اولین مردی که به پیامبر صلیاللهعلیهوآله ایمان آورد
به اجماع همه مورّخان اولین مردی که رسالت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله را پذیرفت علی علیهالسلام بود. در این زمینه اشعار بسیاری سروده شده است از جمله میتوان به شعر ابوالاسود ثلی اشاره کرد که میگوید: علی علیهالسلام مایه افتخار شماست و مانند شیر است. آیا او نخستین عبادت کننده پروردگار عالمیان (نبود) در آن هنگام که در مکه خداوند را کسی عبادت نمیکرد؟.
سعید بن قیس همدانی در جنگ صفین در اینباره چنین گفته است:
این علی بن ابیطالب علیهالسلام پسر عموی محمّد مصطفی صلیاللهعلیهوآله است او نخستین کسی است که دعوت پیامبر صلیاللهعلیهوآله را پذیرفت.
فضایل علی علیهالسلام از زبان ابیمعیط
بعد از پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله ولی امر و رهبر علیبن ابیطالب علیهالسلام است. او فردی است که در همه جا همراه و مصاحب پیامبر صلیاللهعلیهوآله بود. وصی رسول اکرم و همتای او علی است آری او نخستین کسی از مردان است که نماز خواند.
اشعار خواهر عمروبن عبدود درباره علی علیهالسلام
عمروبن عبدود خواهری به نام عُمرة که کنیهاش ام کلثوم است داشت. نقل میکنند وقتی به او خبر دادند که برادرت کشته شد، پرسید: چه کسی جرأت کرد که برادر دلاور مرا بکشد؟ گفتند: علی بن ابیطالب.
وقتی این را شنید گفت: پس برادرم به دست حریف کریم و شجاعی کشته شده است. چشمانم خشک شود اگر بر کشته شدن او گریه کنم؛ زیرا برادرم دلاوران زیادی را کشته بود و باید با شمشیر همتای کریمی کشته میشد. ای بنی عامر، هیچ افتخاری بالاتر از این تاکنون نشنیدهام. آن وقت ابیاتی به این مضمون سرود: اگر کشنده عمرو غیر از علی علیهالسلام بود باید تا روح در بدن داشتم گریه میکردم. لکن کشنده او دلاوری است که عیبی در او نیست. او را از قدیم بزرگ شهر میخواندند.
اشعار سوده همدانی
روزی سوده همدانی نزد معاویه رفت. به مناسبتی از علی بن ابیطالب علیهالسلام سخن به میان آمد. سوده این دو بیت را در وصف علی علیهالسلام خواند: خداوند پیکر پاکی که با مرگ او عدل هم دفن شد رحمت کند. خداوند خود قسم خورده است که همتایی برای این مرد نیاورد. او فردی بود که حقّ و ایمان رایک جا داشت.
اشعار امام حسن علیهالسلام در رثای علی علیهالسلام
نقل شده است پس از مراسم دفن علیبن ابیطالب علیهالسلام امام حسن مجتبی علیهالسلام با این دو بیت از پدر بزرگوارشان یاد کرد:
کجاست پدرم که باب علمِ پیغمبر صلیاللهعلیهوآله بود؟ کجاست آن کسی که در مواقع خشکسالی ابر رحمت بود؟ کجاست آن مردی که سینهاش در جنگها سپر اسلام بود؟ کجاست آن کسی که دعایش به درگاه خدوند مستجاب بود
مرثیه صعصعة بن صوحان در سوگ علی علیهالسلام
صعصعة بن صوحان، که از یاران وفادار علی علیهالسلام بودند، وقتی خبر شهادت علی علیهالسلام را شنیدند، این اشعار را سرودند:
آیا قبر به سئوال کنندگان خود پاسخ میدهد که به میهمان خود مفتخر است؟ آیا متوجه است بدنی را که در خود جای داده است معدن دانش است؟ اگر قبر میدانست که چه کسی را در خود جای داده است بر همه کسانی که بعد از این وارد خواهند شد فخر میفروخت. ای مرگ اگر عوض قبول میکردی جانم را به جای او فدا میکردم. روزگار مرا به فراق دوستم مبتلا کرد. تا ابد از روزگار شکایت میکنم و همواره او را سرزنش خواهم کرد.
اشعار ابوطیب طاهربن عبداللّه شافعی
وقتی خبر ضربت خوردن علی بنابیطالب علیهالسلام منتشر شد، خوارج بسیار خوشحال شدند. فردی از آنها به نام عمران بن حطّان وقاشی در دو بیت شعر از ابنملجم تجلیل کرد و گفت: چه ضرتبی بود از مرد پرهیزگاری که جز رسیدن به رضوان الهی از آن قصدی نداشت. وقتی آن را به یاد میآورم تصور میکنم که نزد خداوند کفّه ترازوی عمل او از همه سنگینتر است. وقتی که قاضی ابوطیّب شافعی این سخنها را شنید در پاسخ او چند بیت به این مضمون سرود: چه ضربت شومیبود از تبه کاری که جز ویران کردن پایههای دین قصدی نداشت. من روزی که او را به یاد میآورم به عمران و حطّان لعن و نفرین میکنم. لعنتهای خداوندی بر او باد در نهان و آشکار و شما ای خوارج از سگهای دوزخید و نصّ شریعت به این گواه است.
