عاشورا روز تبلور نماز عاشقانه
نماز در اسلام اگر چه یک عبادت فردی و وسیله پیوند معنوی عبد با معبود واقعیاست. که نه تنها هر مسلمان در هر شرایطی باید در اَدای این وظیفة شرعی تلاش نماید.بلکه باید در اِحیا و اِقامة این فریضة دینی در جامعه اسلامی همّت گمارد.
چنان که در قرآن کریم بیش از چهل بار از اِقامه نماز و به پاداشتن آن سخن بهمیان آمده: (أَقیمُوا الصَّلَوة) یازده بار، (أَقامُوا الصَّلوة) نُه بار، (أقِمِ الصَّلَوة) پنج بار(یُقیمونَ الصَّلَوةَ) شش بار و... در زیارت نامة امامان: به ویژه حضرت سیّد الشُّهداءنیز میخوانیم: «أَشهدُ اَنَّکَ قد أَقَمتَ الصَّلوةَ...» و یکی از امتیازهای این بزرگان را اقامةنماز میدانیم. حضرت ابی عبد الله الحسین(ع) به فرموده امام چهارم نه تنها در تمامعمر شبانه روز هزار رکعت نماز خواند بلکه در شب و روز عاشورا یعنی در سختترینشرایط، از اقامة نماز آن هم به جماعت کوتاهی نفرمود و حتی حکمت درخواست مهلتیک شبه از دشمن زبون را عشق به نماز معرفی و خطاب به برادرش ابوالفضل(ع) فرمود:«تَدْفَعْهُم عنَّا العَشِیَّةَ لَعَّلنا نُصَلّی لِربِّنا اَللَّیلةَ و ندعُوهُ و نستغفرهُ فَهُوَ یعلمُ أنّی قد کنتُأُحِبُّ الصَّل''''وةَ لهُ و کثرةُ الدُّعاءِ و الاِستِغفارِ؛
آنها را امشب از جنگ باز دار، باشد که امشب را در پیشگاه پروردگارمان به نماز ونیایش و طلب آمرزش بایستیم، که خدا میداند من همواره نماز، دعا، و استغفار را دوستداشتهام.»
امام (ع) در این عبارات خود را عاشق نماز خوانده و این درسی است که نماز گزارواقعی نه تنها باید نمازخوان باشد، بلکه همیشه باید دوستدار نماز و مروّج فرهنگ نماز درجامعه انسانی باشد.
سنگهای دشمن دون از هر سو امام را احاطه کرده بود و از سوی دیگر تشنگی وداغ عزیزان بر او فشار میآورد و گریه و شیون زنان و کودکان دل سوخته حرم پیامبر دلشرا میآزرد. همانند پدرش علی در لیلةُ الحریر و میدان نبرد صفّین در گیراگیر خون و آتشجنگ و در شرایط بحرانی و بسیار خطرناک با یاران خود به نماز جماعت ایستاد و با ایننماز عارفانه و عاشقانه خویش از سرزمین گرم و سوزان نینوا به همگان پیام اقامة نماز دراوّلین وقت آن، آن هم به جماعت داد.
حضرت ابی عبد الله در آن روز تاریخی و حماسه ساز، چنان نمازی خواند که هیچکس پیش از او و بعد از او توفیق انجام چنین عبادت جامع و کاملی را نیافت.زیرا امامحسین(ع) در ظهر عاشورا تمام ابعاد، اسرار، افعال، و اقسام یک پرستش مخلصانه و نمازعاشقانه را در زیباترین کاملترین نوع آن در پیش دیدگان دوست و دشمن، به نمایشگذاشت.
نماز خاصّی که با خون دل، وضو گرفت و با تربت پاک کربلا تیمّم نمود و بامداد آنروز در عین بی آبی-به گزارش علامة مجلسی-غسل شهادت کرده بود و همة جلوههایپرستش اعمّ از عبادت ظاهری و باطنی، بدنی و قلبی، مادّی، معنوی، فردی و گروهی درآن نماز تبلور یافته بود.
پس از پایان نماز خوف ویژه اوّلین شهید راه نماز در جبهة کربلا، سعید بن عبد اللهحنفی را در آغوش گرفت که به امام روح نماز میگفت«اَوْفَیتُ أنتَ أَمامی فِی الْجنَّةِ؛ آریتو در بهشت پیش روی من هستی.»
به تعبیر اهل معنا دو سه ساعت دیگر، برای امام همام نماز دیگری پیش آمد که:تکبیرةُ الاحرام، قیام، قرائت، رکوع، سجود، تشهّد و سلام ویژهای داشت، تکبیر آن را بافرو افتادن از ذوالجناح سر داد، و قیام را به هنگام هجوم دشمنِ دون به خیام حرم، رکوعآن زمانی بود که تیری به قلب مقدّسش اصابت کرد و مجبور شد حضرت قامت خم کند. تاآن را از پشت سر بیرون بیاورد، و آخرین سجدة خونین امام، بر پیشانی نبود، بلکه وقتینیزة صالح بن وهب مزنی بر پهلوی آن حضرت اصابت کرد و امام (ع) گونة راست رویتربت گرم نهاد و این ذکر از سوز دل بر زبان داشت که: «بسمَ اللهِ و بِاللهِ و علی ملَّةِ رسولِاللهِ، اِل''''هی رِضاً بِقَضائکَ تسلیماً لِأَمرکَ لا معبودَ سواکَ یا غیاثَ الْمُستَغثینَ» و تشهّدوسلامش با خروج و عروج روح بلند ملکوتیش به شاخسار جنان همراه بود. ولی دیگرخود نتوانست سر از سجده بردارد و تا دشمن سر مقدّس آن حضرت را به اَوج سنان و نیزهبالا برد. که آن حضرت با تلاوت آیات سورة کهف به عنوان تعقیب نماز، دشمن را تهدید وعقوبت فرمود: چه خوب سروده است صغیر اصفهانی:
-
الحق نماز او به درِ بی نیاز کرد عشق از شه شهید بیاموز کانچه داشت ساقی هر آنچه جام بلا دادش به دست گه در تنور گه به سنان شد سرش عجیب در دل«صغیر»را چه شرر بود کاین چنین جانها کباب از سخن جان گداز کرد
-
کز خون وضو گرفت و به مقتل نماز کرد از جان و دل به درگة جانان نیاز کرد دست از برای ساغر دیگر دراز کرد در راه عشق طیّ نشیب و فراز کرد جانها کباب از سخن جان گداز کرد جانها کباب از سخن جان گداز کرد
فلسفه نماز از دیدگاه برگزیدگان
پیامبر اسلام که نخستین نمازگزار کامل بود، در سفر معنوی معراج، حقیقت و روحنماز به او ارائه شده بود وقتی از اسرار و حکمتهای نماز از حضرتش میپرسند با چهره بازبالبداهه بیست و شش راز و رمز وجوب نماز را برای نمازگزار میفرماید: «الصَّلوةُ مِنْشرایِعِ الدّینِ، و فیها مَرضاتُ الرَّبِّ، و هیَ منهاجُ اْلانبیاءِ، و لِلمُصلّی حُبُّ الملائکَةِ،وهدیً، وایمانٌ و نُورُ الْمَعرِفَءِ، و بَرَکةٌ فی الّرِزقِ، و راحَةٌ لِلبَدَنِ، و کراهةُ الشَّیطانِ،وسَلاحٌ علی لکافرِ، و اجابةٌ لِلدُّعا، و قَبولٌ لِلاَعمالِ و زادُ المُؤمِنِ منَ الدُّنیا الی الا''''خرَةِ،وشفیعٌ بینهُ و بینَ المَلِکِ المَوتِ، و أُنسٌ فی القبرِ، و فراشٌ تحتَ جنبهِ، و جوابٌ لِمنکَرٍونکیرٍ، و تکونُ صلاةُ العبدِ عندَ المحشرِ تاجاً علی'''' رأسهِ، و نُواًعلی بدنهِ، و ستراً بینهُ،وبینَ النّار، و جوازاً علی الصِّراطِ، و مفتاحاًلِلجنَّةِ، و مُهُوراً لِلحُور العینِ، و ثمناً لِلجنَّةِبالصَّلوةِ یبلغُ العبدُ الی الدَّرجةِ العُلی، لِاَنَّ الصَّلوةَ تسبیحٌ، و تهلیلٌ، و تحمیدٌ، و تکبیرٌ،وتمجیدٌ، و تقدیسٌ، و قولٌ و دعوةٌ؛
ضمرة بن حبیب میگوید از پیامبر(ص) در رابطه با نماز پرسش شد، حضرت درپاسخ خواص و فواید دنیوی و اخروی نماز را چنین بیان فرمود:
نماز از احکام دین است که این اسرار را در بر دارد: 1-رضا و خرسندی پروردگار2-راه پیامبران به سوی خدا3-محبوبیت نزد فرشتگان 4-وسیله رهنمایی به حقّ5-سرمایة ایمان 6-روشنایی برای شناخت خدا 7-افزایش روزی 8-آسایش بدن9-ناخرسندی و آزار شیطان 10-سلاح برای نبرد با کافران11-اجابت دعا و نیایش12-پذیرش اعمال عبادی 13-توشة مؤمن از دنیا برای آخرت 14-واسطه میاننمازگزار و فرشته مرگ 15-همدم عالم قبر 16-فرش بستر آرامگاه 17-پاسخ بازجویینکیر و منکر 18-تاج افتخار بر سر 19-نورانیت چهره 20-پوشاک بدن 21-مانع میانبنده و آتش جهنم 22-پروانه گذر از صراط 23-کلید ورود به بهشت 24-کابین سیهچشمانِ بهشتی 25-بهای بهشت موعود 26-وسیلة عروج به مرتبة بالای بهشتی.
