غیر این صورت فرزندتان دچار تعارض روانى مى شود. او در حال تمرین الگوهاى رفتارى و همانندسازى است. کودک باید آموزش ببیند که به علت انجام اعمال خوب مورد تشویق قرار مى گیرد و هدیه اى هم دریافت مى کند. بنابراین, انجام این گونه اعمال برایش آرام بخش و اطمینان آور است و موجب سلامت روح و روان او مى شود. برعکس, به خاطر انجام برخى از کارها نه تنها مورد تشویق قرار نمى گیرد, بلکه گاه با ناراحتى پدر و مادر روبه رو مى شود که براى وى حکم تنبیه را دارد. او مىآموزد که اگر بخواهد در جمع خانواده و اجتماع, مورد قبول و تایید دیگران باشد و تشویق گردد, باید به فکر انجام بعضى از کارها نباشد. بطور کلى, کودک مىآموزد که به خاطر خودش نیست که مورد تشویق یا تنبیه قرار مى گیرد, بلکه به خاطر کارهایش مورد تشویق یا تنبیه قرار مى گیرد... .

ادامه دارد.

تشویق:

بطور کلى, هر انسانى بر اساس غریزه دوست دارد که کارهایش مورد توجه دیگران قرار گیرد و در این مورد کودکان از موقعیت

ویژه اى برخوردارند. کودک شما علاقه مند است که بازى کردن, لباس پوشیدن, غذا خوردن, نقاشى و حتى خطوط کج و معوجى که روى کاغذ مى کشد, مورد توجه شما قرار گیرد. او دوست دارد که به کارهایش به عنوان یک فرد نگاه شود, نه به عنوان یک بازیچه, زیرا همان طور که در مطالب قبل گفتیم نباید به اعمال کودک فقط به عنوان سرگرمى بنگریم, چرا کــه او در حــال جسـتـجـو و کـنجکاوى و شـنـاخت قـابلـیـتهاى خود و محیط اطرافش هست.

برخورد مناسب با ذهنیات و تخیلات کودک باعث مى شود که او از نابسامانیهاى روانى و در نتیجه از رفتارهاى ناهنجار اجتماعى در امان باشد. گفتنى است که ما مجاز نیستیم تمام اعمال کودک را تایید و تشویق کنیم, اما اینکه کدام یک از اعمال باید مورد تشویق قرار بگیرد, موضوع بسیار مهمى است که ساختار روانى ـ رفتارى آینده کودکان را تشکیل مى دهد

امنیت روانى

احساس امنیت یکى از نیازهاى اصلى انسان است. انسان از اوایل تولد براى اینکه از رشد جسمى و روانى خوبى برخوردار شود باید از یک سلسله روابط عاطفى و محبتآمیز برخوردار باشد. آغوش مادر اولین پناهگاه طفل است. او در آغوش مادر از آرامش خاصى برخوردار است. شیرخوار در حدود شش ماهگى با دنیاى اطرافش ارتباط قابل توجهى پیدا مى کند که بیشتر آن به رابطه اش با مادر مربوط مى شود, بطورى که در فقدان مادر دچار اضطراب و هیجان مى شود. طفل این هیجانات را با تنش عضلات شکم و اندامها بروز مى دهد, در حالى که روى سینه مادر با شنیدن صداى قلب وى آرامش خود را باز مى یابد. کودک ابتدا با مادر, سپس با پدر و سایر اطرافیان احساس امنیت مى کند. براى اینکه کودکى به احساس امنیت برسد بایستى از مهر و محبت مادر و خانواده برخوردار باشد. تمام افراد خانواده باید بدانند که دوستى و محبت نسبت به کودک حتى از نیاز او به غذا مهمتر است.

افراد در ماه مبارک رمضان باید 3 وعده غذا بخورند

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با صدور اطلاعیه ا ی به مناسبت فرا رسیدن ماه مبارک رمضان در خصوص شیوه صحیح تغذیه در این ماه به هموطنان توصیه هایی ارائه کرد.

