تبیان، دستیار زندگی

روح، موجودی مجرد است و جسم و قابل قسمت نیست و حیات و فعالیت اعضای بدن، به او متكی است. واژه روح در قرآن در سوره‏ها و آیات متعددی تكرار شده است و متبادر از آن، همان موجودی است كه مبدأ حیات و زندگی است و آن را منحصر به انسان و یا انسان و حیوان ننموده است، بلكه آن را در غیر انسان و حیوان نیز اثبات نموده است مثل آیه مباركه: "...فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجابا فَأَرْسَلْنا اِلَیها رُوحَنا"1. "..مریم میان خود و آنان حجابی افكند و در این هنگام، ما روح خود را به سوی او فرستادیم".
و آیه مباركه: "وَ كَذلِكَ أَوْحَینا اِلَیكَ رُوحا مِنْ أَمْرِنا"2. "همان‏گونه(كه بر پیامبران پیشین، وحی فرستادیم) بر تو نیز روحی را به فرمان خود وحی كردیم". و آیات دیگر. پس برای روح، مصداقی در انسان هست و مصداق‏های دیگری نیز در برخی موجودات دیگر. این دو آیه و آیات دیگر به صراحت دلالت بر وجود روح در انسان و برخی موجودات دیگر غیر از انسان به معانی مختلف وجود دارد از جمله آیاتی كه به صراحت دلالت بر این دارد كه مراد از روح، تنها روح انسانی است، آیه مباركه زیر است:
"یسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی"3. "از تو (ای پیامبر) راجع به روح می‏پرسند، بگو روح از كار خدا است و به شما جز اندكی از علم داده نشده است". در این آیه گرچه روح، مطلق آورده شده و لكن از قرائن موجود در آیه، استفاده می‏شود كه مراد از روح مورد سؤال، روح انسانی است كه به امر خدا انجام گردیده است. بنابر عقیده بیشتر مفسّران در آیه بالا روح به معنای روان و عامل حیات به‏كار رفته است4. مفسّر بزرگ اهل سنت "شیخ ابوالفتوح رازی" در تفسیر "روح‏الجنان"5. در ضمن بیان اقوالمختلف در مورد مفهوم و معنای روح می‏گوید: "آنچه در این آیه مورد سؤال قرار گرفته، روح آدمی است كه قوام حیات به آن است و آدمی به آن زنده و با فقدان آن انسان زنده نمی‏ماند".

مرحوم شعرانی در حاشیه تفسیر رازی چنین بیان می‏كند: "تفسیر روح با این مفهوم درست‏تر به نظر می‏آید كه سؤال از وجود روح و حقیقت آن از دیرباز میان ملل جهان متداول بود، خاصّه یهود و مخصوصا آن جماعت از یهودیان كه با فلاسفه آمیخته و از عقاید و اختلافشان درباره روح، اطلاع یافته بودند، تعجّب بشر درباره روح از آن است كه می‏بیند قدرتی است بر خلاف طبیعت و گوئی بر ضدّ آن در نبرد است و گوشت و پوست و استخوان را چون به خود رها كنند زود پوسیده و متعفّن و پراكنده می‏گردد و روح، او را سالها از فرسودگی و تعفّن، نگاه می‏دارد و به حركت و سخن می‏آورد و تعقّل و ادراك می‏كند و اینها هیچ‏یك، كار جسم نیست، جسم، سنگین است و سوی پائین میل دارد و روح بر می‏جهد و جسم را می‏جهاند.

"حال پس خود روح از چه مبدأ و منشأ است؟ خداوند جواب داد كه مبدأ آن از فرمان خدا است و مانند نور خورشید بر ابدان تابیده و اگر فرمان الهی نبود و از ورای عالم طبیعت، دستوری نرسیده و فروغی نتافته بود، همه چیز جامد بود و صامت".

تفسیر آیه "وَ ما اُوتِیتُمْ مِنَ العِلْمِ اِلاّقَلِیلاً". "شما آدمیان جز اندكی كه از علم، نصیب ندارند". این است كه روح از دیدگاه قرآن، موقعیتی در عالمِ وجود دارد و آثار و خواصی در این عالم، بروز می‏دهد كه بسیار بدیع و عجیب است و شما از آن بی‏خبرید!

مرحوم "بحرانی" مؤلف تفسیر "برهان" در تفسیر آیه فوق از حضرت امام باقر علیه‏السلام نقل می‏كند كه فرمود: "معنای آیه، این است كه جز تعداد كمی از بشر؛ از روح، آگاهی ندارند".

استاد معظّم علامه فقید، سید محمد حسین طباطبائی قدس‏سره در تفسیر "المیزان"6 می‏نویسد: "كلمه روح به طوری كه در لغت معرفی شده، به معنای مبدأ حیات است كه جاندار به وسیله آن قادر بر احساس و حركت ارادی می‏شود ولی مراد از روح در این آیات همان روح و نفس به نام "نفس ناطقه" می‏باشد كه در كالبد همه افراد انسانهای موجود، وجود دارد. و وجود آن از ناحیه خدا و وابسته به او است". چنانكه در آیه دیگر می‏فرماید: "..اِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیئا أَنْ یقُولَ لَهُ كُنْ فَیكُونُ"7. "فرمان او چنین است كه هرگاه چیزی را اراده كند، تنها به آن می‏گوید: موجود باش! آن نیز بی‏درنگ موجود می‏شود". از این آیه معلوم می‏شود كه:
1. امر خدا یعنی ایجاد هستی و وجودی است كه از ناحیه خداوند به روح متعلّق شده و این موجود، وابسته به خداست و به امر او پیدا شده نه علل و اسباب دیگری.
2. موجودی به نام روح، وجود دارد و به همین مناسبت حضرت مسیح علیه‏السلام به عنوان كلمه خدا و روح او شمرده شده، آنجا كه می‏فرماید: "إِنَّما المَسِیحُ عِیسی بْنُ مَرْیمَ رَسُولُ اللّهِ وَ كَلِمَةٌ أَلْقاها إِلی مَرْیمَ وَ رُوحٌ مِنْهُ"8. "مسیح، عیسی بن مریم، فقط پیامبر خدا و كلمه اوست كه آن را به مریم القاء كرده است و روحی از جانب او است".
خداوند در برخی از آیات روح و جان موجود در انسان‏ها را متعلّق به خود دانسته یعنی تنها از ناحیه او به انسان، عطاء شده است چنانكه در مورد خلقت حضرت آدم علیه‏السلام می‏فرماید: "فَإِذا سَوَّیتُهُ وَ نَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی"9. "هنگامی كه كار انسان را به پایان رساندم و در او از روح خود (یعنی یك روح شایسته و بزرگ) دمیدم". و در آیه مباركه دیگر چنین وارد شده است: "ثُمَّ سَوّاهُ وَ نَفَخَ فِیهِ مِنْ رُوحِهِ"10 "سپس اندام انسان را موزون ساخت و از روح خویش در وی دمید".

