تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : اولاً: درغير حضورى شرايط سنى مطرح نيست. داوطلب در هر سنى مى‏تواند از ادامه تحصيل حوزوى بهره‏مند گردد.ثانياً: غير حضورى دو قسم است: رسمى و غير رسمى.در رسمى بعد از پايان دوره مقرر، مدرك تحصيلى رسمى داده مى‏شود و در غير رسمى از چنين مدركى خبرى نيست.ثالثاً: هر كدام شرايطى دارد براى اطلاع بيشتر برگه جامعة الزهرا به پيوست ارسال مى‏گردد لطفاً مطالعه فرمائيد.

پاسخ : برادر گرامى! جوانى، بهار عمر و حيات انسانى است، ولى فصل بهار براى همه انسان‏ها طرب‏انگيز و مسرت بخش نيست. به بيان ديگر: بهار بسيارى از افراد از زمستان، زمخت‏تر و سردتر است.آن بيمارى كه در بستر آرميده و در قالب زندگى ظاهرى، به مرگ تدريجى دچار گشته، يا آن تنبل و تن پرور و يا ولگردى كه به جاى كار و تلاش و فعاليت در فضاى عطرآگين و مصفاى طبيعت، به "خور و خواب و شهوت" روزگار مى‏گذراند و آينده‏اى شوم و پر نحوست را براى خويش پايه ريزى مى‏كند، ايا بهار آنان سردتر و پربرف‏تر از هر زمستانى نيست؟ يا در مورد آدم‏هاى بى برنامه و بى انديشه و بى عرضه‏اى كه نمى‏دانند و نمى‏خواهند بدانند از اين همه مواهب و نعمت‏هاى ارزشمند طبيعت كه خداوند به رايگان در اختيار آنان گذاشته، چگونه استفاده كنند و از آن‏ها براى رشد و كمال مادى و معنوى خويش بهره ببرند، چه مى‏توان گفت؟آيا جوانى آنان، سرمايه عمر و بهار حيات و مزرعه جاودانگى و كمال هميشگى است؟ بنابراين تصديق و تأييد مى‏كنيد همان گونه كه بهار طبيعت براى همه افراد، يكسان و يك اندازه مفيد و زندگى ساز و نشاط آفرين نيست، جوانى و بهار عمر آدمى نيز اين گونه است.آرى ايّام جوانى، مخصوصاً سال‏هاى اوّل دوران بلوغ جنسى، بحرانى‏ترين و شكننده‏ترين دورانِ "شخصيت جويى و هويت‏طلبى" انسان است. كمتر جوانى است كه در اين مرحله دچار لغزش و انحراف نگردد و اسير ديو نفس امّاره نشود. اگر چه برخى جوان‏ها از همان آغازين روزهاى بلوغ جنسى، در مسير انحراف، به خواب غفلت و خود فراموشى دچار مى‏شوند و خود را گم مى‏كنند و آن چنان در "لاك كيش شخصيتِ كاذب خود ساخته" فرو رفته و در خواب عميق "غرور و جهل مركب" به تماشاى رؤياهاى تخيّلى مشغول مى‏شوند كه "تنبّه و بيدارى" براى آنان ميسّر نمى‏گردد، تا آن كه مرگ به سراغ آنان آيد. پيامبر اكرم(ص) فرمود: "النّاس نيام اذا ما توا انتبهوا؛ مردم در خوابند. وقتى كه مردند، بيدار مى‏شوند".اما پيوسته همه آنان در اين بحران باقى نمى‏ماند و گند نمى‏گيرند، بلكه افرادى كه داراى خمير مايه تربيتى اصيلى هستند، سرانجام دير يا زود خود را مى‏يابند و به "اصل و فطرت پاك" خويش باز مى‏گردند. به ديگر بيان: طينت و طبيعت حقيقت جوى برخى جوانان، مسير "حق" و "سعادت و خوشبختى" و راه "رشد و كمال حقيقى" را در بُعد مادى و معنوى به آنان مى‏نماياند و آنان را از افتادن در ورطه هلاكت و غرق شدن در منجلاب گناه و فسادهاى فردى و اجتماعى نجات مى‏بخشد و يا آنان را در جاده "خودشناسى و خوديابى" قرار مى‏دهد.در برخى ديگر، اسب سركش نفس اماره، مهار آنان را در اختيار مى‏گيرد و بر "انسانيت" آنان لجام مى‏زند و وجد و سرور و لذّت و شادى آنان را در راهى قرار مى‏دهد كه وقتى به پايان جوانى يا سرانجام زندگى رسيدند، فرياد مى‏زنند: "... يا حسرتا على ما فرّطتُ فى جنب اللَّه و ان كنت لمن السّاخرين؛(1) (آن گاه هر نفسى به خود آيد و از خواب غفلت بيدار شود و) فرياد واحسرتا برآورد و گويد: واى بر من كه جانب امر خدا را فرو گذاشتم و در حق خود ظلم و تفريط كردم و (از روى جهل و غفلت) وعده‏هاى خدا را مسخره و استهزا نمودم".آقاى شكراللهى! خدا را پيوسته سپاس و ستايش نما كه شما را مورد عنايت ولطف خويش قرار داد و در جاده "خودشناسى و خوديابى" قرار گرفته‏ايد و در انديشه "اصلاح فكر و عمل و حالات درونى و رفتارهاى برونى" خويش افتاده‏ايد.آرى برادر، اين مركز به شما جوانان تعلّق دارد. محرم راز و اسرار شما است.سنگ صبورى است كه مى‏توانيد با آن درد دل كنيد و گفت گو نماييد و راه چاره مشكلات مختلف روحى و ذهنى و فكرى و اعتقادى خود را بيابيد و رفتارهاى "ناهنجار" دوران جوانى را به "هنجار" مبدّل سازيد.جهت آشنايى بيشتر با مشكلات شما و اندازه‏گيرى "روحيات و ذهنيات و معلومات" غير كلاسيك‏تان دو جزوه در دو موضوعى كه مربوط به مشكلات شما است يعنى: 1- راه‏هاى مبارزه با انحراف جنسى؛ 2- درمان وسواس از نظر عقل و وحى. خدمت شما تقديم كرديم. با مكاتبه بعدى ما را از نتايج مطالعه خود و مشكلات باقى مانده شما، مطلع سازيد.پى نوشت‏ها: 1. زمر (39) آيه 56.

