تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : هر سكوتي در مقابل گناه، گناه نيست، بلكه سكوت رضايت بخش و تشويق كننده گناهكار، گناه محسوب مي شود. امام علي(ع) مي فرمايد: "آن كه از كار گروهي خشنود است، مانند كسي است كه در آن كار وارد شده است. كسي كه باطلي را انجام داد، دو گناه دارد: گناه دست زدن به كار باطل و گناه خشنودي از آن كار".(1)حضرت در جاي ديگر مي فرمايد: "شتر مادة ثمود را يك نفر به قتل رساند اما عذاب آن تمام قوم ثمود را گرفت؛ زيرا همگي آن را پسنديدند. سرزمينآنان همچون آهن گداخته اي كه در زمين نرم فرو رود، فريادي زد و فرو ريخت".(2) اما اگر سكوت همراه باشد با نفرت قلبي از گناه (كه يكي از مراتب نهي از منكر است) گناهي انجام نگرفته است، مثلاً شخصي در مجلسي وارد شده كه به طور علني گناه مي كنند و او مي داند نهي از منكر اثري ندارد، يا قدرت تغيير اوضاع را ندارد. در اين صورت كه مجلس را هم نمي تواند ترك كند و سكوت كرده، ولي قلباً از گناه راضي نيست، گناهي نكرده است، بلكه حتي اين حالت، مرتبه اوليه نهي از منكر است (انكار و تنفّر قلبي) پس موارد با هم فرق مي كند، يعني بايد ديد آيا امكان امر به معروف و نهي از منكر زباني بوده يا نه؟ آيا سكوت او بيانگر رضايت است يا نه؟پي نوشت ها: 1. نهج البلاغه، قصار 146 فيض الاسلام.2. همان، خطبة 192.

پاسخ : حضور قلب مراتبي دارد: 1-شخص نمازگزار اجمالاً بداند كه با خداوند سخن مي گويد و حمد و ثناي او مي كند، اگر چه به معناي الفاظ توجه نمي كند.2-علاوه بر مرحلة قلبي، به معاني كلمات و اذكار نيز توجه داشته باشد و بداند كه چه مي گويد. به اين مرتبه روايتي از امام صادق(ع) اشاره دارد: "هر كس دو ركعت نماز بخواند، در صورتي كه بداند چه مي گويد، از نماز فارغ مي شود در حالي كه بين او و خداوند گناهي نيست، مگر اين كه خداوند آن ها را مي بخشد".(1)3- مرتبة سوم آن است كه اسرار عبادت و حقيقت اذكار و تسبيح و تحميد را بفهمد.4-اسرار و حقايق به باطن نفوذ كرده است.5-در اين مرتبه نمازگزار به مرتبة كشف و شهود و حضور كامل مي رسد، كه به اين مرحله حضور قلب در معبود مي گويند. در اين مرحله نمازگزار حتي به خود وافعال و حركاتش نيز توجه نداشته، از سخنگو و سخن نيز غافل است.(2) بديهي است كه بعضي از اين مراتب اختصاص به اولياي حق دارد، ولي تحصيل بعض مراتب ديگر براي ديگران نيز ممكن است. بزرگان براي تحصيل حضور قلب در نماز عواملي را ذكر كرده اند كه مهم ترين آن ها عبارتند از: 1-اهميت دادن به نماز: عارف بزرگ ميرزا جواد آقا ملكي تبريزي مي گويد: حضور قلب سببش همت آدمي است، زيرا قلب تابع همت بوده و اگر همت نماز باشد، قلبت هم نزد نماز حاضر خواهد بود. هر اندازه كه همت انسان بيش تر باشد، قلبش هم بيش تر نزد نماز خواهد بود و هر اندازه كه همت انسان بيش تر باشد، غفلتش از غير نماز بيش تر خواهد بود.(3)2-شناخت و آگاهي: هر مقدار معرفت انسان به حق تعالي بيشتر باشد، احساس او نيز بيش تر خواهد بود و در برابر پروردگار خاضع و خاشع خواهد بود و خداوند را ناظر و حاضر خواهد ديد.3-فهم معاني نماز: در ابتدا در يك نماز بايد مراقب چند كلمه بود و با تمرين بيش تر، كلمات بيشتري را با معاني آن ادا نماييد. 4-آمادگي قبل از نماز: كسي كه مي خواهد در نماز حضور قلب داشته باشد، لازم است به مقدّمات نماز توجه داشته باشد و وضو را به صورت كامل انجام دهد و قبل از نماز لحظاتي را با خدا خلوت كند. امام صادق(ع) مي فرمايد: "هنگامي كه به قصد نماز به جانب قبله ايستادي، دنيا و آن چه در آن است و مردم و احوال آن ها را فراموش كن. قلبت را از هر شاغلي كه تو را از ياد خدا باز مي دارد، فارغ ساز و با چشم باطن، عظمت و جلال خدا را مشاهده كن. به ياد آور توقف خودت را در برابر خدا، در روزي كه هر انساني اعمالي پيش فرستاده اش را آشكار مي سازد".(4)5-رعايت مستحبات نماز: از اسباب حضور قلب، رعايت احكام و آداب نماز است، مانند نگاه كردن به محل سجده در حال قيام، نگاه كردن بين دو پا درحال ركوع، نگاه كردن به دامن درحال تشهد و سلام و جسباندن دست ها به بدن در حال قيام و غيره.6-انتخاب مكان مخصوص و اختصاص وقت مناسب براي نماز.7-فراغت قلب: يكي از مهم ترين اسباب حضور قلب، فراغت قلب است و آن چنان است كه "انسان در وقت اشتغال به عبادت، خود را از اشتغالات و هموم دنيايي فارغ كند و توجه قلب را از امور متفرقه و خواطر متشتّتهمنصرف نمايد و دل را يكسره خالي و خالص براي توجه به عبادت و مناجات با حق تعالي نمايد".(5)تا بر نخيزي از سر دنيا و هر چه هست بـا يـار خويشتن نتواني دمي نشسـت8- رفع موانع: پرخوري، جلوگيري از بول، كسالت و خستگي، سر و صدا و نگاه به اصراف، مانع حضور قلب در نماز مي شود. رفع اين موانع در حضور قلب مؤثر است. پي نوشت ها:1. وسائل الشيعه، ج 4، ص 686.2. ر.ك: امام خميني، چهل حديث، ص 434.3. ملكي تبريزي، اسرارالصلاه، ترجمه رجب زاده، ص 301.4. بحارالانوار، ج 84، ص 230.5. امام خميني، چهل حديث، ص 428.

