تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : اطاعت از شوهر در امور زناشويى ولو مكروه اشكالى ندارد، به ويژه اگر تخلف باعث كدورت شود حتماً انجام آن لازم است؛ زيرا هر مكروهى شرعاً ارتكاب جائز است امّا دعوا كردن جائز نيست حتى الامكان كراهت شرعى آن را به همسر اعلام كنيد، در عين حال اگر پافشارى كند اطاعت از شوهر بهتر است.

پاسخ : همان رفتارى كه دوست داريد بزرگ‏ترها با شما داشته باشند با كوچك‏ترها انجام دهيد. انسان بايد با رفتار و گفتار خويش شخصيت را در كوچك‏ترها پرورش دهد، با آنان طورى رفتار كند كه استقلال خود را باور كند حتى در بازى آن‏ها شركت كنند. احترام به كوچك‏ترها و خوددارى از توهين و تحقير يكى از بهترين و طبيعى‏ترين راه احياى شخصيت آن‏ها است. كوچك‏ترها بايد باور كنند كه بزرگ‏ترها خيرخواه آنان هستند و خوبى آنان را مى‏خواهند، از اين راه مى‏شود آنان را جذب كرده و درس‏هاى زندگى را به ايشان بياموزيد و از اين راه مى‏توانيد عيب‏ها و نقص‏هاى آنان را گوشزد كرده و به آنان تفهيم كنيد كه بازى بايد حد و اندازه داشته باشد و در كنار بازى و تفريح بايد درس بخوانند و آينده خود را تأمين كنند.لازم است بزرگ‏ترها در خانه متوجه تمام اقوال و اعمال خود باشند؛ زيرا ممكن است يك حركت نادرست و نسنجيده اثر بدى در روحيه كوچك‏تر بگذارد و تا آخر در وجود او باقى بماند. والسلام.

پاسخ : هر مكلف در مسائل فروع دين (نماز و روزه و زكات و خمس...) يا بايد خودش صاحب نظر و مجتهد باشد يا تقليد كند.از كسى مى‏توان تقليد كرد كه مرد، عاقل، بالغ، شيعه 12 امامى، حلال زاده، عادل و اعلم از ديگران باشد.براى تشخيص شرايط مذكور چند راه وجود دارد:1- خود انسان علم پيدا كند؛2- شهادت دو نفر عادل؛3- بين علما شيوع داشته باشد كه فلان مرجع داراى تمام اين شرايط است.در صورتى كه از اين راه‏ها نتوان تشخيص داد از شخصى كه گمان مى‏بريد كه اعلم است و شرايط را دارد بايد تقليد كنيم.

پاسخ : از همه آن چه اطراف ما وجود دارد مى‏توانيم درس زندگى بياموزيم خداوند به ما عقل داده است تا خوبى‏ها و بدى‏ها را تشخيص دهيم؛ مهم آن است كه پس از تشخيص عمل كنيم.البته كتاب‏هاى آموزنده در سازندگى شخصيت جوانان و نشان دادن راه و رسم زندگى صحيح، نقش مؤثرى دارند و مى‏توانند دراين زمينه كارساز باشند. از جمله اين كتاب‏ها همان كتاب‏هاى درسى است كه مطالب آموزنده بسيار در آن‏ها نهفته است و ما براى نمونه چند كتاب غير درسى را معرفى مى‏كنيم:1- خودسازى از آيت اللَّه امينى؛2- اخلاق عملى از آيت اللَّه مهدوى كنى؛3- تعليم و تربيت از استاد مطهرى؛4- چهل حديث از امام خمينى؛5- جهاد با نفس از آيت اللَّه مظاهرى.

پاسخ : از نظر اسلام نه تنها برادر با برادر، بلكه همه مردم مسلمان بايد به هم احترام بگذارند و هرگز يك ديگر را تحقير و سرزنش نكنند و اگر مى‏خواهند از روى دلسوزى نصيحتى بكنند با زبان نرم باشد و آن هم غى رمستقيم موعظه كنند. بزرگ‏ترها بايد به كوچك‏ترها با مهربانى برخورد كنند و اشتباهاتشان را گوشزد كنند و به راه خير و خوبى رهنمون شوند. پيغمبر اكرم(ص) فرموده است: "من به تمام شما مسلمانان توصيه مى‏كنم كه نسبت به جوانان با نيكى و نيكوكارى رفتار كنيد و شخصيت آنان را گرامى و محترم بداريد".(1)كوچك‏ترها موظف هستند حرمت بزرگترها را نگهدارند، اگر برادران شما نسبت به شما بى احترامى مى‏كنند شما حتى الامكان احترام آنان را نگه داريد، بى ادبى آن‏ها باعث نشود كه عكس العمل نشان دهيد سعى كنيد اعمال و رفتار شما به گونه‏اى باشد كه جايى براى تحقير و سرزنش براى آنان باقى نماند و بدانيد كه گاهى همين سرزنش‏ها باعث پيشرفت شما مى‏شود.پى نوشت‏ها: 1. بزرگسال و جوان، ج 1، ص 65.