پاسخ : مواد مخدر در عصر ما يكى از بلاهاى بزرگ و از آن بلاهايى است كه خانمان سوز است . يكى ازابزارهاى مهم قدرت هاى جهانىِ دنيا براى به بند كشيدن كشورهاى ديگر همين مواد مخدر است . حكم اسلام هم در اين جا بسيار روشن است . يكى از مراجع در اين باره مى نويسند: .(1)(پـاورقى 1.ويژه نامه مواد مخدر, ص 37

پاسخ : تصرف در اموالى كه از راه غير شرعى و حرام به دست آيد, حرام است و فرقى نمى كند در چه راهى مصرف شود. چندى بود كه در ميان مردم عوام نام شخصى بسيار برده مى شد و شهرت او به قدس و تقوا و ديانت همه جا پيچيده بود. در محافل عامهء مردم سخن از بزرگى و بزرگوارى او مى گفتند. مكرر در محضر امام صادق 7سخن از آن مرد و ارادت و اخلاص عوام الناس نسبت به او سخن به ميان مى آمد. روزى حضرت آهسته دنبال او روان شد.آن مرد جلو دكان نانوايى ايستاد و همين كه صاحب مغازه غفلت كرد, دو عدد نان برداشت و در زير جامهء خويش مخفى كرد و راه افتاد. امامبا خودش گفت : شايد منظورش خريدارى است و پول نان را قبلاً داده است يا بعداً خواهدداد. باز حضرت آن مرد را تعقيب كرد. ديد از يك ميوه فروشى دو عدد انار برداشت و زير جامهء خويش پنهان كرد وراه افتاد. بر تعجب امام فزوده شد. بعد حضرت ديد اين مرد نان و انا را به يك مريض بينوا داد و راه افتاد. امام خود رابه او رسانيد و اظهار داشت : من امروز كار عجيبى از تو ديدم . او گفت : خيال مى كنم تو جعفربن محمدى ؟ فرمود: بلى او گفت : تو فرزند رسول خدايى , اما افسوس كه اين اندازه نادانى كه اين پرسش را از من كردى ! مگر نمى دانى ثواب كار نيك ده برابر است و كار بد فقط يك كيفر دارد؟ با اين حساب من دو نان و دو انار دزديدم , چهار خطا محسوب مى شود و چون همه را در راه خداد داد, چهل حسنه نصيب من شده است : چهار تا به جاى چهار خطا, در نتيجه سى وشش حسنهء خالظ دارم , و تو از درك اين حساب ساده عاجزى !حضرت جواب داد: خدا مرگت دهد; جاهل تو هستى ! خدا فقط عمل پرهيزكاران را مى پذير. تو چهار دزدى كردى , چهار خطا است و چون تصرف در مال هم كردى , چهار خطا هم اضافه شد و مجموعاً تو هشت گناه كردى وهيچ حسنه اى ندارى .(1)بنابراين قبولى انفاقات و زيارت ها مكه و كربلا از انسان هاى با تقوا مقبول است وگرنه كافران مى توانند به زيارت حج و عتبات بروند.(پـاورقى 1.مرتضى مطهرى , داستان راستان , ج 1 ص 210 شماره 64

