تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : آيا كسى كه غذاى خود را نيمه‏كاره و بدون خوب جويدن مى‏خورد با كسى كه اصلاً غذا نمى‏خورد يكسان است و آيا نفر اول انرژى بيشترى نسبت به شخص دوم كسب نمى‏كند؟ آيا منطقى است كه بگويد چون كاملاً سير نمى‏شوم و همه نياز بدنم تأمين نمى‏شود، پس اصلاً غذا نخورم؟ واقعيت مطلب آن است كه هر چيزى در حد خود تأثير دارد و هرگز معقول نيست كه با از دست دادن مراتب بالاى يك چيز، همه آن را به كلى از دست داد. حضور قلب و خشوع در نماز شرط كمال نماز است نه شرط صحت و درستى آن. يعنى، نماز وقتى كامل و تمام عيار است كه علاوه بر رعايت مقدمات و شرايط و آداب آن كه در رساله‏هاى عمليه آمده است، همراه با حضور قلب و توجه و تمركز باشد كه اين به منزله روح عبادت و نماز است ولى اگر نمازى بدون توجه و حضور قلب بود ولى شرايط آن مثل وضو داشتن و روبه قبله بودن و صحيح خواندن آن رعايت شده باشد از نظر شرعى پذيرفته است و قضا و اعاده ندارد هر چند نمازى كامل نمى‏باشد. روايت شده كه جوانى از انصار در عين حال كه با پيامبر(ص) نماز مى‏خواند ولى مرتكب گناه نيز مى‏شد. هنگامى كه جريان را به پيامبر(ص) گفتند. حضرت فرمود: بالاخره روزى نمازش او را از گناه باز مى‏دارد. چندان طول نكشيد كه جوان متنبه شد و توبه كردV}(بحار، ج 82، ص 198).{V از طرف ديگر عقل و منطق حكم مى‏كند كه انسان هر چيز ناقص را به كامل آن مبدل كند؛ نه آن كه همان ناقص را هم از دست بدهد. بنابراين بايد به چنين كسانى فهماند كه اين نگرش كاملاً دور از خرد و عقل سليم است و بايد بكوشند آن مقدار از عبادت را با وسوسه شيطانى از دست ندهند. از طرف ديگر به تدريج در بهسازى آن بكوشند تا از بركات دنيوى و اخروى آن بهره‏مند شوند. براى حضور قلب در نماز بايد از راه‏هاى زير استفاده كنيد: 1- دقت در انجام مقدمات نماز، مانند وضوى با معنويت، انجام مستحباتى چون اذان، اقامه و... در كتاب‏هاى حديث آمده است: شخصى از پيامبر(ص) درخواست كرد كه راهى به او بنماياند تا حضور قلب بيشترى در نماز پيدا كند حضرت او را به شاداب گرفتن وضو فرمان دادند. بنابراين وضوى شاداب و با آداب خود در حضور قلب انسان در نماز مؤثر است. فرا گرفتن معانى كلمات و جملاتى كه در نماز ادا مى‏شود و تعمق در معانى آنها. انتخاب وقت و زمان و مكان مناسب براى نماز. توجه به اين كه مبدأ و منتهاى انسان خداوند است وآنچه در اين بين است براى امتحان آدمى و ابزارى جهت رشد و كمال اوست. 2- گزينش مكان مناسب براى نماز، دورى ازجاهاى شلوغ و پر سر و صدا و پرهيز از هر آنچه كه موجب انحراف توجه از خداوند شود. 3- گزينش وقت مناسب و تا آن جا كه ممكن است اول وقت خواندن نماز. 4- تاحد امكان در مسجد و باجماعت نماز خواندن (به ويژه در جماعاتى كه بعد معنوى بيشترى دارد). 5- نماز را با طمأنينه و دقت در مفاهيم و معانى آن خواندن. 6- در حال ايستاده به مهر نگريستن و در ركوع پايين پا و در تشهّد به دامن خود نظر نمودن. 7- تخليه دل از حب دنيا و امور دنيوى وآن را مالامال از عشق خدا ساختن. توضيح: ذهن انسان همواره متوجه چيزى است كه به آن عشق مى‏ورزد؛ همانند عاشقى كه آنى از فكر معشوق خود بيرون نمى‏رود. اين كه ما در نمازهايمان همواره به فكر مسائل ديگر هستيم، به خاطر تعلق شديد نفس به دنيا و حب آن است. اما آن كه عاشق حق شد، در هر حال و در هر كارى به ياد خدا خواهد بود به طورى كه گويى هميشه در نماز است. 8- ضبط قوه خيال. توضيح : پرنده لجام گسيخته خيال، چكاوكى است كه هر آن بر شاخسارى مى‏نشيند. ازاين‏رو هميشه افكار انسان به اين طرف وآن طرف متوجه است و قرار و آرامى ندارد؛ اما اگر آدمى با دقت و هوشيارى در كنترل آن بكوشد، پس از چند صباحى رام و مطيع شده و به هر سو كه اراده شود متوجه مى‏گردد. بنابراين انسان بايد در نماز از اول با قاطعيت بنا را بر اين بگذارد كه تمام توجه خود رابه سوى پروردگار معطوف دارد و هر گاه پرنده خيال از چنگ او گريخت، بلافاصله آن رابه همان جهت برگرداند. اگر چندين مرتبه در ايام متوالى چنين كند، كم‏كم ذهنش عادت خواهد كرد. 9- توجه به عظمت و هيبت پروردگار و فقر و فاقه خود. روشن است اگر آدمى بداند با چه بزرگى روبه‏رو است و خود در مقابل او هيچ بلكه عين احتياج و فقر و فاقه است، با تمام وجود و ذهن و انديشه خاضع خواهد گرديد. 10- مطالعه پيرامون كيفيت نمازهاى اهل بيت(ع). هم چنين مطالعه كتاب‏هايى چون «آداب‏الصلاه يا پرواز در ملكوت (امام خمينى)» و «اسرارالصلاه (ميرزا جواد ملكى تبريزى)» بسيار نافع است. براى آگاهى بيشتر ر.ك: حضور قلب در نماز (علل ودرمان حواسپرتى در نماز)، على اصغر عزيزى تهرانى.

