تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : پرسش نقطة شروع و مبدأ جهش فكري است، بدين لحاظ يك امتياز در مسير تفكر است. كسي كه توان طرح سؤال ندارد و پرسيدن را نياموخته، هنور در نقطه شروع قرار نگرفته است.جستجوگري و طرح پرسش و در صدد پاسخ بر آمدن، نياز و گرايش دروني است. اميرالمؤمنين كه در اوج معرفت قرار دارد، افتخار و امتياز خود را ميان اصحاب پيامبر سؤال كردن مي داند."همة ياران پيامبر اهل پرسش و كاوش نبودند تا آن جا كه برخي دوست داشتند صحراگرد يا رهگذري برسد و پرسش مطرح كند و آنان هم بشنوند، ولي من هر آن چه را اتفاق مي افتاد، با پيامبر در ميان مي گذاشتم و از آن سؤال مي كردم و نگه مي داشتم".(1)البته پرسشگري را وسيله يافتن حق و درك واقعيت بايد قرار داد و از پرسش هايي كه جنبة سرگرمي ذهني و اشتغال مغزي دارد، پرهيز كرد،(2) از اين رو اگر سؤال ابزار آزار گردد، از انحطاط جامعه خبر مي دهد،(3) در حالي كه سؤال بايد ابزار آموختن باشد.(4)بسياري از كساني كه پرسش مطرح نمي كنند، جرأت پرسيدن ندارند. اساساً چون و چرا كردن جسارت مي طلبد و تا ذهن توان زيرو رو كردن و دستكاري در داده هاي ديگران را نداشته باشد، پرسش پديد نمي آيد. تا اعتماد به نفس وجود نداشته باشد، طرح سؤال و ابراز پرسش صورت نمي گيرد.آن چه در اين جا براي ما اهميت دارد، پرسش هاي اعتقادي و ديني است كه آيا با محدوديتي همراهند يا طرح هر گونه سؤالي آزاد است؟در بررسي مسأله از ديد شرعي بايد گفت كه: در متون ديني، هيچ گونه محدوديتي در اين باره به چشم نمي خورد و هيچ خط قرمزي براي طرح پرسش ها ترسيم نشده است. ميان انبوهي از پرسش هايي كه از پيشوايان معصوم انجام شده است، موردي كه پرسش غير مشروع و حرام معرفي شده باشد، ديده نمي شود. هم چنين هيچ سؤالي بدون پاسخ نماند و به آن بي اعتنايي نشده است. البته هر سؤال ميزان دانش و فهم پرسشگر را نشان مي دهد و چه بسا طرح سؤال خاصي از سوي فردي كه انتظار بيشتري از او مي رود، باعث تعجب يا نگراني باشد، ولي به هر حال به هر كس پاسخي در حد فهم او ارائه شده است.در ضمن انسان بايد به دنبال معارفي باشد كه براي او سود و منفعت داشته و بر كمال معرفتي او بيفزايد.برخي از سؤالات است كه داشتن يا نداشتن پاسخ آن سودي ندارد. چنين سؤالاتي نه تنها مطلوب و خوب نيست، بلكه حتي منفي مي باشد. در دعاها آمده كه گفته اند: پناه مي بريم از دانشي كه سود و نفعي نرساند. اميدواريم كه با روحية پرسشگري كه در شما مي بينيم، به مراتب بالاي معرفت و كمال نائل شويد.پي نوشت ها: 1. نهج البلاغه، خ 210.2. همان، حكمت 320.3. همان، حكمت 343.4. ابن شعبه حراني، تحف العقول، ص 41.

