تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : ائمة اطهار(ع) مانند بقيةمردم انسان هاى صاحب اختيار و اراده بوده اند. آنان مانند بقية مردم مي‌‌‌ توانستند دنبال گناه و فساد بروند و مي‌‌‌ توانستند اهل صلاح و تقوا باشند. از اين جهت هيچ گونه ظلمى به مردم از جانب خدانشده است تا بگوييم خدا عادل نيست يا بگوييم آيا با عدل خدا سازگار است؟البته آن چه كه در فضائل و مناقب ائمه(ع) آمده ، مانند نمونه هايى كه در سؤال مطرح كرده ايد، وسايل و زمينه هاي لازم براى امامت و پيشوايى آنان بوده است. آنان اگر بخواهند، پيشواى مردم باشند، بايد داراى فضائل و كمالاتى باشند تا محبّت آنان در دل مردم قرار بگيرد و بتوانند الگو و مقتداى مردم باشند، اما اين فضائل هيچگونه منافاتى با تساوى آنان با مردم در انجام يا ترك اعمال ندارد. همان طورى كه من و شما بايد تلاش كنيم تا نزد خدا مقرّب شويم، ائمه نيز بايد با هواها و خواهش هاى نفسانى خود مبارزه كنند و دستورهاى خدا را انجام بدهند، بلكه شايد بتوان گفت وظايف آنان به جهت وظيفة سنگيني كه دارند، سنگين تر از بقية مردم است.

پاسخ : اسلام برنامة دقيق و زمان بندى شده اى براى آزادى اسرا و بردگان دارد بى آن كه اين آزادى عكس العمل نامطلوبى در جامعه به وجود آورد. اسلام هرگز ابداع كنندة بردگى نبوده است، بلكه در حالى ظهور كرد كه بردگى سراسر جهان را گرفته بود. حتى بعد از اسلام در تمام جوامع بردگى وجود داشت، تا حدود يكصد سال قبل كه نهضت آزادى بردگان شروع شد، چرا كه به خاطر دگرگون شدن نظام زندگى بشر، مسئلة بردگان به شكل قديمى قابل قبول نبود. اگر اسلام طبق يك فرمان عمومى دستور مي‌‌‌ داد همة بردگان آزاد شوند، جه بسا بسيارى از آنان تلف مي‌‌‌ شدند، زيرا نه كسب وكار مستقلى داشتند و نه خانه و وسيله اى براى ادامة زندگي. از اين رو بايد تدريجاً آزاد مي‌‌‌ شدند و جذب جامعه مي‌‌‌ گرديدند. برنامة اسلام در مورد بردگى فقط در مورد اسيران جنگى كه از كفّار گرفته مي‌‌ شد بود. احكام خاص بردگان مربوط به اين اسيران جنگى است. افرادى از كافران و مشركان كه اسير مي‌‌ شدند، براى نگهدارى و كنترل آنان بايستى آنان را زندانى كنند. در نتيجه بودجه و هزينة هنگفتى بر دوش جامعة اسلامى تحميل مي‌‌ شد. اگر مي‌‌ خواستند همه را يكدفعه آزاد كنند ، غير عاقلانه بود، چون اينان كسانى بودند كه با مسلمانان جنگيده اند و حتّى تعدادى از مسلمانان را كشته‌اند. بنابراين راه عاقلانه اين بود كه حاكم اسلامي، اسيران را به افراد توانمند مسلمان بفروشد و از اين طريق بيت المال تأمين شود. از طرفى اين بردگان و اسيران كم كم در جامعة اسلامى هدايت شوند. اسيراى براي مولاى خود كار اقتصادى انجام مي‌ دادند و هيچ بارى بر دوش جامعه و حكومت اسلامي اضافه نمى شد. بنابراين دربارة اسيران جنگى و كنترل و هدايت آنان به اسلام، اين طرح خوبى است. البته اين طرح الزامى نيست و حاكم اسلامى اگر صلاح بداند مي‌ تواند آنان را آزاد نمايد با آنان را به عنوان برده به مسلمانان بفروشد. در صورت دوم در برنامه هاى اسلامى تشويق بر آزاد كردن بنده ها فراوان است، مثلاً كفّارة عمدى روزة ماه مبارك رمضان و كفارة قتل عمدى ، آزاد كردن بندگان است كه از برنامه هاى اسلامي است. از طرفى در اسلام دربارة رفق و مدارا با بردگان تأكيد فراوان شده تا آن جا كه آن ها را در زندگى صاحبان خود شريك و سهيم كرده اند. علي(ع) به غلام خود قنبر فرمود : "من از خدا شرم دارم لباسى بهتر از تو بپوشم، زيرا رسول خدا فرمود:از آن چه خودتان مي‌ پوشيد، بر آنان بپوشانيد و از آنچه مي‌ خوريد، به آنان بخورانيد".[1]پس مي‌ توان گفت اسلام اصالتاً با برده دارى موافق نيست، ولى اگر چاره اى نباشد، طرح خوبى براى نگهدارى و هدايت اسيران است. البته اختيار گرفتن برده يا آزاد كردن يا نگهدارى آنان در زندان يا مبادلة اسيران، به دست حاكم اسلامى است و او هر جور كه به صلاح و مصلحت مسلمانان باشد، بايد عمل كند.[2]1[1] بحارالأنوار ، ج 74، ص 144، منقول از تفسير نمونه، ج 31 ، ص 421.1[2] با استفاده از تفسير نمونه، ج 21، ص 421.