پاسخ : اگر انسان چند دفعه آيه سجده را شنيد و يا خود قرائت كرد، اگر بعد از اولى سجده كرد واجب است باز براى دفعات بعد سجده كند و اگر بعد از اولى سجده نكرد، بنابر احتياط واجب براى هر قرائت يا شنيدن آيه، سجده كند(1) همان طور كه ملاحظه مى‏شود آيةالله بهجت به صراحت مى‏فرمايند: بايد براى هر قرائتى يك سجده كرد، منتهى اگر بعد از قرائت اول سجده كند، دفعات بعد واجب است و اگر سجده نكند، احتياط واجب است كه براى هر قرائتى يك سجده جداگانه كند.اگر انسان موقعى كه آيه سجده را مى‏خواند، از ديگرى بشنود، چنانچه خودش با اراده گوش داده، دو سجده نمايد، و اگر به كوشش خورده و خود قصد شنيدن را نداشته، يك سجده كافى است. (2)از عبارات آيات عظام: امام (ره) و گلپايگانى(ره) و صافى و فاضل... استظهار مى‏شود كه اگر انسان چند بار با قصد آيه سجده را بخواند، بايد براى هر بار سجده كند. آيةالله مكارم شيرازى يك بار سجده كردن را كافى مى‏داند.(3)پى‏نوشت‏ها: 1 - توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 616، فتواى آيت‏الله بهجت.2 - همان، مسئله 1094.3 - همان، ج‏1 ص 616، مسئله 1904، حاشيه‏هاى مكارم.

پاسخ : حتماً توجه داريد كه شفاعت در عرف دو معناى متفاوت دارد كه معناى عرفى مورد قبول اسلام و شرع نيست. در لسان عرف و عامه، شفاعت به اين گفته مى‏شود كه شفاعت كننده نظر صاحب قدرتى را در مجازات و كيفر دادن به زيردستان برگرداند. گاهى با استفاده از نفوذ خود، يا وحشتى كه از نفوذش دارند، و گاهى با پيش كشيدن مسايل عاطفى او را تحت تاثير قرار داده تا از تنبيه مجرم صرف نظر كند. زمانى هم مبانى فكرى صاحب قدرت را درباره گناه مجرم و استحقاق او تغيير دهد. يقيناً اين نوع شفاعت در بحث‏هاى مذهبى معنا ندارد و مراد نيست، زيرا، نه خداوند در كارش اشتباه مى‏كند كه بتوان نظرش را عوض كرد، و نه عواطفى مثل انسان دارد كه بتوان آن را برانگيخت و از اين طريق در او اثر نمود، و نه از نفوذ كسى وحشت دارد و ملاحظه مى‏كند.بالاخره كيفر و پاداش بر غير محور عدالت دور نمى‏زند كه نياز به تغيير داشته باشد.شفاعت مورد نظر شرع اين است كه شخص مجرم (شفاعت شونده) تحولى پيدا كرده و موجباتى فراهم مى‏سازد تا از يك وضع نامطلوب و درخور كيفر بيرون آمده و به وسيله ارتباط با شخص برتر (شفيع) خود را در وضع مطلوبى قرار دهد كه شايسته بخشودگى شود.چنين شفاعتى در واقع يك مكتب عالى تربيت و وسيله اصلاح افراد گناهكار مى‏باشد.(1) هر چند محل شفاعت اصطلاحى در عالم آخرت است، يعنى مجرم در اثر تحولات روحى و انقلاب درونى، زمينه بخشودگى را پيدا كرده و و از باب اين كه مثلاً با محمد (ص) و آل محمد ارتباط دارد، از آن‏ها مى‏خواهد از خدا بخواهند لطفش را شامل حال او نمايد، و چون زمينه بخشودگى را فراهم كرده و در خود تحول ايجاد نموده، و از طرف ديگر رحمت الهى بر غضبش پيشى دارد (يا من سبقت رحمته غضبه) خداوند شفاعت شافعان را مى‏پذيرد و او را مورد عفو قرار مى‏دهد. تحقق اين نوع شفاعت در دنيا معنى ندارد؛ چنانكه "حرّ بن يزيد رياحى" در كربلا متحول شد و زمينه بخشودگى را فراهم كرد و از پيشگاه حضرت اباعبدالله(ع) عذر خواهى كرد و از امام خواست از خدا بخواهد از سر تقصيرش درگذرد و چنين شد.(2)پى‏نوشت‏ها: 1 و 2 - برداشت از تفسير نمونه، ج‏1، ص 224 - 225.