زیرا نماز مجموعهای از تسبیح(سبحانَ اللهِ گفتن)و تهلیل(لا الهَ اِلَّا اللهُ گفتن)وتمجید و بزرگ داشت و تقدیس و تنزیه خدا از عیب و کاستی است، و گفتار حق وفراخوانی بسوی درستی و خوبیها است.»
حضرت علی(ع) نیز در سخنانی که پیرامون حکمتهای احکام فرمودهاند،برجستهترین فلسفة نماز را کِبر زُدایی میداند، و میفرماید: «وَالصَّل''''وةَ تَنْزِیْهاً عَنِالْکِبْرِ» خداوند حکیم نماز را برای پاک سازی انسان از بیماری کبر و خود برتر بینی مقرّرفرموده است.
حضرت علی بن موسی الرضا(ع) از جمله نمازگزاران واقعی بود و هر شب همانندجدّش امیر المؤمنین هزار رکعت نافله میگزارد. وی در بیان علّت وجوب نماز در اسلاممیفرماید: «اِنَّ عِلَّةَ الصَّلوةِ أنَّها اِقرارٌ بالرُّبوبیةِ للهِ عزَّوجلَّ و حلعُ الاَندادِ و قیامٌ بینَ یدیِالجبَّارِ جلَّ جلالهُ بالذُّلِّ و الْمسکنةِ و الخُضُوعِ و الاِعترافِ و الطَّلَبِ لِلاقالَةِ منْ سالفِالذُّنوبِ و وضعِ الوجهِ علی الارضِ کلَّ یومٍ اِعظاماًعزَّجلَّ و اَن یَکونَ ذاکراً غیرَ ناسٍ و لابطرٍ. ویکونَ خاشعاً متذَّلِلاً راغباً طالباً لِلزَّیادةِ فیِ الدّین و الدُّنیا مع ما فیهِ منَ الایجابِ والْمُداوَمَةِ علی ذکرِ اللهِ عزَّوجلَّ باللَّیلِ و النَّهارِ لعلَّا ینسیَ العبدُ سیِّدهُ و مدَبِّرهُ و خالِقَهُفیبطِرَ و یَطغی'''' و یکونَ فی ذکرهِ لِرَبِّهِ و قیامهِ بینَ یدیهِ زجراً لهُ عن المَعاصی و ما نِعالَهُعنْ أنواعِ الفَسادِ؛
اما علّت این که نماز بر مردم واجب شد این است که نماز گزار به پروردگاریخداوند بزرگ و شکستناپذیر اعتراف میکند، هر گونه شرکی را از ساحت قدس او رها وبدور میسازد و در پیشگاه خداوند جبَّار و با شکوه با حالت خواری و بی چارگی و فروتنی واقرار به زبونی خویش میایستد و چشم پوشی از گناهان گذشته خویش را از حضرت حقّمیخواهد، و هر روز صورت بر زمین میگذارد، ت خدای عزّوجل را تعظیم نماید، و هموارهبه یاد او باشد، و آنی او را فراموش نکند ت سرکشی بنماید.
تا این که حالت دل شکستگی و خود کمی بینی و رغبت به او را از دست نداده، وخواستار افزایش دین و دنیای خود باشد. افزون بر اینها نماز پاسخ گویی به خدا و استمرارو ادامه یاد او در تمام شبانه روز است تا مگر بنده سرور و اداره کننده امور، و آفریدگار خود رافراموش نکند، که نتیجة فراموشی خدا ناسپاسی و گردنکشی است ولی یاد خدا و به نمازایستادن در پیشگاه او بنده را از همه گناهان باز میدارد، و از هر گونه فساد و تباهیجلوگیری میکند.
بدیهی است احادیث یاد شده نمونة گزیدهای است از کلمات برگزیدگان خدا وقطرهای است از دریا. و تشنگانِ وادی معرفت را به منابع حدیثی از جمله ج 3 وسائلالشیعة شیخ حرّ عاملی و ج 82 بحار الانوار علامة مجلسی، و دیگر کتب روایی و فقهیارجاع میدهیم.
5 - اغتنام فرصت یا بهره وری
(و ابتغِ فِیما أَتَیکَ اللهُ الدارَ الأخرةَ و لا تَنْسَ نَصیِبَکَ منَ الدُّنیا و أحسَنَ کماأَحسَنَ اللهُ اِلیکَ) و در آنچه خدا به تو داد سرای دیگر را بجوی(جستجو کن)و بهرهات رااز دنیا فراموش مکن، و همان گونه که خدا در حقّ تو نیکی کرد نیکی کن. مخاطبمستقیم این آیه پول پرستِ خودخواهِ بنی اسرائیل، یعنی قارون است که در کنار فرعونمظهر زور و سامری، سمبُل تزویر و فریب، به عنوان زر پرستی، با حضرت موسی مقابلهمیکردند، که این پسر عمو، یا پسر.
خالة حضرت موسی(ع) در آغاز از مؤمنان بود، که دنیا پرستی او را به کفر کشاند وعلیه آن حضرت توطئه کرد و سرانجام زمین او و گنج هایش را بلعید که داستان اینثروتمند مغرور و سرنوشت عبرت انگیز او در طیّ 7 آیه از سوره قصص آمده است. درضمن این سه توصیه حقایق درخشانی نهفته است. در احکام نماز، وقتشناسی یکی ازمقدّمات و پیشاهنگهای نماز معرّفی و فُقَها در کتب فقهی برای نمازهای یومیّه، دقیقاسه زمان و وقت اَدا را مشخص فرمودهاند، که عبارتند از وقت فضیلت، مشترک و مختصّکه اوقات فضیلت در نماز صبح از اول سپیدة صبح تا پدیداری سرخی مشرقی است، و درنماز ظهر و عصر تا رسیدن سایة شاخص برابر اندازة خود است و در نماز مغرب تا از بینرفتن سرخی مغربی(شفق) و وقت فضیلت عشا از اول ذهاب حمرة مغربیّه تا نیمه شبمیباشد و نیمه شب دیگر قضا خواهد شد. در روایات ما بر نماز اوّل وقت تأکید شده، چنانکه پیامبر(ص) در پاسخ این سؤال که: برترین اعمال چیست؟ فرمود: «الصَّلوةُ لِاَوَّلِوَقتِها» علی(ع) نیز درنامهای به محمد بن ابی بکر فرماندار مصر نوشت: «اِرتَقِب وقتَالصَّلوةِ فَصَلِّها لِوَقتِها و لا تَجعَل قَبلَهُ و لا تُؤَخِّرْها لِشُغلٍ؛ مراقب اوقات تعیین شدهنمازهایت باش و در وقت فضیلت و مقرّر آن را به جای آر. به خاطر بیکاری پیش از وقتآن و اشتغال به کاری انجام آن را از وقتش تأخیر میانداز.» امام صادق(ع) نیز میفرماید:«اِمتَحِنُوا شیعَتَنا عِندَ مَواقیتِ الصَّلاةِ کیفَ مُحافَظَتُهُ علیها؛ پیروان ما را با نماز اول وقتبیازمایید که چگونه بر آن محافظت مینماییم.»حضرت رضا(ع) نیز به ابراهیم بن موسیحتی در بین راه فرمود: «غَفَرَ اللهُ لکَ لا تُؤخِّرونَ صلاةً عن اوَّلِ وقتها الی اخرِ وقتها منغیرِ علَّةٍ.علیکَ ابداً بِاوَّلِ الوقتِ ؛ خد ترا بیامرزد هیچ نمازی را بدون علت از اول وقتشبه تأخیر مینداز. بر تو باد به نماز اول وقت.»
حتی در روایتی از نماز اول وقت تعبیر به رضوانُ اللهِ و نماز آخر وقت تعبیر بهغفرانُ اللهِ(عفوُ اللهُ) شده. چنان که امام صادق(ع) فرمود: «اِنَّما جُعِلَ آخرَ الوقتَ لَلمریضِو المعتَلِّ و لمن له عذرٌ و اوَّلُ الوقتِ رضوانُ اللهِ و اخرُ الوقتِ عَفوُ اللهِ، و العفوُ لا یکونُ اِلَّامِن تقصیرٍ، و اِنَّ الرَّجُلَ لِیُصلّی فی غیرِ الوقتِ، و اِنَّ ثوابَ مافاتَهُ من الوقتِِ خیرٌ لهُ منأهلِهِ و مالِهِ .» این همه تاکید بر أدای نماز در اوّلین فرصت و خود داری از تأخیر وقت نمازهمان موضوع بهره وری است.
