تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : شواهد فراوانى نشان مى دهد اين بهشت غير از بهشت سراى ديگر است , چون آن پايان سير انسان است و اين آغاز سير او بود. اوّلاً: بهشت موعود قيامت , نعمت جاودانى است كه در آيات بسيار به اين جاودانگى اشاره شده است و بيرون رفتن از آن ممكن نيست ; ثانياً: ابليس آلوده و بى ايمان را درآن بهشت راهى نخواهد بود. در رواياتى كه از اهل بيت : به ما رسيده , اين موضوع صريحاً آمده است .يكى از راويان حديث مى گويد: از امام صادق 7راجع به بهشت آدم پرسيدم .امام در جواب فرمود: (1) علامهء طباطبايى ره مى گويد: منظور از دنيوى بودن بهشت مزبور اين است كه بهشت برزخى بود, در مقابل بهشت جاويدان .(2)(پـاورقى 1.مكارم شيرازى , تفسير نمونه , ج 1 ص 186و 187(پـاورقى 2.علامه طباطبايى , الميزان , ترجمه مكارم شيرازى , ج 1 ص 183

پاسخ : علامهء طباطبايى ره در اين باره مى فرمايد: فرشتگان مى دانستندموجود زمينى قطعاً مادى و مركّب از قواى غضب و شهوت است و عالم آن ها,عالم تزاحم و محدوديت است و تركيبات آن در معرض تجزيه و اصلاحات آن در خطر فساد و فنا است و زندگى آن حتماً بايد بر پايهء تعاون و اجتماع باشد; لذاچنين زندگانى طبعاً خالى از مفاسد و خونريزى نخواهد بود.(1)(پـاورقى 1.علامه طباطبايى , الميزان , ترجمه مكارم شيرازى , ج 1 ص 147

پاسخ : در برخى از آيات تصريح شده است آدم و همسرش , پدر و مادرانسان ها هستند, چنانكه مى فرمايد: ;(1) بنابراين قبل آدم , انسان هاى ديگر نبوده اند, چون اگر بودند, بايدآن ها ابوالبشر مى بودند. آيهء ديگر تصريح مى كند همهء انسان ها از نسل آدم و حوا هستند: .(2)و در جاى ديگر مى فرمايد: .(3) از مجموع آن چه گفته شد, معلوم مى گردد خلقت انسان , به آدم و حواختم مى شود. هيچ آيه اى دلالت ندارد قبل از آدم , انسان هايى وجود داشته اند.(پـاورقى 1.اعراف (7 آيه 27(پـاورقى 2.نساء (4 آيهء 1(پـاورقى 3.حجرات (49 آيه 13

پاسخ : با جهاد منافاتى ندارد, چون بسيارى ازجنگ هاى اسلامى جنبهء دفاعى داشت و قسمت ديگرى كه جنبهء جهاد ابتدايى داشت , به منظور كشور گشايى و اجبار افراد به آيين اسلام نبود, بلكه براى واژگون كردن نظام هاى غلط و ظالمان و اجازه يافتن مردم براى مطالعهء آزاددربارهء مذهب و شيوه هاى زندگى اجتماعى بود. شاهد اين سخن آن است كه مسلمانان هنگامى كه شرهايى را فتح مى كردند, پيروان مذاهب ديگر را همانندمسلمان ها آزاد گذاشتند. اگر اسلام با آثار شرك و بت پرستى مبارزه مى كند, به اين دليل است كه از نظر اسلام بت پرستى , دين و آيين نيست , بلكه يك انحراف و بيمارى و خرافه است . هرگز نبايد اجازه داد جمعى در مسيرى غلط و خرافى پيش روند و به سقوط كشانده شوند. آيهء نظر به همين موضوع دارد. آيه با حكم مجازات ارتداد هيچ منافات ندارد, چون مجازات مرتد براى پيشگيرى از سوء استفاده از آزادى فكر و بيان است . اگر حكم ارتداد نباشد, چه بسا دشمنان اسلام با سازماندهى قبلى ازاسلام بر مى گشتند و كفر خود را اظهار مى نمودند و با اين عمل دين را تحقيرمى كردند و از طرفى آرامش روانى افراد جامعه به وسيلهء عده اى به هم مى خورد. حكم ارتداد مانع نفوذ دشمن و تضعيف عقايد ديگران است .