به گزارش سرویس «بهداشت و درمان» خبرگزاری دانشجویان ایران، در این اطلاعیه آمده است: در ماه مبارک رمضان استفاده از برنامه غذایی متنوع و متعادل شامل چهار گروه اصلی غذایی (نان و غلات، میوه ها و سبزی ها، گوشت و حبوبات و تخم مرغ و شیر و لبنیات) به منظور حفظ سلامتی بدن و تامین انرژی و نیازهای تغذیه ای بدن توصیه می شود.

در این اطلاعیه با اشاره به این که افراد روزه دار مانند زمانی که روزه دار نیستند باید 3 وعده غذا بخورند که این وعده ها شامل سحر، افطار و شام است، آمده است: در هنگام افطار از غذاهای سبک و مختصر که شامل گروه های غذایی شیر و لبنیات، مانند شیر، ماست و پنیر است و نیز میوه ها، سبزیها، نان و غلات استفاده شود ضمن آن که استفاده از خرما در این ماه به خصوص در هنگام افطار برای تامین قند خون فرد روزه دار بسیار مؤثر است.

در ادامه این اطلاعیه آمده است: استفاده از مواد غذایی آبکی مانند سوپ، آش و همچنین مایعات به هنگام افطار و سحر موجب حفظ تعادل آب و املاح فرد روزه دار است با استفاده از سبزیها و میوه ها در هنگام سحر و افطار موجب حفظ تعادل آب و املاح فرد روزه دار است با استفاده از سبزیها و میوه ها در هنگام سحر و افطار که منبع خوبی از فیبر هستند نیز فرد روزه دار دچار یبوست نمی شود.

در اطلاعیه وزارت بهداشت به هموطنان توصیه شده است: پس از افطار و تا قبل از خواب، مایعات به خصوص آب بنوشند که بدن دچار کم آبی نشود و نیز به جای غذاهای چرب و سرخ کرده از غذاهای آب پز و بخارپز شده استفاده کنند.

در ادامه این اطلاعیه آمده است: افراد در مصرف انواع شیرینی ها در هنگام افطار چاقی و اضافه وزن را به دنبال دارد. همچنین مصرف انواع آش ها همراه با کشک و یا ماست، غذای مناسبی برای افطار است.

در این اطلاعیه به جوانان روزه دار توصیه شده است که سعی کنند هر روز در هنگام سحر و افطار از هر چهار گروه غذای اصلی یعنی نان و غلات، شیر و لبنیات، گروه گوشت و تخم مرغ و حبوبات و گروه میوه ها و سبزی ها استفاده کنند.

اغلب بیماری های گوارشی با روزه داری بهبود می یابند

روزه باعث تقویت عملکرد سیستم های بدن و اغلب بیماری های گوارشی با روزه داری بهبود می یابند.

دکتر حسین خدمت فوق تخصص گوارش و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت وگو با خبرنگار سرویس بهداشت و درمان ایسنا، اظهارداشت: گیرنده های موجود در معده و روده میزان مصرف غذا را تنظیم می کنند که این گیرنده ها در طور ماه رمضان با روزه داری بازسازی می شوند.

وی افزود: عملکرد بسیاری از سیستم های بدن همانند دستگاه گوارش، کبد، کلیه و اعصاب در ماه رمضان تقویت شده و پس از آن بهتر می توانند به هضم و جذب غذا بپردازند؛ همچنین اکثر بیماری های گوارشی با روزه بهبود می یابند و بیماری هایی نظیر چاقی، چربی و فشارخون بالا و بیماری های شایع دیگر نیز با روزه داری قابل درمان هستند.

دکتر خدمت با بیان اینکه برخی بیماری ها با روزه داری بهبود می یابند، اضافه کرد: سوءهاضمه بیماری است که در حدود 30 درصد افراد بروز می کند که افراد در دوره ای از زندگی دچار این بیماری می شوند که با درد بالای شکم، نفخ، سوزش سر دل، تهوع و استفراغ ظاهر می گردد که در طول روز این علایم تشدید شده و این بیماران با روزه داری به میزان قابل توجهی بهبود می یابند.

