تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : ‌ روح كه از بدن فارغ و جدا شد، در عالم وسيعى قرار مي‌گيرد كه تسلط عالم ماده دارد، از اين جهت روح‌ميّت اگر گرفتار نباشد، به راحتى مي‌تواند به ديدار خويشان و آشنايان بيآيد. از امام موسى بن جعفر سؤال مي‌شود:‌آيا مؤمن خانواده‌اش را زيارت مي‌كند؟‌مي‌فرمايد: بله، پرسيده مي‌شود: چه مدت؟ مي‌فرمايد: "‌به قدر فضائل و درجه ايمان‌شان. برخى از آن‌ها هر‌روز و بعضى دو روز يك بار و برخى هر سه روز يك بار".‌سؤال مي‌شود: در چه ساعاتى به ملاقات مي‌آيد؟ فرمود: "‌هنگام ظهر به صورت پرنده‌اى كوچك يا بزرگ به‌ديدار مي‌آيد".‌اموات از برخى حوادث كه پس از مرگشان وقوع مي‌يابد مطلعند كه بستگى به درجه به مقام‌شان نزد خدا دارد.‌چه بسا بعضى از آنان از تمام حوادث عالم حتى تا قيامت و بعد از آن اطلاع مي‌يابند. يكى از فقها مطلبى را در‌كتاب شرايع مرحوم محقق حلى ديد و هر چه دقت كرد، به دليل و مدرك آن دست نيافت. از شدت ناراحتى گفت:‌صاحب شرايع بدون استدلال فتوا دادهاين چه فتوايى است؟‌شب در عالم خواب ديد جلسه‌اى از علما و طلاب برقرار است و شيخى بر سر منبر نشسته است و با بيانات‌روشن همان مطلب را بحث مي‌كند و براى آن استدلال مي‌كند. آن گاه به وي نگاه كرد و با اعتراض گفت: اين فتوا‌سندش در فلان كتاباست و چيزى را كه خودت نمي‌فهمي، نگو كه ديگران بدون دليل گفته‌اند. ‌پدري كه مي‌ميرد، بچه‌هايش را زير نظر دارد و اگر كار ناشايستى انجام دهند، شب به خواب‌شان مي‌آيد و تذكر‌مي‌دهد يا اگر كار خوبى انجام دهند، تشويق‌شان مي‌كند. گاهى اوقات چيزى براى آنها به ارث گذاشته و آنان‌نمي‌توانند بيابند، كه به خواب‌شان مي‌آيد و نشان آن را مي‌دهد يا پولى به كسى بدهكار است يا از كسى چيزي‌طلبكار است، به آنان اطلاع مي‌دهد. همه اين‌ها بستگى به درجه تقوا و ايمان شخص ميّت دارد.([6])[6]. علي‌محمد اسدي، حيات برزخي، ص 90، با تلخيص.

پاسخ : ‌ ارواح مؤمنان كه از دار دنيا مي‌روند، در عالم برزخ به صورت‌هاى برزخى نمودار و مصوّ‌ر مي‌گردند و‌ارواح كافران به صورت شياطين و صورت‌هاى حيوانى مشاهده مي‌شوند، ولى مؤمنان پس از مرگ به صورت‌انسانند. ابوبصير از امام صادق(ع) روايت كرده كه ارواج مؤمنان در بهشت برزخى در كنار درختى در صورت اجسام‌بشرى قرار دارند و بدين صورت‌ها يكديگر را مي‌شناسند و با يكديگر گفت‌گو مي‌كنند. هنگامى كه شخصى تازه‌بر آنان وارد مي‌شود مي‌گويند: فعلاً او را رها كنيد، چون از مقام هول و ترس عظيمى رهايي يافته است. سپس از او‌مي‌پرسند: فلان كس چه كرد و فلانى چ نكرد؟ اگر در پاسخ بگويند: او زنده بود، ارواح اميد خير و رحمت و‌سعادت درباره او دارند. اگر بگويند هلاك شده است ارواح مي‌گويند: به پستى و خوارى گراييد و بدبخت و‌بيچاره شد، چون اگر از اهل بهشت بود، مسلماً با آن‌ها بود و چون در ميان آن‌ها نيآمده، معلوم مي‌وشد به جهنم‌رفته است.([1])‌نيز از امام صادق(ع) نقل شده است: "‌مؤمنان در حجره‌هاى بهشتى در عالم برزخ گردهم حضور دارند و از‌غذاهاى بهشتى مي‌خورند از آشاميدني‌هاى بهشتى مي‌نوشند و مي‌گويند: خدايا! هر چه زودتر قيامت را بر پا كند‌و به وعده‌هايى كه به ما داده‌اي، وفا كن و آخرين فرد ما را به اولين فرد ما محلق گردان([2])".‌در روايت ديگر آمده: "‌ارواح كافران در اتاق‌هايى از آتش سكنى دارند و از خوراكي‌ها و آشاميدن‌هاى جهنمي‌مي‌خورند([3])".‌در روايات فراوانى وارد شده كه ارواح مؤمنان در وادى السلام جمع مي‌شوند و ظهور آن وادى در دنيا‌سرزمينى است در نجف اشرف كه وادى ولايت است.‌امام صادق(ع) فرمود: "‌هر مؤمنى چه در شرق و چه در غرب از دنيا بردند، روحشان در وادي السلام با ارواج‌مؤمنان ديگر قرار مي‌گيرد([4]) و در وادى برهوت روح هر كافرى جمع مي‌شود([5])".[1]. محمدحسين حسين‌طهراني، معادشناسي، ج 3، ص 215 به بعد، با تلخيص. [2]. همان، ص 218. [3]. همان، ص 219. [4]. همان، ص 232 - 236. [5]. همان، ص 232 - 236.

