تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : در ميان نشانه هايى كه گفته شده , حتمى بودن نشانه هاى پنج گانه ء: خروج سفيانى , خروج يمانى , صيحهء آسمانى , قتل نَفْس زكيّه و خسف دربيداء, روشن است ; زيرا از روايات فراوانى كه در ميان آن ها روايات صحيح وجود دارد, حتمى بودن آن ها استفاده مى شود. اينك تفصيل اين نشانه ها:1 پيش از .(1)2 .(2)3 .(3)4 ميان قيام قائم 7و قتل نفس زكيه , بيش تر از پانزده شب , فاصله نيست >.5 .(4)از علائم غير حتمى هم چند نمونه ذكر مى شود: خروج دجال ; بيرون آمدن پرچم هاى سياه از خراسان ; خسوف و كسوف ; فراگير شدن جهان از ظلم وجور; خروج گروهى از مردم مشرق زمين كه زمينه ساز قيام مهدى 7هستند;باران هاى پياپى ; جنگ هاى خونين ; خروج يأجوج و مأجوج و طلوع خورشيد ازمغرب .(5)(پـاورقى 1.محمد باقر مجلسى , بحارالانوار, ج 52 ص 215(پـاورقى 2.سليمان بن ابراهيم قندوزى , نيابيع المودّة, ص 427(پـاورقى 3.نعمانى , كتاب الغيبه , ص 252(پـاورقى 4.تاريخ ما بعد الظهور, ص 176(پـاورقى 5.اقتباس از مجله حوزه , ويژه بقيةالله الاعظم , شماره 70ـ 71

پاسخ : در مورد آواز و غنا چنين آمده است : و حرام است >. هم چنين مى گويند و طرب انگيز و مناسب مجالس لهو و لعب باشد, كه اين حرام است مقصود از طرب , تحول و دگرگونى غير اختيارى است كه در مستمع پيدا مى شود>.(1)نتيجه اين كه : آوازهاى معمولى روزمره (آن چه از صدا و سيما پخش مى شود) اگر خصوصيات و ويژگى هاى غنا را داشت ; يعنى نوع و طرز خواندن مخصوص مجالس عيش و نوش و عشرت كده ها باشد و انسان را به عالم بى خودى و پوچى بكشاند و يا تحريك به گناه كند, حرام است , ولى معمولاً آن چه پخش مى شود, اين خصوصيات را ندارد. در صورتى كه شما تشخيص دهيدبعضى از اين آوازها براى مردم چنين آثارى دارد, نمى توانيد به آن گوش دهيد..(2)اما موسيقى : ;(3) پس هر نوع موسيقى كه انسان را از خود بى خود كند, يعنى حالت غير عادى از نظر وجد و نشاط به وجود آورد, حرام است . در ضمن .(4)(پـاورقى 1.آيت الله فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ج 1 ص 252(پـاورقى 2.آيت الله فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ج 1 ص 256(پـاورقى 3.همان , ص 258(پـاورقى 4.همان , ص 256

