تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : دربارهء مفهوم سه احتمال وجود دارد:1 درس نخوانده ; 2 كسى كه در سرزمين مكه تولد يافته و از مكه (ام القرى ) برخاسته است ;3 كسى كه از ميان امت و تودهء مرد قيام كرده است .(1)ممكن است هر سه معنى با هم مراد باشد, هر چند معروف تر از همه , تفسيراوّل است كه آياتى از قرآن نيز دلالت بر آن دارد. اصولاً در محيط حجاز به اندازه اى با سواد كم بود كه افراد با سواد كاملاً شناخته شده بودند, به طورى كه گفته شده است تعداد مردانى كه مى توانستند بخوانند و بنويسند, هفده نفر بودو از زنان تنها يك نفر قادر به خواندن و نوشتن بود.(2)مسلماً در چنين محيطى اگر پيامبر6نزد معلمى , خواندن و نوشتن راآموخته بود, كاملاً معروف مى شد, در حالى كه قرآن با صراحت اين موضوع رانفى مى كند: .(3)حكمت اين صفت در پيامبر6تأكيد در نبوت او است , تا هر گونه احتمالى جز ارتباط با خداوند و جهان ماوراى طبيعت , در مورد دعوت اومنتفى گردد. يكى از نشانه هاى اعجاز قرآن , امى بودن آورندهء آن است . خدا در ميان قوم درس نخوانده , فردى از خودشان ـ كه او نيز امى بود ـ بر انگيخت , ولى او درعين امى بودن , با تعاليم خود معجزه آفريد.]نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت به غمزه مسئله آموز صد مدرس شد(پـاورقى 1.تفسير نمونه , ج 6 ص 400(پـاورقى 2.همان .(پـاورقى 3.عنكبوت (29 آيه 48

پاسخ : در اين كه پيامبر اكرم 6قبل از بعثت , از خط توحيد منحرف نشد, شكى نيست , اما در اين كه بر كدام آيين بود, در ميان علما گفت و گوست ;بعضى او را پيرو آيين مسيح 7مى دانند, چون قبل از بعثت پيامبر6آيين رسمى و غير منسوخ آيين او بود و بعضى ديگر او را پيرو آيين ابراهيم 7ى دانند, چون در بعضى از آيات قرآن , آيين اسلام به عنوان آيين ابراهيم معرفى شده است : .(1) بعضى گفته اند پيامبر6شخصاً برنامه ءخاصى از سوى خداوند داشت كه طبق آن عمل مى كرد تا زمانى كه اسلام بر اونازل گشت .(2)شاهد اين سخن حديثى است كه در نهج البلاغه آمده است : .(3)براى اجداد پيامبر6نيز دو احتمال از سه احتمال فوق وجود دارد. قطعاًآن ها موحّد بودند. مناجات عبدالمطلب و گرفتن حلقهء در كعبه و استغاثه به پروردگار, در موقع حمله لشكر ابرهه , به خانهء خدا گواه اين مدعا است .(پـاورقى 1.حج (22 آيه 78(پـاورقى 2.تفسير نمونه , ج 2 ص 507(پـاورقى 3.نهج البلاغه , خطبهء 192

پاسخ : منشأ عصمت خواه تقوا باشد و خواه علم و يقين , هرگز قدرت وتوانايى انجام گناه را از معصوم سلب نمى كند; البته به دست آوردن تقوا و علم ,با عنايت خاص الهى امكان پذير است , ولى چنان نيست كه خداوند انسان معصوم را جبراً از گناه باز دارد. انجام ندادن فعل , گواه بر عدم توانايى نيست وترك گناه براى پيامبران , محال عادى است , نه محال عقلى و محال عادى بااختيارى بودن سازگار است , مانند پرهيز از پاره اى از گناهان از سوى افرادمعمولى كه علم و آگاهى منشأ ترك آن شده است , مانند پرهيز از استعمال موادمخدر, توسط كسى كه به آثار مخرّب آن آشنا است , يا بيرون نيامدن با بدن لخت از خانه , كه در اين موارد, توانايى استعمال مواد مخدر و بيرون آمدن از منزل بابدن لخت , وجود دارد و اجبارى در كار نيست , اما شخص به اختيار آن را ترك مى كند.نسبت گناه به پيامبران , از جمله پيامبر اكرم 6در آيهء .(1) با عصمت تنافى ندارد و منظور از در اين آيه گناهى است كه مشركان براى آن حضرت , پيش از هجرت و سپس از آن , قائل بودند, زيرا به معبودهاى ايشان توهين كرده بود و منظور از مغفرت , دفع آثارى است كه ممكن بود بر اين گمان مترتب شود. شاهد اين تفسير آن است كه فتح مكه را علت آموزش شمرده است .جزوه اى درباره عصمت انبيا ارسال مى شود.(پـاورقى 1.فتح (48 آيه 1