در این دو آیه روح، متعلّق به انسان ذكر شده و با كلمه "مِن" آورده شده یعنی مبدأ پیدایش او از ناحیه خداست. و نام این ایجاد را "نفخ" یعنی دمیدن نهاده است11 هم‏چنانكه این كلمه در سایر آیات وارده در این باب نشان دهنده همین واقعیت است: "یلْقِی الرُّوحَ مِنْ أَمْرِهِ عَلی مَنْ یشاءُ"12. "وحی را به هر یك از بندگان خویش كه بخواهد القاء می‏نماید". و آیه "ینَزِّلُ المَلائِكَةُ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلی مَنْ یشاءُ مِنْ عِبادِهِ"13. "فرشتگان را با وحی به هر یك از بندگان خویش كه بخواهد می‏فرستد تا دلهای مرده را به وسیله آن زنده نماید".
و آیه "تَنَزَّلُ المَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِیها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ"14. "فرود آیند فرشتگان و روح(مراد جبرئیل است) در آن شب به اذن خدا با هر كاری كه تقدیر خدا در امور مختلف است". چنانكه خوانندگان ملاحظه می‏كنند، كلمه "من" در همه این آیات می‏فهماند كه روح از جنس و سنخ امر است و آنگاه امر را بیان می‏كند و می‏فرماید:
"إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَیئا أَنْ یقُولَ لَهُ كُنْ فَیكُونُ"15. "فَسُبْحانَ الَّذِی بِیدِهِ مَلَكُوتُ كُلّ شَی‏ءٍ"، "جز این نیست كه هرگاه خداوند اراده كند چیزی را، امر كند به او و بگوید باش، پس به وجود می‏آید".

عالم خلق و عالم امر
به طور كلی در مطالعه آیات قرآنی در جهان آفرینش دو پدیده، جلب توجه می‏نماید: یكی پدیده "خلق" كه در مسیر سلسله علل و اسباب، قرار داشته و بر زمان و مكان، منطبق می‏گردد و مسیر تكامل را تدریجا می‏پیماید. دیگری پدیده "امر" كه نشان دهنده ارتباط موجودات با خداوند می‏باشد، در این پدیده، تدریج وجود ندارد و تنها با اراده خداوند به‏طور آنی، موجود می‏گردد و اسباب و وسائل مادّی در آن راه ندارد و در حقیقت پدیده و عالم امر كه روح از آن عالم است، عالم موجودات غیر مادی است16.

مرحوم علامه طباطبائی قدس‏سره در معنای امر در ذیل آیاتی كه از تفسیر "المیزان" نقل كردیم، می‏گوید: امر هر چیز عبارت است از ملكوت آن چیز و برای هر موجودی، ملكوتی و امری است كه در آیات 185 و آیه 75 سوره انعام و آیه 4 سوره قدر به آن اشاره شده است. مطابق آیات قرآن هر دو پدیده یعنی پدیده مادی و قابل لمس یعنی "عالم خلق" و پدیده‏های امری و مجرد غیر مادی یعنی "امر و خلق" هر دو از جانب خداوند می‏باشد چنانكه در سوره اعراف آیه 54 می‏فرماید: "اَلا لَهُ الخَلْقُ وَ الأَمْرُ". "آگاه باشید كه آفرینش و تدبیر جهان از آنِ اوست یعنی به فرمان او است".

خداوند این معنی را در آیات دیگر از جمله آیه 59 سوره آل عمران، نیز متذكّر می‏گردد به این صورت كه ابتدا خلقت آدم را ذكر و ارتباط آن را با خاك كه یكی از اسباب آن است، بیان، سپس وجود آن را بدون ارتباط به چیزی با تعبیر "كُنْ" یعنی "باش" خاطرنشان می‏سازد پس كیفیت خلقت آدم به صورت تدریج، انجام پذیرفته ولی نفخ روح به صورت غیر تدریجی و یا پدیده امر به وجود آمده پس روح انسان به امر خداوند موجود گشته است و نظیر این آیه را خوانندگان می‏توانند در آیات 12 تا 14 سوره "مؤمنون" مطالعه نمایند.

چنانكه در آیه 59 سوره آل عمران ملاحظه می‏گردد، قرآن پیدایش پدیده روح را به عنوان كیفیتی متفاوت با مراحل قبلی، معرفی كرده است یعنی جنین در ماه‏های اول دوره جنینی، دارای حیات و در حال رشد و نموّ می‏باشد و موقعی كه رشد به حدّی رسید كه ساختمان قلب، كامل گردید و شروع به طپش نمود و اعضای بدن كامل شد، حیات نباتی جنین تبدیل به حیات عالی‏تری گردیده، پدیده دیگری به نام روح و نفس، به وجود می‏آید و از آن تعبیر به كیفیت امری شده است. در روایت وارد از امام سجاد علیه‏السلام در تفسیر نورالثقلین17 به این حقیقت اشاره شده كه حیات ابتدائی كه بیشتر، جنبه نباتی دارد به كیفیت بالاتری كه برای تعقّل و زندگی مستقل آماده گردیده، تبدیل می‏گردد18.

پس؛ از آیات فوق استفاده می‏شود كه روح موجودی محقق و مجرّد از ناحیه پروردگار بوده، جسم نیست زیرا به تعبیر مؤلّف كتاب "رسالة‏النفسیة"19 "جسم قسمت‏پذیر بوده و روح، قسمت‏پذیر نیست، و روح عَرَض هم نیست زیرا كه عَرَض را به خود، قیام نبود و جان، اصل آدمی است و همه اعضاء، تبع وی است، عَرَض چگونه بود...؟"
جالب این است كه مؤلّف كتاب "رسالة‏النفسیة"، "فضل الله بن حامد حسینی" متوفّای 921هـ.ق. بعد از ذكر مطالب یاد شده، دو بیت شعر فارسی نیز در زمینه مورد بحث چنین سروده است:

سرّی است كه جز نهفتنش نیست روان *** دُرّی است نفیس و سفتنش نیست روا
رازی كه میان جانِ جانان منست *** دانسته نیست و گفتنش نیست روا

پاورقیها:
1. مریم، 17.
2. شوری: 52.
3. اسراء، 85.
4. بررسی مقدماتی اصول روانشناسی اسلامی، جلد اول، تألیف دكتر سید ابوالقاسم حسینی، سال 1364، ص 21 و 20.
5. تألیف: شیخ ابوالفتوح رازی، با حواشی مرحوم حاج میرزا ابوالحسن شعرانی، كتابفروشی اسلامی، سال 1385هـ ق.
6. ترجمه آقای موسوی، ج25، ص 340 و 341.
7. سوره یس، آیه 89.
8. سوره نساء، آیه 171.
9. حجر، 29.
10. سجده، 9.
11. كتاب بررسی مقدماتی روانشناسی اسلامی، ص 23.
12. مؤمن، 15.
13. نحل: 2.
14. قدر، 4.
15. یس، 82.
16. رساله نفسیه، تألیف: فضل الله بن حامد الحسینی، متوفای 921هـ، ص 27.
17. ج1، ص 540.
18. بررسی مقدماتی اصول روانشناسی اسلامی، ج1، ص 24 - 25.

