تبیان، دستیار زندگی

با عرض سلام و خسته نباشید خدمت تمامی دوستان

عزیزان شما هر مطلب خوب و مفیدی كه باعث شود در نماز خواندن ما تاثیر مثبت بگذارد یا ما را بیشتر با نماز آشنا كند بنویسید تا همه استفاده كنند.

فراموش نكنید كه هیچ امر الهی مانند نماز خواندن ما را از زشتی و گناه دور نمی سازد .

جایگاه تسبیح
تسبیح و تنزیه خدا، ریشه تمام عقاید و تفكرات صحیح اسلامى است :
توحید، یعنى منزّه دانستن خدا از شریك . (سُبْحانَ اللّهِ عَمّا یُشْرِكوُنَ)⁽³¹¹⁾
عدل ، یعنى منزّه دانستن خدا از ظلم . (سُبْحانَ اللّهِ اِنّا كُنّا ظالِمینَ)⁽³¹²⁾
نبوت و امامت ، یعنى منزه دانستن خدا از بى هدفى ، بى برنامگى و رهاكردن مردم در دریاى هوسها و سلیقه ها. (وَ ما قَدَروُا اللّهَ حَقَّ قَدْرِهِ اِذْ قالُوا ما اَنْزَلَ اللّهُ عَلى بَشَرٍ مِنْ شَئ )⁽³¹³⁾ آنها مى گویند خداوند پیامبرى نفرستاده ، در حقیقت خدا را درست نشناخته اند.
معاد، یعنى منزه دانستن خدا از اینكه آفرینش را پوچ و باطل ، و پایان جهان را نابودى قرار دهد. (رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَك )⁽³¹⁴⁾، (اَفَحَسِبْتُمْ اَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ اَنَكُمْ اِلَیْنا لا تُرْجَعُونَ)⁽³¹⁵⁾ آیا گمان كردید ما شما را بیهوده آفریدیم و بازگشت شما بسوى ما نیست ؟ آرى خدا از این كار عبث و بیهوده منزّه است .
تسبیح خدا، نه فقط سرچشمه عقاید اسلامى ، بلكه مایه بسیارى از كمالات روحى و معنوى است :
سبحان اللّه ، سرچشمه رضاست . اگر او را از هر نقصى منزّه بدانیم ، به مقدّرات او رضا مى دهیم و تسلیم مشیّت حكیمانه او مى شویم .
سبحان اللّه ، سرچشمه توكل است . كسى كه از هر نیازى بدور و از هر ضعف و عجزى منزّه است ، چرا بر او تكیه و توكل نكنیم . (سُبْحانَهُ هُوَ الْغَنِّىُ)⁽³¹⁶⁾
سبحان اللّه ، مایه عشق به خداست . ذاتى كه از هر عیب و نقص پاك باشد، محبوب انسان است و به او عشق مى ورزد.
سبحان اللّه ، مقدمه حمد و ستایش خداست . ستایش از ذاتى كه هیچ زشتى و ناپسندى در او راه ندارد. لذا در تسبیحات اربعه ، سبحان اللّه مقدم بر الحمدلِلّه آمده است .
سبحان اللّه ، كلید نجات از همه خرافات و بافته هاى بشرى است . (فَسُبْحانَ اللّهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمّا یَصِفُونَ)⁽³¹⁷⁾
شاید بخاطر همین جهات است كه در قرآن ، فرمان به تسبیح الهى بیش از اذكار دیگر آمده است . امر به تسبیح 16 مرتبه ، به استغفار 8 مرتبه ، به ذكر خدا 5 مرتبه و به تكبیر 2 مرتبه آمده است . آنهم امر به تسبیح در همه حال و زمان ، تا انسان دائماً به خدا توجه داشته و او را همواره از هر عیب و نقصى پاك بداند: (وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّك قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها وَ مِنْ آناءِ اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَ اَطْرافَ النَّهارِ)⁽³¹⁸⁾
هم بهنگام پیروزى و شادكامى خدا را تسبیح كنید: (اِذا جاءَ نَصْرُ اللّهِ وَالْفَتْحِ... فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّك )⁽³¹⁹⁾ و هم در اوج گرفتارى و سختى كه تسبیح مایه نجات است : (فَلَوْلا اَنَّه كانَ مِنَ الْمُسَبِّحینَ . لَلَبِثَ فى بَطْنِهِ اِلى یَوْمِ یُبْعَثُونَ)⁽³²⁰⁾ اگر نبود اینكه او (حضرت یونس ) از تسبیح گویان بود، تا روز قیامت در شكم ماهى حبس مى شد.
آرى ، انسان بخاطر محدودیت هاى فراوان هرگز نمى تواند خدا را بشناسد، پس ‍ بهتر است كه به ضعف خود اقرار كند و بگوید: تو از اینكه دست فكر و خیال به تو رسد، منزّهى و از آنچه دیگران توصیف كنند برترى . (سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمّا یَقُولُونَ عُلُوّاً كَبیراً)⁽³²¹⁾ تنها بندگان مخلص خدا هستند كه با راهنمایى و امداد الهى مى توانند خداوند را معرفى كنند. (سُبْحانَ اللّهِ عَمّا یَصِفُونَ . اِلاّ عِبادَ اللّهِ الْمُخْلَصینَ)