پاسخ : كيفرهاى اخروى جنبهء جسمانى و روحانى دارد, اما عذاب هاى جسمانى دوزخيان عبارت است از: 1 آب و غذاى نامناسب و گلوگير و ناگوار و بدبو و بد طعم و داغ و سوزان كه از آن به زقوم و ضريع و غسلين تعبير شده است ;2 لباس زشت و بد منظر و بد بو و آتش زا;3 ضربه هاى شعلهء سوزان آتش و به غل و زنجير كشيده شدن .اما عذاب هاى روحانى عبارت است از: 1 غم و اندوه و حسرت بى پايان ;2 تحقير و سرزنش فراوان .(1)قرآن مجيد فلسفهء اصلى كيفرهاى اخروى را تجلى عمل در لباس وجوداخروى مى داند. توضيح آن كه : كيفرهاى اخروى نه براى تسكين آلام است و نه جنبهء تربيتى دارد و نه جنبهء عبرت آموزى , چون ساحت قدس الهى بالاتر از آن است كه از فردى انتقام بگيرد, هم چنين در جهان ديگر تربيت و عبرت معناندارد; پاداش و كيفر و نعمت و نقمت , حقايق اعمال دنيوى انسان ها است كه درحيات اخروى خود را نشان مى دهد. به بيان ديگر جزاى اعمال هر انسانى , عين اعمال او خواهد بود. از اين مطلب در اصطلاح علمى به تعبيرمى شود. آيات و روايات زيادى به اين امر اشاره دارد كه در اين جا به يك آيه اشاره مى كنيم : .(2)(پـاورقى 1.مكارم شيرازى , پيام قرآن , ج 6 ص 423ـ 472(پـاورقى 2.توبه (9 آيهء 35

پاسخ : استاد مطهرى چهار تفاوت براى نظام عالم آخرت با نظام دنياترسيم كرده اند كه عبارتند از: 1 ثبات و تغيير; در اين جهان حركت و تغيير هست ; كودك جوان مى گردد وكامل مى شود و به پيرى مى رسد و سپس مى ميرد. در اين جهان نو, كهنه مى شودو كهنه از بين مى رود, ولى در جهان آخرت پيرى و كهنگى وجود ندارد و مرگى در كار نيست . 2 زندگى خالص و ناخالص ; زندگى در جهان آخرت خالص است و آميخته به موت نيست و از عنصر كهنگى و فرسودگى و مرگ و فنا خبر و اثرى نيست وبر آن جهان جاودانگى حكم فرما است .3 كشت و درو: دنيا خانهء كشت و تخم پاشيدن و آخرت خانهء بهره بردارى ودرو كردن است .4 سرنوشت اختصاصى و مشترك : سرنوشت ها در دنيا تا حدى مشترك است , ولى در آخرت هر كس سرنوشت جداگانه دارد. در دنيا خشك وتر با هم مى سوزد و يا با هم از سوختن مصون مى ماند, ولى جهان ديگر چنين نيست ; درآن جا محال است كسى در عمل ديگرى سهيم گردد و نه كسى از ثمرهء كار نيكى كه در آن سهمى نداشته است , بهره مند مى شود و نه كسى از كيفر گناهان ديگران معذب مى گردد, چنان كه قرآن مجيد مى فرمايد: .(1)آخرت جهان فعليت محض است و دنيا جهان حركت .(2)5 يكى ديگر از تفاوت هاى دنيا و آخرت اين است كه آدمى در دنيا مى تواندچهرهء باطنى خود را پنهان سازد, ولى در قيامت , باطن ظاهر مى شود.(پـاورقى 1.انعام (6 آيه 164(پـاورقى 2.استاد مطهرى , مجموعه آثار, ج 1 ص 218ـ 222 با تلخيص .