پاسخ : نظريهء ولايت فقيه سابقهء ديرينه اى در منابع شيعه دارد و افرادى مانند سيد بحرالعلوم , ملا احمد نراقى , فاضل دربندى , ميرفتاح حسينى وبسيارى ديگر از فقها آن را به طور مستقل بحث كرده اند; با اين حال , انزواى مذهب تشيع و حاكميت حاكمان جور باعث شد اين نظريه از افكار عمومى مسلمانان فاصله بگيرد, تا جايى كه بعضى آن را تئورى نوظهور بدانند. امام خمينى (ره ) اين نظريه را در فرهنگ دينى احيا كرد و آن را به صورت درس رسمى , در حوزهء علميهء نجف اشرف مطرح ساخت و با تشكيل حكومت اسلامى در ايران , اين تئورى به واقعيت مبدل شد.امام خمينى (ره ) براى اثبات ولايت فقيه ابتدا ضرورت تشكيل حكومت رادر قالب سه دليل مطرح مى كنند كه عبارت اند از: 1 جاودانگى اسلام : منظور از جاودانگى اسلام , پايدار ماندن نام دين نيست , بلكه حضور دين در سه سطح انديشه , بيان و عمل است . اين امر نزدتمام مسلمانان پذيرفته شده است و آيات و روايات زيادى بر آن دلالت دارد.امام در اين باره مى فرمايد: .وقتى جاودانگى اسلام پذيرفته و روشن شد احكام دفاعى و مالى و نظامى و غيره در همهء زمان ها بايد اجرا شود و اين مقدمه را ضميمه كرديم كه بدون تشكيل حكومت نمى توان به همهء اهداف اسلامى نايل شد, به روشنى ضرورت تشكيل حكومت ثابت مى شود.2 جامع بودن شريعت : جامع بودن اسلام كه به معناى توجه دين به همه ءزواياى وجود و نيازهاى مادى و معنوى بشر است , اقتضا مى كند حكومتى براساس اسلام شكل گيرد. هنگامى كه خداوند جريمهء خراش يك ناخن و تازيانه و نصف آن را مشخص فرمود, چگونه مى توان گفت اسلام در مورد تشكيل حكومت كه اجراى بسيارى از احكام منوط به آن است , طرح و برنامه اى ندارد ودر اين مورد سكوت اختيار كرده است ؟!3 ماهيت قوانين اسلام : امام ـ ره ـ يكى از دلايل ضرورت تشكيل حكومت را ماهيت قوانين اسلام مى داند و مى فرمايد: .حال كه ضرورت تشكيل حكومت اسلامى ثابت شد, سؤال اين است كه درزمان غيبت امام 7تشكيل حكومت به عهدهء چه كسى است ؟ امام خمينى (ره ) و بسيارى از فقها بر اين باورند كه تشكيل حكومت دردوران غيبت بر عهدهء فقيهان و دين شناسان قرار دارد و اين همان نظريهء ولايت فقيه است . ايشان براى اثبات اين نظريه دو دليل عقلى و نقلى ذكر كرده اند, كه خلاصهء دليل عقلى آن , اين است كه : اجراى قانون الهى به دست كسى مى تواندانجام گيرد كه دو ويژگى و را داشته است . ولى فقيه اين دو ويژگى را دارا است , چون او كسى است كه با اجتهاد خود حكم الهى را ازمنابع موجود استخراج مى كند و به نيازهاى جامعه پاسخ مثبت مى دهد و از دژمستحكم اسلام پاسدارى مى نمايد.اما دليل نقلى , ورايات زيادى دارد كه ما فقط به يكى از آن ها مى پردازيم :رسول خدا6مى فرمايد: جانشينان من رحمت فرست ! پرسيدند: يا رسول اللّه 6 خلفاى تو كيانند؟فرمود: آن ها كه بعد از من مى آيند و حديث و سنت مرا نقل مى كنند>.امام (ره ) در دلالت اين حديث مى فرمايد: شامل راويان حديثى كه حكم كاتب را دارند, نمى شود و يك كاتب و نويسنده نمى تواند خليفهء رسول اكرم 6باشد. منظور از خلفا, فقهاى اسلام اند, اما دلالت حديث شريف بر ولايت فقيه نبايد جاى ترديد باشد; زيراخلافت همان جانشينى در تمام شئون نبوت است و جملهء دست كمى از جملهء ندارد و معناى خلافت در آن , غير معناى خلافت در دوم نيست و جملهء معرفى خلفا است , نه معناى خلافت , زيرا معناى خلافت را نپرسيد, بلكه اشخاص راخواست معرفى فرمايد و ايشان با اين وصف معرفى فرمودند>.(1)البته در زمينهء اثبات ولايت فقيه به آيات قرآنى هم استدلال شده است ; به كتاب هاى ولايت فقيه از امام خمينى , , ازآيت الله جوادى آملى , از آيت الله معرفت و ديگر كتب و مجلاّت مراجعه فرماييد.(پـاورقى 1.مجله شماره 44 ص 121ـ 123

پاسخ : غالباً لباس هاى مذكور مشترك است و لباس مختصّ صدق نمى كند و پوشيدن آن ها اشكالى ندارد و نماز خواندن با آن ها صحيح است و لزومى ندارد آن را تغيير شكل بدهند.