استفاده صحیح از وقت و عمر برای زندگی بهتر و متعالیتر است که در اخلاقاسلامی از آن به«اغتنامِ فَرصَت «تعبیر میشده است. اوّلین درس نماز این است و هدردادن سرمایه گرانبهای عمر و فرصتهای طلاییای که چون ابر به طور نامحسوس، درگذر است. چنان که امام علی (ع) فرمود: «اَلفُرضَةُ تَمُرُّ مَرَّ السَّحاب فَانتَهِزُوا فُرَصَالخیرِ» خسارت بزرگی است که به هیچ وجه قابل جبران نیست و اگر عاقلانه از آنها بهرهبرداری نشود، جز پشیمانی و اندوه چیزی عاید انسان در دنیا و آخرت نخواهد شد. چنانکه حضرت علی (ع) میفرماید: «اِذا اَمکَنتَ الفُرصةُ فَانتَهِزوافَاِنَّ اِضاعَةَ الفُرصَةِ غُصَّةٌ ؛وقتی فرصتی برایت پیش آید. آن را غنیمت شمار چرا، که از دست دادن فرصتها باعثغصّه و اندوه میشود. سعدی با الهام از این احادیث میگوید:
بودم جوان که گفت مرا پیرِ اُستادفرصت غنیمت است، نباید ز دست داد
و نیز مولا میفرماید:
م''''ا ف''''تَ مَضی، و ما سَیَأتیکَ فَأَینَقُم فَاغتَنِمِ الفُرصَةَ بینَ العَدَمَینِ
که سعدی سروده است:
سعدیا دی رفت و فردا هم چنان موجود نیست درمیان این و آن فرصت شمار امروز را
پیامبر(ص) در وصایای خویش به اباذر فرمود: «یا اباذرُ اِغتَنِم خَمساً قبلَ خمسٍ:شبابکَ قبلَ هِرَمِکَ و صِحَّتَکَ قبلَ سُقمِکَ و غِناکَ قبلَ فقرِکَ و فَراغَکَ قبلَ شغلِکَ وحَیاتَکَ قبلَ مَوتِکَ؛ ای اباذر پنج چیز را پیش از پنج چیز غنیمت دان؛ جوانیترا پیش ازپیری، سلامتیت را قبل از بیماری، دارائیت را پیش از تنگ دستی، فراغت و بیکاری،پیش از گرفتاری، زندگی ات را پیش از مرگ.»
به این ترتیب پیامبر اسلام پنج نعمت بزرگ را هشدار میدهد، که باید از اینموهبتهای الهی، به موقع بهره برداری شود تا از دست نرود و در راه پیشرفت خود وجامعه از اینها استفاده گردد مبادا که با سوء استفاده از اعتقاد به توکُّل و تقدیر الهی، ازتلاش و کوشش به خاطر کسالت و تنبلی و یأس و نومیدی، که مهمترین عاملعدم استفادهاز فرصتها است. برای تأمین آینده باز ایستیم، و از ثروت عمر و جوانی خود بهره نگیریم.حتی در روایات ما تسویفَ از اِلقائات شیطانی، یعنی کار امروز به فردا افکندن موردنکوهش قرار گرفته است. امام باقر(ع) فرمود: «اِیَّاکَ و التَّسویفَ فَاِنَّهُ بحرٌ یُغرَقُ فیهِالهَلکی''''.» شاعر میگوید«خار در دیدة فرصت مفکن.»و هیچ گاه به فرمودة قرآن: (و لاتَیئَسُوا مِن رَوحِ اللهِ) و(لا تَقنَطوُا مِن رَحمَةِ اللهِ) از اینرو مسلمانان را نشاید کار امروزبه فردا افکند از خود مأیوس شود.بلکه در سایة نمازهای پنجگانه روح امید را در خودبیافزائید و بکار مفید روزمره خود با استفاده از فرصتها بپردازیم. که سعدی شیرینسخن میگوید: جوانا ره طاعت امروز گیر که فردا جوانی نیاید ز پیر
4 - فَلاح یا رستگاری و آزادگی
مهمترین آرمانهای بشر آزادگی است، آزاد مردان جهان زندگی را به خاطر آزادیدوست دارند. از این رو مولا علی(ع) نیز، فرمود: «لا تَکُنْ عَبدَ غَیْرِکَ قَد جَعَلَکَ اللهُ
حرّاً» بندة دیگری مباش که خدا تو را آزاد آفریده است.» در بینش قرآن تنها راه دستیابی بشر به آزادگی واقعی، ایمان و توجّه کامل به خدا در هنگام نماز است و میفرماید:(قدْ اَفلَحَ المُؤمِنونَ الَّذیِنَ همْ فِی صَلاتِهِم خاشِعونَ) به راستی که مؤمنان رستگارند،آنانکه در نمازشان خشوع میورزند. در این آیه اوّلین نشانة مؤمنان اقامة نماز با خشوع وتوجه کامل به خدا معرفی شده است، زیرا خشوع به معنای حالت فروتنی و ادب روحی وجسمی در برابر بزرگی است که شخص، مجذوب جلال و شکوه خدا شود. در حال نماز خودرا مانند ذرهّای بی مقدار در برابر حقیقت بی نهایت و قطرهای در برابر اقیانوس بیکرانرحمت و قدرت و حکمت پروردگار داند. به گونهای که همه چیز فراموش کند و چنان از خودغافل بماند که جز خدا را نبیند، چنین انسانی میتواند به فلاح-که در اصل به معنایبریدن و شکافتن است و در فارسی به رستگاری از رَستن به معنای آزاد و رها شدن، یارُستن به معنای روئیدن ترجمه میشود-برسد. در فرهنگ اسلام به هر نوع پیروزی ورسیدن به مقصد و کامیابی اطلاق شده است؛ فَلاح را نتیجه یاد فراوان خدا قرار داده، وفرمود: (و اذْکُروا اللهَ کَثیراً لَعَلَّکُم تُفلِحوُن) در منطق قرآن پرستش و کرنش نسبت بههر کس و هر چیز، جز برای خدا، از خود بیگانه شدن، وابستگی، و دل سپردن به هر چیز،بندگی و اسارت واقعی به حساب میآید. به همین دلیل، عبادت جز برای خدا حرام وممنوع است، و تنها در پرتو ستایش و پرستش خداست که انسان با هدایت و امدادهایغیبی الهی، یارای مقاومت در برابر قدرتهای اهریمنی و آزادی از هر نوع بندگی، دستمییابد. «مُفلِحوُن»، کسانی هستند که موانع را از مسیر بر میدارند، راه خود را به سویمقصد نهایی یعنی کمال، و سعادت و کامیابی و پیروزی در دنیا و آخرت میشکافد، پیشمیرود و در سایة ایمان و نماز و نیایش به پیشگاه خدای بی نیاز آزاد وسربلند زندگیمیکنند و در آخرت نیز به برکت همین نماز خاشعانه و عاشقانه به رضوان الهی در جواررحمت حقّ، و در بحبوحة بهشت جاودان، در کنار پاکان، در کمال عزّت و سربلندی، به سرخواهند برد.
