تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : قبل از ورود به عرصه پاسخ، لازم است با كمال ادب از حُسن اعتمادتان تقدير و تشكر كنم. از خداوند متعال مى‏خواهم ما را در خدمت مفيد و خالصانه به شما جوانان جوياى حق و حقيقت موفق بدارد. آدمى فطرتاً موجودى اجتماعى و نيازمند ارتباط با ديگران است؛ به ويژه در عصر ارتباطاتِ پيشرفته و سريع، برقرار ساختن ارتباط مؤثر و مفيد و حضور فعال در صحنه‏هاى متنوع فعّاليّت‏هاى فرهنگى، اجتماعى، اقتصادى، سياسى و علمى ضرورتى ترديدناپذير است.«خجالت» و كمرويى آفتى است كه آدمى را از كاروان رو به تعالى و ترقّى باز مى‏دارد؛ به قابليت‏هاى نهفته فرصت بروز نمى‏دهد و توان‏ها و استعدادها را سركوب و نابود مى‏سازد؛ زيرا از ديدگاه روان شناختى كمرويى توجهى غير عادى و اضطراب آلود به خويشتن است كه در يك يا چند موقعيت اجتماعى تجلى مى‏كند و فرد را در انواع تنش‏هاى روانى، شرايط نامناسب عاطفى و شناختى و نابسامانى‏هاى جسمى و زيستى فرو مى‏برد و موجب بروز رفتارهاى خام و نسنجيده و واكنش‏هاى نامناسب مى‏گردد. اين پديده، با توجّه به ضعف و شدتش، انواع پيامدهاى زيستى و روانى و شناختى مانند تشديد ضربان قلب، تغيير رنگ چهره، اختلال در تنفس، لرزش بدن و دستان، تغيير فركانس صدا، لكنت زبان، خشكى دهان، انزواطلبى، عدم پذيرش، فرار از فعّاليّت‏ها، عدم دفاع از خود، افت شخصيت، ركود علمى، مشكل دوست يابى و حتّى جهالت و نادانى به ارمغان مى‏آورد. بنابراين خجالت، افزون بر اين‏كه انسان را از فعّاليّت‏هاى فردى باز مى‏دارد و زندگى شخصى را فلج مى‏كند، زمينه فعّاليّت‏هاى اجتماعى را نيز نابود مى‏سازد و اندك اندك سلامت جسم و بهداشت روان را در معرض تهديد قرار مى‏دهد. همان‏گونه كه به درستى تشخيص داده و اقدام كرده‏ايد، با تصميمى جدّى و همتى بلند به مبارزه با خجالت و كمرويى پردازيد. تصميم جدى بگيريد و با تكيه به توانمندى واقعى خود كه اندك نيست، توان خدا دادى و استعداد نهفته وجودتان را هر چه زودتر از چنگال غول خيالىِ عجز و بى كفايتى رهايى بخشيد. همان گونه كه مى‏دانيد و گاه تجربه كرده‏ايد، خجالت و كمرويى هرگز با ناتوانى برابر نيست. خجالتى بودن به معناى ناتوان شمردن خويش است نه ناتوان بودن. از سوى ديگر؛ بيش‏تر صاحب نظران معتقدند خجالت خصلتى ژنتيكى نيست تا خود را مقهور آن بدانيد و در برابرش تسليم شويد. اين پديده محصول شناخت نادرست خود و ديگران و سازش نايافتگى‏هاى اجتماعى و حتّى رفتارهاى غلط آموخته شده است. بى گمان با شناخت توانمندى‏هاى خود، برخى عوامل مؤثر در بروز آن‏ها و رعايت دقيق و مستمر و كامل راهكارهاى ارائه شده، مى‏توان به مطلوب‏ترين سطح سازش يافتگى اجتماعى و مؤثرترين شكل ارتباط با ديگران دست يافت. فقط كافى است به توانايى‏تان ايمان داشته باشيد. به مرور توانايى‏هاى خود در فعّاليّت‏هاى گذشته پردازيد و موفقيت‏هاى هر چند ساده خويش را برشماريد. از آن‏جا كه عوامل بروز خجالت و كمرويى در نوعى شناخت غلط خويش ريشه دارد، كافى است به شناختى صحيح و واقع‏بينانه از خود دست يابيد تا اين سدّ تعالى و ترقّى را پشت سر گذاريد. بر اين اساس، به عنوان يك راهكار كلى، خوب است از برخى عوامل مؤثر در بروز خجالت آگاه شويد تا با حذف آن‏ها به مطلوب دست يابيد. تربيت غلط خانوادگى، آلوده ساختن محيط خانه و فضاى ذهن خويش به حالت‏هاى رعب، وحشت، تهديد، ترس، دلواپسى، مراقبت‏هاى شديد و افراطى از رفتارها و اعمال خود، مقايسه خود با ديگران، خود بزرگ بينى و خود كوچك بينى افراط گونه و عدم آگاهى از مهارت‏هاى اجتماعى، احساس تنهايى و ترس از طرد شدن و مسخره شدن و مقبول واقع نشدن بخشى از عوامل كمرويى است. پرواضح است هر كه در فضاى آلوده بدين عوامل به سر برد، با نوعى احساس شرم، ترس، دلهره، گنهكارى، بى عرضگى و حقارت رشد مى‏كند. در نتيجه هميشه خود را فردى ضعيف مى‏بيند و جرأت هيچ اقدامى در خويش نمى‏يابد. اين فرد حتّى از قضاوت ديگران درباره اعمال و رفتارش مى‏پرهيزد؛ خود را از انظار ديگران مخفى نگه مى‏دارد و از انجام دادن عملى كه مورد مشاهده و ارزيابى ديگران قرار مى‏گيرد، اجتناب مى‏ورزد. بى ترديد اينك با شناخت عوامل مؤثر در بروز خجالت مى‏توانيد آن‏ها را از صحنه زندگى و فضاى ذهن خويش حذف كنيد و در راه ارتباط شناختى، عاطفى و رفتارى مطلوب گام برداريد. بنابراين، با مراجعه به زندگى و ذهن خود در جهت شناسايى و حذف علت بروز احساس خجالت و كمرويى خويش گام برداريد و به تدريج سمت يك زندگى تحصيلى مطلوب و مناسب حركت كنيد. راهكارهاى عملى بر اساس شناختى كه از علل بروز خجالت داريد، هرگز نبايد درمان آن را در داروخانه‏ها و لابه لاى اقدامات پزشكى و آرام بخش‏ها و تقويت كننده‏ها جست‏وجو كنيد. اساس درمان بر تغييرات شناختى و اصلاح رفتارى و از ياد بردن رفتارهاى مبتنى بر خود كم‏بينى استوار است و از روش‏هاى شناخت درمانى و تغيير در باورها و نظام ارزشى و افزايش مهارت‏هاى اجتماعى و توانايى‏هاى شغلى و حرفه‏اى و تحصيلى پيروى مى‏كند. بر اين اساس، در بخش پايانى كلام چند روش عملى ذكر مى‏شود. اميد است مفيد و در راه نيل به هدف مؤثر باشد. ان شاء الله. T} الف) ايجاد تغيير و اصلاح در شناخت خود از خويشتن.{T بايد شناخت خود از توانايى‏ها، استعدادها، ويژگى‏هاى شخصيتى خويش را اصلاح كنيد و با واقعيت تطبيق دهيد. پس: 1. در برابر آينه ايستاده، جلوه‏هاى رفتارى خوشايند، حالات بدنى و برداشت‏هاى مثبتى كه از وضعيت ظاهرى خود داريد، يادداشت كنيد و روزى چند بار با صداى بلند بخوانيد، مانند اين جمله: من خوش قامت هستم... . 2. فهرستى از ده لغت يا عبارت كه بيانگر ويژگى‏هاى مثبت شخصيت شما است، تهيه كنيد و روزى چند بار آن‏ها را در قالب جمله كاملى كه با «من» شروع مى‏شود، بخوانيد؛ مثلاً من باهوش هستم. 3. به مرور و بازگويى خاطرات و تجارب جالب خود در فعّاليّت‏هاى عمومى و شخصى روى آوريد و حتّى گاه آن‏ها را براى دوستان صميمى تعريف كنيد. 4. هرگز به انديشه و شناخت‏هاى آزار دهنده مانند احساس حقارت، ناتوانى، بى كفايتى، شرمندگى و... اجازه ندهيد فضاى ذهن شما را بگيرند. به محض ورود اين افكار، ذهنيت‏هاى مطلوب و ويژگى‏هاى مثبت خود را با صداى بلند تكرار كنيد. 5. هرگز تصور كمرو بودن را به ذهن خود راه ندهيد و واژه‏ها و عبارت‏هايى چون «من خجالتى هستم»، «من كمرو هستم» و «من جرأت بيان ندارم» را به زبان نياوريد. به خود شهامت را تلقين كنيد. و با صداى بلند در طول روز، چندين نوبت بگوييد من شهامت اين سخن، عمل و فعّاليّت را دارم. اجازه ندهيد خاطره شكست‏هاى قبلى به انديشه تان راه يابد. موفقيت‏هاى گذشته را به خاطر آوريد. شناخت خود از جنس مخالف را تصحيح كنيد. او نيز شخصى مانند شما و همه انسان‏هاى ديگر است. انسان‏ها در همه امور برابرند و معيار برترى آن‏ها تقوا است. اين حقيقت را همواره به خاطر آوريد . T}ب) اصلاح رفتار و تغييرات رفتارى{T بكوشيد در جهت مخالف كمرويى رفتار كنيد: 1. هرگز خود را سرزنش نكنيد. 2. بر اساس شناختى كه از خود داريد، براى خويش هدفى در نظر بگيريد و براى رسيدن به آن برنامه ريزى كنيد؛ مثلاً بر اساس شناخت از خود، ارائه يك گزارش را به عهده گيريد؛ براى تهيه و كيفيت ارائه آن برنامه ريزى كنيد و با تمرين در خلوت و نيز ارائه آن نزد دوستان صميمى و گروهاى كوچك خود را براى ارائه در كلاس آماده سازيد. 3. هنگام سخن گفتن، خود را گرفتار آداب و رسوم و تكلف‏هاى بى مورد نسازيد. ساده، راحت و عارى از هرگونه آداب خاصّ هدفتان را بيان كنيد. در فعّاليّت‏هاى آغازين، خواسته و هدف خود را به صورت يك جمله بنويسيد و نوشته را بخوانيد. 