به گفته ی این استاد دانشگاه، کولیت عصبی یکی از بیماری های شایع دستگاه گوارش که اغلب در جوانان بروز می کند و در زنان شایع تر از مردان بوده و حدود 20 درصد افراد به آن مبتلا هستند که با یبوست، نفخ و درد شکم همراه است؛ از آنجایی که مصرف غذا عامل اصلی تشدید این بیماری است لذا روزه داری و کاهش میزان مصرف غذا موجب بهبود این بیماری می شود.

این فوق تخصص تصریح کرد: رفلاکس معده نیز از بیماری هایی است که با روزده داری بهبود می یابد، حدود 7 درصد افراد به این بیماری مبتلا هستند به طوری که مواد غذایی با ترشحات معده به طرف مری حرکت و موجب بروز سوزش و یا تورم را در مری و حنجره ایجاد می کند که مبتلایان به این بیماری نیز مشروط بر اینکه در فاصله ی بین افطار و سحر پرخوری نکنند بهبود می یابند.

این استاد دانشگاه اضافه کرد: رعایت اصول تغذیه برای روزه داران بسیار اهمیت دارد و این افراد افطار را باید با مصرف مایعات سبک، گرم، بدون شیرینی و چربی آغاز کنند سپس غذا را به تدریج میل نمایند.

دکتر خدمت، وجود تنوع در ژریم غذایی را ضروری دانست و افزود: بهتر است افراد نوعی تنوع در رژیم غذایی ایجاد کنند تا در طول روز قادر به روزه داری باشند؛ بروز ضعف و کاهش قدرت جسمی برای روزه داران امر طبیعی است و این ضعف عامل بازسازی کبد و مواد ذخیره شده در استخوان، غدد و سیستم های بدن است.

دکتر خدمت در پایان خاطرنشان کرد: روزه داران از مصرف مایعات فراوان در هنگام سحر خودداری کنند

آشنایی با تولیدات فرهنگی مؤسسه مهد قرآن کریم

1ـ دیسک نوری قرآن مجید ترتیل، با صوت استاد محمد صدیق منشاوی و ترجمه به شش زبان زنده جهان.

2ـ دیسک نوری معرفی قاریان مشهور جهان اسلام. (شامل بیوگرافی، تلاوت مجلسی، ترجمه همزمان به دو زبان، نوع قرائت و تصویر 20 تن از قاریان جهان)

3ـ دیسک صوتی جزء سی‏ام قرآن مجید به صورت ترتیل با صدای استاد شهریار پرهیزگار.

4ـ نوار آموزشی تلاوت قرآن همراه با ترجمه (ترتیل 30 جزء با صدای استاد پرهیزگار، ترجمه آقای عبدالمحمد آیتی و گویندگی ترجمه آقای جلال ذکائی.

5ـ دوره کامل ترتیل 30 جزء با صدای استاد شهریار پرهیزگار.

6ـ نوار آموزشی هر جمله سه بار.

7ـ نوار آموزشی یک جمله در میان.

8ـ نوار آموزشی طرح درس.

9ـ نوار آموزشی پرسش آیات حفظی.

10ـ نوار آموزشی قرآن صبحگاهی (ویژه مدارس).

11ـ آلبوم آموزش حفظ غیر حضوری.

12ـ کتاب آموزش ترجمه و مفاهیم قرآن (1) درسهای 1 تا 8.

13ـ کتاب آموزش ترجمه و مفاهیم قرآن (2) درسهای 9 تا 16.

14ـ کتاب روش تدریس مهد قرآن.

15ـ کتاب درس‏هایی از تجوید تألیف استاد محمدرضا ستوده‏نیا.