3 - پیشگیری از گناه و تباهی
در میان هر ملت برای پیشگیری از تخلّفات و کجرویها و مفاسد اجتماعی وجنایتها و جرایم فردی راهی پیش بینی شده است، که نیاز به هزینة سنگینی دارد. ولیاسلام علاوه بر ارشاد و اجرای قوانین کیفری: حدود، تعزیرات، قِصاص و دِیات با وضععباداتی نظیر روزه و نماز و یادآوری خدا و معاد انسان فراموشکار را از پَیروی هوسها وارتکاب گناه باز میدارد. قرآن کریم انگیزة اصلی عبادات امّت اسلامی را با تعبیر مکررّ(لَعَلَّکُم تَتَّقُونَ) رسیدن به تقوا و روحیة خدامداری در زندگی و دوری از گناه معرّفیمینماید. اسلام میکوشد تا در سایة تقویت ایمان و تقوا، عوامل اصلی وادارندة به گناه وتخلف یعنی: شهوت، غَضب، غرائز، امیال و احساسات و عواطف تعدیل نشدة آدمی را ازراه تعلیم، تلقین، تذکُّر کنترل نماید. تجربه نشان میدهد که نمازهای یومیّه، یکی ازبهترین وسائل پیشگیری از گناه و تأمین أمنیت به حساب میآید. چنانکه در قرآنمجید میخوانیم (و أَقِمِ الصَّلوةَ تَنْهَی عَنِ الفَحشاءِ و المُنکَرِ و لَذِکرُ اللهِ اَکبَرُ و اللهُ یَعلَمُ مَاتَصنَعُون) ونماز را به پا دار، زیرا نماز از فحشا(گناهان بزرگ و پنهانیِ ناشی از شهوت) ومنکر (گناهان بزرگ آشکار ناشی از غضب) باز میدارد، البتّه یاد خدا بزرگتر از نماز است،و خدا به آنچه میکنید داناست. آری نماز گزار واقعی که به نماز میایستد و با تکبیر مکررّخود خدا را از هر چه هست برتر و بالاتر میشمارد و به یاد نعمتهای فراوان او سپاس وحمد او میکند و او را به رحمان و رحیم بودن میستاید، او را مالک روز جزا معرّفی میکند،ضمن اعتراف به بندگی تنها از اویاری میجوید، پیمودن راه راست را از او طلب میکند، ازراه و روش مغضوبین و گمراهان، به او پناه میبرد، برای خدا به رُکوع خَم، و برای سجده درپیشگاه او به خاک میافتد، غرق در عظمت او میشود، قهراً در اثر قرائتِ این أذکارآموزنده انگیزة انحراف و گناه در چنین شخصی، به نابودی کشانده میشود. بدون شک، ازاین راز و نیاز، در روح و قلب چنین انسانی از راه تلقین و تکرار و تمرین، جنبشی به سویحقّ و جهشی به سوی پاکیها ایجاد میشود و این امواج معنویّت که به برکت گفتگویرویاروی با خدا حاضر و ناظر بر اعمال عِباد، پدید میآید، همانند سدّ پولادینی، مانع وقوعگناه در جامعه میشود. با توجه به ممنوعیّت استفاده از مکان و لباس غصبی و هر گونهمعصیت و تخلّف در حال نماز، ترجیحاً از عادت زشت تجاوز به حقوق دیگران دستمیکشد. بدیهی استکه هر چه نماز از شرایط کمال و روح عبادت (یاد خدا)که در آیه از خودنماز برتر شناخته شده، بیشتر برخوردار باشد، اثربیشتری در پیشگیری از گناه خواهدداشت. گاه در فردی نماز نهی کلیّ و جامع و در فرد دیگری نهی جزئی و محدود، ازفحشاءو منکر مینماید. ولی ممکن نیست، کسی نماز بخواند وَلَوْ صوری، و هیچ گونهاثری در او نبخشد. چه اگر افراد نمازگزار را احیاناً گنهکار مییابیم، اگر نماز نخوانند، مسلَّماًآلودهتر خواهند شد. چون نماز رابطة شخص با خداست و هر قَدَر که این اعتماد عمیقتر ومحکمتر باشد، شخص به خدا نزدیکتر و از گناه دورتر میگردد.
یاد آوری
تأثیر انکارناپذیر نماز در رفع نگرانیها و دلهرههای روانی واقعیتی است که موردتأیید صاحب نظران قرار گرفته است، که به نمونه هائی از آن اشاره میشود. دکترآلِکسیس کارِل مینویسد: نماز به آدمی نیرویی برای تحمّل غمها و مصائب میبخشد،انسان را امیدوار میسازد و قدرت ایستادگی و مقاومت در برابر حوادث میدهد. گاندیپیشوای مصلح هند در جریان مبارزه با استعمار و تحمّل رنجها با کمک نماز، تجدید نیروکرده و میگفت: اگر کمک نماز نبود، خیلی پیش از این باید دیوانه میشدم!دیل کارِنْگیمینویسد: هر وقت همة توان خود را در برابر ناملایمات بهکار بردیم. و تمام راه حلها راآزمودیم و نتیجة دلخواه بهدستمان نیامد، در حالی که امواج سهمگین یأس و نومیدیقلب و روحمان را میآزارد. آنگاه دست نیاز به نماز و به سوی خدا دراز کرده و از او یاریمیخواهیم. راستی چرا ما قبل از اینکه دچار ناامیدی بشویم، چنین کاری نمیکنیم و چراهر روز با خواندن نماز و نیایش به درگاه خدا از او یاری نمیخواهیم؟! ژاک دِمیش قهرمانسنگین وزن بُکس جهان میگوید: هر شب قبل از اینکه به بستر برود حتماً نماز و دعامیخواند. گر چه برخی از اشخاص برای برطرف کردن مشکلات یا فرار از این مصائب وسختیها خود را به خواندن کتاب داستان مشغول میکنند، یا به پارک و مسافرت میروندو یا خود را به بازیهای ساده و تفریحات سالم سرگرم میسازند. و یا با کسی که بهحرفهای او گوش میدهد، درد دل میکنند، تا از فشارهای روانی آنان کاسته شود و ایچه بسا که از دیدگاه روانشناسان این فعالیتها در کاهش اضطراب مؤثر و این کارهانتیجه مثبت داشته باشد. امّا مردان خدا از ناملایمات دنیا به اسباب دنیوی روینمیآورند. بلکه به خدا، به نماز، نیایش با او رو میکنند که کارسازتر است.
2 - پیروزی بر مشکلات و شکیبائی
بدون تردید زندگی انسان در هر زمان دارای نشیب و فراز، و یا اقبال و اِدبار است وهر شخصی با حوادث ناخوشایند و مشکلات زندگی روبه رو میشود. فردی موفق خواهدبود، که با آغوش باز در برابر این ناملایمات، خود را نبازد و با آنها دست و پنجه نرم کند کهگفتهاند:
اندر بلای سخت پدید ایدفرّ و بزرگواری و سالاری
برای چیرگی بر مشکلات و ناگواریها دو پایة اساسی لازم است، یکی درونی و آنورزیدگی خاصّ انسان در مقابلة با سختیها و ناکامیها است، و دیگر برونی که داشتنتکیه گاه نیرومندی است که بتواند هر ان از او مدد گیرد و به کمک او بر مشکلاتفایقآید.
به خاطر همین است که قران میفرماید: (و اْستَعینُوا بِالصَّبرِ و الصَّل''''وةِ، و اِنَّهالَکَبیرَةٌ اِلاَّ علی الخاشِعینَ) از روزه و نماز کمک گیرید همانا نماز جز برای خاشعان گراناست، که خداوند منّان در آیة شریفه به انسان مؤمن اموزش میدهد: با گرفتن روزه و تَرکمُبطلات ان، روحیة مقاومت را در برابر ناملایمات در خود تقویت نماید، و به وسیلة نماز بابرقراری ارتباط با قدرت لایزال الهی و استمداد از خدای مهربان روحیّة خود را تقویت و بهحلّ مشکلات همّت نماید.
به خاطر همین است که در روایات توصیه شده است: به هنگام هجوم هَمّ و غم ومشکلات وضو بگیرید و به مسجد بروید، و نماز بخوانید و دعا کنید. به نقل امام علی(ع)پیامبر(ص) هر گاه که غم و اندوهی به او روی میاورد میفرمود: «أَرِحْنا یا بَلال، ای بلال باأذان و اعلام نماز، ما را آسوده نما.»
بدون شک توجّه به نماز و راز و نیاز به درگاه بی نیاز، و برقراری ارتباط با خدا بهعنوان تکیه گاه مطمئنّی برای جذب امدادهای غَیبی، نیروی معنوی تازهای در انسانایجاد و او را برای پایداری در برابر ناهمواریها آماده میسازد. و استعانت از صبر و صلاةبرای تحمل مشکلات و پیروزی بر امیال و شهوات و هوسهای نفسانی برای کسانیممکن است که اعتقاد به مبدأ و معاد و کیفر و پاداش اخروی دارند و گرنه افراد بی ایمان درکشاکش زندگی بی پناه خواهند ماند. به همین جهت است که در پایان ایه میفرماید: اینکار جز برای کسانی که در برابر خداوند، با توجه کامل به نماز میایستند، مشکل و سنگیناست. به همین جهت در اسلام، نمازهای مستحبی و نافلة فراوانی جهت براوردن نیازها ورفع گرفتاریهای مادّی و معنوی زندگی معرفی شده، که شرط اصلی براوردن حاجات،اعتقاد و ایمان کامل متقاضی و مشروع و مصلحت امیز بودن حاجات، برای مؤمن است.
1- یاد خدا و احیای اصالت انسانی
چنانکه میدانیم نماز با توجه و خشوع و حضور قلب نمونه بارزی از ذکر قلبی وزبانیای است که مسلمانان در اوقات پنجگانة نماز به عنوان یک وظیفة دینی با ان روبرومیشوند. و قران کریم میفرماید: (اِنَّنی اَنَا اللهُ لا ال''''ه اَنَا فَاْعبُدنِی و اَقِمِ الصَّلَوةَ لِذِکریِ)همانا من الله هستم معبودی جز من نیست. پس مرا پرستش کن، و نماز را برای یادآوریمن برپا دار!
خداوند در این ایه فلسفة اصلی نماز را ذکر یاد کرده است، که در فرهنگ اسلام وقران ذِکْرِ الله، ذکر اَسماء الله، ذکر الاء الله، ذکر ایّام الله، و ذکر اولیاء الله بکار رفته است. ذکردر لغت یاد آوری معنایی به زبان یا قلب است، و منظور از ذکر حضور خدا در دل یا به زباناوردن نام و صفات پروردگار جهان است. یاد خدا در اسلام روح عبادت و توجه دائمیانسان در هر زمان و مکان، و حال توصیة قران میباشد. چنانکه میفرماید: (یا ایُّهاالَّذینَ اَمَنوا اذْکُرُوا اللهَ ذِکراً کَثیِراً) (واذْکُرُوا اللهَ کثیراً لعلَّکمْ تُفلِحونَ) پیامبر اسلامنیز فرمود: «اِنَّما فُرِضَتِ الصَّل''''وةُ و اُمِرَ بِالْحَجِّ و أُشعِرَتِ الْمناسکُ لِاِقامَةِ ذکرِ اللهِ؛ همانانماز واجب شده و برای حجّ دستور رسیده و به مراسم عبادی آگاهی داده شده تا یاد خدا درمیان خلق پایدار ماند.»