 

دنبال بی نهایتیم در اوج که روح مان جز به پیوند خوردن با بی نهایت آرام نمی گیرد کوهنوردی یک ورزشی است که بنوعی میشود گفت که ابزار و وسیله اش طبیعت که همان کوه و قلل کوهاست میباشد. کوهنوردی نه تنها ورزشی که باعث تقویت جسم بلکه مفرح روح هم است که جسم و روح همزمان با هم تقویت شده وباعث گشته که آدمی در مقابل بسیاری از ناملایمات و سختیهای زندگی ایستادگی و مقاومت نماید ورزش کوهنوردی باعث تقویت اراده و اعتماد بنفس میشود درسی که یک کوهنورد از کوه و طبیعت می آموزد تواضع و فروتنی وافتادگی و همچنین مروت و مردانگی است تنها ورزشی را می بینیم که در آن رقابت نیست بلکه رفافت است اگررقابتی هم باشد برای گرفتن دست افتاده ایست.

کوهنوردی رادر بالای کوه در ارتفاعات می بینی بدون اینکه شناختی ازهمدیگر داشته باشند چنان گرم و صمیمی با هم برخورد میکنندکه انگار چندین سال همدیگر را میشناسند وخیلی بی ریا وبی غل و غش با یکدیگر به مصاحبت و به گفتگو می نشینند و اطلاعات و تجارب خود را به همدیگر انتقال می دهند یا چناچه لقمه نانی و غذای ساده ای داشته باشند در تبق اخلاص نهاده و با هم میل می کنند یک حس مشترک و یک حس همگرایی ناشناحته ای کوهنوردان واقعی را به هم پیوند میدهد همه آنها میخواهند به اوج به قله و در نهایت به آن هدف خود برسند این هدف چیست این چه عشقی ست که آن فرد را با همه ی سختی و مشقت به نقطه هدف میرساند.
ورزش کوهنوردی باعث شناخت انسان نسبت به فرهنگ انسانهای آن منطقه وبدست آوردن اطلاعاتی در مورد نوع سنگها وپوشش گیاهی و جانوری می باشد ما ایرانیان میخواهیم ضرب المثلی بزنیم خیلی چیزها را به صلابت و استواری کوه تشبیه میکنیم مثلا میگوییم فلانی مثل کوه ایستاده است یا میگویم که مگر کوه کنده ای تاریخچه ی کوهنوردی حرفه ای در ایران تقریبا به 70 سال میرسد از دیر باز انسانهای نخستین کوه ها و غار ها را جایگاه امنی برای خود میپنداشتند که در مقابل حیوانات و سیل و بارندگی و سرما و گرما و بلایای طبیعی آنان را درامان نگه میداشت و از دیر باز بلندی قله ها و کوه ها برای بشریک پدیده ای بشمار میرفت که افکار آنان را بسمت خلقت و آفرینش سوق میداد.

انسان وقتی که چندین ساعت با کوله ای از وسایل لازم بر دوشش و پیمودن مسیر چندین ساعته آن هم در اوج گرما در تابستان یا در اوج برف و سرما در زمستان وقتی به کوه میرود و سختی ها ی بالا رفتن و صعود کردن و تشنگی و بسیاری از مسایل دیگر را تحمل میکند وقتی که به هدف خود نزدیک میشود که همانا رسیدن به قله است به جای احساس خستگی احساس شور و نشاط ویک نیروی عجیبی نیز به او اضافه میگردد و انرزی می گیرد برای هر کسی لازم است برای یک بار هم که شده کوهنوردی را تجربه کند تا لذت جاذبه های طبیعی طبیعت را لمس کند و جزء برنامه های همیشگی زندگی خود قرار دهند ( ای کوه ها و صخره ها از تو سپاسگذارم که ضربه ها و گام های سنگینم را روی خود تحمل میکنی و دم بر نمی آوری ودرس صبر استقامت را به من می آموزی).

حجامت نام یک روش درمانی پیچیده است که بر اساس قدیمی ترین سند موجود از 3300 سال قبل از میلاد مسیح درمقدونیه انجام می شده و بعدها به یونان رخنه کرده است و در آن زمان شاخص پزشک بودن ، حجامت کردن و داشتن ابزار آن بوده است .

اوراق پاپیروس که از عصر باستان بدست آمده نیز نشان می دهد که حدود 2200 سال قبل از میلاد مسیح ،حجامت امری رایج بوده است .

بقراط که حدود 400 سال قبل از میلاد مسیح می زیسته است با روشهای مختلف حجامت آشنا بوده است و در آثار خود به موارد استفاده و منع آن اشاره کرده است.

در آثار جالینوس نیز مطالب متنوعی در مورد حجامت بر جا مانده است .

تعریف حجامت در واقع اعمال یک استرس فوری به سیستم ساکن دفاع عمومی بدن است تا آن را برعلیه کلیه عوامل درونی و بیرونی هشیار و فعال نماید.

بیشترین کاربرد حجامت در بعد پیشگیری است و با مکانیسمهای مختلفی از جمله تنظیم سیستم ایمنی ، تنظیم ترکیبات شیمیایی و هورمونی خون و تنظیم سیستم اعصاب خودکاربدن ازابتلا به انواع بیماریها پیشگیری می کند .علاوه براین حجامت کاربرد های در مانی نیز دارد به نحوی که در در مان برخی بیماریها مانند سردردهای عصبی ومیگرنی ، چربی ، قند و اوره خون ،سنگهای کلیوی و کیسه صفرا موثر است

انواع حجامت :
در کشور های غربی حجامت تقریبا به ده روش انجام می شود ولی درطب سنتی ایران حجامت بطور کلی به دو دسته تقسیم می شود :

حجامت خشک :
که در فرهنگ عامه به لیوان گذاری معروف است به شیوه خلا گرمایی و از طریق گذاشتن پنبه در حال سوختن در ته لیوان و گذاشتن لیوان در موضع انجام می شود

حجامت تر:
در این روش پس از اینکه پزشک موضع حجامت را ضد عفونی نمود ،با استفاده از یک لیوان یکبار مصرف مخصوص حجامت وبا دستکاه مکش ، عمل بادکشی را انجام میدهد . خلا ایجاد شده در لیوان باعث تجمع مواد سبک خون مویرگی در موضع حجامت می شود .سپس پزشک لیوان را از موضع جدا نموده و با یک تیغ یکبار مصرف چند خراش سطحی به عمق نیم تا یک میلی متربه صورت مایل ایجاد می کند. سپس دوباره لیوان را گذاشته و عمل مکش را انجام می دهد.این عمل سه تا پنج مرتبه انجام می شود و در مجموع حداکثر 50 تا 75 میلی لیتر خون از بدن شخص خارج می شود .البته بدن در مدت زمان بسیار کوتاهی قادر به باز سازی این مقدار خون است .