4. پرسش‏ها و مطالب اوليه را كوتاه و مختصر انتخاب كنيد. 5. ارتباط بصرى با مخاطب را حفظ كنيد. 6. هميشه سخن را با مقدمه، كلام يا يك كلمه جالب آغاز كنيد، از به كارگيرى كلمات پيچيده بپرهيزيد. كلمات آغازين بايد متدوال و جذاب باشند. 7. قبل از سخن گفتن، مطلب مورد نظر را نوشته، در ذهن مرور و تمرين كنيد و شكل بيان و مهارت لازم را فراهم آوريد. 8. به درستى علمىِ سخنى كه مى‏گوييد و به جا بودن آن يقين داشته باشيد و با مطالعه و پشتوانه علمى قبلى به ميدان گفتار گام نهيد. 9. هنگام سخن گفتن، به ديگران و قضاوت و حركات و سكناتشان هرگز توجّه نكنيد. گفتارتان را پى‏گيريد و با خونسردى به هدف بينديشيد. 10. موانع احتمالى و افكار و اعمال مزاحم را شناسايى و ذهن خود را براى مقابله با آن آماده سازيد؛ مثلاً اگر خنده حاضران از ادامه سخن بازتان مى‏دارد، شما نيز بخنديد. 11. به كار خود پاداش دهيد. يك نفس عميق، به خود آفرين گفتن يا باز گفتن تفصيلى و با آب و تاب آن براى نزديكان مى‏توانند پاداش به شمار آيند. 12. از جزئيات بكاهيد و اصل سخن را به صورت خلاصه و گويا بيان كنيد. 13. اجازه سوء استفاده به ديگران ندهيد. كافى است به كار خود ادامه داده، در صورت روبه‏رو شدن با واكنش آنان خود را در برابرشان احساس نكنيد. 14. در انجام رفتارهاى اجتماعى كوچك و در محيطهاى ديگر كه بيش‏تر احساس راحتى مى‏كنيد، فعال باشيد. اين كار را از سلام كردن، احوالپرسى، جواب سلام دادن، نگاه كردن، تعارف كردن و تعارف شنيدن آغاز كنيد. و با تمرين به كارهاى بزرگ‏تر و مهم‏تر گسترش دهيد. 15. با افراد فعال و پر تحركى كه احساس خجالت نمى‏كنند، بيش‏تر مأنوس باشيد و از خجالتى‏ها فاصله بگيريد. 16. هميشه كلامى براى گفتن و عمل يا هنرى براى ارائه به جمع داشته باشيد و آن را ارائه كنيد. در جاهايى كه كم‏تر احساس كمرويى مى‏كنيد و شبيه كلاس است، فعال‏تر باشيد. 17. توجّه داشته باشيد تا زمين نخوريد راه رفتن نمى‏آموزيد. پس بايد نقد ديگران و تمسخر آن‏ها باشد تا شما مجال رشد يابيد. بنابراين، اگر با عكس العمل ديگران روبه‏رو شديد يا در فعاليت‏هاى آغازين احساس ناتوانى كرديد، از ادامه سخن يا عمل چشم پوشيد؛ هر چند مى‏توانيد آن را ارائه كنيد و از اين راه براى ارائه بهتر و كامل‏تر مطالب آماده شويد. اميد واريم با توجّه به اهميت و حساسيت موضوع، با همت عالى و بلند، راهكارهاى عملى و روش‏هاى تغيير شناخت اهتمام كامل و دقيق و مستمر داشته باشيد. تا به هدف نائل آييد. در پايان بايد ياد آور شد، اين مقصود اندك اندك به دست مى‏آيد نه با چند جلسه تمرين و خواندن چند جلد كتاب. اجراى پيوسته دستور العمل‏ها، تكنيك‏ها و رفتارها در رسيدن به هدف سودمند است. موفقيت روز افزون شما جوانان جوياى دانش و دوستدار پاكى آرزوى ما است. از آنجا که يکي از عوامل مشکل شما ضعف اعتماد به نفس است توجهتان را به مطالعه و عمل به راهکارهاي ارائه شده جلب مي کنيم: همان طور كه آگاهى از خويشتن مى‏تواند انسان را از هرگونه خيالبافى و افكار منفى درباره خود رهايى دهد و سمت كمال واقعى و اصلاح كاستى‏ها رهنمون گردد، عدم اعتماد به نفس مى‏تواند مانع شكوفايى قابليت‏ها و خلاقيّت‏ها و ايفاى مسئوليت‏ها شود. اعتماد به نفس انسان را مستقل و دور از هرگونه وابستگى بار مى‏آورد و براى انجام دادن مسؤوليت‏هاى فردى و اجتماعى، با توجّه به تواناهاى، خويش به ميدان عمل مى‏كشاند. اعتماد به نفس سبب مى‏شود فرد مسؤوليت‏هاى خويش را با اطمينان كامل انجام دهد و با افزايش قابليت‏ها و توانايى هايش از هرگونه توقف و سكون بپرهيزد. در واقع اعتماد به نفس به معناى باور كردن قابليت انسانى خويش، روبه‏رو شدن فعال با رويدادهاى زندگى و انجام دادن درست وظايف است. بنابراين، اعتماد به نفس از درون فرد سرچشمه مى‏گيرد نه از بيرون. افرادى كه از اعتماد به نفس كافى برخوردارند، استقلال عمل دارند و مسؤوليت پذير و پيشرفت گرايند؛ ناكامى‏هاى زندگى را مى‏پذيرند؛ بر ايجاد رابطه با ديگران توانايند و از هرگونه گوشه‏گيرى دورى مى‏جويند. از طرف ديگر، آنان كه ضعف اعتماد به نفس دارند از مشكلات زير رنج مى‏برند: 1. احساس خود كم بينى. در اكثر اعمال و نگرش‏هاشان احساس عدم اطمينان و درماندگى مى‏كنند؛ خود را در مواجهه با مشكلات ناتوان مى‏بينند و جملاتى چون نمى‏توانم اين كار را انجام دهم، هرگز قادر به يادگيرى در سطوح عالى نيستم، توان نيل به مراتب عالى ندارم، هميشه ذهن اين افراد را به خود مشغول مى‏كند. 2. بروز احساسات و عواطف منفى. رفتارشان حاكى از نوعى خشونت، بى‏قيدى و بدخلقى است. به سبب عدم پذيرش محورى به نام »خود« همواره در انعكاس علايق خويش با ترديد و تغيير رو به رويند و توان ابراز رفتار عاطفى مناسب ندارند. 3. گريز از موقعيت‏هاى نگران‏زا. در برابر فشارهاى روانى، به ويژه ترس و خستگى و آنچه موجب آشفتگى‏اش شود، بسيار كم تحمّل‏اند؛ حتّى موردى مانند امتحان ممكن است برايشان بحران‏هايى اضطراب زا فراهم آورد و به عدم موفقيتشان انجامد. 4. نوميدى. يأس از دستيابى به اهداف، رايج‏ترين ويژگى اين افراد است. 5. كمرويى. يكى از شايع‏ترين صفات اين افراد كمرويى است و معمولاً در برقرارى ارتباطات اجتماعى در صحنه‏هاى مختلف با مشكل جدى روبه‏رو هستند. اكنون در پرتو شناخت مختصرى كه درباره اعتماد به نفس و ويژگى‏هاى افراد معتمد به نفس به دست آمد، اشاره به بعضى از راهكارهاى عملى جهت تقويت اين پديده سودمند مى‏نمايد. اميد است رعايت اين موارد به كاهش مشكلات رفتارى‏تان انجامد؛ زيرا همان طور كه خودتان نيز نگاشته‏ايد، مشكلات شما در عدم اعتماد به نفس يا ضعف آن ريشه دارد. بى ترديد با تقويت اعتماد به نفس و به دست آوردن دركى درست از خود و توانايى‏هاتان بر آن مشكلات چيرگى مى‏يابيد و به تدريج احساس عدم كفايت تان به احساس سربلندى تبديل مى‏شود. 1. خود را هر چه بيش‏تر بشناسيد. شناخت استعدادها و قابليت‏هاى خويش مى‏تواند در كسب اعتماد به نفس مفيد واقع شود و انسان را از دام نوميدى رها سازد. بدين منظور، استعدادها و توانمندى‏هاى مختلف علمى، ورزشى، هنرى، كلامى و... خويش را يادداشت كنيد و هر روز آن را براى خود بخوانيد. 2. بر توانايى‏ها و موفقيت‏هاى گذشته‏تان تكيه كنيد. بايد بر توانايى‏هاى خويش تكيه كنيد و ضمن مرور موفقيت‏هاى گذشته، آن‏ها را در كانون تمركز و توجّه خود قرار دهيد. 3. گذشته ناموفق و شكست‏ها را فراموش كنيد. اگر تصورى نامطلوب از گذشته داريد، به دست فراموشى سپاريد. تصور نامطلوب اجازه نمى‏دهد به تغييرات خويش پى بريد و حقيقت كنونى‏تان را دريابيد. 4. خود را مثبت ارزيابى كنيد. درباره خويش مهربان باشيد و شخصيت تان را با ديد مثبت ارزيابى كنيد. در شايستگى خويش ترديد نكنيد و خود را با صفات خوب تفسير كرده، در انجام كارها توانا بدانيد. 5. ريسك كنيد. روى تجربيات جديد، با ديد يادگيرى بيش‏تر فعاليت كنيد و از شكست نهراسيد. چنانچه اين گونه عمل كنيد، امكانات جديدى براى شما فراهم مى‏آيد و حس خويشتن پذيرى‏تان تقويت مى‏شود. 6. از خواهش‏هاتان بكاهيد. عزّت و سربلندى انسان در گرو عدم درخواست‏هاى مكرر از ديگران است. تا مى‏توانيد به خود متكى باشيد و به آنچه هستيد و داريد، اكتفا كنيد تا اعتماد به نفس بيش‏تر به دست آوريد. 7. خود را با ديگران مقايسه نكنيد. هرگز خود يا موفقيت‏هاتان را با ديگران مقايسه نكنيد. همواره به رقابت با خويش بپردازيد؛ زيرا هر كس از شرايط و امكانات خاص خود برخوردار است. 8. ارتباط با خدا را حفظ و تقويت كنيد. مهم‏ترين روش كسب اعتماد به نفس، ارتباط با خداوند ونيايش با او است. وقتى بتوانيد حضور در محضر خالق هستى و كمال مطلق را احساس و به او تكيه و اعتماد كنيد و بزرگى‏اش را دريابيد و به او بپيونديد، به بزرگى شخصيت خويش واقف خواهيد شد. بنابراين، در نمازها حضور قلب بيش‏تر پيدا كنيد و خود را با ذات اقدس الاهى مرتبط بدانيد.