پاسخ : آدمى از احترام ديگران خشنود و دل شاد مى‏شود و آن را بزرگ‏ترين موفقيت درباره خودش تلقى مى‏كند و از اهانت و تحقير ديگران ناراحت و خشمگين مى‏شود و آن را بدترين رفتار نسبت به خود مى‏داند انسان به طور طبيعى دوست دار كسى است كه به او نيكى كرده و دشمن كسى است كه درباره‏اش بدى نموده است.رسول اكرم(ص) فرموده: "دل‏هاى مردم با اين تمايل فطرى آفريده شده است كه نيكى كنندگان به خود را دوست داشته باشند و بد كنندگان به خويش را دشمن دارند".(1)همه انسان‏ها از هر ملّت و نژاد كه هستند مانند ما مسلمان‏ها آرزو دارند در نظر ديگران با ارزش باشند و مورد تكريم واحترام قرار گيرند. اگر ما بتوانيم ديگران را مانند خود بدانيم و آن چه براى خود مى‏پسنديم براى ديگران هم بخواهيم و بر اساس اين تمايل فطرى شخصيت همه افراد را محترم شماريم به آسانى مى‏توانيم مهر و محبتشان را به خود جلب كنيم و با گرمى و حسن سازگارى با آن‏ها معاشرت كنيم.مردى حضور رسول اكرم(ص) شرفياب شد، گفت: به من چيزى بياموزيد كه به وسيله آن داخل بهشت شوم، حضرت فرمود: آن چه را كه دوست دارى مردم نسبت به تو رفتار كنند تو نيز درباره مردم همان طور عمل كن و آن چه را كه ميل ندارى درباره تو عمل كنند، تو هم نسبت به مردم آن طور رفتار مكن.(2)احترام به شخصيت مردم باعث جلب مهر و محبت و رمز پيروزى و شادكامى است و اهانت و تحقير مردم وسيله ايجاد خشم و دشمنى و مايه محروميت و ناكامى است.(3)پى نوشت‏ها: 1. تحف العقول، ص 37.2. وسائل الشيعه، كتاب جهاد، ص 39.3. اقتباس از بزرگسال و جوان، ص 35 - 38.

پاسخ : خوشبختى فرنزدان در اين است كه به نصايح پدر و مادر گوش دهند و پدران و مادران وظيفه دارند كه با اندرز و نصيحت فرزندان خود را راهنمايى كنند و حتى الامكان با زبان گرم و نرم با آنان سخن بگويند. اولياى گرامى اسلام نيز در انجام وظيفه تربيت فرزندان جوان خود همواره ار زوش دوستانه استفاده كرده‏اند، اما در عين حال، اگر مادرى خسته دل و آزرده خاطر بود و با پرخاش، سخن بر زبان آورد، فرزند بايد بداند كه او مادر است و مادر همواره خوشبختى فرزند خود را مى‏خواهد و اين خشونت را به دل نگيرد و در مقابل رنج هايى كه مادر براى او كشيده تحمل كند و سعى كند كارى انجام دهد كه هرگز مادر عصبانى نشود.پى نوشت‏ها: 1. المؤمنون (23) آيه 96 - فصلت (41) آيه 34.2. بحارالانوار، ج 71، ص 399، ج 1، چاپ مؤسسةالوفاء بيروت.3. صحيفه سجاديه، دعاى 20.