پاسخ : انسان فطرت و سرشتى دارد همچنان كه مى‏تواند در منطق نظرى از منطقى پيروى كند كه پولادين و غيرقابل تغييرات، در منطق عملى نيز مى‏تواند به پايه‏اى برسد كه هيچ قدرتى نتواند او را متزلزل سازد. A}«فأقِم وجهك للدّين حنيفاً فطره ‏الله الّتى فطر الناس عليها، لاتبديل لخلق‏الله...»{A؛ پس روى خود به دين حنيف كن كه مطابق فطرت خداست، فطرتى كه خدا بشر را به آن فطرت آفريده و در آفرينش خدا دگرگونى نيستV}(روم، آيه‏ى 30){V. راهى كه به انسان ارائه مى‏شود، راه فطرت است و اين دين عين حقيقت و مناسب سرشت اوست و از آن جا كه حقيقت جداى از زمان و مكان است، اين راه حقيقى نيز بايد راه وصول جداى از زمان و مكان باشد. راهى براى همه نسل‏ها در همه عصرها. راهى قبال ارائه براى همه و بدون تبديل و تغيير! مرحوم علامه طباطبايى مى‏فرمايند: «پس انسان از اين جهت كه انسان است بيش از يك سعادت و يك شقاوت ندارد، و چون چنين است، لازم است كه در مرحله عمل تنها يك سنت ثابت برايش مقرر شود، تا آن سنت وى را به يك هدف ثابت هدايت فرمايد؛ و بايد اين هادى همان فطرت و نوع خلقت باشد، و به همين جهت به دنبال A}«فطره الله التى فطر الناس عليها»{A اضافه كرد كه: A}«لاتبديل لخلق‏اللّه»‏{A ؛ V}(تفسير الميزان، ج 16، ص 289).{V بر اساس اين فطرت است كه منطق عملى استوار گشته و انسان مؤمن در اين چهارچوب محكم و راسخ است. از حضرت صادق(ع) نقل شده: H}«انّ المؤمن اشدّ من زبر الحديد، انّ زبر الحديد اذا دخل النّار تغيّر، و انّ المؤمن لو قُتِلَ ثمَّ نُشِر، ثُمَّ قُتِلَ، لَم يتغير قلبُه»{H ؛ انسان مؤمن از قطعه آهن سخت‏تر است، چرا كه قطعه آهن در آتش دچار دگرگونى مى‏شود، ولى مؤمن اگر كشته شود پس از آن زنده شود و بازگشته شود [دست از اصول و عقايد خويش برنداشته و [و قلب او دچار دگرگونى نشودV}(صفات الشيعه، شيخ صدوق - بحار، ج 67، ص 303){V. انسان‏هاى صاحب سيره چنين‏اند چنانكه بعد از شهادت حضرت على(ع) آن حضرت چنين توصيف شده است: H}«كنتَ كالجبل لاتحرّكه العواصف»{H ؛ تو مانند كوه بودى كه طوفان‏ها نتوانند آن را به حركت درآورندV}(كافى، ج 1، ص 455){V. انسان مورد نظر اسلام، انسانى داراى منطق عملى و در نتيجه ثابت قدم است. چنين نيست كه محروميت‏ها، نارسايى‏ها او را به تنگ آورده و شرايط او را به رنگ خود درآورد و مصداق آنان باشد كه على(ع) درباره‏شان فرمود: H}«و همج رعاع اَتباعُ كل ناعق، يميلون مع كلِّ ريح، لم يستضيئوا بنور العلم، و لم‏يلجؤوا الى رُكنٍ وثيق»{H ؛ احمقان بى‏سر و پا، دستخوش باد و هميشه سرگردان، كه به دنبال هر سر و صدايى مى‏روند و ورزش هر بادى حركت مى‏كنند، نه از روشنايى دانش نور گرفتند و نه در پناهگاه استوارى پناه گرفتند V}(نهج البلاغه، حكمت 147){V. مكتبى كه منطق عملى بر اساس فطرت دارد، انسانى تربيت مى‏كند كه در ابعاد مختلف رفتارى خويش، اصول مسلّم دارد و بر مبناى آن اصول عمل مى‏كند. براى مثال اگر ما سيره‏ى ائمه را از آغاز تا پايان بررسى كنيم و تمامى كتبى را كه درباره آنان نوشته‏اند مطالعه كنيم (اعم از شيعه و سنى) خواهيم ديد كه ايشان در روش خود هرگز از حق يك قدم منحرف نشدند، تجاوز به حق و حريم آن نكردند، حدود را زير پا نگذاشتند. هرگز غدر و خيانت نورزيدند، هيچ گاه تن به ظلم نداند. از تعادل خارج نشدند، ساده‏زيستى را ترك نكردند، حريّت و استقلال را نشكستند، با ظالمين مراهنه و سازش نكردند، براى رسيدن به اهداف خود وسيله نامقدس به كار نگرفتند، هرگز استبداد نورزيدند، هيچ‏گاه از مسأله سعد و نحس ايام استفاده نكردند، هيچ وقت گردن كج نكردند و هرگز تن به ظلم ندادند و... . مكتب اسلام بر اين اساس است و مراد ما از شخصيت و مرام اسلامى، همان سنّت عملى پيشوايان حق است كه مشتمل بر تعاليم كامل آن پيشوايان است. خداوند ما را از شيعيان و مواليان اهل بيت عصمت و طهارت(ع) قرار دهد. براى آگاهى بيشتر در اين رابطه ر.ك: 1. فضايل الشيعه و صفات الشيعه، شيخ صدوق. 2. سيره نبوى 1 و 2، مصطفى دلشاد تهرانى. 3. سيره پيشوايان، حجة‏الاسلام پيشوايى.