پاسخ : منظور از اين حكم لباس هايى است كه مخصوص مردان يا زنان است و اگر ديگرى بپوشد حرام است , مثلاً اگر مردى دامن زنانه بپوشد حرام است , چون دامن لباس مخصوص زنان است اما پوشيدن دمپايى يا لباس هاى يكه مخصوص به حساب نمى آيد, اشكالى ندارد و نماز خواندن يا وضوگرفتن با آن ها باطل نيست .(1)اگر زنى خود را شبيه مرد سازد, حرام است .(2) در اين حكم فرقى بين اجتماع و خلوت نيست , يا كسى او را ببيند يا نبيند, و يا محرم او را ببيند يا نامحرم .(3)ظاهراً حرمت پوشيدن لباس مختص , از باب پوشيدن لباس شهرت است كه حرام است ; يعنى وقتى مردچادر يا دامن بپوشد يا زن لباس مخصوص مردان را بپوشد, از زىّ مردان يا زنان خارج شده است و در بين مردم انگشت نما و مورد اتّهام ديوانگى يا سفاهت مى شود, اما در هر صورت اگر با لباس مختص يا با لباس شهرت وضو بگيرد يا نماز بخواند, اشكالى ندارد.(4)(پـاورقى 1.عروة الوثقى , شرايط لباس مصلى , مسئله 42(پـاورقى 2.آيةالله فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ج 2 ص 1071(پـاورقى 3.مسعود مسعودى , احكام روابط زن و مرد, ص 95(پـاورقى 4.توضيح المسائل مراجع , ج 1 مسئله 845و 846

پاسخ : مالى كه يك مرتبه خمس آن داده شد, هر چند سال بر آن بگذرد, خمس ندارد, مگر اين كه آن ده كيلو برنج در سال تمام بشود و دوباره برنج ديگرى تهيه كنيد. در آخر اين سال مازاد مصرف برنج و حبوبات وديگر لوازمى كه در سال قبل خمس آن ها داده نشده , بايد پرداخت شود. لوازم منزل مانند فرش و يخچال و كولركه انسان به آن ها در طول سال نياز دارد, خمس ندارد.(1)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 2 مسئله 1780

پاسخ : طلايى كه پدر و مادرتان براى شما خريده و به شما هديه كرده اند, به فتواى امام و رهبر معظم انقلاب خمس ندارد و به فتواى بقيهء علما بعد از فروش طلا اگر پول آن تا يك سال خرج شد و دين ها با آن اداشد, خمس ندارد. و اگر اضافه آمد, خمس دارد.(1)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 2 مسئله 1753و 1770

پاسخ : خرج هايى كه با دوستتان مى كنيد و حساب دقيقى در مورد آن ها نداريد, لابد با هم ديگرمصالحه و بخشش مى كنيد و از هم راضى هستيد. اين كار بسيار خوبى است و از صفات پسنديده است .بنابراين پولى كه شما خرج مى كنيد, جزء مخارج ساليانهء شما محسوب مى شود و خمس ندارد و اگر پس از يك سال اضافه از مخارج داشته باشيد, خمس خواهد داشت .دوست شما معلوم نيست خمس داشته باشد. بهتر اين است با او صحبت كنيد و بگوييد اگر چه انسان خمس ندهد, ولى راجع به دوستتان مستحب است روزى را به عنوان سال خمسى داشته باشد تا اگر خداوندافزون داد, خمس بدهد.اموالى كه خرج مى كند, معمولاً از منافع و حقوقى است كه مى گيرد و معلوم نيست سال بر عين آن پول گذشته باشد تا وقتى كه يقين نداشته باشيد چيزهايى كه او مى خرد, متعلق خمس است , استفاده از آن براى شما اشكالى ندارد و مى توانيد از آن ها مصرف كنيد.(1)(پـاورقى 1.آيةالله فاضل , جامع المسائل , ج 1 ص 305