پاسخ : در پاسخ اين سؤال توجه به نکات ذيل حائز اهميت است: 1. «شرايط نابسامان جامعه» معلول موانع و متغيرهايي از قبيل: وضعيت ساختارهاي اقتصادي، فرهنگي، اجتماعي، اداري و... از يک سو و جنگ تحميلي، رشد سريع جمعيت، وضعيت نابسامان اقتصاد جهاني، برخي عملکردهاي ضعيف يا اشتباه و... از سوي ديگر مي باشد البته بهبود نسبي وضعيت اقشار مختلف جامعه، پيشرفتهاي عظيم در ابعاد مختلف نيروي انساني، صنعت، ارتباطات و زيرساخت هاي اقتصادي، نظامي و... نبايد ناديده گرفته شود. 2. مدعيان اصلاحات طيف وسيعي از افکار و اشخاص گوناگون را شامل ميشود. گروهي اصلاحات را به عنوان تاکتيکي جهت تغيير اساس نظام اسلامي و مردمي ايران و حاکميت نظام هاي منحط لائيک و ليبرال - سرمايه داري غرب به کار مي برند و در مقابل آنان طيف اصلاح طلبان واقعي قرار دارند که خالصانه و بدون هيچ گونه ادعايي، اصلاح ساختاري جامعه و رفع مشکلات و معضلات آن را تعقيب کرده و آن را مرحله اي لازم از مراحل تدريجي انقلاب اسلامي و در راستاي نخستين اهداف اساسي آن به شمار مي آورند. بنابراين از ابتدا بايد منظور خود را از مدعيان اصلاحات مشخص نماييد و بعد خود منصفانه به قضاوت بنشينيد که کدام طيف از آنان ناصادق و... است. به علاوه جريان اصيل انقلاب تا چه ميزان به اين طيف ناصادق متکي است. 3. براساس اصول قرآني، آينده جوامع انساني و سرنوشت آنان در دست خودشان است؛ A}«ان الله لايغير ما بقوم حتي يغيروا ما بانفسهم؛{A خداوند سرنوشت هيچ قوم و ملتي را تغيير نمي دهد مگر آن که آنان آنچه را در خودشان است تغيير دهند» V}(رعد، آيه 11). {V در اين آيه مبارکه «ما بقوم» روبنا و «ما بانفسهم» زيربنا است. بنابراين هرگونه تغيير و تحولي در جوامع بشري و سرنوشت آنان بستگي به خودشان دارد. مسلما مردم ما با بالا بردن آگاهي ها و شعور و بينش سياسي خويش و دقت در انتخابات و برگزيدن کارگزاران صالح، متعهد و کاردان، مي توانند آينده اي اميدوار براي جامعه خويش رقم بزنند. از سوي ديگر اصلاح کامل جامعه ما در گرو استمرار انقلاب اسلامي و انقلاب نيز خود پديده اي اجتماعي است و به مثابه موجودي زنده در درياي حوادث به حيات خويش ادامه مي دهد و چه بسا با موانع و آفاتي روبرو شود, شناخت آفات و دشمنان انقلاب عامل مهم در تحقق يافتن آرمانهاي انقلاب , حفظ دستاوردها, تنظيم سياستهاي كل نظام , حل مشكلات و حفظ مشروعيت حكومت محسوب شده و آينده هر انقلابي را رقم مي زند. استاد مطهري (ره ) پس از پيروزي انقلاب فرمود: »امروز نيز ما درست در وضعي قرار داريم نظير اوضاع ايام آخر عمر پيامبر(ص )... اكنون باد از خود ترس داشته باشيد. از منحرف شدن نهضت و انقلاب است كه بايد ترس داشته باشيد. اگر با واقع بيني و دقت كامل با مسايل فعلي انقلاب مواجه نشويم , و در آن تعصبات و خودخواهي ها را دخالت دهيم , شكست انقلابمان بر اساس قاعده »واخشون « و بر اساس قاعده »ان الله لا يغير« حتمي الوقوع خواهد بود. درست به همانگونه كه نهضت صدر اسلام نيز بر همين اساس با شكست روبرو شد.«. مقام معظم رهبري نيز در ارتباط با ضرورت و اهميت آسيب شناسي انقلاب مي فرمايند: »ميكرب رجعت يا ارتجاع , دشمن بزرگ هر انقلاب است كه به درون جوامع انقلابي نفوذ كرده و در آن رشد مي يابد, نفوذ فساد و ايجاد ترديد در اذهان جوانان نسبت به آرمانها, دنياطلبي , اشتغال به زينت هاي دنيوي و زندگي راحت در جامعه و بروز علائم زندگي تجملاتي در ميان عناصر انقلابي , نشانه هايي از تأثير ميكرب ارتجاع و عقب گرد است . پرداختن به مال و مال اندوزي دچار شدن به فسادهاي اخلاقي - مالي و فساد اداري , درگير شدن در اختلافات داخلي كه خود يك فساد بسيار خطرناك است , و نيز جاه طلبي هاي غلط و نامشروع , كاخ آرماني انقلاب اسلامي و هر حقيقت ديگري را ويران مي كند.«, V}(كيهان , 17/10/1373){V امام راحل در وصيت نامه سياسي - الهي خود رمز تداوم انقلاب را چنين معرفي مي كنند: »بي ترديد رمز بقاي انقلاب اسلامي همان رمز پيروزي است و رمز پيروزي را ملت مي داند و نسلهاي آينده در تاريخ خواهند خواند كه دو ركن اصلي آن انگيزه الهي و مقصد عالي حكومت اسلامي و اجتماع ملت در سراسر كشور با وحدت كلمه براي همان انگيزه و مقصد مي باشد.« امام علي (ع ) مهمترين موانع انقلاب و اسباب شكست نهضت ها را كينه توزي , تفرقه , پشت كردن به يكديگر و ترك ياري معرفي مي نمايند: H}»ما نظروا الهي ما صاروا اليه في آخر امورهم حين وقعت الفرقه و تشتت الالفه «{H؛ (V}شرح نهج البلاغه , ابن ابي الحديد, ج 13, ص 185).{V بر اين اساس آينده ايران اسلامي بستگي به اين دارد كه آيا نظام اسلامي با همكاري مردم مي تواند آسيب هاي متعددي كه اين انقلاب نوپا را تهديد مي كند پشت سرگذاشته و با موفقيت از آنها بيرون آيند يا نه : اين آسيبها را مي توان در چند دسته خلاصه نمود: T}الف. آسيبهاي فرهنگي - اجتماعي{T عبارتند از: 1- نفوذ انديشه هاي بيگانه . 2- تغيير جهت دادن انديشه ها از اهداف و نيات خدايي به اهداف و نيات غير خدايي . 3- تجدد گرايي افراطي يا التقاط و زهدگرايي منفي . 4- جدا كردن دين از علم و سياست و تفرقه بين حوزه و دانشگاه . 5- بوروكراسي مفرط و فساد اداري و اجتماعي . 6- دنياطلبي و اشتغال به زينتهاي دنيوي . 7- اشائه فحشا و مراكز فساد و تأثير پذيري از جنگ رواني و تبليغاتي دشمن . 8- تغيير ارزشهاي انقلاب. T}ب. آسيب هاي سياسي {T عبارتند از: 1- ناتمام گذاشتن تحقق آرمانهاي نهضت از قبيل , آرمانهاي جهاني انقلاب اسلامي , مبارزه با ظلم و اقامه قسط و عدل در سراسر جهان و اتحاد امت اسلامي . 2- رخنه فرصت طلبان : استاد مطهري در اين باره مي فرمايند: »... هر چه از دشواريها كاسته مي شود و موعد چيدن ثمر نزديكتر مي گردد, فرصت طلبان محكمتر و پرشورتر پاي علم نهضت سينه مي زنند, تا آنجا كه تدريجا" انقلابيون مؤمن و فداكاران اوليه را از ميدان به در مي كنند...«, V}(مرتضي مطهري , بررسي اجمالي نهضتهاي اسلامي در صد ساله اخير, ص 92).{V 3- تفرقه و درگير شدن در گرداب اختلافات داخلي و استفاده نكردن از نيروهاي بالقوه مردمي . 4- بي تفاوتي مردم نسبت به سرنوشت اجتماعي خويش و غير سياسي شدن دانشگاهها. 5- ايجاد ترديد نسبت به آرمانهاي انقلاب . 6- جاه طلبي هاي غلط و نامشروع . 7- تحت الشعاع قرار گرفتن استقلال و آزادي . 8- بازگشت استعمار به طريق آشكار و نهان و وابستگي نظامي و سياسي به ابر قدرتها و... . T}ج. آسيب هاي اقتصادي انقلاب اسلامي :{T امام علي (ع ) علل سقوط اقتصادي - سياسي حكومتها را چنين بيان مي كند: H}«يستدل الادبار باربع : سوء التدبير, و قبح التبذير و قله الاعتبار و كثره الاعتذار; {H مي توان چهار علت براي زوال دول برشمرد: سوء تدبير و ضعف مديريت ؛ تبذير ناروا و هزينه هاي زيانبار اقتصادي؛ عبرت نگرفتن از تجارب سودمند؛ عذرخواهي مكرر به جاي جبران خطاهاي گذشته»V} (غرر و درر, ص 354). {V مهمترين آسيبهاي اقتصادي انقلاب اسلامي را مي توان در موارد ذيل برشمرد: 1- وابستگي اقتصادي به ابرقدرتها, بالاخص آمريكا. 2- تحت الشعاع قرار گرفتن توسعه اقتصادي يا عدم توجه به بحرانهاي ناشي از توسعه اقتصادي. 3- وابستگي به نفت به عنوان مهمترين اقلام صادرات و منبع ارزي كشور. 4- عدم وجود فرهنگ كار و انضباط اجتماعي. 5- جدا شدن مردم از برنامه هاي دولت در طرح هاي سازندگي. 6- مال اندوزي و تكاثر ثروت اندوزان. 7- تحت الشعاع قرار گرفتن عدالت اجتماعي و زياد شدن فاصله فقير و غني. 8- بي توجهي به مستضعفين و ولي نعمتان انقلاب و عنايت علي حده به اغنياء. 9- بي توجهي به خواسته هاي مشروع نسل جوان (از قبيل اشتغال - مسكن , ازدواج و...). كه آينده سازان انقلاب و ايران اسلامي بوده , و عدم شكل گيري روند كامل و صحيح جامعه پذيري در انتقال ارزش هاي انقلاب و اسلام به نسل جوان در جهت تقويت هويت اسلامي و ملي آنان و جلوگيري از آفات مخرب تهاجم فرهنگي و... . اما عليرغم آسيبهاي فوق كه انقلاب اسلامي را تهديد مي نمايد و آينده اي تاريك و مبهم را براي ما ترسيم مي نمايد نگاهي به موفقيتها و دستاوردهاي مثبت و ارزنده انقلاب اسلامي در حل مشكلات و بحرانهاي متعدد, وجود مردمي با ايمان و پايبند به ارزشهاي اسلامي , خط امام و رهبري , وجود مسئولان آگاه , دلسوز, و متعهد و عزم جدي آنها براي حل مشكلات و تلاش در جهت پيشرفت مادي و معنوي جامعه و ارتقاء سطح علمي , فرهنگي , صنعتي , تكنولوژيكي و... مي توان به آينده اي كاملا" درخشان براي ايران اسلامي اميدوار بود. وظيفه آحاد دلسوزان آن است که در هر موقعيتي که هستند فرهنگ «اصلاح خود» و «خدمت به ديگران» را دغدغه ذهني و عملي همگان سازند و به لزوم تداوم انقلاب اسلامي به عنوان يک نقطه عطف در سطح جهاني, در ميان مردم و مسئولين حساسيت ايجاد کنند. تا با دل گرمي و اميدواري نقش تاريخي خود را به خوبي ايفا کنند. جهت آگاهي بيتشر ر.ک: 1- اصلاحات آمريکايي، محمد باقر ذوالقدر، قم، نشر وثوق، چاپ دوم، 1381. 2- اصلاحات و فروپاشي، حسن واعظي، تهران، نشر سروش، 1379. 3- مرتضي مطهري , پيرامون انقلاب اسلامي , صص 27 - 28.