پاسخ : انسان مى‏تواند از همه ابزار و وسايل در راه بندگى خدا استفاده بهينه بنمايد و همه نيروهاى مادى و معنوى را در اين راه بسيج نمايد. اصولاً مادياتى كه وسيله‏اى براى رسيدن به معنويات و قرب به خداوند و عالم آخرت مى‏باشد، خود از امور معنوى و آخرتى به شمار مى‏آيند و مال و ثروت و قدرتى كه در راه آخرت و رضاى الهى و خشنودى بندگان خدا و دستگيرى از درماندگان و افتادگان به كار گرفته شوند، خير و بركت و عين آخرت است نه دنيا. چه بسيار افراد ثروتمندى كه از ثروتشان براى كسب خشنودى حق و رسيدن به قرب الهى استفاده كردند و آن را نردبان رسيدن به قله‏هاى فضيلت و كمال انسانى قرار دادند. در روايت داريم كه يكى از اصحاب حضرت صادق(ع) به نام ابن‏ابى‏يعفور از حضرت پرسيد: ما دنيا را دوست داريم. حضرت فرمود: با آن چه كنى؟ حضرت فرمود: با آن ازدواج مى‏كنم و حج به جا مى‏آورم و مخارج خانواده‏ام را تأمين مى‏كنم و از برادرانم دستگيرى مى‏كنم و صدقه مى‏دهم. حضرت فرمود: اين دنيا نيست، آخرت است(V}ميزان الحكمه، ج 3، ص 296، ح 5825، چاپ دفتر تبليغات اسلامى، 1362{V).

پاسخ : به جا و شايسته است رابطه‏ى عاطفى و صميمانه خود را با وى بيشتر كنيد و در يك فضاى گرم و محبت‏آميز و در عين حال منطقى و بدون هرگونه مشاجره به محاسن وارزش‏هاى حجاب بپردازيد. به وى گفته شود به شما و نقطه نظراتتان احترام مى‏گذارم ولى پيروى از دستورات شوهر در راه عصيان و سرپيچى كردن از دستورات الهى، صحيح و جايز نيست. چه بسا هنوز از معايب و زشتى‏ها و عوارض سوء بدحجابى و بى‏توجهى به اين موضوع مهم آگاهى و شناخت كافى ندارد چه خوب است داستان‏هايى واقعى (كه مطالعه كرده‏ايد يا شنيده‏ايد) كه به خاطر بى‏حجابى، خانواده و نظام آن و روابط زن و شوهر دچار اختلال شده و به سقوط كشيده شده است براى وى نقل كنيد و او را نسبت به عوارض سوء آن مطلع كنيد. در اين راه مى‏توانيد از برخى كتاب‏ها استفاده كنيد و يا وى را تشويق به مطالعه آنها كنيد (مثلاً فلسفه حجاب، شهيد مطهرى). تأكيد مى‏كنيم در اين امر با وى به مشاجره نپردازيد بلكه نقطه نظرات مثبت ديگر وى را برجسته كنيد و بگوييد فلان مطلب و يا فلان نقطه نظر شما بسيار عالى است و به نظرم در اين مورد هم به يك توافق مى‏رسيم و چندان مشكلى نيست و صريحا و مستقيما با نقطه‏ى نظرات منفى او مخالفت نكنيد. راه ديگر اين كه از طريق تهيه برخى نوارهاى مذهبى و تأثيرگذار و يا برنامه‏هاى تلويزيونى و يا برخى جلسات مذهبى ودعا كه گوينده نفس گرم دارد و تأثير مثبت دارد و مورد پذيرش همسرتان نيز مى‏باشد، به انتقال اين مطلب و اهميت مسأله حجاب بپردازيد. راه سوم اين كه با خانواده‏هاى مذهبى و متدين كه به حجاب اهميت مى‏دهند (اقوام يا دوستان) بيشتر رفت و آمد كنيد تا از آنها الگو بگيرد و از رفت و آمد با دوستان يا فاميل بدحجاب كمتر رفت و آمد كنيد.

پاسخ : نظريه دانشمندان، چنانچه گفتيد نظريه و فرضيه علمى است نه سخن قطعى؛ بر فرض كه درست باشد، مغايرتى بين آن و آيات آفرينش انسان نيست. زيرا بر اساس نظريه زيست شناسان، نسل انسان اوليه به ميليون‏ها سال پيش باز مى‏گردد؛ اما خلقت حضرت آدم مربوط به حدود 10 هزار سال پيش است. به عبارت ديگر بر اساس مدارك دين و برخى قرائن علمى، انسانهاى اوليه همگى از بين رفته‏اند؛ حتى آيه 30 سوره شريفه بقره كه طبق آن ملائكه در برابر آفرينش حضرت آدم و انسان زمينى عرض كردند: «أتجعل فيها مَن يفسدُ فيها و يَسفكُ الدماء» «آيا در آن (زمين) كسى را مى‏گمارى كه در آن فساد انگيزد و خون‏ها بريزد؟» اشاره به انسانهاى اوليه داشته‏اند كه بر اثر فساد و خونريزى نسلشان كلاً از زمين منقرض شد.- بعض روايات نيز اين مطلب را تأييد مى‏كنند. V}(براى نمونه نگا: تفسير عياشى ج: 1 ص: 29 از امام صادق (عليه السلام)؛ بحار الانوار ج: 60 ص: 224 از آن امام بزرگوار و قصص‏الانبياء راوندى ص: 41 ـ 35 از امام اميرالمومنين(ع«.{V بنابراين بر فرض اينكه فرضيه تكامل درست باشد، مربوط به انسانهاى اوليه مى‏باشد كه پيش از انسان امروزى بر روى زمين مى‏زيسته‏اند و نسلشان منقرض شده است. گذشته از آن دلايل و مستندات علمى كه امروزه كشف شده است، اينكه نسل انسان از ميمون يا حيوان ديگرى باشد، بكلى نفى مى‏كنند و نشان مى‏دهند كه چنين تصورى غلط است و فرضيات جديد منشاء انسان را زمين و خاك مى‏دانند؛ همانگونه كه در قرآن آمده است. فرضيه تكامل از روز اول دچار چالشهاى جدى از سوى دانشمندان زيست‏شناس بوده است و بسيارى از صاحب‏نظران و دانشمندان آن را نپذيرفتند. زيرا بنا در علوم آن است كه بر اساس فرضيات ارائه شده امكان توجيه وضع موجود حاصل شود. و اگر نبود تلاش اشتباه. مغرضانه برخى ماديون كه اين نظريه را محمل خوبى براى تفكر مادى خود يافتند، شايد امروز به عنوان يك نظريه صرف علمى مورد پژوهش دانشمندان زيست‏شناس قرار مى گرفت و با مشاهدات بيشتر صورتى ديگر مى يافت. واقعيت اين است كه داده هاى علمى هيچگاه تكامل تدريجى موجودات زنده را از يك نوع خاص به نوعى پيشرفته را نشان نداده، مخصوصاً كشف مولكول دى.