پاسخ : برخورد با غيبت كننده راه‏هاى مختلفى دارد: يكى از روش‏ها، برخورد با نيكى است، در منابع اسلامى اعم از قرآن و احاديث به اين شيوه (بدى را با نيكى پاسخ دهيم) اشاره شده است.اين عمل بدن شك از عالى‏ترين تجليات روح انسانى است و نياز به پرورش اخلاقى و لطافت خاص روحى دارد و اثر معجزه آسايى در نرم كردن دل هايى كه مملوّ از عداوت است، دارد.و نيز بهترين درسى است كه مى‏توان به افراد متجاوز و مجرم داد به علاوه تنها مجازاتى است كه هيچ گونه واكنش نامطلوبى در افراد مجرم ايجاد نمى‏كند و آن‏ها را به تجاوز جديد دعوت نمى‏نمايد.در قرآن آمده است:"ادفع بالتى هى احسن؛ بدى را با نيكى دفع كن". تعبيرات جالب و لطيفى در اخبار پيغمبر اكرم(ص) و ائمه(ع) در مورد اين صفت برجسته نقل شده است.(1)رسول اكرم(ص) در يكى از سخنرانى هايشان فرمودند: "لا اخبركم بخير خلائق الدّنيا و الاخرة؟ العفو عمّن ظلمك و تصل من قطعك و الاحسان الى من أساء اليك و اعطاء من حرمك؛ مى‏خواهيد شما را از بهترين اخلاق دنيا و آخرت دنيا و آگاه سازم؟ عفو از كسى كه به تو ستم كرده و پيوند با كسانى كه با تو قطع رابطه كرده‏اند و نيكى به آن كسى كه بر تو بدى كرده و بخشش به آن كس كه ترا محروم كرده است.(2)امام باقر(ع) فرمود: "ثلاث لا يزيد اللَّه بهنّ المرء المسلم الاّ عزّا: الصفح عمّن ظلمه و اعطاء من حرمه و الصّلة لمن قطعه؛ سه چيز است كه براى مسلمان عزّت مى‏آورد: گذشت از كسى كه به او ظلم كرده و بخشش به كسى كه او را محروم ساخته و پيوند با كسى كه از او بريده است.امام سجاد(ع) در دعاى مكارم الاخلاق(3) مى‏فرمايد: "اللّهم صلّ على محمد و آله و سدّدنى لأن أعارض من غشّنى بالنصح و أجزى من هجرنى بالبرّ... و اخالف من اغتا بنى الى حسن الذّكر؛ خدايا به من توفيق بده كه هر كس از من دورى نمايد به نيكى پاداش دهم و هر كس مرا محروم نمايد با بذل و بخشش اجر و مزد دهم... و هر كس غيبت مرا مى‏كند من او را به خوبى ياد كنم.بنابراين با برخورد خوب و منطقى، شخص غيبت كننده را تحت تأثير قرار دهيد. و دفاع غير مستقيم از حيثيت شخص ضرورت دارد، اما در برخورد با كسى كه خبر مى‏دهد فلانى غيبت ترا كرد، هم بايد با روش خوب و اخلاق نيك و نصيحت به او بفهمانيد كه اين كار شما اشتباه است و باعث بدبينى نسبت به اشخاص مى‏شود.

پاسخ : اگر عشق به نماز داشته باشيد هيچ موقع نماز را ترك نمى‏كنيد، پس بايد كوشش كنيد عشق و علاقه به نماز را در خود ايجاد كنيد. براى ايجاد علاقه به نماز چند چيز را مراعات كنيد:1- نمازهايتان را با جماعت و در مسجد بخوانيد؛2- در نمازهاى جمعه شركت كنيد؛3- با الفاظ و معانى نماز كاملاً آشنا بشويد؛4- كتاب‏هاى اخلاقى و عرفانى، مانند: پرتوى از اسرار نماز، حضور قلب در نماز، ژرفاى نماز، صلوةالخاشعين، كتاب هايى كه در مورد نماز نگارش يافته را مطالعه كنيد؛5- دورى و پرهيز از دوستان ناباب و بى نماز؛6- دور ياز گناهان چه صغيره و چه كبيره؛ زيرا گناه باعث سلب توفيق و عدم تقرب به خدا مى‏شود.

