تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : اگر هر دو مجتهد مساوي باشند، يعني اگر اعلميت يكي از آن ها ثابت يا محتمل نباشد، جايز است و مي‌شود در بعضي از مسايل از يكي و در ديگر مسايل از ديگري تقليد كرد.(1) پاورقي: 1 - آيت الله فاضل لنكراني، جامع المسائل، ج 1، ص 25 ، سؤال 11.

پاسخ : 1 - پيام قرآن، ج 5 و 6 از آيت الله مكارم شيرازي، 2 -منشور جاويد، ج 9 ، از آيت الله جعفر سبحاني، 3 - معاد از حجه الاسلام قرائتي، 4 - معاد ، آيت الله شهيد دستغيب، 5 - معاد ، حجه الاسلام محمد باقر شريعتي سبزواري ، 6 - معاد ، حجه الاسلام محمد شجاعي،7 - مصباح المنير و مفتاح الجنان، از آيت الله مشكيني، 8 -اقبال الاعمال و فلاح السائل ، از مرحوم سيد بن طاوس.

پاسخ : خواندن قران از رو در نماز اشكالي ندارد، خواه نماز واجب باشد يا مستحب،(1) ولي به نظر بعضي اين كار مكروه است.(2) پاورقي: 1 - آيت الله مكارم شيرازي، استفتاآت، ج 2 ، ص 102، سؤال 242. 2 - سؤال تلفني از دفتر آيت الله فاضل لنكراني.

پاسخ : خواندن ترجم? صحيح قرآن كريم بسيار خوب است و فضيلت و ثواب دارد، اما ثواب هاي خاص و مهمي كه براي قرائت قرآن است، به خواندن قرآن با همان الفاظ عربي اختصاص دارد. (1) پاورقي: 1 - آيت الله صافي گلپايگاني، معارف دين، ص 200.

پاسخ : اگر از حضرات معصومين(ع) براي عملي ثواب هاي ذكر شده باشد و انسان به اميد رسيدن به آن ثواب ها قربه الي الله آن عمل را انجام دهد، خداوند آن ثواب ها را به وي عنايت مي كند. امام صادق(ع) فرمود: "هر كس بشنود كه براي عملي ثوابي هست و آن عمل را انجام دهد، به آن ثواب مي‌رسد، گر چه چنين روايتي صحت نداشته باشد".(1) امام باقر(ع) فرمود: "هر كس به او برسد كه فلان عمل ثوابي دارد و براي دست يابي به ثواب آن عمل را انجام دهد، خداوند ثواب را به او مي‌دهد، هر چند چنين حديثي دربار? ثواب آن عمل از معصومين صادر نشده باشد". (2) پاورقي: 1 و 2 - اصول كافي، ج 2، ص 87 ، حديث 1 و 2 ، از باب مَن بلغه ثواب.

پاسخ : روز? مستحبي ثواب بسيار دارد و در صفاي باطن و بر طرف كردن وسوسه هاي قلب خيلي مؤثر است، اگر انسان به خاطر پيري يا مريضي و يا به علت ديگري نتواند روز? مستحبي بگيرد، مستحب است براي هر روزه روز? مستحبي يك مدّ‌ (750 گرم‌) طعام يا يك درهم (يك مثقال نقره ) به قيمت حدود دويست تومان صدقهدهد(1)، و نيت كند كه اين صدقه را در عوض يك يا چند روز روزه مي‌د‌هم. اگر چنين نيتي نكند، ثواب صدقه دارد، ولي به جاي روزه حساب نمي‌شود. پاورقي: 1 - عروه الوثقي، ج 2، ص 241.