بنابراین در فرهنگ اسلامی، یاد خدا بهترین سرمایة زندگی آدمی است که روحانسان تشنة محبّت و اُنس با خالق حَقیقی را سیراب، و تغذیه و پیوند روح آدمی را با روحهستی بخش مستحکم مینماید. بشر را از خود فراموشی و از خود باختگی و سرگردانینجات میدهد. بههمین دلیل در قران و روایات، موانع یاد خدا و اَسباب غفلت و نِسیان،لهو(سرگرمی)، اِعراض(روگردانی) که خطرناکترین چهرة فراموشی خداست بهمسلمانان گوشزد شده تا از ان برحذر باشند، که شیطان دوستان نا صالح شیطان صفت،سرمایه و فرزندان، اشتغال به تجارت و شغل زدگی و ارزوی دراز، از جملة انهاست، کهگاهی نه تنها دلبستگی به آنهابلکه خواستن عامل بازگشتن از یاد خدا در زندگی فرد، یاجامعه میشود. حال اگر این عوامل ویرانگر شخصیّت و هویّت انسانی نقش باز دارندهخود را ایفا نماید،
باید شاهد مرگ ارزشها و اصالتهای انسانی بود.
چرا که فراموشی خدا همان بیگانگی از خود حقیقی، و وابستگی به خود طبیعیاست. بی تفاوتیها، هرزه گریها، بی دادگریها، و پوچ گرائیها، و لااُبالی گریها را بهارمغان میاورد. چه اگر انسان بر سر سفرة عالَم نشست ونمک خورد و نمکدان شکست وولیِ نعمت خود را نادیده گرفت. تیشه به ریشة خود میزندو سند بیچارگی خود را امضامینماید. وبه عذاب الهی گرفتار میشود: (و لا تَکونُوا کَالَّذیِنَ نَسُوا اللهَ فَأَنسَیهُمْأَنفُسَهُمْ)
اگر کسی به بیچارگی غفلت و بی خبری از خود، و فراموشی پیوند خویش با خدایجهان دچار شود؛ از افتخار انسانیّت محروم، و به مرز حیوانیّت تنزُّل مینماید. (لَهم قُلُوبُلا یَفْقَهونَ بِهَا و لَهم أَعیُنٌ لایُبصِرونَ بِها لهم أَذَانٌ لا یَسمَعونَ بها اُولئکَ کَالْاَنعامِ بَلْ هُمْاَضَلُّ اُولئکَ هُمُ الْغافِلونَ) ایشان دل دارند و با ان دین را عمیق نمیفهمند و دیدگانیدارند که با آنها نمیبینند و گوشهایی دارند که با آنها نمیشنوند. این گروه چونچهارپایانند، بلکه گمراهترند و اینان همان غافلان و بی خبرانند.
در این باره چه زیبا نوشتهاند، مقام معظم رهبری: «دین ضمن آنکه هدف و جهتو ره و وسیله را مشخص میکند، توش و توان لازم برای پیمودن راه را نیز به انسانمیبخشد و مهمترین محمولة کوله بار راهپیمایان این راه توشهی «یاد خدا»است. روحیةطلب و امید و اطمینان که بالهای نیرومند برای پروازند، فراورده و بهرة یاد خدا میباشد.یاد خدااز طرفی هدف را که همانا پیوستن به او-یعنی به بینهایت خوبی و کمال-است،همواره در مدّ نظر قرار میدهد و مانع از گم کردن جهتگیریها میشود و راهپیما رادربارة راه و وسیله حسّاس و هوشیار میدارد. از طرفی بدو قوّت قلب و نشاط و اطمینانمیبخشد و او را از سرخوردگی و فریفتگی به پدیدهای مشغول ساز یا بیم از ناهنجاریهاو ناهمواریها محافظت میکند.
جامعة اسلام و هر گروه و فرد مسلمانان در صورتی میتواند در راهی که اسلام ارائهداده و همة پیامبران به آن دعوت کردهاند به استواری، بی توقف و برگشت قدم بردارد، کهخدا را فراموش نکند!»
حکمتهای نماز در کلام حکیم ازلی
روشن است که نماز به عنوان یک عبادت کامل و جامع واجب اسلامی شاملمُقدِّمات، شرائط، اَقوال آموزندة دینی، اَفعال سازندة زندگی، اذکار و تَعقیبات مستحب،مبطلات و مکروهات و دارای احکام گسترده میباشد. بههمان نسبت حِکمَتها ورازهای مهمّ ارزندهای از سوی خدای حکیم در آن گنجانده شده است که در بیش ازیکصد و بیست آیه قران کریم و بیست هزار حدیث امده است، که در این مقاله مَجالطرح همه آنهانیست.
به عنوان مثال: مُقدِّمات نماز-که شامل طهارتِ ثَلاث (غُسل، وُضو، تَیّمم)،مسواک زدن، اِستنشاق، اِباحة مکان و اِزالة نَجاست از بدن و لباس، و قِبله و وَقتشناسی،و از همه مهمتر نِیَّت میشود-اَفزون بر رُشد علمی و فرهنگی نمازگزار به خاطر وجوبیادگیری مسائل شرعی نماز، به او درس بهداشتِ تَن و روان و پاکسازی محیط زیست، ورعایت حقوق مردم، و وحدت و یکپارچگی امّت و نظم و انضباط فردی و اجتماعی واِغتنام فرصت و برنامه ریزی در کارهای روزمرّة زندگی میدهد.
مسلماً تک تک ارکان و اجزای نماز نیز دارای حکمتهای عرفانی، اخلاقی،اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است که اگر بخواهیم به همة آنها بپردازیممثنوی هفتاد من کاغذ میشود. از اینرو با الهام از سخن مولا علی(ع): «ما ل''''ا یُدرِکُ کُلُّهُلا یُترَکُ کُلُّهُ» تنها به فلسفه و رازهای کلّی نماز به درگاه بی نیاز در کلام محکم حکیمازلی به شرح اتی اشاره، و همینجا با پوزش از قرآنیان اگاه با حافظ عارف همنوا میشویم:
آنکس است اهل بشارت که اشارت داندنکتهها هست، ولی مَحرم اسرار کجاست
نماز نَماد دین و نَمود دینداری
ارزش و جایگاه نماز در جهان بینی توحیدی و دین فِطری اسلام، بر هیچمسلمانی پوشیده نیست، زیرا در قرآن کریم 105 بار از نماز یاد شده و از مهمترینسفارشات انبیاء، بارزترین عَمَل عبادی پیامبران و در روایات شیعه و سنّی به عنوان یکیاز ارکان بنای اسلام معرّفی شد. نماز اوّلین فریضة الهی است که در اسلام تَشریع و تااخرین لحظة عمر در هر شرایطی(در دریا، زمین، هوا، میدان جنگ، و حتّی در حالبیماری)هر مکلّف باید به هر نحو ممکن این تکلیف الهی را انجام دهد. وُجوب نمازضَروری دین و مُنکر آن مُرتَدّ و مُستحِقّ مَجازات سخت خواهد بود.
در سخنان بنیانگذار اسلام، نماز ستون دین، پرچم و آرم اسلام، سیمای مکتب،نور و معراج مؤمن، وسیله سنجش اَعمال و کلید بهشت، تشبیه گردیده است. در بیانامامصادق(ع) برترین چیزها شناخته شده است.فرمود «م''''ا أَعْلَمُ شَیئاً بَعْدَ الْمَعرِفَةِ أَفضَلَمِنْ ه''''ذه الصّلو''''ةِ»؛ بعد از شناختن خدا چیزی را برتر از نماز نمیشناسم.» در اخرینلحظات شهادت خود به خویشان فرمود: «اِنَّ شَف''''اعَتَن''''ا ل''''ا تَن''''ال مُستَخِفّ''''ا بِالصَّلوةِ.؛ هماناشفاعت ما به کسی که نماز را سَبُک شمارد نمیرسد.»
پیامبر اسلام ترک عمدی نماز را کفر میداند و میفرماید: «مَن ترک الصلاةمتعمداً فقد کفر»این کار بر خلاف گناهان دیگر، همراه با لذّت و شهوت نیست؛ بلکهترک نماز سَهل انگاری است و بی اعتنایی به نماز نشانة ضعف ایمان و بی دینی به شُمارمیآید.