والسلام ـ بارالها ما را در مسیر خدمت به قرآن و عترت (علیهم السلام) مستدام بدار

نورافشانی آیات نور در سومین همایش بزرگ قرآن‏پژوهان مهد قرآن کریم استان قم

در این همایش بزرگ که با حضور ریاست محترم مهد قرآن کریم کشور، حجة‏الاسلام و المسلمین حاج آقا فومنی، ریاست هیأت علمی مهد قرآن، استاد پرهیزکار، استاندار محترم استان قم، جناب آقای بنی‏هاشمی، نمایندگان آیات عظام، حفاظ و اساتید و محققین قرآن و شخصیت‏های فرهنگی، خانواده شهدا، رؤسای محترم آموزش و پرورش نواحی قم و طلاب ایرانی و غیر ایرانی برگزار گردید. 1500 نفر از قرآن‏پژوهان نمونه مهد قرآن کریم استان قم، این شکوفه‏های معطّر قرآن و عترت ـ علیهم السلام ـ با همخوانی آیات منتخب از 15 جزء قرآن نورافشانی آیات نور را به نمایش گذاردند و با تلاوت قرآن به جماعت، تحسین ملکوتیان را برانگیختند.

در طلیعه همایش، گروه همخوانی نور اهل بیت علیه‏السلام آیاتی چند از کلام اللّه‏ مجید را همخوانی نمودند. در ادامه، استاد پرهیزگار به راهنمایی قرآن‏پژوهان پیرامون مسائل کمّی و کیفی حفظ پرداختند. ایشان فرمودند: «در کار حفط خودجدّی باشید، تمرین و ممارست زیادی داشته باشید و در مورد مفاهیم نیز تلاش نمایید.»

در ادامه، گروه تواشیح الغدیر اجرای برنامه نمودند. در این مراسم حجة‏الاسلام و المسلمین فومنی ریاست مهد قرآن، قرآن‏پژوهان را ارشاد نمودند.

در پایان مراسم، حفّاط برتر کانون‏های مهد قرآن کریم استان قم معرفی و هدایایی دریافت نمودند. در این مراسم از کانون امام حسن مجتبی علیه‏السلام آقای علی کاظمی کلاس سوم راهنمایی حافظ 15 جزء به عنوان نفر برتر انتخاب گردید. قابل ذکر است که مربیان موفق مهد قرآن کریم استان قم، آقایان سید محمد حسن موسوی و غلامعلی شاکری‏نیا حافظ کل قرآن می‏باشند که به دریافت کارت و گواهینامه و هدایایی نایل گردیدند.

این همایش بزرگ با تلاوت دعای ختم قرآن توسط محقق ارزشمند قرآن جناب استاد علاّمی خاتمه یافت.

ده دقیقه همراه با نغمات نورانی

مهد قرآن کریم استان قم علاوه بر تشکیل کلاس‏های حفظ قرآن، در زمینه الگودهی و طراحی روش‏های اشاعه قرآن نیز طرح‏هایی را در دست اجرا دارد به عنوان مثال، برنامه «ده دقیقه همراه با نغمات نورانی» مخصوص مراسم صبحگاهی مدارس، که برای اولین بار در 20 مدرسه در ماه مبارک رمضان 1417 با همکاری مسؤولین آموزش و پرورش و ستادهای تربیتی مدارس اجرا شد و در ابتدای کار 400 دانش‏آموز

تاکنون 3000 قرآن‏پژوه در قالب 28 کانون و 205 کلاس و 150 مربی در شهر و روستا مشغول فعالیت می‏باشند.

حافظ آیاتی از کلام‏اللّه‏ مجید شده‏اند و استقبال از این طرح همچنان ادامه دارد تا آنجا که مهد قرآن کریم را واداشته که این طرح را به صورت مدون درآورده تا علاقمندان بتوانند از آن استفاده کنند. هم‏اینک پنجاه هزار نفر از دانش‏آموزان استان قم تحت پوشش این طرح قرار دارند و حتی بعد کشوری و جهانی نیز یافته است.

* * *