توصیه های قبل از حجامت :
بهتر است با شکم خالی حجامت انجام نشود . بنابراین یکساعت قبل از حجامت (ترجیحا شربت عسل ) یا آب انار یا ماءالشعیر لیمویی میل نمایید.
مصرف سیگار در روزی که قصد حجامت دارید ممنوع است.
تا 12 ساعت قبل و بعد از حجامت مقاربت جنسی انجام نشود.
قبل از حجامت حتما عینک را از چشم بردارید.

توصیه ها ی بعد از حجامت :
تا 24 ساعت پس از حجامت از مصرف سیگار بپرهیزید.
تا 12 ساعت پس از حجامت از خوردن ترشی ،لبنیات ،ماهی و غذاهای شور بپرهیزید.
تا 24 ساعت پس از حجامت از انجام کارهای سنگین و نیز مقاربت جنسی اجتناب کنید.
برای جبران ضعف احتمالی ،توصیه می شود بعد از حجامت یک لیوان شربت عسل یا ماءالشعیر لیمویی و یا یک عدد انار میل کنید.
جهت جلوگیری از عفونت زخم ،حداقل تا12 ساعت پس از حجامت استحمام نکنید.
صبح روز پس ازحجامت می توان استحمام کرد ،اما موضع حجامت را فقط با آب خالی (بدون استفاده از لیف و صابون ) بشویید.

در چه افرادی نباید حجامت انجام شود :
زنان باردارتا پایان ماه چهارم نباید حجامت نمایند.
افراد دچار مشکلات انعقادی مثل کمبود پلاکت و بیماران هموفیلی

ا توجه به اینكه عامل مهم بسیاری از امراض عدم نظافت دندان با مسواك و خلال است مقررات اسلام در این قسمت ، بسیار جالب توجه است .
پیامبر اكرم (ص ) مى فرماید:
ان الاسنان و هى جوهرة صافیة یتلوث بصحبة مضغ الطعام فیغیربها رائحة الفم و یتولد منها الفساد فى الدماغ . فاذا استاك زال عنها الفساد و عادت الى اصلها.(87)
دندانها كه صاف و زیبایند واسطه جویدن غذا كثیف و آلوده مى شوند و كم كم بوى دهان تغییر مى یابد و ایجاد فساد در قواى دماغیه مى نماید. وقتى كه انسان مسواك نماید فساد از بین مى رود، و دندان دو مرتبه تمیز و پاكیزه مى گردد.
و نیز مى فرماید:
تخللوا فانها من النظافة ، و النظافة من الایمان ، و الایمان مع صاحبه فى الجنة (88)
دندانهاى خود را خلال كنید، زیرا خلال كردن جزء نظافت است و نظافت از ایمان است و شخص با ایمان داخل بهشت مى شود.
(خلال ، چوب باریكى است ، كه به وسیله آن ذرات غذا را از لابلاى دندانها بیرون مى كنند) امام حسین (ع ) چنین میفرمود:
كان امیرالمومنین یامرنا. اذا تخللنا ان لا نشرب الماء حتى نمضمض ثلاثا(89)
پدر ما بما دستور مى داد بعد از خلال دندان ها، سه مرتبه آب را در دهان بگردانیم و بریزیم (مضمضه كنیم ) سپس آب بیاشامیم .
اسلام تا به این اندازه در بهداشت و نظافت دقت نموده كه دستور مى دهد نباید ریزه هایى كه در لابلاى دندانها مانده به همراه آب خورده شود، چون آنها در اثر ماندن در محیط گرم و مرطوب دهان ممكن است تواءم با میكروبهایى شده باشند و به وسیله آشامیدن آب ، داخل جهاز هاضمه گردند و موجب بیمارى شوند.
پیامبر گرامى اسلام براى وادار كردن همه مردم به نظافت دندان و دهان مى فرمودند:
ان من حق الضیف ان یعدله خلالا(90)
یكى از حقوق كه مهمان به گردن میزبان دارد اینست كه میزبان براى او چوب خلال را در وقت غذا خوردن آماده كند.
توجه اسلام به جزئیات بهداشتى تا این حد بوده كه به ما اجازه نداده با هر چیز یا با هر چوبى خلال كنیم . در یك روایت آمده كه خلال كردن با هر چیزى موجب فقر است .(91)
بعضى بمحض اینكه غذا خوردند از هر سیخ و خاشاكى كه كنار دستشان باشد استفاده مى كنند حتى گاهى دیده مى شود براى این كار از نوك سوزن هم مدد مى گیرند. اسلام به چنین مردمان غیر منظمى مى گوید این كار شما سبب فقر است .
امام هشتم (ع ) در روایت دیگر مى گوید:
لا تخللو بعود الرمان و لا بقضیب الریحان فانهما یحركان عرق الجذام (92)
با چوب درخت انار و شاخه هاى ریحان خلال نكنید زیرا این هر دو سبب تحریك رگ جذام اند.
ارتباط خلال نمودن با این چوبها و بیمارى جذام با پیشرفت بیشتر علم در زمانهاى آینده روشن خواهد شد. پیشوایان بزرگ اسلام در مورد مسواك ، بیش از خلال اهمیت داده اند پیامبر مى فرمودند:
لو لا ان اشق على امتى لامرتهم بالسواك مع كل صلوة (93)
اگر براى مردم دشوار نبود در هر نماز، مسواك كردن را واجب میكردم و نیز آنحضرت فرمودند:
ركعتین بسواك احب الى الله عزوجل من سبعین ركعة بغیر سواك (94)
دو ركعت نماز كه بعد از شستن و مسواك نمودن دندان خوانده شود از هفتاد ركعت بدون مسواك بهتر است .
و امام صادق (ع ) مى فرماید:
((فى السواك اثنتى عشرة خصلة ، هو من السنة و مطهرة للفم و مجلاة للبصر و یرضى الرحمن . و یبض الاسنان و یذهب بالحفر. و یشد اللثة و یشتهى الطعام و یذهب بالبلغم و یزید فى الحفظ و یضاعف الحسنات و تفرح به الملائكه ))(95)
براى مسواك كردن نمودن دوازده فایده است : 1 - مسواك كردن پیروى از سنت پیامبر است . 2 - دهان را پاك مى نماید. 3 - سبب ازدیاد نور چشم است . 4 - باعث خشنودى خدا است . 5 - باعث سفید و زیبایى دندان است . 6 - از كرم خوردگى دندان جلوگیرى مى كند. 7 - لثه را محكم مى سازد. 8 - اشتها را زیاد مى نماید. 9 - بلغم را از بین مى برد. 10 - حافظه را تقویت مى نماید. 11 - حسنات انسان را در پیشگاه خدا زیاد مى كند. 12 - فرشتگان نیز
خرسند مى شوند.(96)