پاسخ : چند سالى كه مريض بوده و نتوانسته است روزه هايش را بگيرد، ديگر قضا ندارد. فقط به تعداد هر روز 750 گرم نام به فقير بدهد. فعلاً اگر بيماريش بر طرف شده ، بايد روزه بگيرد، ولى اگر احتمال مي‌‌‌‌‌ دهد كه بيمارى برگردد و يا دكتر مي‌‌‌‌‌ گويد نگيرد، واجب نيست.

پاسخ : با توجه به اين كه مرجع تقليد را عوض كرده ايد، بايد گفت اگر تشخيص داده ايد كه مرجع ديگرى اعلم است اشكالى ندارد، ولى به طور كلى عدول از يك مرجع تقليد به مرجع ديگر خلاف احتياط است.1[1] 1[1] توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 23.

پاسخ : برادر عزيز! از نظر فقهاى عظام هر طريقى كه براى درمان انسان از امراض صعب العلاج مفيد باشد، اشكالى ندارد، خواه از طريق انرژى درمانى باشد يا از طريق ديگر؛ مشروط بر اين كه استفاده از اين نوع درمان ضرر مهم ديگرى براى بيمار ايجاد نكند و خلاف شرعى و گناهى صورت نگيرد و انسان را از حال عادى خارج نسازد. انرژي درمانى يا طب سوزنى مانعى ندارد. در اين مسئله همة مراجع تقليد اتفاق نظر دارند.

پاسخ : در مضاربه مي‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ توان سود و استفاده را به صورت درصدى يا به صورت معيّن مثلاً ده هزار تومان معيّن نمود كه عامل مؤظف باشد سود را به صاحب پول (مضارب) بپرداز. سود به هر دو صورت براى مضارب (صاحب پول) حلال است، چون هر سودي حرام نيست. انواع معاملات مانند خريدو فروش ، اجاره، شركت، جعاله و ... براى طرفين سود آور است. بنابراين هر سودى حرام نيست. مضاربه يكى از معاملات شرعى است. بنابراين استفاده هايى كه بر اساس قرارداد داده مي‌‌‌‌‌‌‌ شود، اشكالى ندارد. در مضاربه لازم نيست سهم دو طرف حتماً به صورت درصدى مانند ثلث و نصف و مانند آن باشد، بلكه مي‌‌‌‌‌ توان سهم يكى از دو طرف را در مقدار معيّنى قرار داد، مثلاً شرط كنند ماهانه ده هزار تومان از منافع، سهم او شود، به شرط اين كه مضاربة مزبور سودى بيش از اين مقدار داشته باشد.2[4]در مضاربه مي‌ توانند شرط كنند كه خسارت بر مالك پول نباشد، بلكه عامل از جيب خودش خسارت را بپردازد.[5]2[4] توضيح المسائل مراجع، ج 2، ص 266.3[5] همان، ص 269.