ان.اى (DNA) جهت عكس فرضيه تكامل را نشان داده است. بنابراين نه داروينزيم و نه نئوداروينيزم و نه فرضيه(Punctuated Equilibulum) «تعادل معنادار» نتوانستند قوانين ژنيتك و بيوفيزيك و بيوشيمى را توجيه كنند و فرضيات آنها تا حدود زيادى مغاير و متناقض با قوانين و كشفيات اين علوم است. گذشته از آن سنگواره‏ها فسيل‏هاى به جاى‏مانده نيز خلاف فرضيه تكامل در تمام انحاءاش است. حتى تكامل موجودات زنده از گونه‏هاى دريايى نيز نتوانست فرضيه تكامل را اثبات كند. چنانچه «استفان بنگستون» زيست شناس سوئدى كه خود نيز تاحدودى طرفدار نظريه تكامل است، وضع زندگانى موجودات دريايى و تكامل آنها را براى داروين و داروينيزم امرى گيج‏كننده مى‏داند كه هنوز نتوانسته اند از گيجى آن خلاص شوند. مهمترين و ارزشمندترين مدركى كه طرفداران نظريه تكامل ارائه داده اند، فسيل ماهى‏اى با قدمت چهار صد و ده ميليون سال است، كه آنها مدعى هستند كه اين فسيل نشان دهنده حالتى انتقالى ماهى است كه از آب به خشكى منتقل شده است. اما پس از اين ادعا طى پنجاه سال گذشته بيش از چهل نمونه از اين ماهى صيد شده و روشن شد كه اين ماهى نمونه‏اى كاملاً معمولى است و هم اكنون هم در درياها زندگى مى كند. خلاصه كلام اينكه فرضيه تكامل بر اساس يكسرى بازسازى هاى باستانشناسانه صورت مى‏گيرد كه به تعبير «پرفسور ارنست اى هوتن» استاد زيست شناس دانشگاه هاروارد: «اين بازسازى‏هاى ادعا شده از نوع باستانى انسان در صورتى كه چنين بازسازيهايى صحيح باشد، ارزش علمى بسيار كمى دارند و احتمالاً صرفاً براى گمراهى مردم هستند... بنابراين به اين بازسازى‏ها اعتماد نكنيد». بنابر اين فرضيه تكامل در خود علم زيست شناسى هم نشان از پيشرفت ندارد و مورد نقض و ابرامهاى بسيارى قرار گرفته است و مثل ديگر فرضيات در علوم نيست كه مورد تاييد همه يا لااقل اكثريت دانشمندان آن رشته قرار گرفته باشد. چنانچه مثلاً نظريه نسبيت انيشتن و يا فرضيه كوانتوم مورد اقبال تمام فيزيكدانان است. براى اطلاع بيشتر از تناقضات اين فرضيه و اشكالات وارده بر آن به كتابهاى زير مراجعه شود: 1- Thi Evolution Deceit, The Scientific Collapse Of Darwinism & Its Ideological Background , 2nd Editon, by Harun Yahya 2- For The Men Of Understanding, by Harun Yahya In www Harunyahya.org اما بر فرض كه فرضيه تكامل درست باشد و همه زيست شناسان بر آن اتفاق داشته باشند.؛ ربطى به آفرينش انسان ندارد. زيرا چنانچه ديديم فرضيه تكامل بر اين باور است كه موجودات زمينى از يك يا چند منشاء خاص به صورت تدريجى تكامل يافته‏اند. و اين فعل و انفعالات در ميليون‏ها سال پيش اتفاق افتاده است و نمونه انسانهايى كه بازسازى شده‏اند نيز متعلق به سال‏هاى بسيار دور است در حالى كه حداكثر از هبوط حضرت آدم ده‏هزار سالى مى‏گذرد. ما نيز در متون روايى خود داريم كه پيش از آفرينش حضرت آدم انسانهايى در روى زمين زندگى مى كردند كه نسلشان منقرض شده است. آنچه از ظاهر قرآن بر مى آيد اين موضوع است كه انسان فعلى از نسل آدم است و جسم آدم نيز از خاك آفريده شده است. اصولاً چنانچه ديديم زبان و روش فرضيات علمى روش خاص تجربه و مشاهده و آزمون است و اهداف عملى را نيز دنبال مى‏كند و هيچ ربطى به روش قرآن ندارد. قرآن و دين وارد مباحث خاص علمى نمى‏شوند؛ زيرا هدف آنها، چيزى غير از هدف علوم است و جالب است كه بدانيم كه داروين صاحب فرضيه تكامل انواع خود موحد و مسيحى معتقدى بوده است و هيچ‏گاه نظريه خود را با دين حتى نظرات تورات درباره آفرينش انسان كه متاسفانه آميخته با خرافات است، متناقض نمى‏ديده است. براى توضيح بيشتر ر.ك: مقالات فلسفى استاد مطهرى ج: 1 ص: 61 - 83. مقاله توحيد و تكامل و توحيد استاد مطهرى ص: 223 - 278. تفسير الميزان ج: 4 ص: 153 و ج: 9 ص: 8 و ج: 16 ص: 269. تفسير تسنيم استاد آيت‏الله جوادى آملى ج: 3 ص: 511 - 514. فرامرز قراملكى، احمد؛ تعارض علم و دين در خلقت انسان ؛ مؤسسه فرهنگى آرايه، تهران 1373.