پاسخ : سينه زدن و عزادارى براى حضرت اباعبدالله الحسين(ع) و اصحاب با وفايش، از افضل قربات است و ثواب دارد، گرچه بر اثر شدّت عزادارى پوست بدن سرخ شود.سيدالساجدين امام زين العابدين (ع) فرمود: " أيّما مومنٌ زرفت عيناه لقتل الحسين(ع) حتّى تسيل على خدّه بوّأه الله غرفاً فى الجنّهْْ و أيّما مؤمنٌ و معت عيناه حتى تسيل على خدّه فيما مسنّا من الأذى من عدونا فى الدنيا بوّأه الله منزل صدق و أيّما مؤمن مسرّ أذى فينا صرف الله عن وجهه الأذى و آمنه يوم القيامهْْ من سخط النّار؛1[1] هر مؤمني كه به خاطر كشته شدن حسين(ع) ديدگانش پر از اشك گردد، آن چنان كه به صورتش روان شود، خداوند غرفه هايى رااز بهشت براى او اختصاص مى دهد كه صدها سال در آن ها جايگزين مي‌شود و هر مؤمنى كه به خاطر آزاري كه به ما از دشمنان ما در رنيا رسيد، چشمهايش اشك آلود گردد، به مقدارى كه بر گونه اش سرازير شود، خداى تعالى او را در بهشت جاى دهد، و هر مؤمنى كه در راه ما آزاري بيند، خداوند گرفتارى او را بر طرف مى كند و در روز رستاخيز از خشم آتشدوزخ ايمنش مى فرمايد".سيد بن طاوس گويد: " به جهت مصائب حسين (ع) به چشم هايمان گفتيم: از گريستن به طور مدام خوددارى نكنيد و به دل ها گفتيم: همچون زنان فرزند مرده در ناله بكوشيد كه امانت هاى پيغمبر در روز عاشورا پايمال شد و سفارش هاى آن حضرت ناديده گرفته شد و مصيبتى به وجد آورد كه بزرگان را سرافكنده كرد و حادثة دلخراشى كه گريبانگير جبرئيل نيز شد و واقعة جان سوزى كه در پيشگاه خداى عزّو جلّ بسيار بزرگبود ... اى كاش فاطمه (س) و پدرش مى ديدند كه دختران و فرزندانشان را پا برهنه يا زخمى كرده اند و يا به زنجير اسيرى بسته اند و يا سر بريده اند و دختران خاندان نبوّت گريبان چاك و مصيبت زده و موپريشان از پشت پرده ها بيرون آمده و به صورت خود سيلى مى زدند و صدا به نوحه و زارى بلند نموده اند".[2]آدرس دفتر حضرت آيت الله بهجت: قم، گذر خان ّ دفتر آيت الله بهجت.1[1] سيد بن طاووس ، لهوف، ص 10.2[2] همان، ص 5.