پاسخ : سرقت به هر شكل و صورت و به هر اندازه از نظر اسلام حرام است و سارق فرداى قيامت مجازات مى‏وشد، اما در همه جا و همه حال دست سارق قطع نمى‏شود؛ در صورتى قطع مى‏شود كه حايز شرايط زير باشد:1 - متاعى كه سرقت شده، حداقل بايد قيمت يك ربع دينار باشد. هر دينار يك مثقال شرعى طلاى مسكوك است و مثقال شرعى معادل 18 نخود يعنى سه چهارم مثقال معمولى است.2 - از جاى محفوظى مانند خانه و مغازه و جيب سرقت شده باشد.3 - در قحط سالى كه مردم گرسنه و راه به جايى ندارند نباشد.4 - سارق عاقل و بالغ و در حال اختيار دست به اين كار بزند.5 - سرقت پدر از مال فرزند يا شريك از مال مورد شركت اين حكم را ندارد.6 - سرقت ميوه از درختان باغ نيز استثنا شده است. 7 - كليه مواردى كه احتمال اشتباه براى سارق باشد يعنى سارق احتمالاً مال خود را با ديگرى اشتباه كرده باشد، از اين حكم استثنا است.(1)گفتنى است شرايط ديگرى نيز دارد كه بايد به كتب فقهى مراجعه نمود.پى‏نوشت‏ها: 1 - جمعى از نويسندگان، تفسير نمونه، ج‏4، ص 376.

پاسخ : حتماً مى‏دانيد علماى علم نحو استثنا را به سه قسم تقسيم نموده‏اند: متصل، منقطع يا منفصل مفرغ.متصل آن است كه مستثنى داخل در مستثنى منه باشد، ولى از حكم آن خارج شده باشد مانند "جاء القوم الا زيداً؛ همه افراد قبيله آمدند جز زيد". زيد داخل در قبيله بوده، اما از حكم آمدن خارج شده است. منفصل يا منقطع آن است كه مستثنى جزء و جنس مستثنى منه نباشد، ولى از حكم مستثنى منه خارج شده باشد، مانند "جاء القوم الا حماراً؛ همه افراد قبيله آمدند، جز حمار" روشن است حمار از جنس انسان نيست ولى از آمدن استثناء شده است. مفرغ به استثنايى گفته مى‏شود كه مستثنى منه در كلام ذكر نشده باشد، مثل "ما جاء الا اخوك؛ جز برادرت كسى نيامده". با توجه به مطالب فوق در پاسخ پرسش گفته مى‏شود:آيه شريفه ظهور در اين دارد كه ابليس از جنس ملائكه است، زيرا در استعمال عرب استثناى متصل شايع است و منقطع نادر(1) اما آيه شريفه 50 سوره كهف صراحت دارد كه ابليس از جنس جن است، نه فرشته. از نظر قواعد اصولى نص مقدم بر ظاهر است. بنابراين بر حسب صراحت آيه 50 سوره كهف مى‏فهميم استثنا در آيه 34 سوره بقره استثناى منقطع مى‏باشد، نه متصل.پى‏نوشت‏ها: 1 - رشيد شرتومى، مبادى العربية فى الصرف و النحو، ج‏4، ص 323.