پاسخ : خمس واجب است و يكي از فروع دين مي‌باشد و فقها حكم وجوب خمس را از قرآن و احاديث استفاده كرده‌اند. قرآن مي فرمايد: "واعْلموا انّما غنمتم مِن شيٍ فإنّ الله خمسه، بدانيد هر غنيمتي (سودي) به شما رسد، خمس آن براي خدا است ". (1 ) بعضي از شيعيان خدمت حضرت رضا(ع) نامه نوشتند و سؤال كردند: آيا در تمام اموالي كه انسان از راه كسب و كار به دست مي‌آورد، خمس هست، حضرت پاسخ دادند: "الخمس بعد المؤن?؛ در تمامش خمس واجب است،ولي بعد از كم كردن نيازمندي هاي زندگي" يعني اگر انسان از درآمدش تا سر سال خرج كرد و در آخر سال اضافه داشت، خمس اضافه را بايد بدهد. حضرت باقر(ع) فرمود: "حلال نيست كسي از خمس چيزي بخورد اين كه حق ما را به ما برساند".(3) به فتواي آيت الله فاضل لنكراني اگر سال بر پس انداز بگذرد، خمسش واجب است.(4)‌پاورقي: 1 - انفال (8)، آيه 41.2 - انفال(8)، آيه 41. 3 -وسائل الشيعه ، ج 6 ، ص 348 ، حديث 1. 4 - آيت الله فاضل لنكراني، جامع المسائل، ج 2 ، سؤال 477 و ج 1، سؤال 654.

پاسخ : هر علمي كه به وسيله آن نيازي از جامع? اسلامي برطرف مي‌شود و گوشه اي از مشكلات حل مي‌گردد، دانستن و تحصيل آن خوب است. در صورتي كه بدون تحصيل آن، نياز جامعه برطرف نمي‌‌شود، تحصيل آن به عنوان واجب كفايي بر همه واجب است. هر وقت در آن رشته به انداز? كافي عالم و دانشمند و متخصص پيدا شد، از عهد? ديگران ساقط مي‌شود. توضيح اين كه: اسلام دين جامع و همه جانبه است. ديني است كه تنها به يك سلسله پندها و اندرزهاي اخلاقي و فردي اكتفا نكرده ديني است جامعه ساز. آن چه جامعه نيازمنداست، اسلام آن را به عنوان يك واجب كفايي فرض كرده است، مثلاً جامعه نيازمند پزشك است، از اين رو شغل پزشكي واجب كفايي است، يعني واجب است به انداز? كافي پزشك وجود داشته باشد. اگر به اندازه كافي پزشك وجود نداشته باشد،‌ واجب است تعدادي دكتر شوند و چون پزشكي به تحصيل علم پزشكي بستگي دارد، علم پزشكي از واجبات كفايي است. همچنين است علم مهندسي، علم اقتصاد، علم دفاع و ساختن سلاح و ساير علوم و فنون و صنايعي كه حفظ نظام جامعه اسلامي به آن بستگي دارد.(1) پس به طور كلّي هر دانشي كه در راستاي كمك به جامع? اسلامي است، دانستن آن خوب و تا حدي واجب است، در قرآن و حديث، دانشي كه به حال انسان يا جامع? بشري مفيد باشد، مورد ستايش قرار گرفته و عالم و دانشمند داراي درجات برتر و محبوب خدا معرفي شده است. قرآن مي‌فرمايد: "خداوند آن ها را كه ايمان آورده اند و كساني را كه از علم بهره دارند،درجات عظيمي مي‌بخشد".(2) رسول خدا(ص) فرمود: "تحصيل علم بر هر مسلمان واجب است ". (3) و نيز فرمود : "خدا طالبان علم را دوست دارد"(4) پس به طور كلي هر علمي كه دردي از جامعه را دوا كند، خوب است ومحبوب خداوند مي باشد، ولي ثواب بردن وبه وسيل? آن علم به بهشت رفتن يك شرط دارد، و آن عبارت است از اخلاص و قصد قربت؛ همان چيزي كه در تمام عبادت ها شرط است، مثلاً اگر نماز و روزه قربه الي الله است، ولي اگر خداي نكرده ريايي انجام شود، نه تنها ثواب ندارد ، بلكه موجب عذاب هم مي‌شود. دانش هم اين گونه است ، اگر در راه رضاي خدا و قربه الي الله به كار گرفته شود، موجب ثواب و بهشت است، ولي اگر براي انگيزه هاي غير الهي تحصيل و به كار گرفته شود، ممكن است نتيج? دنيوي داشته باشد، ولي نتيجه اخروي ندارد، حتي اگر علم توحيد و خداشناسي باشد. رسول خدا(ص) فرمود: "هر كس علم را از اهلش ياد گرفت و به آن عمل كرد، نجات يافته و هر كس مرادش از كسب دانش دنيا باشد، بهره اش همان دنيا مي باشد".(5) نيز فرمود : "هر كس علم را براي فريب دادن مردم بياموزد،بوي بهشت به مشامش نمي‌رسد"(6) و فرمود : "هر كس براي غير خدا طالب علم باشد، جايگاهش آتش است".(7) پاورقي: 1 - مرتضي مطهري، آشنايي با علوم اسلامي، ج 1 . ص 122 - مجادله (58)، آيه 11.3 و 4 - محمد محمدي ري شهري ميزان الحكمه ، واژ? علم، شمار? 13746 و 13749. 5 تا 7 - همان . شمار? 13851، 13852 و 13854.