پاسخ : از اين كه ما را معتمد خود دانسته و پرسش ها و مشكلات خود را مطرح كرده ايد, بسيارمتشكريم .سال خمسى به اين شكل است كه كى مشغول كار و كاسبى مى شود و از تاريخى كه اولين مزد يا حقوقى راكه مى گيرد, سال خمسى او شروع مى شود و سال آينده در همان تاريخ بايد محاسبه كند, مثلاً اگر از تاريخ 7911هر ماه 50000تومان دريافت كرده تا تاريخ 8011هر چه از حقوق ماهيانه اش براى تهيهء لوازم زندگى خرج كرده يا قرض هايش را پرداخته يا هديه اى براى كسى خريده يا ميهمانى داده يا سفر زيارتى ياتفريحى رفته , خمس ندارد و اگر اضافهء از اين خرجيها در تاريخ 8011چيزى باقى مانده باشد, 15آن بايدپرداخت شود, مثلاً اگر از 600000تومان حقوقى كه در مدت يك سال گرفته ايد, تمامى را خرج كرده و هيچ اضافه نيآمده باشد, خمس ندارد و اگر مقدارى ـ حتى اگر صد تومان ـ اضافه آمده باشد, بايد 15آن را به عنوان خمس به مرجع تقليدتان بپردازيد. قرض هايتان را چه از حقوق اول بپردازيد يا از حقوق هاى ديگر فرق نمى كند و قرض از مخارج سال محسوب مى شود.(1)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 2 مسئله 1765و 1775

پاسخ : نسان هيچ گونه نقشى در ساخت و تغيير سرنوشت آيندهء خود ندارد يا اين كه مختار است و هيچ گونه قيد وبندى ندارد و يا راه سومى وجود دارد كه شامل هر دو قسم است .سه نظريه مستقل و متضاد از هم وجود دارد: 1 نظريهء اشاعره ; اين ها دسته اى از متكلمان اسلامى هستند كه به خيال خود خواستند خدا را تنزيه كنند واز شركت در خالقيت منزّه بدارند; لذا گفتند: انسان به هيچ وجه در كارها مؤثر نيست و همهء كارها از آن خداونداست , چون اگر انسان را مؤثر بدانيم , شريك خدا مى شود و نعوذ بالله من الشرك !بنابراين انسان هيچ گونه اختيارى ندارد و تمام برنامه از روى جبر انجام مى گيرد.2 نظريهء معتزله ; اين ها نيز از متكلمان اسلامى هستند كه معتقدند انسان در كارهاى خود آزاد است و هيچ نوع قيد و بندى ندارد و عوامل گذشته و آينده در او اثر ندارد.3 شيعه ; اين ها معتقدند نه جبر اشاعرى صحيح است و نه آزادى مطلق معتزلى , بلكه امر ميانه اى هست ;ى 0ئعنى انسان در كار خود نه جبر مطلق دارد و نه اختيار مطلق . به تعبير ديگر: شيعه معتقد است خداوندمتعال براى جهان هستى , نظام و قانون پديد آورده است كه هيچ كارى در جهان , خارج از قانون انجام نمى گيرد.قانون و نظام الهى در مورد انسان اين است كه داراى اراده و قدرت و اختيار باشد و كارهاى نيك يا بد را به انتخاب خود انجام دهد.(1)طبق اين نظريه , انسان در كار خود مؤثر است و با اراده و اختيار آن را انجام مى دهد, اما نه به طور استقلال ودر عرض ارادهء خداوند, بلكه به نحو وابسته و در طول ارادهء خداوند متعال .توضيح : انسان تمام كارهاى خود را با تصميم و ارادهء خود انجام مى دهد; با ارادهء خود كارهاى زشت و قبيح را انجام مى دهد و سرنوشت خود را تعيين مى كند و با اراده و خواست خود كارهاى نيك و صالح انجام مى دهدو سرنوشت ديگرى براى خود رقم مى زند, ولى خداوند متعال هم در تمام كارهايش نقش دارد; به اين كيفيت كه خداوند آن كار و عملى را براى انسان اراده مى كند كه او با ميل و اختيار خويش تصميم گرفته است آن راانجام دهد; بنابراين , انسان بايد بكوشد سرنوشت و عاقبت خوبى براى خود تعيين كند.(پـاورقى 1.مرتضى مطهرى , عدل الهى , ص 149(انتشارات اسلامى بين الحرمين ).