پاسخ : مجازات هايى كه در دنيا صورت مى گيرد, در چهار دادگاه مختلف انجام مى گيرد كه عبارتند از: محكمهء وجدان ; آثار طبيعى عمل ; محكمه ءمكافات عمل ; دادگاه رسمى و عادى بشر.اما همهء اين محكمه هاى چهارگانه , خصوصى است و تنها به بعضى ازجرائم رسيدگى مى كند. هيچ يك از آن ها يك شكل عمومى و همگانى كه همه ءمنحرفان و مجرمان را به خاطر هر گناه و ارتكاب هر گونه جرم محاكمه كند و به كيفر برساند ندارد. همهء آن ها به منزلهء اخطارهاى پى در پى و زنگ هاى خطرى است كه براى تربيت و بيدار باش بشر نواخته مى شود. از طرف ديگر مجازات دنيوى محدود است و موازنهء بين جرم و كيفر در دنيا قابل اجرا نيست , مثلاً كسى كه هزاران نفر را به قتل رسانده , مجازات شديد او اعدام است , اما اعدام درمقايسه با جرمى كه مرتكب شده است , كيفر ناچيزى حساب مى شود.اگر قرار باشد انسان تا نيت گناه كرد, در همان حال كيفر ببيند, مثلاً تا سرقت كرد, دستش فوراً خشك شود, ترك گناه و انجام طاعات اجبارى مى شود وآزمايش الهى منتفى مى گردد و اصل آزادى و اراده , از انسان سلب مى شود. اگركيفر و پاداش در اين دنيا انجام گيرد, قيامتى لازم نيست و اگر قيامتى نباشد,زندگى نامفهوم است . عدالت واقعى تنها در سايهء برپايى قيامت و پاداش و كيفراخروى حاصل مى شود.

پاسخ : در مورد جايگاه بهشت و جهنم , نظريات مختلفى عرضه شده است : 1 بعضى گفته اند بهشت در آسمان ها و جايگاه دوزخ زير طبقات زمين است . اين دسته به آيهء تمسك كرده و گفته اند: قرآن بهشت را نزد سورة المنتهى مى داند و آن جا برترين محل آسمان است .(1)2 نظريهء ديگر اعتقاد جمعى از فلاسفه است كه منكر مادى بودن بهشت ودوزخ اند. بنابراين عقيده بهشت نيازى به مكان مادى ندارد, بلكه در ماوراى عالم ماده و حس است . اين نظريه با آيات قرآن منطبق نيست , چون قرآن مجيد معاد جسمانى رااثبات كرده است . 3 نظريهء سوم آن است كه بهشت و دوزخ در درون و باطن همين جهان قراردارد.4 نظريهء ديگر آن است كه سؤال از جايگاه بهشت و دوزخ صحيح نيست ,چون سؤال در صورتى صحيح است كه آن در جزئى از اين جهان باشد, به گونه اى كه بتوان ميان آن دو و اين جهان نسبتى بر قرار كرد, اما اگر بهشت و دوزخ براى خود جهانى مستقل و جدا از آسمان ها و زمين باشند, سؤال از محل ومكان آن دو كاملاً غير منطقى است .(2)قبل از رستاخيز زلزله اى رخ مى دهد كه نظام و كرات آسمانى را در هم مى پيچد و زمين و آسمان , گونهء دگر مى شوند, چنان كه قرآن مجيد مى فرمايد:.(3) در اين صورت جهان نظام ديگرى پيدا مى كند و صحنهء زمين وسيع تر مى گردد, چنان كه قرآن مجيد مى فرمايد: ; بنابراين رستاخيز در نظام كنونى واقع نمى شود.(پـاورقى 1.مكارم شيرازى , پيام قرآن , ج 6 ص 339(پـاورقى 2.جعفر سبحانى , منشور جاويد, ج 9 ص 374(پـاورقى 3.ابراهيم (14 آيهء 48