پاسخ : يافته‏هاى علمى فرضياتى هستند كه ما را به يقين نمى‏رسانند و در اين صورت در برابر مسلمات دينى قابل دفاع نيستند. توضيح اينكه تمام فرضيات علمى بر فرض كه مورد وفاق دانشمندان و صاحب نظران باشد، فرضياتى هستند كه تجربه و مشاهدات تجربى آنها را اثبات كرده‏اند و مبتنى بر حس و ابزارى هستند كه به حس و مشاهده كمك مى‏كنند و يقين‏آور نيستند. اصولاً دانشمندان در تحقيقات خود به دنبال يقين نيستند، بلكه به دنبال نتايج عملى هستند. به اين دليل است كه آنها در علوم تجربى درباره قطعيت و جزم سخن نمى‏گويند، بلكه آن را نظريه‏اى مى‏دانند كه مشاهدات و تجربيات فعلى آن را تاييد مى‏كنند و اين اصل مسلمى نزد دانشمندان طبيعى است. به اين دليل است كه فرضيه‏اى را طرح مى‏كنند و روى آن آزمون مى‏نمايند و به جهان علم عرضه مى‏كنند و پس از چندى تجربيات جديد فرضيات جديد پيش روى دانشمندان مى‏گذارد و فرضيات سابق كنار گذارده مى‏شوند. فرضيه تكامل با تمام انحاء خود نيز از اين قاعده مستثنى نيست، صرفاً فرضيه‏اى است كه توسط برخى زيست‏شناسان براى توجيه انواع جانداران روى زمين ابداع شده است و مورد تاييد يا نقض دانشمندان ديگر قرار گرفته است. به عبارت ديگر، روش علوم تجربى و روش رياضيات و فلسفه متفاوت است. اولى بر اساس حس و مشاهده و آزمون است و دانشمند مانند منجمى است كه ستاره‏اى را از دور با تلسكوپ رصد مى كند و هر چه تلسكوپ او دقيقتر باشد، داده‏ها و اطلاعات بيشترى به ستاره شناس مى‏دهد ، اما هيچگاه او را به يقين نمى‏رساند و چه بسا به علل مختلف چون خطاى ديد يا اشكال تلسكوپ به داده ها و در نتيجه فرضيات غلطى هم رهنمون شود و پس از چندى خطاى او كشف شود. بنابراين دانشمندان براى توجيه حوادث طبيعى فرضيه‏اى ارائه مى‏دهند و در مرحله بعد صحت آن را با تجربه و آزمون مى‏سنجند. اگر فرضيه مذكور با تجربيات و آزمايشهاى دانشمندان هماهنگ بود، آن را به صورت قانونى علمى ارائه مى‏كنند و تا زمانى كه فرضيه جامعترى كه تجربيات و آزمونهاى بيشتر و دقيقترى آنها را تاييد مى‏كنند، ارائه نشده است؛ براساس آن فرضيه عمل مى‏كنند و آنگاه كه فرضيه كاملترى ارائه شد آن را كنار مى‏گذارند. اما روش رياضيات و فلسفه بر اساس داده هاى يقينى عقل نظرى و مبتنى بر بديهيات اوليه است و در نتيجه يقين‏آور است و هيچ گاه كنار گذارده نمى‏شوند. مثلاً 2×2=4 هميشه درست و مطابق واقع است و 2×2=5 همواره غلط است و صحت و سقم گزاره‏هاى مذكور تغييرى داده نمى شود. بنابراين فرضيات علمى تا زمانى كه با دلايل قطعى اثبات نشده‏اند، نمى‏توانند يقينى يا حتى ظنى باشند. اما اگر گزاره‏اى علمى مسلم باشد كه با ظاهر آيات قرآن در تعارض باشد، بايد در معناى آيه دقت بيشترى كرد و معناى دقيقتر آن را پيدا كرد. زيرا قرآن داراى ظاهر و باطن است و الفاظ براى ذات معانى وضع شده‏اند نه براى معناى ظاهرى آن؛ مثلاً واژه «سماء» در لغت به معناى بالا است. يعنى هر چيزى نسبت به پائين خود، سماء ناميده مى‏شود. V}(راغب اصفهانى، مفردات الفاظ قرآن ؛ دارالقلم دمشق؛ ص: 427){V چنانچه بالاى كره زمين را سماء و آسمان مى‏ناميم و عالم بالاى عالم مادى را نيز سماء مى‏ناميم و هر دو اصطلاح درست و حقيقى هستند. منتها ما انسانها كه بيشتر با معانى محسوس انس داريم، هر جا در قرآن واژه سماء آمده بر معناى ظاهرى آن حمل مى‏كنيم. و اگر تعارضى هم پيش بيايد، در تفسير غلط ما از آيات قرآن است. بنابراين آنچه درباره نظريات علمى مورد اتفاق فلاسفه علوم و دانشمندان علوم طبيعى است ، اينكه اين نظريات قطعى و يقينى نيستند و صرفا فرضياتى هستند كه به آزمايش گذاشته شده‏اند و مورد تاييد يا انكار قرار گرفته‏اند و هيچگاه قطعيت ندارند و يقين آور هم نيستند و چه بسا توسط فرضياتى ديگر ابطال شوند. اصولا روش علوم طبيعى روشى‏تجربى و آميخته با حس است و نمى‏تواند يقين آور باشد. اما اگر قانونى مسلم و قطعى علمى، با ظاهر برخى آيات تعارض داشته باشد، بايد در تفسير خود از آن آيات توجه بيشترى بكنيم. تذكر اين نكته نيز ضرورى است كه جدال و تعارض علم و دين، در دنياى غرب بين علوم تجربى و مسيحيت بوده است و دليل آن نيز به تحريفات كتاب دينى مسيحيان و انديشه نادرست ارباب كليسا از علم و انديشه نادرست دانشمندان علوم تجربى از دين بوده است. به عبارت ديگر بين دين تحريف شده و علم سكولار، دائما نزاع و جدال است اما هيچ‏گاه چنين جدالى در دنياى اسلام رخ نخواهد داد؛ زيرا دين اسلام، مردم را به علم و علوم طبيعى و تجربى دعوت مى‏كند و چنين علمى را نيز علم دينى مى‏شناسد و دانشمند مسلمان نيز جدايى علم از دين را به رسميت نمى‏شناسد. براى اطلاع بيشتر ر.ك: 1 ـ على زمانى، امير عباس؛ دين و علوم تجربى؛ تعارضها و راه حلها؛ دبيرخانه مجمع گروههاى معارف اسلامى؛ 1377 به ويژه صص: 81 ـ 41. 2 ـ رضايى اصفهانى؛ رابطه علم و دين در غرب، كانون انديشه جوان. داورى، رضا؛ درباره علم؛ انتشارات هرمس؛ تهران 1379؛ صص: 70 ـ 15. 3 ـ باربور، ابان؛ علم و دين، ترجمه بهاء الدين خرمشاهى؛ مركز نشر دانشگاهى؛ صص: 149 ـ 99.