پاسخ : قرآن مجيد يكى از معجزات پيامبر اسلام 6را مى داند: .(1)مفسران شيعى و سنى گفته اند: آيات فوق مربوط به و شكافته شدن ماه است و به عنوان معجزه در زمان رسول اكرم 6مى باشد. در كتب شيعه و سنى قريب به چهل روايت دربارهء شق القمر هست .معراج كه امرى خارق العاده و در قرآن مطرح شده است , معجزهء ديگرپيامبر اسلام 6محسوب مى شود.موضوع در ميان گذاشتن توسط پيامبر راز با يكى از زنان خود ـ كه باز قرآن مطرح كرده ـ از خبرهاى غيبى و معجزه است .(پـاورقى 1.القمر (54 آيهء 1

پاسخ : اعجاز قرآن جهات مختلفى دارد كه به بعضى از آن ها اشاره مى كنيم : 1 فصاحت و بلاغت ; قرآن مجيد براى يان مقاصد خود شيواترين وزيباترين الفاظ و خوش آهنگ ترين تركيبات را به كار برده است كه بزرگ ترين سخن شناسان آن عصر, مانند و و به نهايت فصاحت و بلاغت قرآن و برترى آن بر سخنان بشرى گواهى داده اند. بر اين اساس قرآن مجيد مى فرمايد: .(1)2 امى بودن آورنده ; قرآن با مشتمل بودن بر ژرف ترين معارف و جامعيت ,به وسيلهء يك فرد درس نخوانده و در محيطى دور از تمدن و فرهنگ عرضه شد.هرگز يك فرد درس نخوانده , بدون ارتباط با خدا, از عهدهء چنين كارى برنمى آيد.3 هماهنگى و عدم اختلاف ; قرآن در طول 23سال رسالت و در فراز ونشيب ها و حوادث تلخ و شيرين نازل گرديد, ولى اين دگرگونى ها در انسجام مطالب و شيوهء آن تأثيرى نگذاشت ; از اين رو قرآن مى فرمايد: .(2)4 پيشگويى هاى قرآن كه از جملهء آن ها خبر دادن از پيروزى روميان است :.(3)تاريخ به ما مى گويد هنوز نه سال نگذشته بود كه روميان در نبرد با ايرانيان پيروز شدند.(4)5 معجزات علمى قرآن ; نمونه هاى زيادى در قرآن ديده مى شود كه يكى ازآن ها بيان قانون جاذبه و دافعه است : .(5)(پـاورقى 1.يونس (10 آيهء 38(پـاورقى 2.نساء(4 آيه 82(پـاورقى 3.روم (30 آيه 2و 3(پـاورقى 4.تفسير نمونه , ج 16 ص 366(پـاورقى 5.لقمان (31 آيه 10