به خاطر اهمیّت نماز بود که پیامبر (ص) میفرمود: «قُرّةَ عَین''''ی فِی الصّلو''''ةِ؛ نماز نورچشم من است.» وامام اول ما علی(ع) در حال نماز اولین شهید محراب شد. فاطمه3بانوی نمونة اسلام همچون پدر، آنقدر نماز خواند، که پاهای مبارکش ورَم نمود. نوردیدگانش حُسین و زَینب، در سختترین روزهای زندگیِ خویش در واقعة عاشورا نمازنافلة را نیز به فراموشی نسپردند. همة پیشوایان دین از نوادگان او، تا مَهدی مَوعود(عج)همة عمر گرانبهای خویش را صرف اِحیا و اِقامة نماز به درگاه بی نیاز کردهاند.
پرداختن به احکام و اَسرار فراوان نماز، در اثار گرانبهای عالِمان دینی از کُلینی تاخُمینی-که تنها شهید اوّل (734-786 ه ق)در دو کتاب «اَلْفیّه» و «نَفْلیَه» خود با الهام ازحدیث لِلصّل''''وةِ اَربَعُ اَلفِ حَدُودٍ به بیان هزارواجب و سه هزار مستحب، پیرامون نمازپرداخته است-که این رویکرد به نماز نشانة جایگاه والای نماز در فرهنگ غنّیِ اسلامیاست. چنانکه صاحب جواهر با اِستناد به رِوایات وارده مینویسد «بَل هی اصلُ الاسلام، وخیرُ العمل، و خیرُ موضوع، و المیزان و المعیار لسایر اعمال الاَنام. فمن و فی بها استوفیأجر الجمیع و قُبِلَت منه کلُّها. فهی حینئذ للاعمال بل للدین کالعمود للفُسطاط، و لذاکانت اوّل ما یحاسَب به العبد و یُنظَر فیه من عمله. فاذا قُبِلَت منه نظر فی سایر عمله و رُدَّعلیه. فلا غَرو لو سَمِّی تارکها من الکافرین، بل هو کذالک لو کان له الدّاعی الاستخافبالدین»
برترین عبادت انسان
به اعتراف روان شناسان و جامعه شناسان، عشق پَرستش و مِیل به نیایِش یکنیاز فِطری و یکی از غَرائز عالیانسانی است. به گواهی موَّرخان عِبادت در همة ملل واقوام متمدّن جهان وجود داشته و هر یک به شِکلی این خواستة درونی را در زندگی پیادهکردهاند. حتّی گاهی سَراب را آب پنداشتهاند. وجود مَعابِدگوناگون-که بهترین میراثفرهنگی هر کشور را تشکیل میدهد-گواه گویا بر این واقعیّت بوده و هست.
متاسّفانه در دورة جاهلیت قرن بیستم ما هنوز با بُت پرستی ستاره، گاو و حتیشیطان و یزید پرستان ناآگاه در شَرق و غَرب عالَم روبه رو هستیم. ولی قرآن کریم سرلوحة برنامهِ همة پیامبران رادعوت به پرستش مَعبود حقیقی یعنی آفریدگار هستی، و کنارزدن مَعبودهای ساختگی و بر حَذَر داشتن از کُرنِش در برابر بُت های بی جان و جاندار ومبارزه با اَربابان زَر و تَزویر میداند. آنجا که خداوند میفرماید: (وَ لَقَد اَرسَلنا فِی کُلِّ اُمَّةٍرَسُولاً أَنِ اعْبُدُوا لّ''''لهَ وَ اجتَنِبُوا الطّاغُوتَ، فَمِنهُمْ مَنْ هَدَی الَّلهُ وَ مِنهُمْ مَن حَقَّتْ عَلَیهِالضَّلَالَةُ فَسیِرُوا فِی اْلاَرضِ فَاْنْظُرُوا کَیفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبیِنَ) و هر آیینه در هر اُمّتیپیامبری را بر انگیختیم که خدا را بپرستید و از طاغوت دوری کنید، پس برخی از ایشان از هدایت الهی بهرهمند شدند و گروهی بر گمراهی استوارماندند. پس زمین را بپیمایید و بنگرید که سرانجام تکذیب کنندگان پیامبران چگونه بود!
نخستین پیام اخرین پیامبر الهی، حضرت محمّد (ص) نیز این بود: «قُولُوا ل''''ا اِل''''هَاِلَّا اللهُ تُفْلِحُوا» بگویید معبودی شایسته پرستش چون الله(حقیقتی که همة کمالات ر بینهایت داراست) وجود ندارد. تا رستگار شوید. چنان که امام علی(ع) فرمود: «فَبَعَثَ اللهُمُحَمَّداً صَلَّی اللهُ عَلَیهِ و الِهِ بِالحقِّ لِیُخْرِجَ عِب''''ادَهُ مِنْ عِب''''ادَةِ اْلاَوث''''انِ اِل''''ی عِب''''ادَتِهِ وَ ط''''اعَةِالشَّیْط''''انِ اِل''''ی ط''''اعَتِهِ»؛ خداوند حضرت محمّد (ص) را برانگیخت تا بندگانش را ازپرستش بتها، به بندگی خدا بکشاند و از فرمانبرداری از شیطان، به اطاعت خدافراخواند.
بنابراین یکی از اهداف مهمّ بِعثَت پیامبر اسلام دعوت به پرستش خالق یگانه ومُنعِم حَقیقی و مهربان بود. با اینکه در اَثَر ناآگاهی عدّهای پرستش الهی را با کارهایناشایستی همراه کردهاند و در اجرای مراسم عبادت برخی به دور خود میچرخیدند وعدهّای خوراکی یا حیوان و انسان را میسوزاندند و حتّی گاهی در جاهلّیت صد نفر را باخشونت قربانی بتها میکردند. به روایت امام رضا(ع) پیامبر(ص) میفرمودند: «اَلصَّلاةُقُربانُ کُلِّ تَقِیٍّ؛ نماز وسیلهای نزدیکی به خدا برای هر پرهیزگار است» ان حضرت نماز رابه عنوان نُخستین حکم عبادی و جامعترین عِبادت اسلامی برای انسان به جای رَقص وآدم کشی جاهلی مراسم تشریفاتی سرگرم کنندة سایر مَذاهب و آئینهای بشری بهجهان بشریت معرّفی نمود و فرمود: «صَلّوُا کَم''''ا رَأَیْتُمُونی اُصَلّی؛ همانگونه که من نمازمیگزارم شما نماز گزارید.»و با روش سمعی و بَصَری این عبادت را-که کاملترین نماز ودارای سه بخش: مقدمات، طهارت و مُقارنات(اَجزاء و اَفعال خاصّ) و تَعقیبات(اذکار پساز ادای فریضه نماز)میباشد-جایگزین مراسم خَرافی معمول در میان سایر ملّتهاساخت.
آخرین نماز سالار شهیدان
دکتر سید رضا موسوی
(وَ أنا أختَرتُکَ فَاستَمِع لِما یُوحیَ، انَّنِی أنَا الّلهُ لَا اِلَهَ اِلَّا اَنَا فَاعْبُدنِی و أقِمِ الْصَّلَوةَلِذِکری).ای موسی من ترا برگزیدم پس به آنچه وحی میشود گوش فرا ده. همانا منمالَّله، خدایی که معبودی شایسته پرستش جز من نیست پس مرا بپرست و نماز را برای یادمن به پا دار.