پاسخ : مراد از "كلمة" در اين گونه آيات، فرمان و سنت و مقررات الهى است."سبقت" يعنى قبلاً و جلوتر و سابق.مقررات و سنت‏هاى الهى زياد است، از جمله اين كه بشر در كارهاى خود آزاد و مختار باشد و هر كارى مى‏خواهد، تا وقت مقرر انجام بدهد.ديگر اين كه هرگاه مصالحى از نظير عليم و تربيت و هدايت مردم ايجاب كند، در عقوبت آنان شتاب نمى‏شود.در سوره يونس آيه 19 عبارت "لو لا كلمة سبقت من ربك لقضى بينهم..." بعد از عبارت "... و ما كان الناس الا امة واحدة فاختلفوا" آمده است؛ يعنى مردم فطرتاً و ذاتاً موحد آفريده شدند. لذا در ابتدا امت واحده بودند و جز توحيد، آيين ديگرى درميان آنان نبود، ولى با گذشت زمان بر اثر افكار غلط و گرايش‏هاى شيطانى، دستخوش دگرگونى شده و گروهى از جاده توحيد منحرف شده و به شرك روى آوردند. بنابراين شرك يك نوع بدعت و انحراف از فطرت است. چون در اين جا ممكن بود اين سؤال پيش آيد كه چرا خداوند از طريق مجازات سريق جلوى شرك و انحراف از فطرت را نگرفت؟ لذا براى دفع اين سؤال بلافاصله فرمود: اگر از اول مقرر نمى‏دانستيم و جزء سنت خود قرار نمى‏داديم كه بشر در كارهاى خود آزاد باشد، بعد از انحراف از فطرت آنان را مجازات مى‏كرديم، لكن چون چنين مقرر داشتيم، لذا در مجازات آن‏ها تعجيل نكرده و نمى‏كنيم. در آيه 110 سوره هود ابتدا مى‏فرمايد: "هر آيينه ما به موسى كتاب آسمانى (تورات) را داديم، ولى در آن اختلاف كردند؛ بعضى پذيرفتند و بعضى منكر شدند.بعد بلافاصله مى‏فرمايد: "و لو لا كلمة سبقت..." ؛ يعنى اگر مقرر نمى‏داشتيم كه هرگاه مصالحى از نظر تعليم و تربيت و هدايت مردم اقتضا كند، در عقوبتشان عجله نكنيم، بلافاصله آنان را به خاطر اختلاف در كتاب آسمانى مجازات مى‏كرديم، لكن چون مقرر كرديم، در مجازات آنان عجله نكرديم. بنابراين مراد از عبارت "و لو لا كلمة سبقت من ربك..." اين است كه اگر قبلاً سنت ما چنين و چنان نبود، در مجازات آن‏ها شتاب مى‏كرديم. برداشت از تفسير نمونه، ج‏8، ص 251 - 252 و ج 9 ص 255.

پاسخ : حضرت فاطمه(ع) خصايل، خصايص، فضايل و امتيازاتى داشته كه ديگر فرزندان رسول خدا(ص) نداشتند مانند زهد، تقوا، تدين، تعبد، علم، اخلاق، عشق به پدر شوهردارى، داشتن فرزندانى چون امام حسن و امام حسين(ع) و... زهرا كسى است سوره‏هاى كوثر و هل آتى، و آيات تطهير و مباهله و ده‏ها آيات ديگر در شأن او نازل شده است زهرا كسى است كه خلقتش خلقت استثنايى است قبل از انعقاد نطفه از طرف خدا مأمور شده چهل شب از حضرت خديجه فاصله بگيرد و مشغول عبادت و راز و نياز با خداوند شود تا موقع انعقاد فرا رسد...گفتنى است: پيامبر(ص) به همه فرزندان خويش علاقه‏مند بود، اما علاقه به حضرت فاطمه(ع) چيزى ديگرى بوده است.