پاسخ : قرآن انسان را صراحتا به تفكر و علم و شناخت طبيعت و علوم مختلف دعوت كرده است، V}(بقره، آيه 114){V وبشر را تشويق كرده است كه با كنكاش عقلى و استفاده از ابزار حس و تجربه و ساختن ابزار دقيق به كشف رموز طبيعت مبادرت ورزند. از طرف ديگر قرآن و اسلام درباره فرضيات علمى نظر خاصى ندارند و آنها را نه صحيح مى داند و نه ناصحيح ، بلكه قرآن ميزان را عقل آدمى قرار داده و صحت و سقم آنها را به عقل آدمى واگذاشته است. براى اطلاع بيشتر ر.ك: - ده گفتار استاد مطهرى مقاله فريضه علم. - بيست گفتار استاد مطهرى : 261 و 262. - قرآن و علوم طبيعى اثر دكتر مهدى گلشنى. - داورى، رضا؛ درباره علم؛ انتشارات هرمس؛ تهران 1379؛ مقاله اسلام و علم دوستى، صص: 92 ـ 83. - پارسانيا، حميد؛ علم و فلسفه، مركز فرهنگى نهاد نمايندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها؛ قم؛ 1376 صص: 159 ـ 127.

پاسخ : نا هماهنگى بين جوانان و والدين در مورد ازدواج به خصوص در عصر حاضر پديده ای طبيعى است. بسيارى از جوانان از اين موضوع اظهار نارضايتى مى‏كنند هر چند بايد به نقطه نظرات دختران و پسران و برخى خواسته‏هاى آنها توجه كافى داشت ولى در عين حال نظارت و احيانا دخالت والدين ناظر امين و مشاور آگاه و دلسوزمى‏تواند يك منبع معتبر و قابل اعتماد براى پيوند دختر و پسر و بنا نهادن زندگی مشترک شيرين باشد. همفكرى و مشورت جوان با والدين كه از تجربه و پختگى لازم برخوردارند مى‏تواند او را در يكى از مهمترين تصميم‏هاى زندگى يارى كند و به انتخاب عقلايى منتهى گردد و جوان با آرامش و اطمينان بيشتر به اين امر مهم زندگى اقدام نمايد. البته از نظر شرعی رضايت مادرتان شرط صحت عقد و نكاح نيست ولى از آنجا كه پيوند دختر و پسر پيوند دو فرد نيست بلكه پيوند دو خانواده است و پس از ازدواج خواه ناخواه با خانواده خود و خانواده همسرتان ارتباط داريد و عدم رضايت يكى از دو خانواده‏ها (به خصوص مادر) در سلامت روابط خانوادگى و استمرار زندگى مشترك تأثيرگذار است و آرامش زندگى را بر هم مى‏زند، علاوه بر اين، رابطه عاطفى مادر با دختر ايجاب مى‏كند به نقطه نظرات او توجه شود يا حداقل به هر شكل كه شده رضايت نسبى او را فراهم نمود. نكته ديگر اين كه شايد علاقه شما به خواستگار ديگرى كه مورد نظر خودتان است يك علاقه كاذب و يا يك علاقه برخاسته از احساسات باشد . آيا احتمال نمى‏دهيد به خاطر سخنان و گفته‏ها يا نوشته‏ها يا وعده وعيدهاى وى، تحت تأثير وى قرار گرفته‏ايد و دلتان بدون دليل به او گره خورده و نمى‏توانيد نكات منفى و عدم تناسب وى را خوب و كامل مشاهده كنيد. بله بايد شما با فردى ازدواج كنيد كه مى‏پسنديد و نيازهاى شما را برآورده مى‏كند و به عبارتى ديگر با شما تناسب داشته باشد و كفو همديگر باشيد. ولى آيا در اين مورد تاكنون تحقيق فراگير و بدون شائبه‏اى انجام داده‏ايد؟ از چه كسانى تحقيق كرده‏ايد؟ گرچه هم‏زبان بودن يا هم‏شهرى بودن ملاك اصلى نمى‏تواند باشد ولى تناسب فرهنگى و اجتماعى يكى از نكاتى است كه بايد زوجين قبل از ازدواج به آن توجه كنند. چه خوب است قبل از هرگونه تصميم‏گيرى، از ملاك‏ها و معيارهاى همسر شايسته و لايق آگاهى پيدا كنيد و با مطالعه كتابهايى که در اين زمينه نوشته شده است به يک تصميم آگاهانه برسيد و در صورت ضرورت با اهل نظر و افراد باتجربه مشورت كنيد، و سپس اقدام نماييد. نکته مهمتر بعد از کسب آگاهی از شرايط احراز شرايط مناسب و خوب در اوست. در تحقيق‏هاى خود درباره وجود شرايط و ملاك‏ها، دقت كرده و بدون هرگونه تأثيرى واقعيت‏ها را به خوبى مورد مداقه و ارزيابى قرار دهيد. اما براى جلب رضايت مادرتان نکات زير می تواند کار گشا باشد: 1- سعى كنيد روابط عاطفى خود را با وى بيشتر كنيد و بيشتر از گذشته به وى احترام بگذاريد. 2- صريحا با نظرات وى مخالفت نكنيد، بلكه در ابتدا بپذيريد و به تدريج نقطه نظرات خود را براى وى يادآور شويد. 3- از افراد واسطه‏اى كه با شما هم‏نظر هستند كمك بگيريد و از آنها بخواهيد نظرات شما را به مادرتان منتقل كنند و در کسب رضايت مادرتان واسطه گری نمايند. 4- خوب است حرف مادرتان را در مورد مخالفتش با اين ازدواج بشنويد و اگر حرف قابل قبولي دارد و سخن وی در واقع حرف حقی است به آن تن دهيد و مواردی را که نا بجا مي بينيد با لحن آرام و همراه با احترام متقابل و روابط عاطفي شايسته به تصحيح عقيده او بپردازيد البته بسيار با احتياط و احترام و اگر نپذيرفت اصرار و پافشاری نداشته باشيد و حتي در صميميت شما نبايد تاثير بگذارد و هم چنان با وی صميمي باشيد .