هُوَ الّذی خَلقکُم مِن نفسٍ واحدةٍ و جَعل زوجها لِیَسکُن اِلیهااو (خدا) کسی است که شما را از یک نفس واحد آفرید و از آن نفس برای شما همسر و جفتی قرار داد تا کنار آن آرامش بگیرید. (اعراف/ 189)در آخرین مقاله (زوج و آرامش بخشی)،بیان شد که زوج ها برای آرامش بخشی به یکدیگر اولاً باید نیازهای یکدیگر را بشناسند و ثانیاً سعی بر ارضای نیازهای یکدیگر کنند. اگر جدول نیازهای زن و مرد را که در آن مقاله ارائه شده بود ، با تساهل جمع بندی کنیم به دو نیاز اساسی و مهم زن و مرد خواهیم رسید:مهم ترین نیاز یک زن: معشوق واقع شدن است.مهم ترین نیاز یک مرد: ریاست همراه تکریم و تایید شدن است.آموزه های دین اسلام، متکی بر فطرت آدمی است، از این رو در آموزه های زناشویی اسلام به ارضای این دو نیاز اساسی زن و مرد توجه شده است.دو کلمه ی «لُعبَت» و «بَعل» در آموزه های دینی به چشم می خورد: قال النبّی (ص): اِنّما المَراةُ لُعبةٌ مَن اتّخذها فلا یُضبها(1)پیامبر گرامی فرمود: زن لعبت است، هر کسی زن گرفت او را ضایع نگرداند. و اِنِ امراةٌ خافت من بعلها نشوزاً اَو اعراضاً فلا جُناح علیها اَن یصلحا بینهما صلحاً والصلح خیرٌ(2)«اگر زنی از اعراض شوهرش بیم داشته باشد، اشکالی ندارد با یکدیگر صلح کنند (پاره از حقوق را صرفنظر کنند) و صلح بهتر است!» کلمه لعبت به معنای : دلبر و معشوق است.کلمه بَعل به معنای بُت است که عرب و قرآن به طور استعاره برای شوهر استفاده کرده است.اَتدعون بعلاً و تذرون احسن الخالقین(3)آیا بُت را می خوانید و احسن الخالقین را رها می کنیدهمان گونه که دقت کردید، «زن» دلبر و معشوق در آموزه های دینی نامیده شده است. به عبارت دیگر مرد باید با همسرش اینگونه رفتار کند و نیاز « معشوق و دلبر واقع شدن» او را ارضاء کند ، این به منزله ی حیات و زندگانی زن است.زن فقط وقتی زنده است که معشوق باشد و توجه کردن به او مایه حیات اوست(4) و شوهر « بُت» نامیده شده است به عبارت دیگر زن باید به شوهرش مانند یک « بُت» احترام بگذارد و به گفته پیامبر اسلام(ص) زن برای شوهر در حد «سجده کردن» تواضع و کوچکی کند.پیامبر اسلام (ص): اگر دستور می دادم که فردی به فرد دیگر سجده کند، به زن دستور می دادم که به شوهرش سجده نماید(5)و محبت او را همواره جوشان نگه می دارد. و اگر زن معشوق واقع نشود این چشمه ی پر خیرو برکت خشک شده و اطرافیان او از قشنگی مهر و محبت زن بی بهره خواهند شد و بقول ویل دورانت فیلسوف غرب(6):« زن وقتی زنده است که معشوق باشد و توجه کردن به او مایه حیات اوست.» لذا بهترین جمله ای که یک مرد می تواند به زن خود بگوید عبارت «عزیزم تو را دوست دارم» می باشد.(7)بقول خانم جینا لمب روزو:« زن از رنج و مرگ خود ترسی ندارد ، فقط از این وحشت دارد که قبل از مردن آن کسی را که دوست دارد پی به شخصیت حقیقی او نبرده باشد ، تنها چیزی که زن از پدر و مادر و شوهر و فرزند و دوستان خود تمنا می کند آن است که او را فراموش نکنند. »(8)مردان عموماً در قلب خود همسرانشان را دوست دارند ولی کمتر این محبت قلبی خود را ابراز می کنند. پیامبر اسلام(ص) فرموده اند:«اگر مرد به زن خود بگوید «تو را دوست دارم» هرگز این کلام از دل و ذهن زن خارج نمی شود و همواره در خاطر او باقی می ماند»(9)در اینجا دو پرسش مطرح می شود:آیا نیاز اساسی زن «معشوق واقع شدن» است؟ و اگر چنین است چگونه باید ارضاء می شود؟پرسش دیگر این که آیا نیاز اساسی مرد « مورد تکریم و اطاعت شدن» است؟ و اگر چنین است چگونه ارضاء می شود؟
نیاز اساسی زن
عاطفه و احساس زن مهمترین و زیباترین خصیصه ی زن می باشد و مصداق حدیث نبوی(ص) «اکثر خوبی و خیر در وجود زن است» می باشد.عاطفه و احساس مادر به کودک، او را از تمام آسیب های جسمی و روانی حفظ نموده و انسانی رشید به جامعه تحویل می دهد.زن با احساس و عاطفه خود همسر خود را مانند لباس ضمن حفظ همسرش، او را می آراید.بدین صورت زن سرچشمه جوشان مهر و محبت و صلح و صفا و عشق است بقول شاعر معاصر مهدی سهیلیمی شود کان وفا، کانون مهر قلب او رخشان تر از قلب سپهرهمچون گل شاداب و خوش رو می شود چشم خاموشش سخن گو می شودگر بخواهد زن، بتو جان می دهد هر چه می خواهد دلت آن می دهد(10)مشق شب آقایان:
چگونه محبت قلبی خود را به همسرتان ابراز کنید:1- در فواصل روز و شرایط مناسب، با الفاظی عاطفی محبت خود را به همسرش ابراز کنید.2- هر چند وقت با اهداء یک شاخه ی گل، محبت قلبی خود را ابراز کنید.3- گاهی با یادداشت کوتاهی عاشقانه، محبت قلبی خود را به تحریر در آورید.4- روز تولد همسرتان و سالگرد ازدواج تان، را با برپایی جشن ساده و مختصر ارج نهید.5- هر روز از محل کار خود ، با همسرتان تماس تلفنی داشته باشید.6- در مقابل دیگران از خوبی های همسرتان تعریف کنید.7- به اقوام همسرتان احترام کنید ، و از خطاهای آنها چشم پوشی کنید. متأسفانه گاهی اوقات به غلط گفته می شود اگر چنین رفتارهای با همسر، موجب لوس و نافرمان شدن او می شود در مقابل خواسته های احساسی صرف همسر، با محبت و علاقه ایستادگی کرد و اطاعت نکرد. البته دقت کنید اولاً تقاضای نامعقول و احساسی صرف را نپذیرید ، این به معنای نادرست نیست که هر چه زن بگوید باید مخالفت کرد. و ثانیاً اطاعت نکردن به معنای خشونت و دعوا نیست بلکه با کمال محبت و به طور منطقی می تواند صورت گیرد.«عزیزیم این انجام این کار را صلاح نمی دانم» اگر توضیح خواست دلایل عقلی مخالفت خود را بیان می کنید؛ چنانچه نپذیرفت شما بدون عصبانیت، سکوت کنید و او را بحال خود بگذارید ولی از موضع عقلی خود عقب نشینی نکنید. پاورقیها:1- وسایل الشیعه جلد 14 ص 119.2- نساء آیه 128.3- صافات آیه 1254- لذات فلسفه ص 141 به نقل از روان شناسی زن، سید مجتبی هاشمی رکاوندی5- مکارم الاخلاق طبرسی ص 616.6- لذات فلسفه، ویل دورانت ص 141.7- نظام حقوق خانواده – مطهری ص 89.8- روح زن، دکتر جینا لب روزو، ص 67 جلد اول.9- وسایل الشیعه – حر عاملی – ص 10 جلد 14. 10- به نقل از کتاب مقدمه ای بر روان شناسی زن، سید مجتبی هاشمی رکاوندی. تبیان - عباس خراسانی ( مدرس دانشگاه علامه)تنظیم :داوودیمتن کامل منشور اخلاقی انتخابات وزارات کشور:
« و هو الذی جعلکم خلائف الارض و رفع بعضکم فوق بعض درجات لیبلوکم فیما اتیکم » « و او کسی است که شما را جانشینان و نمایندگان خود در زمین قرارداد و درجات بعضی از شما را بالاتر از بعضی دیگر قرار داد تا شما را بوسیله آنچه در اختیارتان قرار دا د بیازماید . » « آیه 165 سوره انعام » « انی بعثت لا تحم مکارم الاخلاق » « رسول گرامی اسلام ( ص ) » « باید اخلاق همه در انتخابات اخلاق اسلامی باشد و افرادی را انتخاب کنید که متعهد به شرق و غرب نباشند و بر صراط مستقیم انسانیت و اسلامیت باشند . » « امام خمینی ( ره ) » « انتخابات را به عنوان هدف عالی و شیرین مورد توجه قرار دهید و با پرهیز کامل از هرگونه جنجال و تخریب و بداخلاقی ، همه عوامل خود را برای برگزاری پرشور و شوق آن بسیج کنید . » « مقام معظم رهبری » مقدمه : حکومت از دیدگاه اسلام ، برخاسته از موضع طبقاتی و سلطه گری فردی یا گروهی نیست بلکه تبلور آرمان سیاسی ملتی هم کیش و هم فکر است که به خود سازمان می دهد تا در روند تحول فکری و عقیدتی راه خود را به سوی هدف نهائی ( حرکت به سوی الله ) بگشاید . ملت ما در جریان تکامل انقلابی خود از غبارها و زنگارها طاغوتی زدوده شد و از آمیزه های فکری بیگانه خود را پاک نمود و به مواضع فکری و جهان بینی اصیل اسلامی بازگشت و اکنون بر آن است که با موازین اسلامی جامعه نوین ( اسوه ) خود را بنا کند . بر چنین پایه ای ، رسالت قانون اساسی این است که زمینه های اعتقادی نهضت را عینیت بخشد و شرایطی را به وجود آورد که درآن انسان با ارزش های والا و جهان شمول اسلامی پرورش یابد . « فصل شیوه حکومت در اسلام از