حكمت هاى سجده
از امیرالمؤ منین على علیه السلام درباره حكمت هاى سجده پرسیدند، حضرت فرمود: سجده اوّل ، یعنى آنكه در ابتدا خاك بودم و چون سر از سجده برمى دارى یعنى از خاك به دنیا آمدم . سجده دوم یعنى دوباره به خاك بازمى گردم و سر برداشتن از آن ، یعنى در قیامت از قبر برمى خیزم و محشور مى شوم .⁽²⁸⁵⁾
امام صادق علیه السلام مى فرمایند: چون سجده براى خداست پس نباید بر خوردنى ها و پوشیدنى ها كه مورد توجه اهل دنیاست ، سجده كرد. سجده باید انسان را متوجه خدا سازد نه شكم و لباس و مادّیات .⁽²⁸⁶⁾
در حدیث مى خوانیم : دلیل سجده سهو براى هر كم و زیادى سهو و یا كلام و قیام و قعود نابجا، آن است كه ابلیس تو را گرفتار حواس پرتى كرد و در نماز تو خللى ایجاد نمود، پس تو بعد از نماز دو سجده بجاى آور تا بینى او به خاك مالیده شود و بداند هر لغزشى ایجاد كند تو دوباره در برابر خداوند به سجده مى افتى .⁽²⁸⁷⁾
حضرت على علیه السلام فرمودند: ظاهر سجده ، صورت گذاردن بر خاك از روى اخلاص وخشوع است ، اما باطن آن دل كندن از همه امور فانى و دل بستن به سراى باقى ورهایى از تكبر، تعصّب و تمام وابستگى هاى دنیوى است

آداب سجده
در اینجا به گوشه اى از آداب سجده كه در روایات آمده است ، اشاره مى كنیم :⁽²⁸⁹⁾
پس از ركوع براى آمدن به سجده ، دستها قبل از زانوها به زمین برسد. به هنگام سجده دستها در برابر گوش قرار گیرد، در مردان ، آرنج به زمین نچسبد و از دو طرف همچون دو بال باز باشد. نه فقط پیشانى بلكه بینى نیز بر خاك نهاده شود. هنگامى كه نمازگزار بین دو سجده مى نشیند، روىِ پاى راست را بر پشت پاى چپ بیندازد، بطورى كه سنگینى بدن روى سمت چپ بیفتد، زیرا كه چپ رمز باطل است و راست رمز حق .
در سجده ، علاوه بر ذكر واجب صلوات بفرستد، دعا كند و از خوف خدا اشك بریزد. هنگام برخاستن از سجده ، تكبیر بگوید و بهنگام تكبیر دستها را بالا بیاورد.