پاسخ : وجود پاره‏اى از مشكلات و معضلات اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى و... در سطح كشور امرى واقعى و غيرقابل انكار است كه براى برون‏رفت از اين وضعيت و دست‏يابى به وضعيت مطلوب‏تر تلاش‏هاى مضاعفي لازم است. در كنار واقعيت فوق بايد واقعيتى ديگر را نيز در نظر گرفت و آن توجه به ساير مسؤوليت‏هاى دولت و نظام اسلامى است، به عبارت ديگر حيطه و گستره‏ى وظايف و مسؤوليت‏هاى دولت‏ها فقط در درون مرزهاى آن كشور محدود نمى‏شود، بلكه دولت‏ها جهت دستيابى به اهداف خود در سطح داخلى و بين‏المللى، از قبيل: تأمين امنيت و منافع ملى و تحقق آرمان‏هاى ايدئولوژيك V}مثلاً يكى از اهداف سياست خارجى ايالات متحده آمريكا، بسط و گسترش ايدئولوژى ليبرال، سرمايه‏دارى به عنوان تنها مدل نظام سياسى، در سطح جهان مى‏باشد{V ، ناچارند تا محدوده‏ى عملكرد و اقدامات خود را به بيرون از مرزهاى بين‏المللى گسترش داده ودر عرصه‏ى معادلات و رقابت‏هاى بين‏الملل شركت فعال داشته باشند. امروزه به دليل گسترش ارتباطات و تكنولوژى، جهانى‏شدن اقتصاد و.. كه مرزهاى ملى كشورها را درنورديده است ديگر نمى‏توان حيطه عملكرد و وظايف دولت‏ها را در محدوده‏ى مرزهاى آن كشور، تعريف نمود، بلكه برعكس دولتى از توانايى بيشتر در سامان دادن به مسائل داخلى و تأمين امنيت و رفاه در سطح جامعه و تعقيب آرمان‏هاى ايدئولوژيك خود، بهره‏مندتر است كه به صورت فعال در مناسبات معادلات و رقابت‏هاى بين‏المللي حضور داشته و در چارچوب اصول سياست خارجى خويش، نقش مؤثرى را در تأثيرگذارى بر تحولات منطقه‏اى و بين‏المللي پيرامون، به خود اختصاص داده و از موقعيت‏ها و فرصت‏هاى بين‏الملل به بهترين نحو جهت پيشبرد اهداف سياست خارجى خود استفاده نمايد. عوامل متعددى در شكل‏گيرى سياست خارجى كشورها مؤثر مى‏باشند كه مهمترين آنها عبارتند از V}جهت اطلاع بيشتر ر.ك: اصول سياست خارجى و سياست بين‏الملل، عبدالعلى قوام، انتشارات سمت، ص 135{V : 1- ارزش‏ها و اعتقادات، 2- زمينه‏هاى تاريخى و فرهنگى، 3- ساختار نظام بين‏الملل، 4- مشكلات و نيازهاى داخلى. دولت‏ها جهت تحقق اهداف سياست خارجى خود، از ابزارها و تكنيك‏هاى گوناگونى بهره مى‏گيرند؛ ابزارهايى نظير ديپلماسى، حربه‏هاى اقتصادى، نظامى و فرهنگى. استفاده صحيح و به موقع از اين تكنيك‏ها در ميزان موفقيت واحدهاى سياسى بسيار مؤثر است V}همان، ص 206{V . در سطح بين‏الملل سياست خارجى كشور موفق‏تر و از توانايى بيشترى در پيشبرد اهداف بين‏المللى و تأمين منافع ملى خود برخوردارتر است كه از توانايى بيشترى در كاربرد تمامى اين ابزارها برخوردار بوده و در موقع نياز جهت دسترسى به اهداف خود، از آنان بهره بگيرد. به عنوان نمونه امروز، با استفاده از ابزار اقتصادى نظير اعطاى وام، مشاركت در سرمايه‏گذارى يا بازسازى كشور مى‏توان زمينه‏هاى مناسبى را جهت تأثيرگذارى در تحولات داخلى آن كشور، فراهم نمودن بازار كار و عرضه‏ى كالاهاى توليدى در خارج و...، به وجود آورده و در نتيجه بخشى از اهداف كوتاه‏مدت، ميان مدت و بلندمدت سياسى خارجى خويش را تحقق بخشيد. براساس مطالب فوق درخصوص نحوه عملكرد جمهورى اسلامى در قبال افغانستان بايد گفت كه: اصول و اهداف سياست خارجى كشور ما نيز مانند ساير كشورها براساس عوامل متعددى؛ از قبيل: ارزش‏ها و اعتقادات، تأمين امنيت منافع ملى و نيازهاى داخلى و... شكل گرفته است. مضافا اين كه نظام جمهورى اسلامى ايران به دليل اصول و مبانى مكتبى خويش، اهميت ويژه‏اى براى دفاع از ساير مسلمانان و مستضعفان جهان قائل است و در سياست خارجى خود اين موضوع را نيز تعقيب مى‏نمايد(1). نظام جمهورى اسلامى ايران در دستيابى به اهداف خود در سطح بين‏الملل براساس توانايى و امكانات خويش و اجازه شرايط بين‏الملل از تمامى ابزارهاى سياست خارجى نظير ديپلماسى، تكنيك‏هاى اقتصادى و فرهنگى و... در چارچوب اصول مكتبى و مقررات بين‏المللى استفاده مى‏نمايد. بر اين اساس افغانستان نيز يكى از كشورهايى است كه از جهات مختلف موضوع سياست خارجى ما قرار گرفته است: اين جهات عبارتند از: 1- مسلمان بودن مردم آن كشور و وضعيت بسيار وخيم اوضاع اقتصادى اجتماعى و فرهنگى آن كشور؛ كه خود فى‏نفسه براساس مبانى مكتبى و اصول قانون اساسى باعث همدلى و همكارى دولت اسلامى مى‏شود. 2- دستاوردها و ثمرات مختلفى كه مشاركت ايران در بازسازى آن كشور مى‏تواند در زمينه تأمين امنيت ومنافع ملى كشور ما در پى داشته باشد كه مهمترين آن عبارتند از: 1-2. اختصاص مقدارى بودجه و مشاركت در بازسازى افغانستان موجب ايجاد زمينه اشتغال در آن كشور و فراهم آمدن شرايط بازگشت مهاجرين افغان از ايران كه باعث جلوگيرى از توليد و قاچاق مواد مخدر شده و به علاوه بسيارى از مشكلات اجتماعى و اقتصادى ناشى از حضور مهاجرين افغان در ايران كاسته خواهد شد. 2-2. در دو دهه‏ى گذشته جنگ‏هاى درونى افغانستان تأثيرات مخرب زيادى از قبيل: ناامنى مرزهاى شرقى و گسترش شرارت در آن نواحى و... هزينه‏هاى مادى و انسانى بسيار زيادى را بر ملت و دولت ما تحميل نموده است، مسلما كمك به بازسازى افغانستان و ارتقاء سطح كيفى و كمى اوضاع اقتصادى و اجتماعى و فرهنگى و استقرار نظم و امنيت در ان كشور، عامل بسيار مهمى در كاستن از اين هزينه‏ها و تأمين امنيت نواحى شرقى و فراهم نمودن زمينه‏هاى سرمايه‏گذارى بخش‏هاى دولتى و خصوصى در آن مناطق خواهد بود. 3-2. ايجاد زمينه‏هاى حضور فعال پيمانكاران و بخش خصوصى ايران در آن كشور. 4-2. به دست آوردن سهم عمده‏اى از بازار افغانستان در جهت صادرات و فروش توليدات و محصولات داخلى ايران و... 5-2. تأثيرگذارى فرهنگى و كاستن از اثرات مخرب حضور نظامى و فرهنگى آمريكا بر شيعيان و مسلمانان آن كشور. نتيجه آن كه الزاماتى از قبيل مبانى مكتبى، تأمين منافع و امنيت ملى و...، دولت اسلامى ايران را به اختصاص بودجه‏اى جهت مشاركت در بازسازى افغانستان رهنمون ساخت، براين اساس اين مسأله بعد از تأييد نظر كارشناسان مسائل مختلف سياسى، اقتصادى، نظامى و.. توسط دولت به مجلس ارائه شد و به تصويب اكثريت نمايندگان مردم در مجلس شوراى اسلامى رسيد. درباره كمك ايران به مسلمانان فلسطين گفتنى است: 1- كه بخشى از اين كمك‏ها (مانند مواد غذايى، دارو، پوشاك و ... ) در شرايط فعلى، حياتى بوده و از مسؤوليت‏هاى فراملى دولت اسلامى محسوب مى‏شود. 2- با توجه به نيازهاى ضرورى و حياتى مردم فلسطين و امكانات نسبتا خوب كشورمان، كمك‏هايى محدود بوده و تأثير منفى در روند آبادانى و حل مشكلات اقتصادى و معيشتى ما بر جاى نمى‏گذارد. به علاوه نتايج مثبتى را در كوتاه مدت و طولانى مدت، در سطح منطقه‏اى و بين‏الملل، براى كشورمان به ارمغان مى‏آورد. 3- فشارها و مشكلات جامعه هراندازه زياد باشد دربرابر وضعيت پيش آمده براى برادران و خواهران آواره فلسطينى و... اصلا قابل قياس نيست. 4- مسلمين امت واحده و داراى سرنوشت مشتركى هستند. استعمارگران همواره درپى جداسازى وتفرقه ميان ملت هاى مسلمانند تا از اين رهگذر سلطه خود را بر جهان اسلام بيشتر استوار سازند. بنابراين اگر مادست از يارى برادران مظلوم مسلمان خود برداريم درواقع به پاره‏سازى امت واحد اسلامى كه هدف دشمنان است كمك كرده‏ايم. 5- همان طور كه درروايت است كمك‏هاى فردى موجب افزايش نعمت و بركات الهى است كمك هاى اجتماعى نيز چنين است. 6- امروزه درتمام جهان سرمايه‏هايى براى كمك به جوامع محروم اختصاص داده مى‏شود و دراين حركت انسان دوستانه مسلمانان و جمهورى اسلامى بايد جلودار باشند. 