مقدمه قانون اساسی » بسم الله الرحمن الرحیم « من در برابر قرآن مجید به خدای قادر متعال سوگند یاد می کنم و با تکیه بر شرف انسانی خویش تعهد می نمایم که پاسدار حریم اسلام و نگاهبان دستاوردهای انقلاب اسلامی ملت ایران و مبانی جمهوری اسلامی باشم . ودیعه ای را که ملت به ما سپرده به عنوان امینی عادل پاسداری کنم و در انجام وظایف وکالت ، امانت و تقوی را رعایت نمایم و همواره به استقلال و اعتلای کشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پای بند باشم ، از قانون اساسی دفاع کنم و در گفته ها و نوشته ها و اظهار نظرها ، استقلال کشور و آزادی مردم و تامین مصالح آنها را مدنظر داشته باشم . » « متن سوگند نمایندگان مجلس شورای اسلامی » انتخابات مظهر تجلی حضور مردم در نظام اسلامی و بستری است که در آن رقابت سیاسی ، با هدف خدمت و در چار چوب قانون و در پرتو اخلاق اسلامی معنا و مشروعیت مییابد . حضرت امام ( ره ) در این زمینه می فرمایند : « مجلس محل قانون گذاری است به همین دلیل شکل گیری مجلس باید در چار چوب دقیق قانون باشد و هیچ عاملی جز ضوابط قانونی نباید در تشکیل مجلس شورای اسلامی نقش داشته باشد . » در آستانه انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی نیز مقام معظم رهبری در جمع مردم یزد یکبار دیگر با دعوت مردم به حضور پرشور و حماسی و انتخاب نمایندگانی اصلح بر رعایت اخلاق انتخاباتی و پرهیز از هرگونه بداخلاقی و تخریب و تهمت زدن به یکدیگر تاکید نموده و می فرمایند : » هتک آبرو و تخریب افراد در شب نامه ها ، مطبوعات ، پایگاه های اینترنتی و دیگر وسایل به هیچ وجه صحیح و مصلحت نیست و اینجانب در خواست و اصرار می کنم که علاقه مندان نامزدها فقط به تبلیغ و تعریف از افراد مورد نظر خود بپردازند و از روشهای تخریبی معمول در برخی کشورها به شدت پرهیز کنند . » به منظور تحقق اصول قانون اساسی ، رهنمودهای حضرت امام ( ره ) و تدابیر مقام معظم رهبری برای انتخاباتی سالم ، پرشور ، حماسی و منطبق با اخلاق اسلامی « منشور اخلاقی انتخابات » برای نصب العین قرار دادن مجریان و ناضرین انتخابات ، مردم رسانه های جمعی و نامزدها و طرفداران آنها و احزاب و گروه های سیاسی ارائه می گردد . هدف : کمک به برگزاری انتخابات سالم ، قانونی و ارائه یک الگوی مناسب انتخاباتی منطبق با ارزشها و اخلاق اسلامی به منظور فرهنگسازی و سوق دادن فضای مسابقه قدرت به مسابقه خدمت و افزایش مشارکت عمومی و تقویت وحدت ملی . سیاست ها : 1- تدوین معیارها و شاخص ها رعایت اخلاق انتخاباتی ، مبتنی بر قانون اساسی ، رهنمودهای حضرت امام ( ره ) و تدابیر مقام معظم رهبری و قوانین موضوعه 2- استفاده از نظرات ، پیشنهادات و همکاری عموم مردم بویژه نخبگان و صاحبنظران احزاب و گروه های سیاسی و شخصیت های دینی و فرهنگی در جهت تدوین منشور اخلاقی انتخابات . 3- ترویج و هنجارسازی محورهای منشور اخلاقی انتخابات با مشارکت فعال رسانه های گروهی ، تریبون های عمومی دستگاههای فرهنگی و عموم مردم . محورهای مهم منشور اخلاقی انتخابات : - حرکت بر مدار قانون ، منویات حضرت امام خمینی ( ره ) و مقام معظم رهبری . - تقویت امید و نشاط ملی در ابعاد مختلف با استفاده از فضای انتخابات و پرهیز از سیاه نمایی ، بزرگ نمایی مشکلات و تخریب دستاوردهای انقلاب اسلامی و موفقیت های دولت ها . - استفاده از فضای تبلیغاتی انتخابات به عنوان یک فرصت ملی برای تقویت استقلال کشور ، وحدت ملی و همگرایی قومی و مقابله توطئه های تفرقه افکنانه و جنگ روانی دشمن . - اهتمام مردم برای تعیین نماینده اصلح و پرهیز از تبعیضات قومی و فامیلی - تلاش برای تبدیل انگیزه های قدرت طلبانه به انجام خدمت به مردم و پرهیز از ادبیات برد و باخت و جنگ قدرت که موجب بدبینی و یاس مردم خواهد شد . - طرح دیدگاهها و توانمندی های افراد مورد نظر و پرهیز از تعاریف اغراق آمیز - ارائه پیشنهادها ، برنامه ها و دیدگاه ها متناسب با جایگاه نمایندگی مجلس شورای اسلامی - اجتناب از تخریب ، تهمت ، تحقیر ، افشاء اسرار مخفی نامزدهای انتخاباتی در رسانه های گروهی ، سایت های اینترنتی و مجالس - پرهیز از تبلیغات رنگین و پرهزینه ، انتشار تصاویر فریبنده ، برگزاری مراسم و میهمانی های پر خرج ، توزیع هدایا ، خرید و فروش آزاء و .... - پرهیز نامزدها از مدیون شده به صاحبان قدرت و ثروت . - پرهیز از وعده های غیر منطبق با وظایف و اختیارات قانونی نمایندگان از جمله طرح های عمرانی . - خودداری از مصرف بیت المال و امکانات و فرصت های اداری برای تبلیغات انتخاباتی نامزدها . - پرهیز از شایعه پراکنی و مسموم کردن فضای انتخابات و تشویش اذهان عمومی و تقویت سلامت روانی و سیاسی جامعه . - کنترل احساسات و رفتار هواداران و اعضای ستاد و دفاتر انتخاباتی نامزدها در چارچوب منشور . - حفظ بی طرفی کامل تمام نیروهای اجرایی و نظارتی انتخابات و دستگاههای تبلیغاتی منتسب به حکومت . - پرهیز نظامیان و مسئولان دولتی از ورود به احزاب و جناح بندی های حزبی و تبلیغات له یا علیه نامزدهای انتخاباتی . - احترام به نتایج انتخابات و طرح شکایات در مراجع قانونی و اجتناب از تحریک افکار عمومی و زیر سوال بردن نتایج انتخابات . - پرهیز از تضعیف نظام و ترجیح منافع شخصی و گروهی بر مصالح و منافع ملی . - پرهیز از نقض اسلامیت و جمهوریت و هویت مردم سالاری دینی نظام جمهوری اسلامی . - کنار رفتن داوطلبان نمایندگی در صورت اطمینان از وجود داوطلبان صالح تر . والسلام اعضای کمیته تدوین و ترویج منشور اخلاقی انتخابات : - جامعه مدرسین حوزه علمیه قم - شورای نگهبان قانون اساسی - وزارت کشور - شورای سیاستگذاری ائمه جمعه - وزارت اطلاعات - وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی - صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران - خانه احزاب به نمایندگی از احزاب - بسیج اساتید به نمایندگی از جامعه دانشگاهیان - مرکز رسیدگی به امور مساجد - ستاد احیاء امر به معروف و نهی از منکر محصولى : هواداران نامزدها ،دیگران را تخریب نکنندمحصولی:* شعار اصلی ما در این انتخابات به عنوان مجری، اخلاق مداری، قانون گرایی و مشارکت حداکثری است *برخی از هواداران نامزدها از نجابت دولت سو استفاده می کنند وزیر کشور از رویکرد هواداران برخی داوطلبان نامزدی انتخابات ریاست جمهوری در تخریب رقبای خود انتقاد کرد.به گزارش پایگاه اطلاع رسانی دولت به نقل از واحد مرکزی خبر ، صادق محصولی وزیر کشور در اجلاس سراسری مشاوران استانداران و مدیران کل دفاتر بانوان و خانواده استانداری های کشور گفت: با آنکه وقت قانونی برای تبلیغات انتخاباتی آغاز نشده است اما اجازه داده ایم داوطلبان نامزدی انتخابات سخنرانی و دیدگاه های خود را برای مردم تبیین کنند که این امر از نجابت دولت است.
وی افزود: البته بارها توصیه کرده ایم که از تخریب نامزدها پرهیز شود ولی متأسفانه به این توصیه توجه نکرده اند.
محصولی گفت: از افتخارات نظام اسلامی آن است که در 30 سال گذشته با برگزاری انتخابات و رأی مردم، نظام هر روز بالنده تر پیش می رود و همه ارکان نظام با رأی مستقیم و غیرمستقیم مردم انتخاب می شوند.
وزیر کشور افزود:در انتخابات آینده نیز ستاد انتخابات، وزارت کشور و دولت تلاش دارند انتخاباتی در شأن ملت ایران و در تراز جمهوری اسلامی برگزار کنند.
محصولی افزود: شعار اصلی ما در این انتخابات به عنوان مجری، اخلاق مداری، قانون گرایی و مشارکت حداکثری است.
وی به مدیران کل دفاتر امور بانوان استانداری ها توصیه کرد: در مباحث انتخاباتی نامزدها وارد نشوند و در حیطه مسئولیت خود ،داوطلبان نامزدی انتخابات برای آنان علی السویه باشند.
وزیر کشور همچنین تلاش برای مشارکت حداکثری مردم به ویژه بانوان در انتخابات ریاست جمهوری را خواستار شد.
| ||||
| ||||
| ||||