پاسخ : برادر گرامي! منشأ اختلافِ ابتداى هر ماه قمري، روايتى است كه ابتداى هر ماه قمرى را به ديدن هلال توسط مردم هر منطقه موكول كرده است.امام صادق(ع) فرمود: " فإذا رأيت الهلال فصم و إذرأيته فأفطر؛[1] هنگامى كه هلال ماه رمضان را ديدي، روزه بگير و هنگامى كه هلال [شوال] را ديدى ، افطار كن". بنابراين رؤيت ماه براى مكلّف ، علامت اول ماه است. عالمان اهل سنت نيز بنا به روايت پيامبر :" صوموا الرؤيته وافطروالرؤيته"1[2] دين ماه را ملاك اول ماه دانسته اند. در اينجا دو مطلب بايد مورد توجه قرار گيرد: 1ـ رؤيت هلال، 2ـ ديدن هر كس در افق شهر خودش.هر كس در هر افقى كه قرار دارد، ديدن او ملاك براى اول ماه است. همان طور كه در نماز، هر كس افق خودش را مراعات مي‌ كند، مثلاً كسى كه در تهران زندگى مي‌ كند، با كسى كه در مشهد زندگى مي‌ كند، حدود نيم ساعت تفاوت افق دارند. نيز كسى كه در تهران مي‌ خواهد روزه اش را افطار كند، نمى تواند به اذان مشهد بسنده كند. از اين رو اختلاف مناطق كرة زمين در رؤيت هلال ماه رمضان و شوّال باعث اختلاف در اول ماه مي‌ شود و مناطق غربى چون ديرتر از مناطق شرقى ، غروب متحقق مي‌ شود، بهتر مي‌ توانند در شب اول ماه، ماه را رؤيت كنند، مثلاً مكّه كه حدود يك ساعت ديرتر از تهران آفتاب غروب مي‌ كند، احتمال ديدن ماه بيشتر از تهران است. اگر بتوان از روايت استفاده كرد كه اگر هلال ماه در هر كجاى كرة زمين رؤيت شد، براى تمامى مردم كرة زمين، اول ماه ثابت استك مشكل تفاوت و اختلاف در اين مسئله حل خواهد شد. آيا با دستگاه هاى پيشرفته مانند دوربين و غيره مي‌ توان اول ماه را تشخيص داد؟ آيا حجيت دارد ؟ فقها از روايت استفاده كرده اند كه ملاك در رؤيت، ديدن با چشم معمولى بدون استفاده از تلسكوپ و دوربين است. البته فرموده اند: اگر كسي يقين پيدا كرد اول ماه است، حتى با دستگاه هاى پيشرفته براى او حجت است.[3]1[1] وسائل الشيعه، باب 3 از ابواب احكام ماه رمضان، حديث 7.1[2] الفقه على المذاهب الاربعه، ج1، ص 548.2[3] آيت الله فاضل لنكراني، جامع المسائل ، ج 1، ص 160؛ توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 892.

پاسخ : اگر گرفتن حق متوقف دادن اين وجه باشد، به خودى خود اشكالي ندارد،[1] ولي رعايت قوانين و مقررات نظام بر همگان لازم است.رشوه اى كه حرام است، درباب قضاوت است كه يكى از طرفين دعوا پول يا جنسى را به قاضي بدهد كه به نفع او حكم كند. در بقية موارد به خودى خود اشكالى ندارد، ليكن مخالفت با مقررات نظام جايز نيست.1[2]1[1] آيت الله فاضل، جامع المسائل، ج 1، ص 251.1[2] آيت الله تبريزي، استفتائات جديد، ص 208.

پاسخ : اگر كاغذى كه اسم خدا يا پيغمبر يا امام بر آن نوشته شده، در جايى افتاده باشد كه مورد هتك و بى احترامى باشد يا نجس شده باشد، واجب است آن را در جايى كه مناسب باشد، قرار داد. اگر نجس شده باشد، بايد آن را شست. مي‌‌‌‌ توان آن را در نهر آب انداخت يا زير خاك دفن كرد.[2]1[2] توضيح المسائل مراجع، ج 1، مسئلة 140.

پاسخ : انسان بايد در نماز حروف را از مخارج آن ادا كند و نماز را به لهجة عربي بخواند. اگر برايش امكان ندارد، به هر طورى كه مي‌‌ تواند بخواند، صحيح است.[1]بنابراين سعى كنيد حروف را از مخارج آن ادا كنيد. چون دندان نداريد و برايتان امكان ندارد، دندان مصنوعى بگذاريد. همين كه سعى كنيد حروف را از مخارج آن ادا كنيد، صحيح است و نمازتان درست است.1[1] توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 534، مسئلة 997.