پاسخ : ‌ پيروزى مردان بزرگ و موفق جهان در كارها و راز خوش‌بختى آنان مرهون علل و عوامل است كه به‌برخى از آن‌ها اشاره مي‌كنيم:1- انتخاب كارى كه مطابق با ذوق و سليقه و توانايى روحى و فكرى انسان باشد رسول خدا(ص) فرمود: همه‌شما كار و كوشش كنيد، ولى متوجه باشيد كه هر كس براى كارى كه آفريده شده لايق‌تر است و آن را به سهولت و‌آسانى انجام مي‌دهد.([16])2- ايمان به هدف. هر گاه انسان مطمئن باشد كه سعادت و كاميابى او در گرو فلان كار است خواه ناخواه آن را‌انجام مي‌دهد، قرآن مي‌فرمايد: اگر از شما بيست نفر سرباز با استقامت باشد به دويست نفر غلبه خواهند كرد و‌صد نفر شما بر هزار نفر كافر غلبه مي‌كند.([17])‌نشان مرد مؤمن با تو گويماگر مرگش رسد خندان بميرد3- اراده آهنين و تصميم قاطع. كار هنگامى به ثمر مي‌رسد كه انسان با اراده قوى و خلل‌ناپذير و عزمى راسخ‌وارد آن شود، هر عمل مثبتى هنگامى به نتيجه مي‌رسد كه با ترديد و دودلى آغاز نشود، افراد سست اراده هر گز به‌جاى نمي‌رسند و با اندك مانعى از راه در مي‌مانند. قرآن خطاب به پيامبر(ص) مي‌فرمايد: هنگامى كه تصميم‌گرفتى (‌قاطع باش) و بر خدا توكل كن زيرا خداوند متوكلان را دوست دارد"([18]) 4- كوشش و فعاليت. صفحات گيتى و نظام جهان آفرينش گواه روشنى است كه كاميابى هر موجودى در گرو‌كار و كوشش او است. زندگى مردان موفق شهادت مي‌دهد كه همگى مرد كار و زحمت بوده‌اند. قرآن مي‌فرمايد:‌سعادت بدبختى هر كس در گروه علمى مي‌باشد.([19]) 5- نظم و انضباط. نظم نه تنها از رازهاى پيروزى بزرگ مردان تاريخ مي‌باشد، بلكه كاخ بلند آفرينش روى آن‌استوار شده است. در تمام مظاهر هستى از بزرگترين موجودات تا كوچك‌ترين آن‌ها، يعنى اتم، نظم و دقت به كار‌رفته است. نظم در كارها حتى امور عبادي مثل نماز و روزه و حج و... رعايت شده است كه اگر قبل از وقت‌وجوب انجام گيرد به حساب نمي‌آيد. نظم براى پيشرفت امور از چنان اهميتى برخوردار است كه در وصيت امير‌مؤمنان علي(ع) در مرتبه بعد از تقوا قرار گرفته است. حضرت به حسين(ع) فرمود: شما و همه فرزندان و اهل‌بيتم و هر كه را كه نامه‌ام به او برسد سفارش مي‌كنم بهداشتن تقوا و نظم در كارها.([20]) مواردى هم هست كه‌مي‌توانيد با مطالعه كتاب رمز پيروزى مردان بزرگ به دست آوريد اميدواريم در همه كارهاضمناً از‌ارسال كتب خواسته شده معذوريم. [16]. محمدتقى فلسفي، جوان، ج 2، ص 364. [17]. انفال (8) آيه 65. [18]. آل عمران (3) آيه 159. [19]. نجم (53) آيه 39. [20]. نهج‌البلاغه (‌فيض الاسلام)، ص 968، نامه 47.