پاسخ : به طور كلي در تعاليم و آموزه هاي ديني توصيه اكيد شده كه انسان ها موقع مبتلا شدن به دردها و مصيبت ها شكوه و زاري نكنند و در برابر آن صبر و تحمِّل داشته باشند، چون اوّلاً دردها و مصيبت ها از امتحانات الهي است؛ ثانياً موجب ثواب و بخشوده شدن گناهان است. امام علي(ع) فرمود: "از شيعيان بنده اي نيست كه مرتكب گناهي شود مگر اين كه به بلا و دردي مبتلا شود تا گناهانش با آن كاسته شود. اين ابتلا يا در مال است و يا در فرزند و يا جان و نفس تا خدا وي را ديدار كند. اگر هنوز چيزي از گناهش باقي باشد، هنگام مرگ به وي سختي دهند تا پاك و پاكيزه شود".(1)بنابراين از احاديث وارده استفاده مي شود هر گونه درد و رنجي كه به انسان برسد و خودش در آن درد و رنج دخالتي نداشته باشد، يعني به دست خودش فراهم نياورده باشد، موجب ثواب و بخشودگي گناهان مي گردد.در روايتي ديگر شخصي مي گويد: از دردهايي كه داشتم به امام صادق(ع) شكايت بردم، حضرت فرمود: "اگر مؤمن بداند چه پاداشي در مصائب او است، آرزو مي كرد با قيچي، تكه تكه شود".(2) البته شرط آن، صبر در برابر گناه و شكايت نكردن از درد و تحمل براي خدا و جزع و فزع نكردن مي باشد.در ضمن بايد توجه داشت كه اين روايات ناظر به كساني است كه ايمان به خدا و قيامت دارند، اما آيا انساني كه ايمان ندارد، در مورد او هم جاري مي شود يا خير، روايات مذكور اشاره به آن ها ندارد.پي نوشت ها: 1. آثار الصادقين، ج 2، ص 93، حديث 1552.2. همان، ص 92.

پاسخ : تا وقتي كه مستقل نشده و از خود كار و كاسبي و حقوقي نداريد، خمس بر عهدة شما نيست. وقتي مستقل شديد و داراي كار و كاسبي شديد، يا اگر اكنون كاسبي و درآمد جداگانه داريد، بايد براي خود حساب خمسي داشته باشيد و طبق نظر مرجع تقليد خود عمل كنيد.

پاسخ : دست زدن به خودي خود مانعي ندارد، اما لازم است مؤمنان در مساجد و حسينيه ها و اماكن مقدسه آن را ترك نمايند؛ نيز در مجالس مولودي ائمه(ع) چنانچه كف زدن موجب هتك احترام آنان باشد، لازم است دوري شود. بر مؤمنان است كه از شعار هميشگي مسلمانان كه صلوات است استفاده نمايند.(1) دست زدن در مجالس جشن و سخنراني جهت تشويق افراد ديگر اگر به حدّ لهو نرسد مانعي ندارد.(2)پي نوشت ها:1. آيت الله فاضل، جامع المسائل، ج 2، س 958.2. سيد مسعود معصومي، احكام روابط زن و مرد، ص 245، به فتواي آيت الله بهجت.