پاسخ : قرآن مجيد مى فرمايد: بهشت براى پرهيزگاران آماده شده است .(1) بسيارى از بزرگان تصريح كرده اند از اين آيه استفاده مى شود بهشت هم اكنون آماده و موجود است .(2)آيه ديگرى كه دلالت بر وجود كنونى بهشت و دوزخ مى كند, اين آيه است : ديد كه نزد آن جنة المأوى است >.(3)مقصود از بهشت موعود است . اگر بهشت آفريده نشده بود,چنين نشانه دادن , خارج از فصاحت و بلاغت بود. بسيارى از احاديث اسلامى نيز اين معنا را تأييد مى كند. امام رضا7در پاسخ به اين سؤال كه آيا هم اكنون بهشت و دوزخ مخلوق اند؟ فرمود: آرى , آفريده شده اند و پيامبر6به هنگام معراج وارد بهشت شد و دوزخ را نيز مشاهده كرد. راوى گويد عرض كردم كه گروهى مى گويند: آن ها مخلوق نيستند. امام فرمود: آن ها از ما نيستند و از آن هانيستيم . كسى كه آفرينش بهشت و دوزخ را انكار كند, پيامبر را تكذيب كرده و ما را نيزتكذيب نموده است .(4) روايات متعددى كه در منابع شيعه و اهل سنت دربارهء تولدبانوى اسلام , فاطمه ءزهرا3آمده , نيز گواه اين معنى است كه : پيامبر اكرم 6ر شب معراج وارد بهشت شد و از ميوهء درختان بهشتى تناول فرمود و از همان ميوه , نطفهء فاطمهء زهرا3منعقد شد; لذا پيامبر6او را مى بوسيد و مى گفت :از او بوى بهشت استشمام مى كنم .(5)(پـاورقى 1.آل عمران (3 آيه 133(پـاورقى 2.مكارم شيرازى , پيام قرآن , ج 6 ص 325(پـاورقى 3.سوره نجم (53 آيه 13ـ 15(پـاورقى 4.بحارالانوار, ج 8 ص 119(پـاورقى 5.همان , پيام قرآن , ج 6 ص 333

پاسخ : از روايات معصومان : استفاده مى شود خيرات زندگان به مردگان مى رسد. سعد بن عباده مى گويد: يكى از افراد نبى ساعده در سفر بود كه مادرش از دنيا رفت . به رسول اكرم عرض كرد: در غياب من , مادرم از دنيا رفته است . اگر براى او چيزى صدقه بدهم , نفعش عايد وى مى گردد؟ حضرت فرمود: بلى . گفت : من شما را به شهادت مى گيرم كه محوطهء درخت خرمايم را كه به ثمر نشسته است , براى او صدقه قرار دادم .(1)انسان پس از مرگ در عالم برزخ مى تواند از كارهايى كه خود يا ديگران درحقش انجام مى دهند, برخوردار شود. امام صادق 7مى فرمايد: .(2)معناى صدقهء جاريه در روايتى آمده و موارد آن را چنين ذكر شده است :كاشتن درخت ; حفر چاه يا قنات , بناى مسجد; نوشتن قرآن ; اثرى آموزنده فرزند صالح .(3)شخصى مى گويد: به امام صادق 7عرض كردم : آيا چيزى هست كه پس ازمرگ به انسان برسد؟ حضرت فرمود: (4)(پـاورقى 1.محمد تقى فلسفى , معاد, ج 1 ص 291(پـاورقى 2.بحارالانوار, ج 6 ص 294(پـاورقى 3.محمد تقى فلسفى , همان , ص 291(پـاورقى 4.بحارالانوار, ج 6 ص 294