پاسخ : ‌ فرزندان بشر در تمام ادوار زندگى از ايام كودكي، و جوانى تا روز كهولت و پيري همواره نيازمند‌رفاقت و دوستى هستند، رفقا و دوستان نه تنها با هم مي‌گيرند و با همنشينى موجبات شادى و نشاط يكديگر را‌فراهم مي‌سازند، بلكه هر دوستى به اندازه درجه رفاقت و دوستي، درامور مادى و معنوي رفيق خود نفوذ مي‌كند‌و هر يك دانسته يا ندانسته وى عقايد و اخلاق و رفتار و گفتار ديگرى اثر مي‌گذارد. دوست شايسته و با فضيلت‌يكى از سرمايه‌هاى بزرگ زندگى و از عوامل خوش‌بختى و سعادت بشر است. اولياى گرامى اسلام پيروان خود‌را در انتخاب رفيق عاقل و با ايمان تشويق كرد و فوايد چنين دوستى را خاطر نشان ساخته‌اند. امام علي(ع)‌فرمود: "‌پيوند دوستى را با برادران دينى خود محكم سازيد كه آنان ذخاير دنيا و آخرت هستند".([11]) حضرت در‌حديث ديگرى فرمود: كسى كه دوست پاك ضمير خود را كه براى خداپيوند دوستى داشته است از دست‌بدهد مثل اين است كه شريف‌ترين اعضاى بدن خود را از كف داده است".([12]) البته پيشوايان دينى ضمن دعوت به‌داشتن دوستان نيك و باوفا، خطر رفاقت‌هاى مضر و گمراه كننده را خاطر نشان فرموده و پيروان خويش را از‌مجالست و همنشينى افراد فاسد و تبهكار بر حذر داشته‌اند. ‌اميرمؤمنان علي(ع) درنامه خود به حارث همدانى فرمود: "‌از رفاقت با كسانى كه افكارشان خطا و اعمالشان‌ناپسند است بر حذر باش؛ زيرا آدمى به روش رفيقش عادت مي‌كند"([13]) امام صادق(ع) مي‌فرمايد: "‌كسى كه با‌رفيق بد همنشين شود سالم نمي‌ماند و سرانجام به ناپاكى آلوده مي‌شود"([14]) ‌بنابراين، داشتن دوست شايسته و با فضيلت يكى از سرمايه‌هاى بزرگ زندگى و از عوامل خوش‌بختى و‌سعادت مي‌باشد. حضرت رضا(ع) فرمود: "‌هر كس دوستى براى خداانتخاب كند خانه‌اى در بهضت برگزيد".([15])‌البته بايد از دوستان ناباب پرهيز نماييم و در مواردى كه قطع ارتباط با دوستى را صلاح دانستيم با اراده قاطع و‌گفتاري روشن علت امر را برايش بيان نماييم تا شايد تأثيرى در رفتار و اعمالش داشته باشد. انتخاب دوستان‌كمتر يا بيشتر بستگى به خود انسان دارد كه مي‌تواند رفتار و گفتار و برخوردهايش را به گونه‌اى عملى كند‌دوستان بيشترى داشته باشد يا از دوستان كمتري برخوردار باشد.[11]. محمدتقى فلسفي، جوان، ج 2، ص 310. [12]. غررالحكم، ج 5، ص 472. [13]. نهج البلاغه (‌فيض الاسلام) ص 1060، نامه 69. [14]. محمدتقى فلسفي، جوان، ج 1، ص 313. [15]. محمد محمدى ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ‌، ماده، شماره 177.

پاسخ : ‌ گوشه‌نشينى و رهبانيت از بدعت‌هاى زشت مسيحيان تحريف‌گر مي‌باشد و دين مقدس اسلام كه عهده‌دارد تكامل و سعادت انسان است به شدت آن را محكوم كرده است و رسول گرامي اسلام در حديث معروف‌خود فرمود: "‌لا رهبانيهْْ فى الاسلام، ‌در اسلام رهبانيت وجود ندارد([6])". صراط مستقيم راهى است كه اولياي‌گرامي اسلام به ما نشان داده‌اند اگر از آن راه رفتيم خوشبخت مي‌شويم والا در دام شيطان و وسوسه‌هاى او گرفتار‌خواهيم شد. امام باقر(ع) فرمود: از ما نيست كسى كه دنيا را به خاطر آخرت و يا آخرت را براى دنيا ترك كند.([7])‌ابن ابى يعقور خدمت حضرت صادق(ع) عرض كرد: ما دنيار را دوست داريم حضرت فرمود: مثلاً چه مي‌كنيد؟‌عرش كرد: ازدواج مي‌كنيم، مكه مي‌رويم، به خانواده انفاق مي‌كنيم، با برادران ايمانى ديدار مي‌كنيم، و نصدق‌مي‌دهيم، حضرت فرمود: اين‌ها دنيا نيستند، بلكه آخرت هستند."