چنانكه قبلا اشاره نمودیم شاید منشاء هشتاد درصد بیماریهاى لثه و دندان ، مسواك نكردن و شستشو ندادن دندان است . به این حقیقت مسلم ، نبى گرامى اسلام (ص ) اشاره فرموده است :
((من استعمل الخضبتین امن من عذاب الكلبتین ))(97)
هر كس خلال و مسواك نماید از ناراحتى كشیدن دندان (گار انبر پزشك ) در امان خواهد ماند.
چگونه مسواك كنیم ؟
بعضى خیال مى كنند مسواك را مى بایست بطور افقى روى دندانها كشید در صورتى كه كاملا بر خلاف است .
((مسواك را از جانب گوشت دندان بطرف تاج آن ببرید یعنى : جهت و امتداد كشیدن مسواك در دندانهاى زیرین از پائین به بالا و در دندانهاى زبرین از بالا به پائین خواهد بود عكس این حركت خطرناك است چه خورده هاى غذا در این دندانها مى ماند و سبب عفونت مى شود. مسواك را باید چند باز از جلو دندانها به عقب و عكس از عقب دهان به جلو كشید به طوریكه تمام دندانها مسواك كشیده شود و آن سطحى كه به سوى دهان است نیز باید مسواك كشید.))(98)
((استاكوا عرضا و لا تستاكوا طولا))(99)
دندآنهارا از طرف عرض (عمودى ) مسواك نمائید به از جهت طول (افقى ).
چوب مسواك
مسواك باید نرم و خوشبو و ضمنا با استقامت و با دوام باشد. در كشورهاى متمدن ، انواع و اقسام ساخته شده و در همه جا دیده مى شود.
اسلام در مورد چوب مسواك بهترین مسواكها را معرفى مى كند. یعنى مسواكى كه كاملا طبیعى است و مزایاى یك مسواك خوب را در بر دارد.
عن الرضا(ع ):
ان اجود ما استكت به لیف الا راك فانه یجلو الاسنان و یطیب النكهة و یشد اللثة و یسمنها. و هو نافع من الحفر اذا كان باعتدال (100)
امام هشتم (ع ) مى فرماید:
بهترین چوبهاى مسواك چوب درخت اراك (101) است ، زیرا این چوب دندانها را جلا مى دهد و دهان را خوشبو مى كند و لثه ها را محكم كرده و نیز از كرم خوردگى جلوگیرى مى نماید. و این فوائد در صورتى است كه مسواك كردن با اعتدال و میانه روى همراه باشد.
زیاد هم مسواك نكنیم !
همانطوریكه در هر كار باید اعتدال را مراعات كنیم درباره مسواك كردن نیز باید از این قاعده و دستور پیروى نمائیم . زیاده روى در مسواك و دائما مزاحم لثه و دندان شدن ، كار صحیحى نیست .
عن الرضا(ع ):
((الاكثار منه یرق الاسنان ، و یزعزعها و یضعف اصولها.))(102)
امام هشتم مى فرمود: زیاده روى در مسواك كردن باعث صدمه میناى دندان و سست شدن ریشه هاى آن است .
شیرینى ها و فساد دندان
خوردن چیزهاى چسبنده و شیرین ، دشمنى فوق العاده با میناى دندان دارد زیرا دندان داراى حفره ها و به اصطلاح دست اندازهایى است ، و ماندن شیرینى در آن حفره ها سبب پوسیدگى دندان مى شود ولى از آنجا كه نمى توان شیرینى را ترك گفت زیرا مواد قندى یكى از مواد لازم براى بدن ما است باید تدبیرى به كار برد تا هم از شیرینى استفاده نمائیم و هم دندان فاسد نشود.
براى نجات از فساد كه از ناحیه خوردن شیرینى به وجود مى آید امام هشتم دستورى فرموده اند كه در ذیل مى خوانید.
آن حضرت در رساله المذهبه مى فرماید:
((من اراد ان لا یفسد اسنانه فلا یاكال حلوا الا بعد كسرة خبز))(103)
هر كسى مایل است دندانهایش سالم بماند شیرینى را بعد از خوردن مقدارى نان صرف كند. زیرا نان در دهان خمیر مى شود. و این خمیر گودالها و حفره هاى مینا را پر مى كند و به این صورت شیرینى هیچ گونه تاءثیر سوئى بر روى دندان نخواهد گذاشت .
یكى از هوسهاى مضرى كه زیان فوق العاده به سلامت و استحكام دندان وارد مى سازد هوس خوردن شیرینى است كه راه را بر روى بیماریهاى دنداندندان است .
در آمریكا شربتهاى شیرین و قندى به نامهاى مختلف چون اقیانوسها جریان دارد و هر روز آشامیده مى شود و قبل از اینكه این گونه شربتهاى قندى وارد معده شود شیرینى آن بر روى میناى دندان مى ماند و رفته رفته دندان را فاسد مى كند. جویدن آدامس هم علاوه بر اینكه هم خطر براى سلامتى دندان در بر دارد براى معده مضر است و هر كسى باید حتى الامكان تا مى تواند از مصر این مواد زیان بخش براى حفظ سلامت ، خود دارى نماید.
اگر شما از شیرینى میوه ها و آب میوه ها كه بروى دندان شما مى ماند مى ترسید و به این وسیله از نوشیدن آب میوه و لیمو ترش خود دارى مى كنید مى توانید براى بر طرف كردن اثر آب میوه از روى میناى دندانها پس از مصرف آن دهان را با آب ساده بشوئید))(104)
آنچه در این باره از امام رضا(ع ) نوشتیم ، جویدن كمى نان قبل از خوردن شیرینى بود و آنچه دكتر ((هاوزر)) دستور میدهد، شستن دندان با آب بعد از خوردن شیرینى است البته بین این دو دستور فرق بسیار است ، زیرا بعد از خوردن شیرینى و نفوذ آنها در حفرهاى دندان ، آب خالص مشكل است بتواند آنها را كاملا زایل سازد، و جلو نفوذ شیرینى ها را بگیرد در صورتیكه اگر خمیر نان ، روى حفره ها را قبل از خوردن شیرینى بگیرد، شیرینى ها هیچگونه اثر سوئى روى دندان نخواهد گذاشت .
مى گشاید. جنون مصرف امروز در كشورهاى متمدن جهان زیاد شده است و یكى از علل عمده امراض

قرآن كریم در آیه مورد بحث ، و آیاتى كه نقل كردیم ، ادعاء كرده است : بر اینكه آیت و معجزه است ، و استدلال كرده باینكه اگر قبول ندارید، مانند یك سوره از آنرا بیاورید، و این دعوى قرآن بحسب حقیقت به دو دعوى منحل میشود، یكى اینكه بطور كلى معجره و خارق عادت وجود دارد، و دوم اینكه قرآن یكى از مصادیق آن معجزات است ، و معلوم است كه اگر دعوى دوم ثابت شود، قهرا دعوى اولى هم ثابت شده ، و بهمین جهت قرآن كریم هم در مقام اثبات دعوى اولى برنیامد، و تنها اكتفاء كرد با ثبات دعوى دوم ، و اینكه خودش معجزه است و بر دعوى خود استدلال كرد به مسئله تحدى ، و تعجیز، و وقتى بشر نتوانست نظیر آنرا بیاورد هر دو نتیجه را گرفت .