پاسخ : نگاه به فيلم هاي خارجي زنان بي حجاب و بد حجاب اگر به قصد شهوت و لذّت باشد حرام است.(1) پي نوشت ها: 1. سيد مسعود معصومي، احكام روابط مرد و زن، ص 82 و 83، به فتواي آيت الله بهجت.

پاسخ : باز كردن مغازه و كاركردن در روزهاي شهادت ائمه(ع) اشكالي ندارد، مخصوصاً اگر باز بودن مغازه مورد نياز مردم باشد، ولي خوب است به احترام ائمه(ع) كه پدران روحاني و بزرگان ديني ما هستند، مغازه ها را ببنديم، گرچه براي چند ساعت، يا پارچة مشكي به عنوانعزاداري سر در مغازه برنيم، همان طور كه اگر يكي از بستگان يا پدر يا مادر فوت مي كند، تا چند روز مغازه و كار را تعطيل مي كنند.احترام به ائمه باعث ازدياد محبّت به آنان و نمايانگر عشق و ارادت به ساحت آنان است، نيز علامت دوستي و پيروي از آنان است. خدا به پيامبر فرمود: "به مردم بگو: از شما مزد رسالت نمي خواهم، مگر محبت و دوستي نسبت به خويشانم (كه اين مزد رسالت است)".البته در روز شهادت امام حسين، كسب كراهت دارد و در روايات آمده كه خير و بركت را مي برد.(1)پي نوشت ها: 1. وسائل الشيعه، ج 1، ص 394، ابواب المزار، باب 66، حديث 7.

پاسخ : اما چه كنيم تا با چنين افرادي هم دوست باشيم و هم از آسيب هاي احتمالي در امان باشيم؟اگر افراد مورد نظر، آلودگي اخلاقي دارند، مثلا ًاهل فسق و فجورند، فحش و ناسزا مي گويند يا به واجبات و محرمات اهميتي نمي دهند، در اين صورت، صلاحيت لازم براي دوستي ندارند. از نظر اسلام انسان نبايد با افراد فاسق و لا ابالي دوست باشد، چون ناخود آگاه از عمل آن ها متأثر مي شود و زيان مي بيند. از طرفي آن دوستان قابل اعتماد نيستند. اما اگر به اين حد نمي باشند، بلكه خطاهاي جزئي دارند(كه مقتضاي انسان بودن جائز الخطا بودن است) اگر تذكر شما با رعايت نزاكت و ادب همراه باشد، مشكلي را در روابط ايجاد نخواهد كرد، يا ادامة ارتباطتان موجب روگرداني دوستان از كارهاي بد خواهد شد.

پاسخ : از بسياري روايات استفاده مي شود فرزنداني كه از دنيا مي روند، در عالم قيامت پدر و مادر خود را مي شناسند و از ايشان شفاعت مي كنند.پيامبر به زبير فرمود: "اگر يكي از فرزندان تو سقط شود، بهتر است از اين كه صد فرزند داشته باشي كه در راه خدا جهاد كنند".باز ايشان فرمود: "در روز قيامت به فرزندان گفته مي شود وارد بهشت شويد، ولي پاسخ فرزندان آن است كه: تا پدر و مادرمان وارد بهشت نشوند، ما وارد بهشت نمي شويم، سپس خطاب مي آيد كه با پدر و مادرتان وارد بهشت شويد".در روايتي ديگر است كه: "در روز قيامت، فرزندان مسلمان از بهشت خارج مي شوند، در حالي كه در دست ايشان ظرف هاي آشاميدني وجود دارد. مردم از ايشان مي خواهند كه آن ها را سيراب كنند، ولي مي گويند: ابتدا بايد پدر و مادر خود را سيراب كنيم. حتي فرزندان سقط شده در دست خود ظرف هاي نوشيدني گرفته اند و در بيرون از بهشت منتظر پدر و مادر خود هستند تا با هم وارد بهشت شوند".(1)از مجموع روايات استفاده مي شود اطفال و جنين هايي كه از دنيا مي روند، پدر و مادر خود را مي شناسند و در عالم قيامت از ايشان شفاعت مي كنند.البته هر يك از اين روايات بايد با اصول اعتقادي و از نظر معنا و دلالت و سند با روايات ديگر تطبيق داده شده، سند آن ها از جهت درستي و نادرستي بررسي شود، البته اين روايات حداقل در مورد مؤمنان و ملحق شدن فرزندان به پدران صدق مي كنند، اما در مورد فرزندان كافران نمي توان نظر قطعي داد كه فرزندان آن ها نيز در دوزخ باشند! پي نوشت ها: 1. شهيد ثاني، مسكن الفواد، ص 23.