([8]) ما بايد ببينيم امامان ما كه چراغ راه هدايت و‌كشتى نجات بشريتند رفتار و كردار و گفتارشان چگونه بوده است. روشن است هيچ يك از امامان ما حتى در‌دوران خفقان و ظلم و ستم گوشه‌نشينى اختيار نكرده‌اند و چنين توصيه‌اى هم نفرموده‌اند. بلكه بر عكس تأكيد‌فراوان در خصوص رفتن به مسجد و صله رحم و احسان به برادارن دينى و رفت و آمد با آنان نموده‌اند. ‌عثمان بن مظعون فرزندش از دنيا رفته بود، بسيار غمگين شد تا آن‌جا كه خانه‌اش را مسجد قرار داد و مشغول‌عبادت شد و هر كارجز عبادت را شرك كرد اين خبر به رسول خدا(ص) رسيد او را احضار كرد فرمود: يا عثمان!‌خداى متعال رهبانيت را براى امت من مقرر نداشته است. رهبانيت امت من جهاد در راه خدا است اى عثمان‌كسى نماز صبح را با جماعت بخواند و تا طلوع خورشيد مشغول ذكر باشد در (‌بهشت) فردوس داراى هفتاد‌درجه مي‌شود كه بين هر درجه هفتاد سال راه است و هر كس ظهر را با جماعت بخواند پنجاه درجه در بهشت‌عدن دارا مي‌شود و...."([9]) ‌حضرت در حديث ديگر فرمود: با فضيلت‌ترين اعمال پس از نماز شادكردن قلب مؤمن است."([10]) بنابراين،‌شرع انور و اولياى اطهر گوشه‌نشيني را به هيچ وجه توصيه نمي‌كند و راه تشرف به محضر دادگستر جهان‌گوشه‌نشينى نيست، بلكه طهارت ظاهر و باطن در عين حضور در اجتماع و خدمت به مردم مي‌باشد.[6]. تفسير نمونه، ج 23، ص 385. [7]. محمدنقى فلسفي، كودك، ج 1،ص 54. [8]. محمد محمدى ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ‌، ماده دنيا، شماره 5825. [9]. بحارالانوار، ج 67، ص 1114. [10]. همان، ج 44، ص 194.

پاسخ : ‌ يكى از آرزوهاى مهم هر يك از شيعيان امام عصر عجل ا‌لله تعالى فرجه الشريف تشرف به محضر‌ناموس دهر حضرت بقيهْْ ا‌لله الأعظم ارواح العالمين له الفدا مي‌باشد. البته شدت و ضعف شوق ديدار به معرفت‌مقام والاى آن وجود نازنين بستگى دارد، كه انسان هر چه بيشتر بداند كه هر خبرى كه برايش فراهم مي‌شود به‌بركت وجود پر فيض امامش مي‌باشد و هر شرى از وى دور مي‌گردد با عنايت حضرت مهدي(ع) است. مهم‌ترين‌وظيفه عاشق ديدار، آمادگى روحى و رفع موانع راه مي‌باشد. فردى كه امامش را ناظر بر اعمال خود مي‌داند‌واجباتش را انجام داده و محرمات را ترك مي‌نمايد و با تزكيه نفس آلودگي‌هاي روحى وسيئات اخلاقى كه از‌مهم‌ترين علل محروميت از فيض تشرف است را پاك مي‌كند و با پيدا كردن اخلاص در عمل و پاكى معنوى كه‌خلوص نيست اثر معجزه‌آسا در سير معنوي داردد آمادگى و شايستگى خود را عملاً اعلام مي‌دارد.‌صدقه دادن براى سلاميت امام زمان(ع) و دعا نمودن برايحضرتش از جمله وظايف شيعه در عصر غيبت‌است. مرحوم حاجى نورى مي‌نويسد: يك عمل را (‌مثل صدقه دادن دعا نمودن، نماز مستحبى يا روزه مستحبي‌انجام دادن و...) چهل روز مداوم مخلصانه به جا بياورد به نسبت ديدار حضرت اميد است كه مؤثر واقع شود.([4])‌مرحوم شيخ عباس قمى در مفاتيح‌الجنان از امام صادق(ع) نقل فرمود: كه هر كس دعاى عهد را چهل صباح‌بخواند از ياوران امام زمان(ع) مي‌باشدو اگر پيش از ظهور بميرد خداوند او را از قبر مي‌آورد كه در خدمت‌حضرت باشد.([5])‌نتيجه اين كه مؤمن بايد به وظيفه خود كه عبارت از انجام واجبات و ترك محرمات و زددون زنگار گناهان‌قلبى مانند كبر و حسد و پيدا كردن صفاى باطن و ابراز عشق و محبت واقعى به امام عصر عجل ا‌لله تعالى فرجه‌الشريفه عمل نمايد و شايستگى ديدار را كسب كند تا اگر مولايش صلاح دانست پذيرا باشد.[4]. نجم الناقب، باب 9 و 12. [5]. مفاتيح الجنان، ص 1061.