پاسخ : بعضي از جوامع داراي مؤلفه و شاخصه هايي هستند كه به خاطر آن ها شهرت مي يابند. يكي از شاخصه هاي جامعة اسلامي ايران، اهل بيت(ع) محوري است؛ بدين معنا كه گوشت و پوست مردم ايران با محبت پيامبر(ص) و خاندان او در هم آميخته است و مردم ايران سخت به پيامبر و اهل بيت او احترام گذاشته و به آنان عشق مي ورزند.عزاداري مردم ايران براي اهل بيت(ع) و برگزاري مراسم جشن به مناسب ولادت آنان، بيانگر اهل بيت محوري آنان است.يكي از مصاديق بارز اهل بيت محوري مردم ايران در اعتقاد آنان به امام زمان(عج) ظهور مي كند. مردم ايران با عشق امام زمان زندگي نموده و او را تنها منجي عالم مي دانند. آنان باور دارند كه امام زمان(ع) حكومت جهاني تشكيل داده و جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود. البته اعتقاد به مصلح كل از باورهاي عمومي تمام اديان و مذاهب است. همة جهانيان بدان اعتقاد دارند، ولي فرهنگ مهدويت باوري در ايران اسلامي به گونه اي پر رنگ است كه جهانيان، جامعة اسلامي ايران را به عنوان جامعة امام زماني مي شناسند. در واقع تنها كشور كه اكثر جمعيت آن شيعه بوده و بر اساس فقه شيعه و اصول اعتقادات و باورهاي شيعه پي ريزي شده، طبعاً اعتقاد به امامان و از جمله امام زمان(عج) به صورت اكثريت قاطع در آن وجود دارد، تنها ايران است.هم چنين مردم ايران عقيده دارند امام زمان آنان را در پيروزي انقلاب و تشكيل حكومت ياري كرده، امروز نيز حضرت، آنان را در صحنه هاي مختلف حمايت مي كندو مردم ايران مورد عنايت خاص امام زمان(ع) هستند. از سوي ديگر آنان عقيده دارند انقلاب اسلامي ايران زمينه ساز انقلاب مهدي(عج) است و اميدوارند كه حكومت ايران به حكومت امام زمان متصل گردد.امروزه محبت مردم ايران به ويژه جوانان به امام زمان(عج) افزايش يافته است. محبت مردم ايران آن چنان به امام زمان(ع) گسترش يافته كه ياد و خاطرة حضرت در مجالس، دعاها و زيارتنامه ها جلوة خاصي گرفته است.جوانان به اميد ظهور او زندگي مي كنند. گسترش فرهنگ مهدويت و محبت مردم ايران به امام زمان(ع) موجب شده است كه كشور ايران را، به عنوان كشور امام زمان بشناسد.