خاك كربلا
گرچه سجده بر هر خاكى ، بلكه هر سنگ و چوب پاكى جایز و صحیح است اما تربت امام حسین علیه السلام امتیازاتى دارد، كه امام صادق علیه السلام جز بر خاك كربلا سجده نمى كرد.
سجده بر خاك كربلا حجاب هاى هفتگانه را پاره مى كند. هم نماز را بالا برده و به قبولى مى رساند، هم نمازگزار را از قعر مادّیات بیرون كشیده و او را با جهاد و خون و شهادت آشنا مى سازد.
سجده بر خاك حسین ، یعنى نماز همراه ولایت .
سجده بر خاك حسین ، یعنى نماز همراه شهادت .
سجده بر خاك حسین ، یعنى بزرگداشت خاطره آنان كه براى نماز و در راه نماز خون دادند.
سجده بر خاك حسین ، یعنى هر روز عاشوراست و هر زمین كربلا.
سجده بر خاك حسین ، یعنى در راه مبارزه با ظلم ، سر و جان بده ، امّا تن به ذلّت نده .
آرى مزار حسین ، باغى از باغهاى بهشت و درى از درهاى آن است . دعا تحت قبّه آن حضرت ، مستجاب و نماز در آن مكان محبوب ومقبول خداست .
تسبیحى كه از آن خاك درست شود، اگر در دست بچرخد، براى صاحبش ‍ پاداش ((سبحان اللّه )) دارد، گرچه او ساكت باشد و اگر ذكر خدا بگوید و تسبیح را بچرخاند براى هر ذكرى 70 برابر پاداش مى گیرد.
مخفى نماند اهمیتى كه براى خاك كربلا نقل شد تا چهار میل از اطراف قبر امام حسین را در بر مى گیرد.⁽

قنوت نمازهاى مختلف
تعداد قنوت در نمازها یكسان نیست ، نمازهاى پنجگانه هركدام یك قنوت ، آنهم قبل از ركوع ركعت دوم دارند. اما نمازجمعه كه دو ركعت است دو قنوت دارد، یكى قبل از ركوع ركعت اوّل و یكى بعد از ركوع ركعت دوّم .
در نماز عید فطر و عید قربان كه دو ركعت است ، 9 قنوت مى خوانیم ، 5 قنوتِ پشت سرهم قبل از ركوع ركعت اوّل و 4 قنوت پشت سرهم در ركعت دوّم ، كه البتّه براى این قنوتها، دعاى خاصى وارد شده است .
حتى در نماز آیات كه دو ركعت است و در هر ركعت 5 ركوع دارد، مستحب است قبل از ركوعهاى دوم و چهارم و ششم و هشتم و دهم قنوت خوانده شود، گرچه یك قنوت قبل از ركوع دهم كافى است .
نماز وتر كه یك نماز یك ركعتى است و در پایان نماز شب خوانده مى شود، قنوتى طولانى دارد و دعاهاى بسیارى در آن وارد شده است ، از قبیل 70 مرتبه استغفار، 300 مرتبه ((اَلعَفوْ)) و دعا به چهل مؤ من .
نماز باران نیز همچون نماز عید، در ركعت اوّل 5 قنوت و در ركعت دوم چهار قنوت دارد.
به هرحال طول دادن قنوت مستحب است . ابوذر از پیامبر صلّى اللّه علیه و آله پرسید: كدام نماز بهتر است ؟ حضرت فرمودند: نمازى كه قنوتش طولانى تر باشد و كسى كه قنوتش را طولانى تر بخواند در مواقف قیامت راحت تر است