7- انجام حمايت‏هاى اقتصادى، سياسى و تبليغاتى در حد وسع و توان از ملت‏هاى مسلمان ديگر خصوصا فلسطين، نه تنها با منافع ملى ما تعارض ندارد بلكه در راستاى تأمين منافع ملى ايران به حساب مى‏آيد؛ زيرا: اولاً، منافع ملى يك كشور فقط در مرزهاى جغرافيايى آن محدود نمى‏شود. لذا دولت‏ها به ميزان هزينه‏هايى كه در كشورهاى ديگر مبذول مى‏دارند، از توان و قدرت تصميم‏گيرى و تأثيرگذارى بيشترى نيز در آينده آن كشور و معادلات منطقه‏اى برخوردار مى‏باشند. ثانيا، حفظ موجوديت، استقلال و تماميت ارضى و امنيت ملى كشور كه از عناصر كليدى و حياتى تشكيل‏دهنده منافع ملى مى‏باشد، نيازمند صرف چنين هزينه‏ها و كمك به ملت‏هايى كه در خط اول مبارزه با دشمنان ما قرار دارند مى‏باشد. آينده‏نگرى و تأمين منافع بلندمدت خود بهترين دليل بر انجام چنين اقداماتى مى‏باشد، زيرا آرمان‏ها و اهداف توسعه طلبانه رژيم صهيونيستى هرگز به فلسطين محدود نبوده بلكه آرزوى سيطره بر جهان اسلام و خصوصا ام‏القراى آن يعنى جمهورى اسلامى ايران را در سر مى‏پروراند. 8- اين اعانات يك‏پارچگى ما را بهتر حفظ مى‏كند و قدرت جمعى ما را بر دشمنان افزون مى‏سازد و براى مصونيت خود ما از خطرات دشمن مفيد است. 9- ارسال اين قبيل كمك‏ها مختص ايران نيست بلكه كشورهاى بزرگ جهان مانند آمريكا، عليرغم وجود بسيارى مشكلات داخلى، باز هم در جهت اهداف و منافع نامشروع خود كمك‏هاى بسيار زيادى را به اسرائيل كه واقعا هيچ بهره‏اى براى ملت آمريكا ندارد ارسال مى‏نمايند، حال آيا رواست كه كشورهاى اسلامى از انجام كمترين وظايف دينى و انسانى خود در قبال مشكلات مردم فلسطين و ساير جهان اسلام دريغ ورزند؟ اما از طرف ديگر با توجه به واقعياتى از قبيل وجود مرزبندى‏هاى بين‏الملل، حفظ و تقويت نظام جمهورى اسلامى ايران، ارائه الگويى نمونه بر اساس اصول و ارزش‏هاى اسلامى و ...؛ توجه به نيازهاى داخلى نيز حائز اهميت مى‏باشد. حال اگر زمانى بين نيازهاى داخل و خارج، تزاحم به وجود آمد، رعايت اصول زير، ضرورى مى‏نمايد: الف) بر اساس آيات و روايات متعدد، جمهورى اسلامى ايران به عنوان يك نظام اسلامى، داراى يك سرى مسؤوليت‏هايى فراملّى، نسبت به ساير مسلمانان است. اين مسؤوليت‏ها در مورد تزاحم بين نيازهاى داخلى و خارجى، حتما بايد مراعات شود. مثلاً اگر در كشورهاى ديگر، مسلمانانى نيازمند به ضرورى‏ترين نيازهاى حياتى (از قبيل غذا، دارو، پوشاك و..). باشند؛ بدون شك نمى‏توان نيازمندى‏هاى غيرحياتى و كم‏اهميت‏تر داخلى را اولويت داد؛ چون مسأله زندگى و حفظ جان مسلمانان در ميان است. ب ) ملاك تقدم نيازهاى داخل يا خارج در امور غيرمتيقن مسؤوليت‏هاى فراملى، رعايت اصل اهم و مهم است. به بيان ديگر، حاكم اسلامى با كمك گرفتن از متخصصان و كارشناسان رشته‏هاى مختلف و با درك شرايط و مقتضيات زمانى و مكانى، بايد مشخص كند كه اولويت با رفع نيازهاى داخلى است يا نيازهاى خارجى دولت اسلامى. در هر حالت، بايد قدر متيقن مسؤوليت‏هاى برون مرزى و كمكهاى حياتى را سر لوحه سياست خارجى خود قرار دهد. در غير آن موارد، چه بسا در مواردى، بر اساس نظرات كارشناسى و تخصصى ثابت شود كه وظيفه‏اى برون مرزى بر نيازهاى داخل اولويت دارد (مانند حمايت ايران از حزب‏الله لبنان در مقابل رژيم غاصب اسرائيل) و در مواردى نيز ممكن است مسائل داخلى اولويت دارد مانند تقدم دفاع از مرزهاى كشور در برابر حمله عراق آن هم در زمانى كه برخى در انديشه آزادسازى ارتفاعات جولان از اشغال اسرائيل بودند. مسلما اگر مردم ما با واقعيات و الزامات جهانى، روش‏هاى پيشبرد اهداف سياست خارجى و تأمين امنيت و منافع ملى و... آشنايى كامل داشته باشند و در جريان امور قرار بگيرند، مثبت بودن اعطاء چنين كمك‏ها و سرمايه‏گذارى‏ها را تصديق مى‏نمايند. نظام جمهورى اسلامى ايران از همان ابتدا، بيشترين سعى و توان خود را در جهت محروميت‏زدايى و مبارزه با فقر و مظاهر آن داشته و سياست‏هاى متعددى را به منظور تأمين اجتماعى، حقوق كار و اشتغال، به كار انداختن انفال و ثروت‏هاى عمومى، توزيع عادلانه منابع طبيعى كشور، استرداد ثروت‏هاى نامشروع و... دنبال كرده و نتايج درخشانى گرفته است. اما به دلايل متعددى از قبيل وضعيت نابسامان ساختار اقتصادى كشور، وابستگى به نفت، رشد سريع جمعيت، وقوع جنگ تحميلى، محاصره‏هاى اقتصادى، كم‏توجهى‏ها به اجراى كامل عدالت اجتماعى، عدم نظارت دقيق بر مصرف بودجه‏ها و هزينه‏هاى عمومى و سياست‏زدگى و گرايشات جناحى هنوز ما در برخى موارد شاهد وجود مشكلات و معضلات اجتماعى و اقتصادى هستيم. در هر صورت وجود اين قبيل مشكلات و معضلات، نمى‏تواند توجيه كننده كناره‏گيرى و بى‏توجهى ايران، از وضعيت نابسامان ساير مسلمان و اهداف سياست خارجى خود باشد. بلكه همراه با انجام وظيفه برون‏مرزى خود بايد به حل مشكلات درون نيز بپردازيم.) پي نوشت ها: 1. توضيح آن كه: براساس اصول و آموزه‏هاى دينى، جامعه اسلامى پيكره واحدى است؛ چنان كه قرآن مى‏فرمايد: «ان هذه امتكم امةً واحدةً و انا ربكم فاعبدون» (سوره مؤمنون، آيه 52) بر اساس اين آيه، همبستگى عميقى بين همه مسلمانان دنيا ـصرف نظر از هرگونه مرزبندى و جغرافيايى به جهت وحدت كلمه و اعتقاد به تعاليم الهى، وجود دارد، هم‏دردى، هم‏دلى و هم‏نوايى، يكى از خصايص بارز و برجسته امت اسلامى است كه دل‏هاى آنان را به يكديگر نزديك مى‏كند. پيامبر گرامى اسلام در بيان اين واقعيت مى‏فرمايند: «حكايت مؤمنان در دوستى و مهربانى چون اعضاى يك پيكر است؛ وقتى يكى از آنها رنجور مى‏شود، ديگران به مراقبت و حمايت از او همداستان مى‏شوند»، (نهج‏الفصاحه، ش 2712). اين همبستگى عميق اسلامى، تعاون اسلامى را نيز به همراه دارد؛ بدين معنا كه مسلمانان در كليه امور و شؤون مشترك اجتماعى، اقتصادى و سياسى خود، موظف به هميارى يكديگرند؛ «و تعاونوا على البر و التقوى و لاتعاونوا على الاثم و العدوان»؛(سوره مائده، آيه 2) بر اين اساس، همگان مسؤول همديگراند. پيامبر گرامى اسلام، در حديث نبوى مشهور مى‏فرمايد: «مَن سَمع رجلاً يُنادى يا لَلْمُسلمين فَلَم يَجِبْهُ فَلَيسَ بِمُسلِم؛ هر كس ندايى را بشنود كه مسلمانان را به كمك مى‏طلبد و پاسخ مساعد نگويد، مسلمان نيست». هم‏چنين در حديث ديگرى مى‏فرمايد: «مَنْ اَصْبَحَ وَ لَمْ يَهتمَّ بامورِ المُسلمين فَليَس بمُسلِم؛ يعنى هر كس صبح برخيزد و در انديشه كارهاى مسلمانان نباشد مسلمان نيست». لذا در اصول متعدد قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران (اصول 3، 11، 152 و 154)، دولت به نمايندگى از همه مردم، موظف به ايفاى «تعهد برادرانه نسبت به همه مسلمانان» است. به همين جهت «موظف است سياست كلى خود را بر پايه ائتلاف و اعتماد ملل اسلامى، قرار دهد» و در اعمال سياست خارجى، به «دفاع از همه مسلمانان» بپردازد. بنابراين هم بر اساس آموزه‏هاى دين اسلام و هم بر اساس اصول متعدد قانون اساسى، دولت موظف است، حمايت‏هاى لازم را از ساير مسلمانان جهان به عمل آورد. براى آگاهى بيشتر ر.ك: 1ـ سيدصادق حقيقت، مسؤوليت‏هاى فراملى در سياست خارجى دولت اسلامى، ص 467. 2ـ سيدمحمد هاشمى، حقوق اساسى جمهورى اسلامى ايران، ج اول، ص 385. 3- بيژن ايزدى، درآمدى بر سياست خارجى جمهورى اسلامى ايران.

