امام فخرالدين رازي
اماممحمد عمربن حسين بن ابوالفضل معروف به ابن خطيب همكلاس شيخ شهابالدين يحييسهروردي (شيخ اشراق) در اصفهان، از دانشمندان نامدار اواخر قرن ششم هجري است.ولادت وي در سال 543 هجري در شهر ري اتفاق افتاد، وي پس ازتحصيلات مقدماتي و كسب علوم چندي به خراسان سفر كرد و به ماوراءالنهر رفت، در آنجامحمدبن تكش خوارزمشاه مقدم او را گرامي داشت و نعمت بسيار به او بخشيد. امام محمد فخررازي در اثر توجه و احترام خاصي كه در آن سرزمين يافت تا پايان عمر در هرات زيست وبه مطالعه و وعظ و تصنيف اشتغال ورزيد.
امام فخر رازي درفقه پيرو طريقت شافعي بوده و در اصول روش اشاعره را داشت. وي جامع علوم عقلي ونقلي بوده و در تاريخ و كلام و فقه و اصول و تفسير و حكمت و علوم ادبي و فنونرياضي وحيد عصر خود به شمار رفته است
[1].
كتابهاي امامفخررازي در فقه در زمان خود وي مورد اقبال مردم واقع شد و به صورت كتاب درسيدرآمد، فارسي را نيكو مينوشت و تفسير قرآن او بر اين سخن دليل است
[2].
در حوزهي درس امامفخر رازي بيش از دوهزار تن دانشمند براي استفاده مينشستند حتي در موقع سواري نيزنزديك 300 تن از فقيهان و شاگردان براي استفادهدر ركابش ميرفتند و با اين همه بسا بودي كه در اثر ژرفبيني و تعمق در جرح وتعديل اقوال حكيمان يوناني برخي شبههها در مطالب عقلي و ديني ابراز ميداشت وافكار و اذهان شنوندگان را به تشويش و اضطراب ميانداخت و چه بسا كه از حل آنخودداري ميكرد.
درگذشت امام فخررازي روز شنبه عيد فطر سال 606 هجري قمري در هرات اتفاق افتاده و بنابه قولي از طرف فرقهي كراميه مسموم شده است. آثار فخر رازي در فلسفه و اصول دين وفقه و تفسير و طب و رياضي و غير اينها به شرح زير است:
1. الاربعين في اصول الدين كه شامل چهل مسألهاز مسألههاي كلامي بوده و براي پسرش محمد تأليف شده است.
2.اساسالتقديس كه براي سيفالدين ملك عادل در كلام نگاشته شده و در قاهرهبه چاپ رسيده است.
3. اسرارالتنزيل وانوارالتأويل كه ميخواسته است آن ا در چهار قسمت در اصول، فروع، اخلاق، مناجات ودعوات تأليف كند، اما پس از اتمام قسمت اول درگذشت.
4.اسرارالنجوم كه به نقل حاجي خليفه، ذهبي آن را به فخر رازي نسبت داده است.
5. الانارات في شرح الاشارات، در اين كتاب فخررازي اشارات ابن سينا را به طرز (قال…… اقول……) شرح كرده و اعتراضو انتقاد بسيار بر بوعلي وارد آورده و خلاصهاي از همين شرح را خود به نام لبابالاشاراتتدوين نموده است.
6. البيان و البرهان في رد علي اهل الفريغ والطغيان
7.تحصيل الحق كه رسالهاي است در كلام
8. تعجيزالفلاسفه
9.تفسير كبير موسوم به مفاتيح الغيب
10. تهذيبالدلائل و عيون المسائل
11. زيده العالم فيالكلام
12. اسرارمكتوم فيمخاطبه الشمس والقمر والنجوم
13. شرحالزند
14. شرح قانون ابن سينا
15. شرح مفصل زمخشري
16. شرح نهجالبلاغه
17. الطريقه في الخلافوالجدل
18. عصمهالانبياء
19. الفراسه
20. فضايل الصحابه
21. القضاء و القدر
22. الطائف الغياثيه
23. اللوامع البنياتفي شرح اسماءا… و الصفاته
24. المباحث العماديهفي مطالب المعماويه
25. المباحث المشرفيه
26. محصل افكارالمتقدمين و المتأخرين من الحكماء و المتكلمين
27. المسائل الخمسوندر اصول كلام
28. المطالب العاليهفي الكلام
29. المعالم في اصولالفقه
30. المخلص، در منطق وحكمت
31. مناقبالامامالشافي
32. نهايهالايجازدرعلم بيان
33. نهايه العقول فيالكلام في درايه اصول كه رسالهاي است در اصول دين
[1]. ريحانةالادب تأليف محمدعلي مدرس جلد سوم ص 192
[2]. اعلامزر كلي جلد سوم ص 958