پاسخ : ‌ غذاى حرام و لقمه تهيه شده از راه‌هاى غير شرعي، پاكى قلب و صفاى دل را از انسان مي‌گيرد و سبب‌مي‌گدد كه مهم‌ترين عبادت انسان يعنى نماز مورد قبول حق واقع نشود و نيز يكى از آثار سوء تغذيه ناپاك و‌حرام، مستجاب نشدن دعا است. ‌اصولاً حرام خوارى موجب دورى از حق مي‌گرددد، امام حسين(ع) در روز عاشورا در برابر لشكر لجوج و‌قساوتمند كوفه هنگامى كه ديد آن‌ها حاضر به سكوت و گوش دادن به سخنانش نيستند فرمود: "‌آرى شما حاضر‌به شنيدن سخن حق نيستيد، زيرا شكم‌هاى شما از غذاهاي حرام پر شده است، در نتيجه خداوند بر دل‌هاى شما‌زده است"([1]). رسول خدا(ص) فرمود: "‌هر كس لقمه‌اي از غذاى حرام بخورد تا چهل شب نماز او قبول نمي‌شود‌و تا چهل روز دعاى او مستجاب نمي‌گردد. و هر گوشتى كه از حرام برويد آتش دوزخ براى آن سزاوارتر است و‌حيت يك لقمه هم باعث روييدن گوشت مي‌شود"([2]).‌براي سالك در صراط مستقيم و جاده عظيم انسانيت لازم است علاوه بر اجتناب از محرمات، از غذاهاي‌شبهه ناك نيز خوددارى نمايد، چرا كه به طور طبيعى غذاى حرام اثر سوئش را مي‌گذارد. ‌امام باقر7 فرمود: توقف، هنگام شبهه بهتر از افتادن درهلاكت است.([3]) بنابراين، رابطه نزديكى ميان تغذيه و‌روحيات وجود دارد و كسى كه خيرخواه خودش است از خوراكي‌هاى شبهه ناك نيز اجتناب مي‌كند، ولى اين‌بدان معنا نيست كه ما همه چيز را حتى غذاهاى مراسم عزادارى را شبهه ناك بدانيم، بلكه در مواردى كه احتمال‌عقلايى بدهيم كه فلان غذا شبهه ناك است بايد خودارى كرد، مثل اين كه شخص معاملاتى مشكوك انجام مي‌دهد‌و زياد در قيد و بند شرع نيست و بهاحتمال زياد درآمدش نامشروع است پس خوردن غذاى مراسم عزادارى و‌دعوت‌هاى دوستانه اشكال ندارد. مگر اين كه انسان متوجه شود و احتمال عقلايى بدهد كه در فلان مورد خاص‌غذا شبهه ناك است.[1]. ناصر مكارم شيرازي، اخلاق در قرآن، ج 1، ص 210. [2]. همان. [3]. محمد محمدى ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ‌، ماده شبهه، شماره 9108.

پاسخ : طبق سؤال تلفنى از دفتر آيةالله العظمى فاضل لنكرانى، اين چنين بيان داشتند كه اگر شخصى قبل از تحويل صدقه به محل مربوطه‏اش، از صدقه دادن منصرف شود، مى‏تواند نظر خود را برگرداندن و در آن تصرف نمايد و شرعاً هم بلااشكال مى‏باشد، ولى اگرآن را تحويل داد ديگر حق برگشت و تصرف در آن را ندارد.(1)پى‏نوشت‏ها:1 - استفتاء تلفنى از دفتر آيةالله فاضل لنكرانى، تاريخ 1380/11/15.

پاسخ : طبق بررسى تفاسير و كتب تاريخ و تاريخ قرآن كريم، احتمال قريب به يقين مى‏رود كه شب قدر در چهلم از عام الفيل بوده باشد؛ زيرا در كتاب اعيان الشيعه آمده است كه بعثت پيامبر گرامى اسلام در بيست و هفتم ماه رجب و در روز دوشنبه صورت گرفته است در حالى كه عمر مبارك آن حضرت چهل سال بوده است.(1)تولد مبارك آن حضرت نيز در مكه و در عام الفيل و بنابر مشهور در ماه ربيع الاول صورت گرفته است.(2)بنابراين، نتيجه گرفته مى‏شود كه بعثت آن بزرگوار نيز در چهلم عام الفيل بوده است كه قرآن مجيد بعد از بعثت بر آن حضرت نازل شده است، چرا كه قرآن مجيد مى‏فرمايد: "انا انزلناه فى ليلة القدر؛ و اين شب قدر بعد از بعثت پيامبر گرامى اسلام (ص) بوده است.پى‏نوشت‏ها:1 - سيد محسن امين، اعيان الشيعه، ج‏1، ص 322.2 - همان، ج‏1، ص 313.