پاسخ : در ريشه يابي مشکلات جامعه مي توان از رهيافت هاي متعددي استفاده نمود. از قبيل رهيافت تک عاملي که ريشه همه مشکلات را ناشي از يک عامل مثلا اقتصاد يا مديريت کشور مي داند و يا رهيافت چند عامل که به صورت واقع بينانه و با ارائه آمار، شواهد و شاخص هاي مورد نياز و به دور از هياهوهاي سياسي و... به بررسي ميزان دخالت و تأثير عوامل مختلف در ايجاد يک پديده پرداخته و نقش هر کدام را مشخص مي نمايد. به نظر مي رسد از ميان اين دو رهيافت، رهيافت تک عاملي، خصوصا درباره جامعه کنوني ما نه روش علمي و نه منطبق با واقعيات است لذا بايد سراغ رهيافت دوم رفت و در بررسي علمي و محققانه اين موضوع، زمينه ها و شرايط و ابعاد مختلف آن، موانع تاريخي، داخلي، بين المللي، امکانات و توانايي ها و... را به صورت واقع بينانه بررسي و ارزيابي نماييم. مسلما طبيعي است جامعه اي مانند جامعه ما که از نظر سوابق تاريخي و مشکلات عظيمي که از نظر ساختار اقتصادي [تک محصولي بودن آن وضعيت وخيم صنعت، کشاورزي و...] و ساختار سياسي، فرهنگي و اداري از قبل از انقلاب به ما منتقل شده و چه از نظر مشکلات طبيعي مربوط به انقلاب و ناشي از جنگ و خسارات عظيم آن [بالغ بر 1000 ميليارد دلار، معادل هزينه 70 سال کشور] و محاصره هاي بين المللي، تورم بين المللي و مشکلات ناشي از دوران سازندگي و رشد سريع جهت مشکلات ناشي از آن و... . معضلات ناشي از ساختار ناسالم اداري، تهاجم فرهنگي و تغيير ارزشها و رواج فرهنگ مصرف گرايي، تجمل پرستي و... ماهيتا داراي مشکل باشد. البته هر چند مسأله مديريت قوي و کارآمد و عاري از سوء استفاده و فساد در بخشهاي مختلف آن مي تواند در کاهش مشکلات و تأمين نيازمندي هاي اساسي جامعه نقش مؤثري داشته باشد، ولي با توجه به دخالت متغيرهاي ديگر به هيچ وجه نبايد انتظار معجزه داشته باشيم، بنابراين مشکل اساسي مسؤولين طراز اول و طراز دوم نيست بلکه فراتر از آن است. اين اولا. ثانيا: چه کسي گفته است که مسؤولين اعم از طراز اول يا ساير رده ها (سواي از ابهام مفهومي که اين تقسيم بندي دارد) از هرگونه نقد و انتقادي در اين زمينه مبرا و به هيچ وجه عملکردهاي آنها قابل انتقاد نيست. خير ممکن است برخي از مشکلات ناشي از پاره اي سوء مديريت هاي آنان باشد که البته بايد به صورت دقيق و موردي بررسي و اثبات شود و صرفا به برخي کلي گويي ها بسنده نگردد و بايد توجه داشت که احتمال خطا و اشتباه در تصميم گيري، برنامه ريزي و... حتي براي متخصص ترين افراد در هر زمينه اي وجود دارد. آنچه که در مديريت کشور مهم است تعهد و تخصص مسؤولان است که بحمدالله مسؤولين طراز اول و بسياري از ساير مسؤولين حائز آن مي باشند و اگر با ديدي منصفانه به دستاوردهاي عظيم انقلاب در مقايسه با قبل از انقلاب و ساير کشورهاي منطقه و جهان و آن هم در اين مدت کم با وجود اين همه مشکلات و موانع، بنگريم، کارداني و لياقت آنها براي اداره جامعه مشخص مي شود. اينكه صرف وجود اشكالات و نابساماني در جامعه بايد دنبال مقصري خاص گشت, محل اشكال است. اساساً جوامع مختلف با نابساماني‌هائي مواجهند كه با ايده‌آلها, هنجارها و آرمان‌هاي مفروض آن جامعه همخواني ندارد و به تناسب توانمندي‌ها و امكانات موجود در جامعه به دنبال رفع آنها هستند. حال ممكن است در حل اين مشكلات توفيق كامل و يا نسبي حاصل كنند و يا اينكه موفق به حل آن نشوند. نابساماني‌هاي موجود دركشور ما نيز علل و خاستگاههاي متفاوتي دارد كه بايد با نگاه موردي به مشكلات موجود نسبت به علل وقوع آنها قضاوت نمود. برخي از نابساماني‌ها, ريشه‌هاي فرهنگي و اجتماعي دارند, برخي مشكلات ريشه‌هاي علمي و عدم توسعه نيروي انساني دارند و برخي نيز به ضعف امكانات و توانمندي‌هاي موجود جامعه باز مي‌گردد كه اگر بخواهيم در هر كدام از اين موارد و موارد مشابه, دنبال مقصّر بگرديم بايد كل جامعه, تاريخ و پيشينيان خود را مقصر قلمداد كنيم كه چنين امري نه عقلاني و نه منصفانه است. حضور بخشي از نابساماني‌هاي موجود در جامعه هم چه در ايجاد و چه در عدم حل آنها مديريتي است و به عدم اعمال مديريت قوي و صحيح در لايه‌هاي مختلف مديريتي حاكميت بر مي‌گردد كه منكر اين قضيه نيستيم, اما اينكه بتوان مشكلات مديريتي را با عزل و نصب مديران در سطوح مختلف حل و فصل كرد, به عنوان جزئي از راهكارهاي كلي مي‌توان قبول كرد اما اينكه صرف عزل و نصب, ضعف مديريت در كشور اصلاح خواهد شد، امر قابل قبولي نيست و اصولاً عزل و نصب مديران كشور به پارامترها و عوامل متعددي بستگي دارد كه در اين مختصر, مجال ذكر آن نيست. ولي به عنوان يك مقوله مي‌توان گفت بايد دستاوردي كه از اين نوع اقدامات به دست مي‌آيد نسبت به هزينه‌هاي آن صرف داشته باشند و در غير اين صورت خود اين مسأله, اضافه شدن مشكلي است به ساير مشكلات. اما در اصل اينكه بايد افراد شايسته و امانت‌دار, عهده‌دار مسئوليت‌هاي مديريتي در كشور باشند, با شما هم عقيده‌ايم يقيناً و به طور عقلائي, نظام و مسؤولين طراز اول آن هم به دنبال بهره‌‌گيري از توان مديريتي افراد شايسته در درون حاكميت در جهت حل مشكلات و بالا بردن ضريب اعتماد مردم به نظام هستند با توجه به اينكه خود ايشان نيز در منظر قضاوت و رأي نهايي مردم‌اند و اساساً مقبوليت اعمال نظر خويش را به طور مستقيم و غيرمستقيم از مردم دارند و در برابر ايشان پاسخگو هستند. البته ممكن است در مجموعه مديريتي كشور در عزل و نصب افراد پاره اي ملاحظات سياسي و جناحي و بعضاً باندي دخالت كند كه امر مذمومي است و بايد در مقابل آن به تناسب ميزان اختيارات ايستاد و برخورد كرد.