پاسخ : هر چند قانون منع استفاده از ماهواره، راه حل نهايي و اصولي براي كنترل جوانان نيست، ولي با توجه به حجم گستردة تبليغات دشمن از طريق ماهواره و گسترش فحشا و فيلم ها (يي كه با فرهنگ و هويّت ملّي و اسلامي همخواني ندارد، چه بسا موجب ترويج و آموزش ناهنجاري هاي اجتماعي و فرهنگي و ديني مي شود) آزاد گذاشتن آن نيز به صلاح نمي باشد، تا به انتخاب خود افراد آن را ترك كنند. اين سخن مانند آن است كه بگوييم مغازه هاي شرابخواري يا مراكز قماربازي و غيره را آزاد بگذاريم و به مردم بگوييم خودتان از رفتن به آن اماكن دوري كنيد! بديهي است گناه لذت و جاذبه اي دارد كه بسياري از جوانان را به سوي خود مي كشاند. از طرفي از نظر اسلام موظفيم زمينة گناه را از بين ببريم. ماهواره هرگز با ويدئو قابل مقايسه نيست. اگر مردم ويدئو را رها كردند، دليلش آن نبود كه ويدئو آزاد شد، بلكه دليل مهم اش آن بود كه به جاي ويدئو، استفاده از اينترنت و ماهواره براي افرادي كه دوست داشتند فراهم شد. از طرف ديگر صدا و سيما با ارائة فيلم ها و برنامه هاي ورزشي تا حدي توانست وقت جوانان را پر كند و به سوي خود جذب نمايد. در ضمن تهية فيلم هاي خاص ويدئوئي با مشكلاتي مواجه است و هزينه دارد و فراهم آوردن آن نياز به صرف وقت دارد، هر وقت و هر كس بخواهد آماده، مانند ماهواره نيست. در ضمن ماهواره ها تنها در نمايش فيلم خلاصه نمي شود؛ برنامه هاي هنري و تبليغاتي و سياسي (كه با فرهنگ و هنجارهاي جامعه ديني، كاملاً تضاد دارد) در واقع يك نوع فرهنگ و تفكّري هم از جهت ظاهر و هم از جهت دروني القا مي كند.هر كشور و هر نظامي بالاخره به زبان خودش حلال وحرامي دارد؛ مجاز و ممنوعي دارد؛ فرهنگ خاص خود را دارد. در آمريكا هم شرابخواري علني در معابر عمومي قانوناً ممنوع است و اين ممنوعيت را ضد آزادي نمي دانند. البته كار سلبي به بركت كار ايجابي است كه مؤثر است، يعني علاوه بر ممنوعيت استفاده از ماهواره، بايد جريان جديد فكري ايجاد كرد و با دشمن به رقابت برخاست. فرهنگ هر چه داراي جوهر قوي تر و هويت اصيل تر باشد، جريان هاي تازه وارد را بهتر مي تواند در خود حل و هضم كند و نكات منفي آن را دفع كند. همان طوري كه يك درياي عميق، جريان ها و موج ها را در دل خود حل مي كند، پس بايد به فرهنگ خود بها دهيم؛ فرهنگي كه مبتني بر ميراث عظيم و درخشان تاريخي است. چنين فرهنگي مصونيت دارد.(1)پي نوشت ها: 1. جلال رفيع، فرهنگ مهاجم، فرهنگ مولد، ص 457.

پاسخ : علت اساسي كه انسان، نظارت خداوند در وجود خود را احساس نمي كند، عدم شناخت صحيح است. اين مسئلة موجب غفلت انسان مي شود. تا چيزي را نشناسيم و از وجود آن خبر نداشته باشيم، توجهي هم به آن نخواهيم كرد. هيچ معرفتي خود به خود براي انسان حاصل نمي شود. اعتقاد به خدا و آخرت به گونه اي نيست كه با صرف تصوّر موضوع، تصديق به حكم پيدا شود. اين معارف جزء معارف نظري است كه براي حصول آن ها نياز به فكر و تحقيق داريم. پس براي رسيدن به شناخت خدا بايد به تفكر روي آوريم. تفكر مقدمه شناخت است. بي جهت نيست كه در قرآن و روايات بر تفكر تأكيد شده است.منظور از تفكّر، انديشه در صفات و افعال الهي و نعمت هاي خدا و تفكّر دربارة خود، نيز انديشه در هدف خلقت و مقايسه دنيا و آخرت مي باشد.(1)خداوند آفرينندة جهان هستي و از جمله انسان است. آيا مي تواند از چيزي كه آفريده، آگاهي نداشته باشد؟ تمام عالم در محضر الهي حاضر است، هر لحظه موجودات در حال دريافت وجود و فيض جديد اند و نياز به خداوند دارند، پس آيا نمي تواند خداوند بر حال و نياز انسان آگاه باشد، پس چگونه نياز آن ها را برطرف مي كند؟! سلول هاي بدن و تمام دستگاه هايي كه در بدن انسان وجود دارد و با آن دقت كار خود را انجام مي دهند، در حالي كه فاقد شعور و ادراك هستند، چگونه چنين دقيق كار خود را انجام مي دهند؟ اگر ذره اي در فعاليت آن ها خلل ايجاد شود، نظم طبيعي فرو مي ريزد.كيست در گوش من كه او مي شنود آوازم كيست در ديده كه از ديده برون مي نگرد راستي چگونه خدا را ناظر بر خود احساس نكنيم، در حالي كه در هنگام مشكل و سختي و ناراحتي و غم سنگين كه در درون ايجاد مي شود، متوجه او مي شويم و از او استمداد مي طلبيم؟!نكته ديگر توجه به آيات قرآن است. آياتي كه اين پيام را دارد كه خداوند به ظاهر و باطن انسان احاطه دارد و ناظر بر احوال آدمي است، مانند آية "يعلم خائنة الأعين و ما تخفي الصدور؛ خداوند از گوشه هاي چشم و آن چه در سينه هاي ما پنهان شده آگاه است".(2) يا مثل آية "ان الله كان عليكم رقيباً؛ خداوند بر شما نظارت دارد و مراقب شما است".(3)خواندن اين آيه و نظائر آن كافي نيست، بلكه بايد آن را همواره مورد نظر داشته باشيد. گاهي اوقات احساس نكردن، ناشي از شناخت نيست، بلكه بايد عملاً تمرين كند تا دچار غفلت نشود، زيرا بسياري اوقات غافل شدن، موجب مي شود كه ناظر بودن را احساس نكنيم. گاهي چه بسا لازم باشد در تابلو يا صفحه اي بنويسيد تا هميشه چشمتان به آن بخورد. البته بايد اذعان كرد كه رسيدن به اين مقام مشكل است و به تدريج بايد حاصل گردد. انسان بايد عواملي را كه موجب غفلت مي شوند، از خود دور كند. متأسفانه جهل يا غفلت دامنگير بسياري از مؤمنان شده است. با اين كه مي دانند در محضر پروردگارند اما از اين كه در محضر ربوبي اند غفلت دارند. بنابراين مشكل اصلي در جهل و غفلت مي باشد و در مان در علم و هوشياري است. كتاب مقالات جلد سوم طريق عملي تزكيه از استاد محمّد شجاعي جهت مطالعه معرفي مي شود. پي نوشت ها: 1. محمد تقي مصباح، به سوي او، 154 ـ 150.2. مؤمن (40) آية 19.3. نساء (4) آية 1.