پاسخ : همه انسان ها نيازمند رابطه و برقراري ارتباط با ديگران هستند، چون آدمي موجودي است اجتماعي و حيات و زندگي پويا در گرو روابط بين فردي و ارتباطات مؤثر و متقابل با ديگران است. از نظر اسلام روابط دوستي بايد در چارچوب خاص و در حد اعتدال قرار گيرد، زيرا اگر از آن حد خارج شود، پيامدهاي ناگواري دارد، كه از جملة آن: ضربة روحي و مشكلات عاطفي پس از قطع رابطه است. اميرالمؤمنين(ع) مي فرمايد: "با دوست خود در حد اعتدال دوستي كن، زيرا ممكن است آن دوست روزي دشمن تو گردد. در دشمني نيز معتدل باش، زيرا ممكن است دشمن روزي دوست تو شود".(1) البته طبيعت دوران بلوغ، عامل مؤثري در شكل گيري دوستي هاي افراطي است. شروع اين دوستي حدود 12 و 13 سالگي و دوام آن حداكثر تا 18 سالگي است. پس از آن، احساسات فرو مي نشيند و به اصطلاح تصفيه مي گردد،(2) و رابطه منطقي تر مي شود. براي رهايي از وابستگي به دوست و برخورد با دوستي افراطي به نكات زير توجه داشته باشيد: 1ـ در اولين فرصت ازدواج كنيد، چون ازدواج به نيازهاي عاطفي شما پاسخ مثبت مي دهد.2ـ يكي ديگر از شيوه هاي برخورد، جايگزين كردن يك رشته فعاليت هاي ذوقي، هنري، فكري و عملي است تا بتواند فكرتان را از دوستتان منصرف نمايد.3ـ بايد بدانيد ديگران نيز در اين مجموعه، به لحاظ روابط انساني سهم دارند. نبايد توقع داشته باشيد دوستتان با ديگران رابطة دوستانه نداشته باشد و فقط با شما دوست باشد. اين خواسته يك نوع خودخواهي و خود محوري است.4ـ به فعاليت هاي ورزشي اهميّت دهيد، چون اين نوع فعاليت ها، دريچه اي براي خروج فشارهاي ناشي از تراكم انرژي انباشتة شما محسوب مي شود. 5ـ به اين نكته توجه داشته باشيد كه دوستي ها معمولاً در معرض آفت است. كمتر اتفاق مي افتد كه رفاقت دو دوست تا آخر عمر پايدار بماند. عواملي مانند شغل يا تحصيل و يا بيماري بين دوستان جدايي مي اندازد. اين امر طبيعي و اجتناب ناپذير است. با مسائل بايد واقع بينانه برخورد كرد. بر فرض چند سالي بتوانيد با همين كيفيت دوستي خود را با ايشان ادامه دهيد اما چند روز يا چند ماه ديگر به سربازي مي رويد و خواه ناخواه بايد از او جدا شويد و يا دوستتان به دانشگاه راه مي يابد.6ـ در رفتن به سربازي كم ترين ترديدي به خود راه ندهيد. در دورة سربازي دوستان خوبي پيدا مي كنيد كه جاي خالي رفيقتان را پر خواهند كرد. البته در روزهاي اوّل با دوري از ايشان احساس تنهايي مي كنيد، ولي به تدريج مشكل حل خواهد شد. سعي كنيد دوستان خود را زياد نماييد و به يك نفر متّكي نباشيد كه گفته اند: هزار دوست كم است و يك دشمن بسيار.7ـ اوقات فراغت را با كارهاي متنوع پر كنيد تا كم تر به دوستتان فكر كنيد. تا خسته نشده ايد، وارد بستر خواب نگرديد تا در موقع خواب دچار افكار پريشان و مزاحم نشويد. 8ـ طريق مهم فراموشي دوستتان، جايگزين كردن عشق حقيقي (كه عشق به خدا است) به جاي عشق مجازي مي باشد. جز خدا هيچ موجودي قابليت معشوق بودن را ندارد. معشوق مجازي (غير خدا) هر كس باشد، خالي از عيب و نقص نيست. پس بايد عاشق كسي شد كه فنا ناپذير و ابدي و صاحب همة كمالات است، او پروردگار است.اگر انسان عشق به خدا داشته باشد، ديگر گمشده اي ندارد و دچار اضطراب و نگراني نخواهد شد، چون احساس مي كند تكيه گاه مطمئني دارد. رابطة خود را با خدا زياد كنيد و با دعاها و عبادت ها و تلاوت قرآن با خدا ارتباط داشته باشيد تا احساس آرامش كنيد. پي نوشت ها: 1. نهج البلاغه.2. دكتر محمد رضا شرفي، دنياي نوجوان، ص 131.