پاسخ : پى بردن به اساس و فلسفه وجودى دادگاه ويژه روحانيت، نيازمند توجه به نكات ذيل مى‏باشد: اولاً: در ساختار حقوقى همه كشورها وجود مراجع و محاكم قضائى خاص امرى كاملاً طبيعى و مرسوم بوده و منظور از آن‏ها نهادهاى قضايى است كه صلاحيت آن‏ها به اعتبار ويژگى جرم يا موضوع دعوا يا ويژگى مجرمين يا طرفين دعوا مشخص مى‏گردد: مثلاً: اهميت رعايت و حفاظت مسائل امنيتى و نظامى واسرار كشور؛ اقتضاى ايجاد دادگاه‏هاى نظامى يا دادگاه‏هاى اختصاصى براى محاكمه و رسيدگى به تخلفات سران يا مسئولين مهم كشور را دارد. و همچنين به دليل اهميت و جنبه‏ى تخصصى داشتن رسيدگى به جرائم مطبوعاتى يا اختلافات خانوادگى زوحين، ايجاد دادگاه و دادسراى مطبوعات و خانواده از ضرورت خاصى برخوردار مى‏باشد. ثانياً: در حكومت اسلامى با دو دسته عناصر ثابت و متغيّر مواجه مى‏باشيم؛ رعايت عدالت، نفى ظلم به حقوق مردم و... از اصول ثابت و لايتغير حكومت اسلامى است كه در هيچ زمانى و تحت هيچ شرايطى قابل تغيير نمى‏باشد؛ اما عناصر متغيّر بستگى به نيازها و مقتضيات زمان و مكان دارد. مثلاً امروزه ايجاد تشكيلات وسيع ادارى، دستگاه‏هاى قانونگذارى، اجرايى، امنيتى و... مورد نياز جامعه است كه وجود آن‏ها تا زمانى كه با اصول و ارزش‏هاى ثابت الهى تضاد نداشته باشد، امرى مطلوب و پسنديده است. از منظر اسلام و حكومت امام على(ع) در مسأله قضا اصل، رعايت عدالت، برخورد با متخلف و احقاق حق مظلوم است، ولى شيوه و راهكار اين مسأله و اين كه ساختار دادگاه عام باشد يا خاص؛ تابع شرايط و مقتضيات است و اسلام در اين زمينه حكم خاصى ندارد. ثالثاً: دين اسلام، اصولاً بر پايه نفى هر گونه اختلاف طبقاتى و نژادى بنا نهاده شده است؛ A}يا ايها الناس انّا خلقناكم من ذكر و انثى و جعلناكم شعوباً و قبائل لتعارفوا انّ اكرمكم عندالله اتقكم{A؛ V}(جرات، آيه‏ 12).{V بر اين اساس حقوق و تكاليف اسلامى، بى‏هيچ تمايزى خطاب به عموم مى‏باشد. به اين ترتيب، مى‏توان گفت كه امتيازات و انحصارات طبقاتى به اصل دين ارتباطى ندارد و اصولاً طبقه‏ى خاصى با ويژگى‏ها وامتيازات خاص، نظير آن‏چه در ميان پيروان بسيارى اديان است، در اسلام مطرح نمى‏باشد V}(سيد محمدبهشتى، مقاله‏ى «روحانيت در اسلام و در ميان مسلمين»، مندرج در مجله «بخشى درباره‏ى مرجعيت و رحانيت، شركت سهامى انتشار، 1341، ص 142).{V با وجود اين، ضرورت‏هاى اجتماعى افراد را، با توجه به موقعيت‏ها و مناسبات مشتركى كه با يكديگر دارند، در گروه‏ها واصناف متمايز از يكديگر قرار مى‏دهد كه در اين صورت تمايز صنفى و گروهى را بايد از امتيازات طبقاتى جدا دانست V}(محمد رضا حكيمى، هويت صفنى روحانيت، نشر فرهنگ اسلامى، 1360).{V در كشور ايران، روحانيت نهاد خاصي است كه در روابط اجتماعى و مبارزات سياسى نوعاً و در اعمال عبادى خصوصاً، به آنان اقتدا مى‏شود و رفتار آنان سرمشق ديگران قرار مى‏گيرد. رابطه‏ى افراد مردم با علماى روحانى مبتنى بر اعتماد و ايمان مى‏باشد. اين اعتماد و ايمان صرفاً با مشاهده‏ى اعمال و رفتار نيك و بد و وقوف از زهد واقعى آنان قابل تضمين خواهد بود. در نظام جمهورى اسلامى، علاوه بر محوريت اصل ولايت فقيه و اجتهاد مستمر فقهاى جامع‏الشرايط، مناصب قانونى و قضائى بر عهده‏ى فقهاى روحانى قرار داردV}(اصول، 2، 2، 91، 157، 163 قانون اساسى).{V همچنين روحانيون، به عنوان افراد مورد اعتماد رهبرى و مردم در اندام قواى سه‏گانه و دستگاه‏هاى حاكم رسماً و موظفاً مشغول به كار مى‏باشند. از طرف ديگر، خارج از مسئوليت‏هاى مناصب حكومتى و دولتى، و در مقام امامت جماعت و جمعه و وعظ و خطابه و در شوراها و انجمن‏هاى مختلف، اشتغالات گوناگون دارند. بنابر اين مى‏توان اذعان نمود كه، حيثيّت و اعتبار نظام از يك طرف و توقعات اخلاقى و عقيدتى مردم از طرف ديگر، در احاطه‏ى عملكرد اين قشر قرار دارد. فلذا، اعمال و رفتار نيك و بد آنان مى‏تواند آثار سازنده و يا مخرّب بر تماميت جامعه (نظام سياسى، زمامدارى و مردم) داشته باشد. بر اساس اين واقعيت‏ها است كه افراد روحانى، در صنف مشخص خود، همواره نمايان و مدنظر عموم مى‏باشند، به ترتيبى كه اعمال و رفتار سوء هر يك از آنان، مردم را وادار به قضاوت مضاعف (نسبت به فرد روحانى و صنف روحانى) مى‏نمايد در مقابل اين قضاوت عمومى و براى حفظ منزلت جامعه‏ى روحانى، سعى فراوان مبذول مى‏گردد، تا حساب روحانيون خطاكار از جمع صنفى روحانيت جدا نشان داده شود. بدين خاطر است كه معمولاً به اين گونه افراد عنوان «روحانى نما» اطلاق مى‏شود،تا با اين جداسازى، ضمن حفظ شوؤن روحانيّت، دامان اين قشر مورد احترام همواره از آلودگى‏ها پاك بماند. امورى از قبيل؛ موقعيت حساس و كليدى روحانيت در نظام اسلامى، و دسترسى برخى از آنان به اطلاعات و اسرار مهم نظام، و به جهت جلوگيرى از سوء استفاده تبليغاتى دشمنان و... تشكيل دادگاهى اختصاصى نظير دادسراى نظامى و دادگاه ويژه‏ى مطبوعات، را مى‏طلبد؛ بر اين اساس حضرت امام(ره) با تأكيد بر اهميّت و لزوم حفظ شئون روحانيت و حوزه‏هاى علميّه، حكم تشكيل «دادگاه ويژه روحانيت» را صادر نمودند، تا طبق موازين شرع مقدس به جرائم روحانى نمايان رسيدگى شود. «به منظور پيشگيرى از نفوذ افراد منحرف و تبهكار در حوزه‏هاى علميّه، حفظ حيثيت روحانيت و به كيفر رسانيدن روحانيون متخلّف، دادسراها و دادگاه ويژه روحانيت تحت نظارت مقام معظم رهبرى... ايجاد مى‏گردد» V}(آيين نامه دادگاه ويژه روحانيت، روزنامه رسمى، شماره 1328، 15/7/1369).{V نتيجه آن‏كه: 1. تشكيل دادگاه ويژه روحانيت به هيچ وجه امتيازى براى روحانيت نبوده، بلكه بر عكس براى كنترل و نظارت دقيق‏تر بر اعمال و رفتار آنان مى‏باشد و اين خود به دليل حساسيت موقعيت و جايگاه روحانيت در نظام مقدس جمهورى اسلامى است. چنان‏كه نظير اين امر را مى‏توان در تشكيل ساير دادگاه‏هاى اختصاصى مانند دادسراى نظامى، دادگاه ويژه مطبوعات و... مشاهده نمود. 2. دادگاه ويژه بسيارى از موارد رسيدگى به شكايات و دعاوى را كه تشخيص مى‏دهد از حساسيّت و اهميّت چندانى برخوردار نمى‏باشد را به ساير دادگاه‏هاى عمومى ارجاع مى‏دهد. 3. مسلماً تمسك به سيره و منش امام على(ع) در ابعاد مختلف زندگى، از جمله مسائل حكومتى يكى از اصول اساسى نظام مقدس جمهورى اسلامى بوده و مسئولين عالى‏رتبه نظام بر الگو قرار دادن و اقتدا به سيره‏ى حكومتى آن حضرت تأكيد داشته و دارند. اما بايد علاوه بر اين موضوع مهم، مقتضيات زمان و مكان را نيز در نظر گرفت. چرا كه امروزه به دليل گستردگى و پيچيدگى مسائل، اداره‏ى جامعه نيازمند تشكيلات و سازمان‏هاى متعددى است كه بايد به تناسب و اقتضاى موضوعات مختلف، وجود داشته باشد. در زمان امام على(ع) با يك قاضى يا يك دارالحكومة و تشكيلات ديوانى ساده مى‏شد جامعه را اداره نمود، ولى امروزه تنها براى رسيدگى به تخلفات نيازمند دادگاه‏ها و دادسراهاى متعدد، نظامى، مطبوعات، خانواده، روحانيت و... مى‏باشيم. بنابر اين موضوع هيچ ربطى به تبعيض بين مردم عادى و حاكم اسلامى ندارد، بلكه بايد با ديدى كلان به موضوعات نگريست و همه‏ى جوانب را در نظر گرفت. 4. تشکيل دادگاه ويژه روحانيت هيچ مغايرتي با سيره امام علي(ع) ندارد زيرا آنچه در سيره آنحضرت است حضور در دادگاه و تساوي در برابر حکم و قانون است و اين مسأله در مورد روحانيت نيز جاري است, اما اينکه در چه دادگاهي حاضر شود نافي اصل حضور در دادگاه و تبعيت از قانون نيست.

پاسخ : در مورد سؤالات مورد نظرتان به ترتيب مطالبى را تقديم مى‏داريم كه اميدواريم مفيد و مثمرثمر باشد. البته توجه داريد كه مطالب ارائه شده در صورتى مفيد خواهند بود كه به كار گرفته شوند و الا صرف گفتن و خواندن و يا شنيدن هرگز ثمر نخواهد داشت و بيشتر مضر خواهد بود. 1- ابتدا حساسيت شما نسبت به مسائل عبادى و معنوى را ستوده و به اين حميّت دينى آفرين مى‏گويم اما در اقبال و يا ادبار قلب به عبادت و معنويت چند عامل نقش اساسى دارند كه برخى از آنها اشاره مى‏كنيم: الف) يكى از علل ادبار قلب و عدم رغبت به عبادت گناه و معصيت است. آن گونه كه در برخى روايات ائمه هدى(ع) به آن عامل اشاره مى‏كنند. مثلاً مى‏فرمايند علت عدم موفقيت بر نماز شب دروغ‏گويى است و يا علت عدم توفيق در تشرف به محضر امام زمان(عج) رو راست نبودن يا مردم است و يا علت موعظه نه پذيرفتن از كلام حق، رعايت نكردن حلال و حرام الهى است. پس به منظور توفيق بر عبادت در اولين گام گناه را كنار بگذاريد. تمام گناهان را چه كوچك و چه بزرگ كنار بگذاريد و ترك كنيد. ب ) دومين عامل سلب توفيق در عبادت و بندگى دل بستگى به دنياست توجه داريد كه دل بستن به مال حلال گناه نيست ولى مانع انجام عبادت و بندگى است. البته جلوه‏هاى دنياخواهى هميشه مال و متاع دنيا نيست بلكه در دوران جوانى دنيا در شهوت جنسى و تمايل به جنس مخالف تجلى پيدا مى‏كند و در برخى مقاطع در پول و ثروت و در برخى دوران زندگى نيز در مقام‏پرستى و پست‏خواهى نمود دارد. پس به تناسب سن خويش از تمايلات دنيوى مانع بندگى دست بشوييد تا پيمودن ره سعادت براى شما آسان گردد. ج ) روى ديگر سكه عبادت و بندگى افزايش سطح انگيزش است يعنى افزون بر كنار زدن موانع بايد نيروى فكرى و شناختى و انگيزشى خود را نيز براى انجام كارهاى خوب افزايش دهيد به اين منظور بايد شناخت آميخته با تعقل خود را از حضرت حق و اوصاف او بيشتر كنيد. اگر انسان خود را بشناسد و خداى خود بشناسد و جايگاه خود را در مجموعه نظام هستى درياب هرگز با خود و ديگران نيرنگ‏بازى ندارد و مى‏بايد كه اگر يك آن عنايت خداوندى از او سلب گردد نيست مى‏شود و حتى خاكسترى از او باقى نمى‏ماند. براى رسيدن به دو هدف ارتقاى سطح دانش و انگيزش از همنشينى با اهل دل و خواندن كتب آنها و خواندن احاديث اهل بيت(ع) و تفكر در آن و ارتباط صحيح و سالم و خالص با اهل‏بيت(ع) در قالب دعا، زيارت، نماز و... دريغ ننماييد، لذا مطالعه كتب زير توصيه مى‏شود: 1- چهل حديث، امام خمينى. 2- جهاد اكبر، امام خمينى. 3- صراط سلوك، آيت‏الله حسن زاده آملى. 4- معاد و سراى ديگر، شهيد دستغيب. 5- نامه‏هاى عرفانى، مرحوم بيدآبادى.