چیزى كه هست این بحث و سئوال باقى مى ماند، كه معجزه چگونه صورت مى گیرد، با اینكه اسمش با خودش است ، كه مشتمل بر عملى است كه عادت جارى در طبیعت ، یعنى استناد مسببات باسباب معهود و مشخص آنرا نمى پذیرد، چون فكر میكند، قانون علت و معلول استثناء پذیر نیست ، نه هیچ سببى از مسببش جدا میشود، و نه هیچ مسببى بدون سبب پدید مى آید، و نه در قانون علیت امكان تخلف و اختلافى هست ، پس چطور مى شود كه مثلا عصاى موسى بدون علت كه توالد و تناسل باشد، اژدها گردد؟ و مرده چندین سال قبل با دم مسیحائى مسیح زنده شود؟!

قال الامام الحسن مجتبی علیه السلام
فی المائدة اثنتی عشر خصلةً یحب علی کلَّ مسلمٍ أن یعرفها ، أرفع فیها فرض و أربع سنة و أربع تأدیبٌ.
الفرض : المعرفة ، الرضا، التسمیة ، الشکر.
السنة : الوضوءقبل الطعام، الجلوس علی الجانب الأیسر، الأکل بثلائة أصابیع ، و لعق الأصابع.
التأدب :الأکل ممّایلیک ،تصغیر اللّقمه ، تجوید المضع،قلّة النظر فی وجوه الناس .
امام حسن مجتبی علیه السلام فرمودند : سزاوار است مسلمان به هنگام غذا خوردن به دوازه چیز را رعایت نماید که چهارتای آن واجب ( اخلاقی ) و چهار أمر دیگر آن سنت ( دارای ثواب ) است و چهار تای باقی مانده آن از آداب و اخلاق محسوب می گردد.
اما چهار امر لازم :
 1- شناسایی غذا ؛2- خشنود بودن بدانچه روزی ات گردیده ؛ 3- نام خدا را بر زبان جاری کردن (بسم الله گفتن ) 4- شکر گزاری در برابر نعمتی که به تو داده شده .

و چهار امر باقی مانده که از اخلاق و اداب اسلامی محسوب می شود :
1- لقمه را از جلو خویش بگیرد ؛ 2- لقمه های غذا را کوچک بردارد ؛ 3- غذا را خوب بجود ؛4- به صورت دیگرانی که با او هم غذا هستند کم تر نگاه کند .
                                                                                                                                                مصابیح الانوار 2/271
و در جای دیگر امام حسن مجتبی علیه السلام  فرمودند :
غسل الیدین قبل الطعام ینفی الفقر و بعد ینفی الهمّ
«شستشوی دو دست قبل از غذا فقر و بیچارگی را از بین می برد و بعد از غذا هم غم و غصه را محو می کند »

حدیث فوق در فروع کافی جلد 6 صفحه 290 ازامام صادق علیه السلام نقل شده است

سخت افزار (Hardware)

 

 

سخت افزار عبارتست از تمامی اقلام، وسایل، امکانات و قطعات کامپیوتری که قابل لمس، دیدن، تغییر دادن، تعمیر و تعویض نمودن است. در این فصل ابتدا به انواع کامپیوترها می پردازیم و سپس اشاره مختصری به اجزای آن خواهیم داشت.

1- انواع کامپیوتر

کامپیوتر ها از لحاظ قدرت پردازشی و تعداد کاربرانی که می توانند از آنها بهره ببرند به چندین دسته اصلی تقسیم می شوند که عبارتند از:

1-1- میکرو کامپیوترها:[1]

مهمترین دسته از کامپیوترها هستند که که در میز کاری افراد و یا درخانه مورد استفاده قرار می گیرند. برای مثال PC [2] و لپ تاب مثالهایی ازاینگونه کامپیوتر ها هستند. گاهی از این کامپیوتر ها به عنوان سرور های شبکه های بسیار کوچک محلی استفاده می شود. انواع دیگری از این کامپیوترها عبارتند از:

کامپیوترهای شبکه ای[3]: کامپیوترهایی از نوع میکرو هستند که برای استفاده از اینترنت و اینترانت سازمانی توسط کارکنان مورد استفاده قرار می گیرند. این نوع از کامپیوتر نسبت به کامپیوتر های PC دارای کارکردهای محدود تری می باشند و درواقع برای انجام یک وظیفه خاص مورد استفاده قرار می گیرند. کاربران برای استفاده از این کامپیوترها به شدت به شبکه ها و سرورهای اینترنتی و اینترانتی وابسته اند. از مزایای این کامپیوترها این است که دارای قیمت کمتری نسبت به کامپیوترهای شخصی هستند.هزینه های نگهاری، و پشتیبانی آنها نسبت به PC ها پائین تر است و همچنین  باعث تسهیل یکپارچگی دردسترسی به اطلاعات می شود. چراکه اطلاعات و برنامه ها همگی از روی سرور شبکه قابل استفاده اند.

کاربردهای اطلاعاتی[4]: یکی از کاربردهای اطلاعاتی شناخته شده PDA [5]ها هستند. این کامپیوتر ها که در ابعادی به اندازه یک ماشین حساب هستند این امکان را فراهم می آورند که افراد قادر باشند به صورت سیار از وب استفاده کنند و به نوعی آنها را به میز کاریشان متصل می کند. افراد می توانند از طریق کاربردهای اطلاعاتی مبادرت به ارسال و دریافت ایمیل و تبادل اطلاعات مربوط به موضوعات کاری خود کنند.

1-2- کامپیوترهای متوسط[6]:

کامپیوتر های متوسط به عنوان سرورهای شبکه قدرتمندی شناخته شده اند که برای مدیریت وب سایتهای بزرگ اینترنتی، اینترانت و اکسترانت سازمانی و شبکه های Client/Server مورد استفاده قرار می گیرند. با توجه به استفاده رو به رشد سیستمهای هوشمند و نیازهای پردازشی رو به افزایش، کامپیوترهایی با قدرت پردازشی بیشتر مورد نیاز است که درواقع کامپیوترهای متوسط در همین راستا بکار گرفته می شوند.

در ابتدا اینگونه کامپیوتر ها، کامپیوترهایی از نوع مینی کامپیوترها قلمداد می شدند که برای تحقیقات علمی، سیستمهای تولیدی، تحلیل های مهندسی و کنترل و نظارت بر فرایند تولید مورد استفاده قرار می گیرند.  چنین عملیاتی به قدرت پردازشی بسیار بالایی نیازمند بود ولیکن نه به حدی که استفاده از کامپیوترهای Mainframe ضروری باشد. بنابراین در یک کاربرد، کامپیوترهای متوسط به عنوان ابزارهایی برای کنترل فرایندهای صنعتی و طراحی و تولید به کمک کامپیوتر[7] مورد استفاده قرار میگیرند.