پاسخ : احساس گناه يا ريا، از وساوس شيطاني است تا شما را از انجام امور خير باز دارد و از نعمت الهي محروم سازد. گناه و يا ريا علائم و ويژگي هايي دارد كه در روايات معصومين، ذكر شده و با اطلاع از آن مي توان فهميد كه واقعاً گناهي انجام شده يا نه، يا ريا و خودنمايي صورت گرفته يا نه. امام صادق(ع) از اميرالمؤمنين(ع) نقل كرد: "براي ريا كار سه نشانه است: وقتي مردم را ببيند، شاد مي شود (از روي رغبت كارش را انجام مي دهد).وقتي تنها است، بي حال مي گردد. دوست دارد در تمامي امورش او را مدح و ستايش كنند".(1) با اين سه علامت ريا مشخص مي شود و يا گناه معلوم است. گناه عملي است كه بر خلاف دستور خدا باشد، مثل دروغ و غيبت و فحش و دزدي و تهمت و ترك واجبات.به تعبير قرآن هر كس خودش را خوب مي شناسد و از انگيزه و نيّت خود آگاه است، بنابراين كافي است به خودتان مراجعه كنيد و ببيند انگيزة شما در انجام يا ترك عملي خدا است يا مردم. اگر خدا باشد، ريا نيست. بنابراين به پندارهاي واهي و وساوس شيطاني توجه نكنيد و از انجام امور خير كوتاهي نورزيد. در هر مورد كه امر بر شما مشتبه گرديد، سؤال كنيد تا حقيقت روشن گردد. اگر به مورد خاصي برخورديد، در نامة بعدي بپرسيد.پي نوشت ها: 1. اصول كافي، ج 2، ص 295.