پاسخ : معيار ارتباط صحيح با ديگران آن است كه: الف) خدمتى انجام پذيرد و در قالب خدمت خالص رضايت حق تحصيل گردد. ب ) آن ارتباط موجب افزايش دانش، ارتقاء سطح ايمان و يادآورى خدا و آخرت براى شما گردد حال اگر آن ارتباطى كه فرموديد چنين ويژگى دارد ادامه دهيد و الا رها سازيد. بنابراين نگاه‏ها و ديدگاه‏هاى سطحى را كنار بگذاريد و كمى واقع‏بينانه‏تر به اعمال خود و رفتار و ارتباط با ديگران بنگريد تا خداى ناكرده موجب خسران دنيوى و اخروى نشويد، لذا اگر ارتباط تمام شرايط فوق را نداشت رها كنيد و در صدد برقرارى چنين ارتباطى باشيد و در تمام ارتباطها نيل به همان شرايط را مد نظر داشته باشيد.

پاسخ : قبل از ورود به عرصه پاسخ چند نکته لازم و ضروري است: 1. حل چنين مشکلاتي به خصوص اگر وسواس فکري تشخيص داده شود نيازمند زمان است و بايد با صبر و حوصله کافي و از طريق مشاوره حضوري يا حداقل مکاتبات متعدد راهکارهاي ارائه شده پي گيري و مورد عمل قرار گيرد. و انتظار معجزه و حل يک شبه نداشته باشيد و از روانشناسان و کارشناسان اين دفتر نيز چنين انتظاري متوقع نيست که مطمئناً شما نيز به اين مطلب واقف و آگاهيد. 2. براي تشخيص نوع مشکل بايد دقيت بيشتري انجام گيرد و برخي مشکلاتي که شما از آن نام برده ايد مانع درمان و حل مسأله مورد نظر شده است بنابراين در صورت تمايل در مکاتبه بعدي محتوا و ميزان و چگونگي افکار پوچ و بي معنايي که به ذهنتان خطور مي کند براي ما توضيح دهيد. تا در جريان دقيق آن موضوع قرار گيريم. 3. در اين نوع مکاتبات امکان بررسي کامل و مفصل علل و عوامل بوجود آمدن چنين افکار پوچ و ... وجود ندارد در عين حال کلياتي را در اين زمينه خدمتتان عرض مي کنيم. دو عامل عمده اي که به اين گونه مشکلات دامن مي زند عبارتند از بيکاري و تنهايي . البته تعارضات فکري و رواني مبتني بر گذشته فرد در اين ميان تأثيرگذار است و ريشه يابي آن نيازمند فرصت کافي و صبر و حوصله و پشتکار است. اکنون با توجه به آنچه بيان شد توجهتان را به راهکارهاي عملي براي مقابله با چنين افکاري جلب مي کنيم: 1. براي اوقات شبانه روز جدولي را تهيه کنيد و کارها و فعاليت هاي شبانه روزي خود را در آن يادداشت نموده و سعي کنيد برنامه اي تهيه نمائيد که زمان خالي بودن فعاليت نداشته باشيد. برنامه تدوين شده بايد متناسب با توانايي هاي جسمي و رواني تان باشد و از هر گونه افراط و تفريط خودداري نمائيد. و اوقات فراغت را نيز با نوعي فعاليت ورزش، نظافت اتاق، مطالعه روزنامه، انجام فعاليت هاي هنري و هر کار مورد علاقه ديگري، پر کنيد. 2. از آنجا که معمولاً افکار مزاحم معمولاً در تنهايي و به ذهن افراد وارد مي شود، حتي المقدور از قرار گرفتن در مکان هاي خلوت و تنهايي به مدت زياد اجتناب کنيد حتي سعي کنيد مطالعات خود را در کتابخانه و قرائت خانه اي عمومي انجام دهيد در اتاق، تنها نخوابيد، هنگام غذا خوردن، تنها غذا نخوريد و تنها مسافرت نکنيد. هرگاه احساس تنهايي کرديد، از جاي خود برخيزيد و با ديگران ارتباط برقرار کنيد. ورزش هاي دسته جمعي انجام دهيد ارتباط خود را با افراد شاد و با نشاط و اجتماعي (و در عين حال متدين) بيشتر کنيد و از گوشه گيري جداً بپرهيزيد. 3. در طي 24 ساعت اوقات شبانه روز، زماني را براي فکر کردن درباره همان مسائل و موضوعات مزاحم و اذيت کننده قرار دهيد و هرگاه آن افکار در غير آن ساعت مقرر به ذهنتان وارد شد به خودتان وعده دهيد که زمان فکر کردن در اين باره فلان زمان معين و مقرر شده است و از طرف ديگر در آن زمان ثابت و معين، بنشينيد و در آن باره فکر کنيد و بگذاريد آن افکار آنقدر به ذهنتان بيايد که شما را اذيت کند. 4. هميشه روي صفحه اي از کاغذ موضوعات مختلف علمي وغيرعلمي را يادداشت شده داشته باشيد تا بتوانيد اگر افکار مزاحم به سراغتان آمد، موضوع و مسأله اي جايگزين داشته باشيد که با اختيار خودتان در آن باره بيانديشيد و آن فکر مزاحم که بي اختيار به سراغتان آمده، کنار بگذاريد. به هر حال هميشه موضوع جايگزين براي فکر کردن داشته باشيد. 5. اگر احساس مي کنيد نمي توانيد يا در عمل نتوانستيد، موضوعات جايگزين را به جاي افکار مزاحم وسواسي خود قرار دهيد، کش نازکي را دور مچ دست خود ببنديد و هرگاه بدون اختيار افکار مزاحم به سراغتان آمد، آن کش را بکشيد و رها کنيد تا با احساس دردي که روي مچ دستتان ايجاد مي شود، از آن فضاي رواني بيرون آئيد نا خودآگاه موضوع ذهني تان عوض خواهد شد.

پاسخ : در باب شناخت و معرفت نسبت به امام آنچه که رکن اساسي است انصاف، بينش، دوري از هوي و هوس و جستجوي حقيقت است و گرنه غيبت و حضور نمي تواند نقشي مؤثر در اين باب داشته باشد. چه بسيار انسان هايي که در کنار امامان معصوم(ع) از آنها بيگانه بوده اند و چه بسيار انسانها که در زمان غيبت معرفت لازم را نسبت به امام خويش داشته اند. و لذا شناخت امام صرفاً بواسطه ديدن و زيارت حضوري و درک زمان آن بزرگواران نيست اگر قلب انسان تابع حق و حقيقت باشد هيچ فرقي نمي کند که سخن امام را از لب گهربار ايشان شنيد يا اين که در روايات و احاديث بدان علم پيدا کرد. خداوند حکيم است و حجت را بر همگان تمام مي نمايد متناسب با شرائط و خصوصيات افراد و لذا در فرداي قيامت هيچ کس بهانه اي ندارد.

پاسخ : پاسخ اين سؤال را ضمن چند بند ارائه مي دهيم: 1- هر مفهومي که تصور کنيد از نظر عقلي در مقايسه با وجود از سه حالت خارج نيست يا وجود آن در خارج محال است يا وجود آن ضروري است و يا وجود براي آن ممکن است. اولي، ممتنع الوجود و به دومي واجب الوجود و به سومي ممکن الوجود مي گوييم. بنابراين، واجب الوجود آن است که وجودش ضروري است و هيچ گاه معدوم نبوده و نخواهد بود. چون عدم براي آن محال است. ممتنع الوجود، آن است که وجود و تحقق آن محال است. مانند اجتماع نقيضين. ممکن الوجود، آن است که نه وجودش ضروري است و نه عدمش مي تواند در خارج موجود شود يا نشود و في حد ذاته اقتضايي براي وجود ندارد. 2- بالوجدان در خارج موجوداتي هستند. 3- با توجه به مطلب 1، آن چه در خارج مشاهده مي کنيم يعني موجودات، از دو حال خارج نيستند، يا واجب الوجودند يا ممکن الوجود، زيرا موجود نمي تواند ممتنع الوجود باشد. چون ممتنع الوجود، وجود و تحققش در خارج ممتنع و محال است. بنابراين آن چه که موجود است و وجود خارجي دارد يا واجب الوجود است يا ممکن الوجود. 4- با توجه به مطلب 3 مي گوييم: ممکن الوجود نياز به علت دارد. چون ممکن الوجود، خود به خود وجود ندارد. به ناچار وجودش منوط به موجود ديگري است. يعني بايد موجود ديگري آن را موجود کند. اين همان اصل مسلم عليت است که «هر ممکن الوجودي نيازمند به علت است». حال اگر موجود ديگر، خود نيز ممکن الوجود باشد، براي وجودش نيازمند به موجود ديگري است و باز نقل سخن به آن موجود ديگر مي کنيم و... . اگر همه علت ها ممکن الوجود باشند، هيچ گاه هيچ موجودي تحقق نخواهد يافت. پس به ناچار سلسله علت ها بايد منتهي شود به موجودي که ممکن الوجود نباشد (معلول نباشد) يعني واجب الوجود باشد. بنابراين تحقق وجود و هستي بدون موجودي که وجودش ضروري است و نيازي به ايجاد کننده ندارد، محال است. پس تحقق موجودات خارجي، نشانهي اين است که موجود بي نياز از علت، يعني واجب الوجود وجود دارد. ما به همين واجب الوجودي که وجودش را از غير نگرفته بلکه منبأ و منشأ همه موجودات است، خدا مي گوييم. خدايي که دين توصيف مي کند به عنوان خالق و قادر مطلق و کمال مطلق و هستي محض و مبدأ همه هستي ها و بي نياز مطلق نمي تواند ممکن الوجود باشد. چون ممکن الوجود در وجود خود نيازمند به غير است و هستي اش معلول غير است. لذا خداي دين، همان موجودي است که در اصطلاح فلسفي واجب الوجود مي ناميم که بدون آن اصلا وجود و هستي محال و غير ممکن است. بنابراين ممکن الوجود بودن به معناي فقر ذاتي موجود و نيازمندي آن در ذات و صفات به غير است و اين معنا با خدايي جمع نمي شود. پس واجب الوجود نبودن خدا در واقع نفي خدايي خدا است. براي مطالعه پيرامون برهان وجوب و امکان نگاه کنيد: دکتر محسن جوادي، درآمدي بر خداشناسي فلسفي، نشر معارف قم.