1-3- کامپیوترهای Mainframe:

کامپیوترهایی بزرگ، پر سرعت و قدرتمندند و دارای ظرفیت ذخیره سازی بسیار بالایی هستند. این کامپیوترها در سازمانها بسیار بزرگ و اغلب چند ملیتی مورد استفاده قرار می گیرند مانند بانکهای بین المللی، شرکتهای حمل و نقل هوایی، شرکتهای نفتی و ... . همچنین در برنامه هایی که به نیازهای پردازشی بسیار وسیع نیازمند است استفاده از این کامپیوتر ها بسیار مفید خواهد بود برای مثال در طراحی هواپیماها, شبیه سازی شرایط پرواز بسیار پیچیده است و نیازمند توان پردازشی بسیار بالایی می باشد. در اینگونه موارد استفاده از  Mainframe ها توصیه می شود. همچنین Mainframe ها در بسیاری از موارد به عنوان ابرسرور ها[8]  در شبکه های Client/Server بسیار بزرگ و وب سایتهای حجیم شرکتهای بزرگ مورد استفاده قرار می گیرند.

1-4- ابر کامپیوتر ها[9]:

واژه ابرکامپیوتر بیان کننده نوعی از سیستمهای کامپیوتری بسیار قدرتمند است و به طور خاص برای کاربردهای علمی، مهندسی و تجاری ای مورد استفاده قرار می گیرند که به پردازش عددی بسیار حجیم با سرعت بسیار بالا نیازمند است. بازار این کامپیوترها را معمولاً مراکز علمی – تحقیقاتی دولتی، دانشگاههای بزرگ، و شرکتهای بسیار بزرگ تشکیل می دهند. ابرکامپیوترها اغلب برای کاربردهایی مانند پیش بینی وضعیت آب و هوا در جهان، سیستمهای دفاع نظامی، محاسبات کیهانی و نجومی, طراحی و تحقیقات در مورد ریزپردازنده ها و ... مورداستفاده قرار می گیرند. ابرکامپیوترها دارای معماری پردازش موازی شامل چندین پردازنده در ارتباط با هم هستند  و قادرند دستورالعملهای زیادی در زمان واحد به انجام برسانند.

2- اجزای کامپیوتر:

در اواخر دهه 1940 جان فون نیومان و همکارانش شرحی از معماری داخلی یک کامپیوتر ایده آل ارائه کرند که اغلب کامپیوترهایی که تا کنون تولید شده اند از آن تبعیت می کنند. اجزای اصلی این معماری عبارتند از: واحد پردازش مرکزی[10]، واحد حافظه[11]، واحد ورودی[12] و واحد خروجی[13]. نحوه ارتباط درونی این واحدها در شکل زیر نمایش داده شده است.

 

 

 

2-1- وسایل ورودی:

 عمل ورودی فرایندی است که طی آن داده ها یا اشیاء قابل فهم برای انسان به داده ها یا اشیاء قابل فهم برای کامپیوتر تبدیل می شوند. تجهیزات و وسایلی که به این منظور مورد استفاده قرار می گیرند را وسایل ورودی می نامند.  داده های ورودی به دو شکل مستقیم و غیر مستقیم وارد کامپیوتر می شوند.

2-1-1- ورودی غیرمستقیم: در این نوع ورودی داده ها با استفاده از صفحه کلید[14] تایپ شده و سپس به زبان قابل فهم برای کامپیوتر تبدیل می شوند. وقتی کلیدی از صفحه کلید فشرده می شود، یک سیگنال الکترونیکی ایجاد شده که موقعیت کلید فشرده شده را مشخص می کند. در بعضی از رایانه های کوچک و جیبی از نوع دیگری از صفحه کلید به نام صفحه کلید مجازی استفاده می شود. دراین نوع صفحه کلید تصویر کلیدها بر روی صفحه کلید به نمایش در می آید و با استفاده از انگشت یا قلم مخصوص می توان از آن استفاده کرد. همواره در این نوع ورودی به علت دخالت انسان در فرایند ورودی احتمال خطای بیشتری وجود دارد. 

2-1-2- ورودی مستقیم: در صورتی که داده ها به صورت مستقیم و بودن نیاز به تبدیل به رایانه وارد شوند هم هزینه ها و هم احتمال خطا کاهش می یابد. وسایل ورودی مستقیم به سه دسته تبدیل می شوند.

·  وسایل اشاره گر[15]: ماوس و قلم نوری از وسایل اشاره گر هستند که در فرایند ورودی مورد اسفاده قرار می گیرند. ماوس با استفاده از سیگنالهای الکترونیکی یا نوری و قلم نوری با تشکیل مدار فتو الکترونیک داده ها را وارد کامپیوتر می کنند.

·  وسایل پویش گر[16]: وسایل پویش گر تصویر داده های ورودی را می گیرند و آن را به داده دیجیتال قابل پردازش توسط رایانه تبدیل می کنند. پویش گر تصویری، دوربین دیجیتال و بارکد خوان از انواع وسایل پویش گر هستند.

·  ورودی های صوتی: وسایل ورودی صوتی مانند میکروفن که برای دریافت داده های صوتی و تبدیل آن به کدهای دیجیتال بکار می روند از وسایل ورودی صوتی می باشند.

·  حسگرها[17]: وسایلی هستند که می توانند وقایع فیزیکی مانند تغییرات دما، فشار و نور را مستقیماً به داده های قابل پردازش تبدیل کنند.

2-2- وسایل خروجی:

به فرایندی که طی آن مفاهیم، داده ها و یا اشیاء قابل فهم برای کامپیوتر به شکل قابل فهم برای انسان تبدیل می شود فرایند خروجی گفته می شود و وسایلی که چنین تبدیلی را انجام می دهند وسایل خروجی نام دارند. خروجی های کامپیوتر را می توان به چهار دسته تقسیم کرد: خروجی تصویری، خروجی چاپ شده، خروجی صوتی و خروجی ضبط شده.

2-2-1- خروجی تصویری: نمایشگر ها[18] مهمترین وسیله نمایش خروجی تصویری هستند. نمایشگرها به دو شکل هستند: نمایشگرهای با لامپ اشعه کاتدی[19] (CRT) و نمایشگرهای کریستال مایع[20] (LCD) .

مزیت عمده نمایشگر های CRT قیمت مناسب و وضوح بالای آن است ولیکن در مقایسه با نمایشگرهای LCD دارای عیوبی همچون بزرگی ابعاد، سنگینی و بالا بودن توان مصرفی است. نمایشگرهای LCD به دلیل ضخامت کم و توان مصرفی پایین گزینه خوبی برای استفاده در کامپیوتر های قابل حمل هستند.

2-2-2- خروجی های چاپ شده:  برای دریافت خروجی هایی از این قبیل معمولاً از چاپگرها استفاده می شوند. چاپگر ها خروجی های مورد نظر را بر روی صفحات کاغذ چاپ می کنند.