پاسخ : دستورالعمل عمومى «واستعينوا بالصّبر و الصّلوة» (V}بقره، آيه‏ى 45{V). است يعنى از نماز و شكيبايى كمك بگيريد(V}يكى از نمونه‏هاى شكيبايى روزه گرفتن است{V). از اين كه عموم مردم بايد به اين دستور الهى توجه كنند، به خوبى مى‏فهميم كه هدايت قرآن عام است. منتهى دل‏هاى تيره و قلب‏هاى قساوت گرفته آن را نمى‏فهمند از آن طرف همان طور كه قبلاً بررسى كرديم، هدايت خاص الهى مشمول افراد متقى و هدايت يافته مى‏شود. پس در عطا و عنايت الهى بخلى نيست، مخاطب كه ما بندگان هستيم اگر قابليت و استعداد را كسب كنيم فيض هر لحظه آماده است «گر گدا كاهل بُود تقصير صاحبخانه نيست». از مهم‏ترين زمينه‏هاى درك فيض و عنايت الهى (هدايت خاصه و بدون واسطه از جانب خداوند)، صبر و شكيبايى است. تا جايى كه ائمه اطهار(ع) به واسطه صبر عظيمشان و عزم استوارشان به مقام شامخ ولايت و امامت نايل شدند A}و جَلَنا مِنهُم ائمّةً يهدونَ بأمرنا لما صَبَروا{A؛ يعنى ريشه امامت و رهبرى صبر است(V}سجده، آيه‏ى 24{V). آغاز صبر با كم‏حرفى و كنترل خيال‏هاى پريشان است. يعنى بايد نفس را از تعدّى و زياده‏روى در حرف زدن، فكر و خيال كردن باطل بازداشت. مرحله بعد شكيبايى بر تمام مشتهيات و لذايذ نفسانى است كه در پاسخ سؤال قبل به آن پرداختيم. در مرتبه بعد بايد در مقابل تمام آن چيزهايى كه منافى صراط مستقيم است صبر پيشه كرد و چشم پوشيد. حبس نفس و بازداشتن آن از دنيا و آن چه متعلّق به آن است روح را سبكبار مى‏سازد و طى مراحل بعد را براى او ميسرتر مى‏سازد. كم‏كم صبر اوج مى‏گيرد حتّى از عالم برزخ و بالاتر از آن از تمام شئون عالم آخرت رخت برمى‏بندد، از همه چيز (غير خدا) جمع مى‏شود و فقط بر خدا پخش مى‏شود. چون خدا شرك نمى‏پذيرد. پس درمى‏يابيم عبد مطلق از هر گونه شرك مبرّا و متّصف به عالى‏ترين مقام‏هاى توحيد است. ما موظفيم در حدّ وسع و طاقت خود، پا در راه بگذاريم و با همت عالى و از بوستان دين، ميوه‏هاى توحيد و ولايت بچشيم، نكند ما جزو آن دسته باشيم كه مى‏گويند «دست ما كوتاه و خرما بر نخيل».