پاسخ : از سخنان معصومان فهميده مي شود باب توبه تا آخرين لحظه باز است و با شكستن آن باطل نمي شود. امام باقر(ع) فرمود: "گناهان مؤمن كه از آن توبه كند، آمرزيده است و بايد براي آيندة پس از توبه و آمرزش، كار نيك كند. به خدا سوگند! اين فضيلت نيست مگر براي اهل ايمان". كسي پرسيد: پس اگر بعد از توبه و استغفار از گناهان، باز گناه كند و دوباره توبه كند چگونه است، فرمود: "آيا باور داري كه بندة مؤمن از گناه خويش پشيمان شود و از آن طلب آمرزش كند و توبه نمايد و خدا توبه اش را نپذيرد؟" پرسيد: اگر چند بار اين كار را كرد و دوباره، گناه كند، پس توبه كند و از خدا آمرزش خواهد، چگونه است؟ فرمود: "هرگاه مؤمن به استغفار و توبه باز گردد، خداوند نيز به آمرزش او بر مي گردد. خدا آمرزنده و مهربان است. توبه را مي پذيرد و از كردارهاي بد در مي گذرد، پس مبادا تو مؤمنان را از رحمت خدا نا اميد كني".(1) بنابراين اگر توبه شكسته شد، ضربه اي به توبه سابق نمي زند و اعمال خوب گذشته نابود نمي شود، ولي بايد در موقع توبه عزم جدي بر ترك دائم گناه داشته باشد. اگر گناهي مرتكب شد، فوراً توبه كند تا دچار غفلت نشود. پي نوشت ها: 1. بحارالانوار، ج 6، ص 40، حديث 71.

پاسخ : انسان اگر عليه شخصي غيبت كند، يا نسبت بدي بدهد كه در او وجود نداشته باشد و وي را متهم كند، لازم است از خدا در مورد گناهي كه انجام داده، استغفار و توبه كند. در مورد نحوه و چگونگي توبه در اين خصوص، نظر فقها و مراجع تقليد را مطرح مي كنيم: امام خميني(ره) در مورد توبه از غيبت مي گويد: "جلب رضايت فرد غيب شده لازم نيست، ولي بايد توبه كند".(1) بسياري از فقها فرموده اند: "اگر انسان غيبت مسلماني را بكند، احتياط مستحب آن است كه اگر مفسده اي پيدا نشود، از او خواهش كند وي را حلال نمايد و چنانچه ممكن نباشد، براي او از خدا طلب آمرزش كند".(2)اگر ذهنيتي در ديگران نسبت به شخص غيبت شونده ايجاد كرده، سعي نمايد ذهنيّت منفي ديگران را كه با سخنان ايجاد شده، برطرف نمايد. پي نوشت ها: 1. امام خميني، استفتائات، ج 2، ص 620.2. توضيح المسائل مراجع، ج 2، ص 692.

پاسخ : اگر نذرتان صحيح بوده و با شرايط نذر انجام پذيرفته، بايد به نذرتان عمل كنيد و همان حقوق اوليه كافى است.

پاسخ : كسى كه وضو ندارد، لمس كردن آيات قرآن و اسم خدا به هر زبانى كه نوشته شده باشد، جائز نيست، بنابر احتياط اسم مبارك پيامبر و ائمه هدى (ع) و حضرت زهر(س) را اگر بى احترامى به آنان باشد، نبايد بدون وضو لمس نمايد. (1)بنابر اين اگر روى پلاك گردنبند اسم خدا باشد، نبايد بدون وضو، بدن به اسم خدا بخورد و تماس پيدا كند. سعى كند هميشه با وضو باشد، ولى اگر در خواب جايى از بدنش به اسماى مبارك تماس حاصل كرد يا بدون توجه بدان خورد، اشكالى ندارد. همراه بودن با انسان در دستشويى در صورتى كه اعضاى بدن اگر بى وضو است، با آن‏ها تماس پيدا نكند، اشكالى ندارد. پاورقى: 1 - توضيح المسائل مراجع، ج 1، ذيل مسئله 319 و 317.

پاسخ : عمل كردن بر خلاف مقررات دولت جائز نيست، ولى اگر يك طبقه بر خلاف مقررات ساخت و مى‏تواند در آن جا نماز بخواند و نمازش اشكالى ندارد.