2-2-3- خروجی های صوتی: خروجی های صوتی با استفاده از تجهیزاتی همچون Speaker ها استفاده می شود. روشهایی که صدا را به عنوان خروجی تولید می کنند شامل رمز کردن صوت[21]  و ترکیب صوت[22] می باشد. در روش اول از صدای ضبط شده انسان استفاده می شود اما در روش دوم صداهای مورد نیاز شبیه سازی می شوند.

2-2-4- خروجی ضبط شده: گاهی می توان خروجی های مورد نیاز را بر روی ابزارها و تجهیزات ذخیره سازی مانند CD و امثال آن ذخیره کرد. به چنین خروجی هایی خروجی های ضبط شده می گویند.

به عملیات مربوط به فرایندهای ورودی وخروجی در کامپیوتر I/O می گویند.

2-3- واحد پردازش مرکزی:

واحد پردازش مرکزی ، واحدی عملیاتی است که دستور العمل ها را تفسیر و اجرا می کند. این واحد از دو بخش اصلی تشکیل شده است: واحد عملیات حسابی و منطقی (ALU)  و واحد کنترل(CU) .

وظیفه واحد کنترل ، مسئول برقراری ارتباط بین واحد های عملیاتی مختلف و نظارت بر عملکرد رایانه و سایر اجزا رایانه می باشد.این واحد دستور العمل ها را از حافظه باز خوانی کرده، آنها را رمز گشایی و اجرا می کند و در نهایت نتایج را در حافظه ذخیره می کند.

داده ها توسط واحد کنترل به واحد عملیات حسابی و منطقی آورده می شوند و این واحد کلیه عملیات حسابی و منطقی لازم را بر روی دستور العمل ها انجام می دهد.

چون پردازنده ها نمی توانند تمام اطلاعات مورد نیاز خود را در حین اجرای یک برنامه ذخیره کنند از حافظه ها برای نگهداری داده ها و اطلاعات استفاده می کنند.حافظه ها درون واحد پردازش مرکزی که به حافظه های اصلی هم معروف هستند به ثبات ها[23] ، حافظه های نهان[24] ، حافظه با دستیابی تصادفی  (RAM)  و حافظه فقط خواندنی (ROM)  تقسیم می شوند.

ثبات ها محل های ذخیره سازی درون پردازنده هستند. اندازه و تعداد ثبات ها تاثیر زیاده بر روی سرعت پردازنده دارد.

حافظه ها با دستیابی تصادفی حافظه هایی موقتی برای نگهداری برنامه ها و داده ها هستند. این ها حافظه هایی هستند که هم می توان اطلاعات را از آنها خواند و هم می توان اطلاعات را بر روی آنها نوشت. به دلیل اینکه با قطع جریان برق در رایانه اطلاعات این حافظه ها از بین می رود. از این رو به آنها حافظه های موقت نیز می گویند.

حافظه فقط خواندنی حافظه هایی هستند که محتوای آن ثابت و غیر قابل تغییر است و کاربر فقط می تواند اطلاعات را از روی آنها بخواند. به دلیل اینکه اطلاعات موجود بر روی این نوع حافظه ها با قطع جریان برق از بین نمی رود اطلاعاتی را که ثابت هستند، مانند دستور العمل های راه اندازی رایانه بر روی این حافظه ها ذخیره می کنند.

حافظه نهان محلی است برای نگهداری دستور ها یا داده هایی که غالبا مورد استفاده قرار می گیرند و پردازنده باید در کوتاهترین مدت قادر به بازیابی آنها باشد . با توجه به اینکه سرعت پردازنده نسبت به حافظه بسیار بیشتر است،کاربرد حافظه های نهان تاثیر بسیار زیادی بر افزایش سرعت رایانه ها دارد.

تمامی این حافظه ها از مواد نیمه حادی درست شده اند و به همین دلیل از سرعت بیشتری نسبت به سایر انواع حافظه ها بر خوردارند اما به دلیل بالا بودن نسبی هزینه تولید حافظه های نیمه هادی امکان استفاده از این نوع حافظه ها در تمامی انواع رایانه ها وجود ندارد.

2-4- حافظه جانبی

به دلیل محدو دیت ظرفیت و موقتی بودن نگهداری اطلاعات در حافظه های اصلی ،برای نگهداری دائمی حجم زیادی از اطلاعات و برنامه ها ازحافظه های جانبی (ثانویه) استفاده می شود. این حافظه ها خود به دو دسته حافظه های مغناطیسی و حافظه های نوری تقسیم می شوند.

  2-4-1- حافظه های مغناطیسی

در حافظه های مغناطیسی از خاصیت مغناطیسی برای ضبط اطلاعات بهره می برند. متداول ترین    حافظه های مغناطیسی ، نوار مغنا طیسی ، دیسک لرزان و دیسک سخت می باشند.

سطح نوارهای مغناطیسی با لایه نازکی پوشانده شده است که داده ها را می توان به صورت مغناطیسی بر روی آن ضبط نمود. شیوه دستیابی به اطلاعات در این حافظه ها ترتیبی است و به علت پایین بودن هزینه استفاده ، از این نوار ها معمولا برای بایگانی و تهیه نسخه پشتیبان استفاده می شود.

دیسک های لرزان از یک سطح مغناطیسی شده انعطاف پذیر تشکیل شده اند. این دیسک ها در دو اندازه استاندارد  3/5  و  5/25 اینچ تهیه و به بازار عرضه می شوند.

دیسکهای سخت داده ها را بر روی یک صفحه آلومینیومی یا سرامیکی که با یک لایه مغناطیسی پوشانده شده است، ذخیره می کنند. در دیسک های لرزان و سخت شیوه دستیابی به اطلاعات مستقیم است. مزایای این دیسک ها نسبت به دیسک های لرزان، سرعت و گنجایش بلای آنهاست.

2-4-2- حافظه های نوری

 در حافظه های نوری از تابش لیزر برای نوشتن و خواندن اطلاعات بر روی دیسک پلاستیکی و یا فلزی لوح استفاده می شود به این صورت که برای نوشتن اطلاعات روزنه های میکروسکوپی توسط یک پرتو لیزر بر روی سطح لوح ایجاد می شود و برای خواندن اطلاعات از پرتو لیزر ضعیف تری استفاده می شود. لوح های نوری در دو شکل لوح هایی که فقط یک بار قابل نوشتن هستند و لوح هایی که می توان اطلاعات آنها را پاک کرد و لذا چند بار قابل نوشتن هستند به بازار عرضه شده اند. لوح هایی که اطلاعات آنها قابل پاک کردن است به لوح های نوری – مغناطیسی مشهورند. چگالی یک عامل محدود کننده در افزایش ظرفیت حافظه های مغناطیسی می باشد ولی حافظه های نوری به نحو قابل ملاحظه ای بر این محدودیت غلبه کرده و به همین دلیل امکان ذخیره سازی حجم بیشتری از اطلاعات را دارا می باشند.