اشعار حسان بن ثابت
ای ابوالحسن دل و جان من و همه کسانی که رهسپار جاده هدایتاند فدای تو باد آیا ستایش من و دوستداران تو ضایع میشود، در حالی که ستایش ذات پروردگار عالم از بین رفتنی نیست؟ این تو بودی که در رکوع به فقیر صدقه دادی. جان همگان به فدای تو ای بهترین رکوع کننده.
پروردگار عالم درباره تو حکم ولایت را نازل کرد و آن را در آیات محکم قرآن تبیین فرمود.
اشعار قیسبن سعدبن عباده انصاری، رئیس قبیله خزرج
در آن هنگام که دشمن ستم کرد گفتم خداوند برای ما بس است.
خداوندی که دیروز فتح بصره را که حدیث آن مفصل است برای ما میسر کرد ما را کفایت میکند.
علی علیهالسلام هم امام ما و هم امام سایر مردم است و در اینباره آیاتی در قرآن آمده است.
روزی پیامبر صلیاللهعلیهوآله فرمودند: هر کس که من مولای اویم همانا علی مولای اوست. این خبر، خبر بسیار بزرگی است، به درستی که آنچه پیامبر صلیاللهعلیهوآله به امّت خود فرموده است امر مسلّمی است که در آن گفتگویی نیست.
اشعار عمروبن عاص
عمروبن عاص خطاب به معاویه بن ابیسفیان اشعاری در منزلت حضرت علی علیهالسلام سروده است که ترجمه آن عبارت است از:
| شهی کز پیغمبر بامراله | شد او بر همه سرور و داد خواه |
| چه بسیار دربارهاش مصطفی | سفارش به امت نمود از وفا |
| وصایای پیغمبر پاکدین | به شأن علی آن ولیّ امین |
| شنیدیم بسیار در هر مقام | که تصریح فرمود او را به نام |
| بروز غدیر آن شه انبیا | به منبر برآمد چو بدر سما |
| به امر خداوندگار عزیز | به بانگ رسا آن شه با تمیز |
| در آن دم که کف بر کفش داشت جفت | بر جملگی این دُر نغر سفت |
| بفرمود «من کنت مولاه» را | که جمله شناسند آن شاه را |
ـ ابیالحدید معتزلی در یکی از قصاید خود در وصف علی علیهالسلام میگوید:
1ـ علی علیهالسلام رازی سرپوشیده است. او جوهری است که فضایلش از نور قدسی نشأت گرفته است.
2ـ او دارای معجزات بسیار روشنی است که کمترین آنها آگاهی او به اسرار نهانی است.
3ـ علی علیهالسلام وارث علم پیامبر صلیاللهعلیهوآله و برادر اوست و علاوه بر خویشاوندی در علوّ مقام و منزلت همانند اوست.
4ـ به راستی اگر تیغ او و جهاد او در راه خدا نبود، اسلام توان و رونقی نداشت.
5ـ اگر دانش او نبود یکتاپرستی از تعرّض گمراهان در امان نمیماند و همیشه دستخوش تاراج کافران میشد.
6ـ همانا تقدیر فرمانبردار قدرت و شجاعت اوست. مبارک باد بر او بیهمتایی و قدرتمندی و فرمانرواییاش.
7ـ اگر او پای خود را به صخرههای کوهستان بکوبد، از سنگهای سخت آن آب گوارای فراوانی جاری خواهد ساخت.
اشعار شافعی (محمدبن ادریس امام شافعیها)
از شافعی اشعار زیادی در وصف اهلبیت علیهمالسلام و علی علیهالسلام وارد شده است که تنها به دو نمونه اکتفاء میشود:
دوستی علی علیهالسلام سپر آتش جهنم است. او امام انس و جن و به حق وصی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و قسمت کننده بهشت و جهنم است.
در جای دیگر میگوید: به من گفتند تو رافضی شدهای. گفتم هرگز دین و اعتقاد من رافضیگری نیست، لیکن من بهترین امام هادی را دوست دارم. اگر دوستی وصی پیامبر صلیاللهعلیهوآله رافضیگری است، پس بدانید که من رافضیتر از همه مردمم.
اشعاری از خطیب خوارزمی (از علمای بزرگ مذهب حنفی)
ایشان در ضمن اشعار خود در وصف حضرت علی(ع) میگوید:
جوانمردی چون ابوتراب کجا هست؟ امام و پیشوایی که پاکترین افراد روی زمین است. اگر روزی چشمانم بیمار شود، از غبار نعل اسبش توتیای دیدگانم میسازم.
محمّد رسول گرامی اسلام شهر علم و علی امیرالمومنین درِ این شهر است.
او در محراب عبادت گریان، ولی در صحنه پیکار و جنگ خندان است.
او از زر و زیور و طلا و نقره بیتالمال چشم پوشیده و درهم و دیناری نیندوخت.
چون در رزمگاه شمشیر کشید، سپاه شیاطین را تار و مار کرد.
اشعار مرحوم حلی (صفی حلی) در مدح علی علیهالسلام
ایشان در وصف حضرت علی علیهالسلام میگوید:
تمام اوصاف به ظاهر متضاد را در خود گرد کردهای. از این رو نظیر و همتایی نداری. حاکم و زاهد، شجاع و نرمخو، و فقیر و بخشندهای. این اوصاف در هیچ بشری وجود ندارد ولی تو همه را یک جا داری.