پاسخ : صدق ادعاى پيامبر راستين از سه راه ثابت مى شود: 1 از راه قرائن اطمينان بخش ; 2 معرفى پيامبر پيشين يا معاصر; 3 از راه ارائه معجزه .معجزه رابطهء منطقى با ادعاى نبوت دارد و به نظر بسيارى از محققان ,معجزه دليل عقلى قاطعى بر صحت ادعاى نبوت است , چون عقل به روشنى در مى يابد كسى شايستگى ارتباط خاص با خداى متعال و دريافت قدرت انجام معجزات را دارد كه به مولاى خود خيانت نكند و موجبات گمراهى و بدبختى ابدى بندگان او را فراهم نياورد. معجزه امر خارق العاده اى است كه فوق قدرت انسان و منحصر به نيروى الهى است و خداوند اين قدرت را در اختيار مدعى دروغگويى نمى گذارد.ـ معجزه ماهيتى دارد كه ايجاب مى كند مختص پيامبران باشد, چون درتعريف معجزه گفته شده است : امر خارق العاده اى است كه همراه با دعوى نبوت و تحدّى و مبارزه طلبى است و با مدعا هماهنگ مى باشد و كسى از عهده ءمعارضه با آن بر نمى آيد.(1)دست زدن به كار خارق العاده در صورتى معجزه خوانده مى شود كه آورنده ءآن مدعى منصب از جانب خدا باشد.انسان هاى وارسته دست به امورى مى زنند كه با مجارى طبيعى و عادى سازگار نمى باشد, ولى در عين حال نه آنان پيامبر الهى هستند و نه كار آنان معجزه نام دارد و در اصطلاح اين عمل را مى نامند.ـ تفاوت معجزه با كارهاى ساحران و مرتاضان در اين است كه : 1 معجزه متكى به نيروى الهى است , بر خلاف سحر; از اين رو تحت تأثيرنيروى قوى ترى قرار نمى گيرد;2 معجزه نياز به تعليم و تربيت خاص ندارد, بر خلاف سحر; 3 قلمرو سحر و جادو محدود است , بر خلاف معجزه , كه از تنوع برخوردار است , مثلاً حضرت موسى نُه معجزه داشته است .(2)(پـاورقى 1.جعفر سبحانى , منشور جاويد, ج 10 ص 281(پـاورقى 2.اسراء (17 آيهء 101

پاسخ : واژهء رسول به معناى پيام آور و واژهء نبى ـ اگر از مادهء باشد ـبه معناى صاحب خبر مهم و اگر از مادهء باشد, به معناى داراى مقام والا وبرجسته است .(1)در روايتى از امام باقر7آمده است : .(2)آن چه از قرآن استفاده مى شود, اين است كه رسالت , تحمل يك نوع مأموريت از جانب كسى است ; خواه به صورت ابلاغ پيامى از او به ديگران باشديا تحقق بخشيدن به كارى در خارج و واقع ;(3) از اين رو مى توان گفت همه ءپيامبران داراى مقام نبوت بودن , ولى مقام رسالت اختصاص به گروهى از ايشان داشت . به حَسَب روايتى شمار رسولان الهى , 313نفر مى باشد. طبعاً مقام ايشان بالاتر از مقام ساير انبيا خواهد بود, چنان كه خود رسولان هم از نظر مقام و فضيلت يكسان نبودند و بعضى از آن ها به مقام امامت نيز مفتخر گرديده اند.(4)(پـاورقى 1له .مصباح يزدى , آموزش عقايد, ص 282(پـاورقى 2.اصول كافى , ج 1 ص 176(پـاورقى 3.جعفر سبحانى , منشور جاويد, ج 1 ص 72(پـاورقى 4.مصباح يزدى , همان , ص 283