پاسخ : هر كاري كه براي رضاي خدا انجام گيرد و به گونه اي باشد كه ادامه داشته باشد، تا هر وقت كه ادامه دارد، ثوابش نوشته مي‌شود. اگر تا قيامت ادامه پيدا كرد،ثوابش هم تا قيامت نوشته مي‌شود، مثلاً كسي كه قربة الي الله مسجد، مدرسه، يا نهر و چشمه‌اي ايجاد كند، يا سنّت حسنه و روش خوبي در جامعه، به يادگار گذارد، تا وقتي كه آن مسجد و مدرسه و .... پا بر جا استو مورد استفاده مردم قرار مي‌گيرد، ثوابش براي باني ذخيره مي‌شود.اگر تا قيامت باقي باشد، ثوابش هم تا قيامت نوشته مي‌شود. حضرت صادق(ع) فرمود: "شش چيز پس از مرگ مؤمن به وي مي‌رسد: فرزند كه براي او آمرزش خواهي و طلب مغفرت كند؛ قرآني كه از او بماند (و قرائت شود)؛ نهالي كه بكارد؛ چاهي كه حفر كند؛ صدقه جاريه ؛ سنت و روش پسنديده‌اي كه پس از وي بدان عمل شود."(1) پاورقي: صادق احسان بخش، آثار الصادقين، ج 10، ص 530.

پاسخ : از آيات و روايات استفاده مي شود شماري از فرشتگان براي نوشتن اعمال انسان و محافظت از وي مي‌باشند، از جمله آن ها دو دسته از فرشتگان هستند كه يك دسته در طرف راست و دسته ديگر در طرف چپ انسان قرار دارند. ملائكه دست راست (كه وظيفه آنان ثبت اعمال خوب است ) وقتي كار خوبي از انسان سرزد، به ده برابر مي‌نويسند. فرشتگان طرف چپ نوشتن عمل بد را به تأخير مي‌اندازند كه شايد آگاه شود و توبه كند. اگر توبه نكرد، خطا و گناه را به اندازه خود عمل ثبت مي كنند. (1) دسته‌اي ديگر از فرشتگان هستند كه محافظ انسان محسوب مي‌شوند كه در خصوص آن‌ها قرآن كريم مي‌فرمايد: "له معقبّات منْ بين يديه و منْ خلفه يحفظونه منْ أمر الله ؛ (2) براي او (انسان) محافظ هايي در پيش رو و پشت سر وجود دارد كه او را به حسب امر خدا حفظ مي‌كنند."معقّبات جمع مقَّبه است و آن نيز جمع معقّب مي‌باشد و به معناي گروهي است كه پي در پي و به طور متناوب به دنبال كاري مي‌روند، طبق اين آيه خداوند به گروهي از فرشتگان مأموريت مي‌دهد كه در شب و روز به طور مستمر به سراغ انسان آمده ، پيش رو و پشت سر، نگاهبان و محافظ او باشند، اما در خصوص تعداد آن‌ها نمي‌توان به طور دقيق عدد و آماري را ذكر كرد. پاورقي: 1 - علي رضا رجالي تهراني، فرشتگان، تحقيقي قرآني، روايي و عقلي، ص 188 و 189. 2 - سوره رعد (13)، آيه 11.