پاسخ : مسئله اجتناب از هواپرستى و تعديل خواهش‏هاى نفسانى نه تنها يك وظيفه اسلامى است، بلكه لزوم محدود نمودن تمايلات درونى از جهات عقلى، علمى، تربيتى، اخلاقى، بهداشتى، اجتماعى و خلاصه از نظر ضرورت زندگى نيز يك اصل قطعى و غير قابل تخلف است.آدمى براى نيل به يك زندگى سالم و مرفّه ناچار است از خواهش‏هاى نارواى خويش چشم بپوشد و از اعمال غير انسانى اجتناب نمايد.بشر هرگز نمى‏تواند با لجام گسيختگى و آزادى بى قد و شرط خواهش‏هاى نفسانى، به حيات فردى و اجتماعى خود ادامه دهد و موجبات رستگارى خويش را فراهم آورد. يكى از تمايلاتى كه در نهاد نسل جوان وجود دارد، سجاياى اخلاقى و صفات انسانى است. جوان به فطرت طبيعى خود مايل است انسان واقعى باشد، به پاكى و شرافت زندگى كند واز سعادت حقيقى برخوردار گردد، بدون ترديد ارضاى اين خواهش و نيل به اين هدف نورانى وقتى ميسر است كه آدمى از گناه و ناپاكى اجتناب كند و خواهش‏هاى ضد انسانى را سركوب نمايد. على (ع) مى‏فرمايد: "كسى كه مكارم اخلاقى و سجاياى انسانى را دوست دارد بايد از گناه و نادرستى بپرهيزد؛ زيرا مكارم اخلاق با گناه كارى و عصيان، ناسازگار است.غريزه شهوت، انتقام جويى، حب مال و ثروت، تمناى قدرت و مقام و ساير تمايلاتى كه در نهاد بشر وجود دارند بايد تعديل شده و دور از افراط و تفريط اعمال گردند و براى از بين رفتن تضاد تمايلات، لازم است هر خواهش به قدرى ارضا شود كه باعث سركوبى ساير تمايلات نشود و منافى با سعادت و رستگارى آدمى نباشد.على(ع) فرموده است: چه بسا لذت پس و ناچيز يكه آدمى را از نيل به درجات عاليه انسانى باز داشته و سد راه سعادت شده است.(1)جوانان به طور طبيعى مايل به عزت نفس و شرافت هستند و از كوچكترين اهانت و تحقير برافروخته مى‏شوند. اين انگيزه طبيعى، محرك آنان به احراز شخصيت و كسب عزت اجتماعى و دورى از ذلت و زبونى مى‏شود.على(ع) فرموده است: "آن كس كه بر تمايلات خود غلبه كند وعنان شهوت را در اختيار بگيرد، قدر و شرف خود را حفظ كرده است.(2)ايام جوانى دوره تثبيت شخصيت و فرصت گران بها و پر ارزش است. او بايد در پيمودن اين راه خطرناك و پرپيچ و خم، از تعالم اسلام استفاده كند و از راهنمايى انسان‏هاى عالم و شايسته كمك بگيرد.تقويت روحيه دينى، مؤثرترين روش براى پيش‏گيرى از كجروى‏هاى برخاسته از ميل جنسى و ساير بزه كارى‏ها در سنين نوجوانى است.تجربه نشان داده داده است كه در اين سنين هيچ عاملى به اندازه ايمانِ دينى قادر به كنترل و مهار نفس نيست.(3)از ديگر مسائلى كه به جوان در اين زمينه كمك خواهد كرد موارد ذيل است:1- جلوگيرى از آن چه باعث تحريك مى‏شود؛ 2- پيشگيرى از برخوردهايى كه باعث هيجانات جنسى مى‏شود؛3- دورى جستن از محيطهاى فاسد و آلوده؛4- پرهيز از ديدن فيلم‏هاى تحريك‏آميز؛5- شركت در اجتماعات سالم؛6- سرگرمى‏هاى مثبت مانند: اشتغال به كارهاى هنرى، ورزش، كوه نوردى، پياده روى، سرگرمى‏هاى علمى، آموزش‏هاى فنى، تعمير لوازم الكترونيكى، سبزى كارى و باغبانى، پرورش حيوانات خانگى؛ 7- شركت در نماز جمعه و جماعات و مساجد؛ 8- مطالعه كتاب‏ها و مجلات مفيد؛9- مطالعه كتاب‏هاى درسى، جلوگيرى از پرخورى؛10- استفاده از غذاهاى محرك؛ 11- مراقبت در نحوه خوابيدن؛ 12- اجتناب از پوشيدن لباس‏هاى تنگ و زننده و محرك و.... نتيجه آن كه داشتن زندگى برتحرك، مثبت و هدف دار و پرهيز از تنهايى و بيكارى و بطالت براى سلامت روانى واخلاقى نوجوان بسيار لازم و ضرورى است و جلوى هواهاى نفسانى را مى‏گيرد.پى نوشت‏ها: 1. غررالحكم، ص 550.2- مستدرك الوسائل، ج 2، ص 287.3- با اقتباس از جوان فلسفى، ج 1، س 301.