پاسخ : در ميان همهء اقوام دامت ها و اجتماعات بشرى , از روز نخست تازمان پيامبر خاتم 6پيوسته از جانب خداوند پيامبرانى برگزيده شده است .قرآن مجيد مى فرمايد: .(1)هر چند دوران ميان حضرت مسيح 7و پيامبر اسلام 6را دوران فترت شمرده اند, اما معناى اين سخن , آن نيست كه مطلقاً حجت الهى وجود نداشت ,بلكه منظور از فترت , قيام پيامبران بزرگ و مشهور است . با توجه به عموميت دلائل لزوم بعثت مى بايست براى همهء اقوام و جوامع بشرى پيامبرانى مبعوث شود; بنابراين عدد پيامبران الهى در طول تاريخ بسيار زياد بوده , اما قرآن رقم خاصى براى آن ذكر نكرده است . شمار پيامبرانى كه نامشان صريحاً در قرآن آمده است , 26نفر است كه عبارتند از: آدم , نوح , ادريس , صالح , هود, ابراهيم ,اسماعيل , اسحاق , يوسف , لوط, يعقوب , موسى , هارون , شعيب , زكريا,يحيى , عيسى , داوود, سليمان , الياس , اليسع , ذولكفل , ايوب , يونس , عزير, ومحمد6 در روايت مشهورى , عدد آن ها 124هزار نفر ذكر شده است . امام باقر7از پيامبر6نقل مى كند: .(2)پيامبران اولوالعزم افرادى بودند كه شريعت و آيين تازه اى با خود آوردند.آن ها مسئوليت بسيار سنگين ترى داشتند و براى انجام آن عزم و ارادهء محكم ترلازم داشتند. در حديثى از امام باقر7و امام صادق 7اين معنا نقل شده است .(3)در اين باره جزوه اى ارسال مى شود.(پـاورقى 1.فاطر (35 آيه 24(پـاورقى 2.بحارالانوار, ج 11 ص 41(پـاورقى 3.مكارم شيرازى , پيام قرآن , ج 7 ص 363

پاسخ : توبهء فرعون و ايمان آوردن او, ايمان اضطرارى بود كه هر جانى ومجرم و گنه كارى از آن دم مى زند, بى آن كه مى زند, بى آن كه ارزشى داشته باشديا دليل بر تكامل و صدق گفتار او باشد. قرآن مجيد مى فرمايد: .(1)به همين جهت خداوند او را مخاطب ساخت و فرمود: .(2)اين حكم مختص فرعون نيست . يكى از شرايط پذيرش توبه , آن است كه قبل از فرا رسيدن مرگ , توبه صورت گيرد, همان طور كه قرآن كريم مى فرمايد:.(3)البته اين آيه با رواياتى كه مى گويد: توبه تا آخرين نفس پذيرفته مى شود,منافاتى ندارد, زيرا منظور از آن , لحظاتى است كه هنوز نشانه هاى قطعى مرگ رامشاهده نكرده و به اصطلاح ديد برزخى پيدا ننموده است .(پـاورقى 1.يونس (10 آيه 90(پـاورقى 2.همان , آيه 91(پـاورقى 3.نساء (4 آيه 18

پاسخ : هدف از خلقت انسان عبوديت و بندگى است . مقصود اصلى ,آفرينش افرادى چون پيامبر6و ائمهء اطهار: و صلحا و بزرگان است , اماپيدايش چنين موجودى , شرايطى مى خواهد; بايد عالم مادى وجودداشته باشد كه در آن تزاحم و اصطكاك و افراد لجوج و عنود ديده شوند.مقصود اصلى , همان افراد هستند و تبه كاران و فاسدان طفيلى اند. براى تقريب به ذهن گفته شده است : اگر شما بخواهيد يك دانه برليان را ازيك معدن استخراج كنيد, زمين را مى خريد و سال ها زحمت مى كشيد تا به معدن برسيد. در ضمن رسيدن به برليان , به مقدارى سرب و مس و طلا هم برخورد مى كنيد. در اين جا هدف برليان است , ولى در ضمن , اين ها هم به دست مى آيد و حتى بايد مقدارى از آن ها را از بين ببريد تا به هدف اصلى برسيد.(1)هدف از مهلت دادن به كافران مى تواند يكى از سه امر باشد: 1 اتمام حجت بر آن ها;2 آزمايش مؤمنان ; 3 مجازات كافران .قرآن مجيد مى فرمايد: .(2)اين مجازات در قرآن و روايات به عنوان مجاز است استدراجى مطرح شده است . امام صادق 7مى فرمايد: .(3)(پـاورقى 1.مصباح يزدى , معارف قرآن , ص 169(پـاورقى 2.آل عمران (3 آيه 178(پـاورقى 3.تفسير نمونه , ج 7 ص 35