پاسخ : تعبير «عالم محضر خداست» معناى لطيف و ظريفى در بردارد. اولين سوره‏اى كه بر پيامبر(ص) نازل شد سوره علق است. خداوند در اين سوره خطاب به انسان مى‏فرمايد: «الم يعلم بانَّ الله يرى»(V}علق، آيه‏ى 14{V). مفسّر خبير و انديشمند نادر اين دوره آية‏الله جوادى آملى (دامت بركاته) مى‏فرمايند: «همه‏ى تعليمات قرآن بر اساس تشويق به بهشت و ترهيب از دوزخ نيست. بلكه بخش قابل توجّهى از آن، معرفت‏هاى عارفانه و حكيمانه (V}ترساندن{V). است و ما را به حياى از خداى وا مى‏دارد، مانند اين كه مى‏پرسد: آيا انسان نمى‏داند كه خدا او را مى‏بيند؟ بنابر اين اگر جهنّم نبود، باز هم جا داشت كه انسان گناه نكند، چنان كه هيچ انسان با حيائى در كنار سفره‏ى مهماندار و دوست خود آشكارا در برابر او به مخالفت برنمى‏خيزد». اين مى‏شود معناى «حضور» و «شهود»؛ در واقع اين ما هستيم كه بايد به آن درجه برسيم كه در درون خود خدا را حاضر و شاهد اعمال و رفتار و حتى مكنونات دل خود بيابيم. براى مبارزه با گناه وهواهاى نفسانى رعايت چند نكته لازم است: الف) كوچك نشمردن هيچ گناهى هرچند به نظر صغيره باشد، ب ) عزم جدى و آهنين بر ترك معصيت و مراقبت جدى و دائمى نسبت به تمام افعال خود، ج ) شرط نمودن با خدا مبنى بر ترك معصيت و هم‏چنين از او استعانت جستن، د ) هر گاه فكر گناه و وسوسه آن به ذهن آمد بلافاصله آن را از لوح ذهن خارج كردن و توجه خود رابه خدا و امور شريفه مشغول داشتن. جديت و موفقيت در اين امر پيروزى بزرگى است و در واقع دفع دشمن شيطان نفس از همان خاكريز اول است. قرآن مجيد در وصف پارسايان مى‏فرمايد: «ان الذين اتقوا اذا مسهم طائف من الشيطان تذكروا فاذاهم مبصرون ؛ پرهيزگاران چون گرفتار وسوسه شيطان شوند هماندم متذكر (ياد خدا) شده وبصيرت يابند»، V}(اعراف، آيه 201){V، ه ) مطالعه و تفكر پيرامون عواقب سوء و وخيم گناه. در اين رابطه مطالعه كتب پيرامون معاد بسيار نافع و لازم است، و ) خود را همواره در محضر حق تعالى دانستن و او را به يقين در همه حال مراقب و بيناى به افعال خود نگريستن، ز ) استمداد از خداوند و دعا و نيايش كه فرمود: اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود هيچ كدام به فضيلت و تزكيه روى نمى‏آورديد (و لو لا فضل الله عليكم و رحمته ما زكى منكم من احد ابدا..).، ح ) جايگزين سازى اعمال و عادات نيكو؛ مانند شركت دائمى در نماز جماعت، نماز شب، زيارت اهل قبور و دعا. «ان الحسنات يذهبن السيئات؛ خوبى‏ها سرانجام ميدان را بر بدى‏ها تنگ خواهد كرد و آنها را از بين خواهد برد» ط ) توجه به چهره كريه و زشت واقعى سيئات، ى ) براى ترك معاصى لازم است دربسيارى از موارد انسان از مكروهات و چه بسا از برخى مباحات نيز چشم پوشد تا او را به انجام زشتى ها نزديك نسازند، ك ) در حد ممكن دورى جستن از مكان‏ها و شرايطى كه آدمى را به گناه ترغيب مى‏نمايد، ل ) تقويت اراده، م ) محاسبه نفس همه روزه و در صورت رخداد خطا خود را محاكمه و توبيخ نمودن و بلافاصله استغفار كردن، ن ) مطالعه پيرامون زندگى پارسايان و زاهدان و مطالعه كتب اخلاقى و ... . رعايت نكات زير نيز شما را در اين مسير تعالى يارى خواهد كرد، ان شاءالله: - انجام يك سرى مستحبات؛ مثلا هميشه با وضو بودن و زبان را به ذكر مخصوصا H}«لاحول ولاقوة الا بالله العلى العظيم»{H عادت دادن. و نيز خواندن قرآن در اوقات مختلف كه دواى هر دردى است. - سعى و كوشش در انجام وظايف و واجبات دينى، - خواندن نماز با حضور قلب و در اول وقت، - گرفتن روزه مستحبى به ويژه دوشنبه و پنجشنبه هر هفته، - تلاوت قرآن بويژه بعد از نماز صبح، - تأمل و انديشه در آيات قرآن، - حتى المقدور سعى در خواندن نماز شب، - از تنهايى دورى گزينيد. - سحر خيزى، - تنظيم برنامه براى تمام شبانه روز و پر كردن اوقات فراغت با برنامه‏هاى صحيح و سودمند، - شركت در ورزش‏هاى فردى و دسته جمعى، - شركت در فعاليت‏هاى مذهبى و اجتماعى، - به صله رحم و ارتباطات اجتماعى بسيار بپردازيد و به نزديكان و اقوام خود بيش از پيش اظهار علاقه و محبت نماييد. - پرهيز از نگاه نامشروع، امام صادق(ع) فرمود: «نگاه پس از نگاه، در دل بيننده شهوت را مى‏انگيزاند»، V}(وسائل‏الشيعه ، ج 14 ، ص 138){V و باز فرمود: «نگاه، تيرى از تيرهاى شيطان است، چه بسا نگاهى كه اندوه‏هاى دراز در پى دارد»، V}(وسائل‏الشيعه ، ج 14 ، ص 139).{V - عدم معاشرت و دوستى با افراد منحرف و فاسد، - انتخاب دوستان مؤمن و سالم، - به ياد خدا بودن در همه اوقات، - از پرخورى و نيز از خوردن غذاهاى چرب و پرانرژى و تحريك كننده پرهيز كنيد، - كنترل افكار و نينديشيدن به صحنه‏هاى شهوت‏انگيز، - از مشاهده صحنه‏هاى مهيج و تحريك كننده دورى كنيد، - برنامه منظم مطالعاتى براى خود قرار دهيد و سعى كنيد فرصت‏هاى خود را با تفكر و مطالعه مناسب پر كنيد، همواره خود را نصيحت نموده و بر نفس خويش بانگ زنيد: «اى بيچاره! تا كى گرفتار هواى نفس باشى و سرمايه گران مايه عمر را تباه سازى و به معصيت رب الارباب پردازى؟ چرا براى اندك لذتى پوچ و گذرا خود را گرفتار دوزخ ابدى سازى؟ اگر لحظه‏اى ديگر فرشته مرگ تو را در رسد و جانت به حلقوم رساند، با چه وضعى به ديار برزخ رهسپار مى‏شوى؟ نه!نه! هرگز! بايد عزمى قاطع و استوار داشته باشم و با استمداد از خداى سبحان و پروردگار رحيم و مهربان - كه با اين همه معصيت باز هم مرا مشمول الطاف خود ساخته - پيمان بندم و سربه بندگى او سپارم و زنجير شيطان نفس بگسلم. اين بار بايد چنان ابليس لعين را از خود دورر سازم كه ديگر در من وسوسه نكند و با دست خالى از من روى برتابد!» با خود بگو: P} با تبر بردار و مردانه بزن{E} تو على وار اين در خيبر بكن{P