قنوت معصومین
ابن مسعود، دلیل مسلمان شدنش را مشاهده نماز سه نفرى پیامبراكرم و حضرت على و حضرت خدیجه و قنوت طولانى آنها مى داند.⁽³⁵²⁾
در سلامى كه در زیارت آل یس به حضرت مهدى عجل اللّه تعالى فرجه مى دهیم ، مى گوییم : ((اَلسَّلامُ عَلَیْك حینَ تُصَلّى وَ تَقْنُتْ)) سلام بر تو هنگامى كه به نماز و قنوت مى ایستى .
براى هر كدام از معصومین علیهم السلام دعاهایى طولانى در قنوت نقل شده كه فرصت نقل آنها نیست و جاى تعجب است كه چرا قنوت با این همه بركاتش در میان برادران اهل سنت تعطیل شده ، مگر حضرت على و خلفاى راشدین در نماز قنوت نمى خواندند؟
در قنوت فقط به فكر خود و حاجات خود نباشیم . از حضرت زهرا علیها السلام یاد بگیریم كه مى فرمود: ((اَلْجار ثُمَّ الدّار))⁽³⁵³⁾ ابتدا به فكر همسایه ات باش آنگاه خانواده خود. زیرا خداوند وعده فرموده است كسى كه براى دیگران دعا كند خداوند حاجات خود او را هم برآورده مى سازد. در قنوت علیه دشمنان دین دعا كنیم و پیروزى اسلام و مسلمین را از خدا بخواهیم . پیامبراكرم در قنوت خود گروهى را با نام و مشخصات نفرین مى كرد و حضرت على علیه السلام در قنوت نمازش ‍ به معاویه و عمروعاص لعن مى كرد.⁽³⁵⁴⁾ به هرحال تولّى و تبرّى جزء دین ، بلكه اساس دین ماست : ((هَل الدّین اِلا الْحُبّ وَالْبُغْض ))⁽

تشهّد
((اشهد ان لااله الاّ اللّه واشهد انّ محمّدا عبده و رسوله
اللّهم صلّ على محمّد و آل محمّد))
از واجبات نماز تشهد است كه در ركعت دوم و آخر نماز خوانده مى شود. در تشهّد، به یگانگى خداوند و رسالت پیامبرش حضرت محمّد صلّى اللّه علیه و آله شهادت و گواهى مى دهیم . گرچه در اذان و اقامه ، بارها به این دو امر گواهى داده ایم ، امّا آن شهادت بهنگام ورود به نماز بود و این گواهى بهنگام خروج از نماز.
این همه تكرار حكیمانه است ، زیرا انسان خیلى زود دچار غفلت و فراموشى مى شود و ولىّ نعمت خود را فراموش مى كند و این جملات همچون طنابى است كه كشتى انسان را در امواج حوادث حفظ مى كند.

شعار توحید
((لا اله الاّ اللّه ))، اولین شعار همه انبیاست .
((لا اله الاّ اللّه )) آن گواهى است كه همه صاحبان علم همگام با فرشتگان به آن اقرار دارند: (شَهِدَ اللّهُ لا اِلهَ اِلا اللّهُ وَالْمَلائكَةُ وَ اوُلُوا الْعِلْمِ)⁽³⁵⁶⁾
((لا اله الاّ اللّه ))، كلمه اى است كه هر مسلمانى بهنگام تولد در گوش خود مى شنود و بهنگام مرگ با آن تشییع و در قبر به او تلقین مى شود.
((لا اله الاّ اللّه ))، محبوب ترین كلمات در نزد خداوند و سنگین ترین عمل در میزان است .⁽³⁵⁷⁾
((لا اله الاّ اللّه ))، دژ محكم الهى است كه هركس در آن داخل شد از عذاب در امان است . ((كَلِمَةُ لا اِلهَ اِلا الّهُ حِصْنى دَخَلَ حِصْنى اَمِنَ مِنْ عَذابى ))⁽³⁵⁸⁾
((لااله الاّ اللّه ))، مرز میان كفر و اسلام است و هر كافرى با گفتن آن در امان اسلام درمى آید. پیامبراكرم از مسلمانى كه به گفتنِ ((لا اله الاّ اللّه )) یكى از سربازان دشمن اعتنایى نكرد و او را كشت ، انتقاد كردند و فرمودند: با اظهار این كلمه هر كسى در امان است ، گرچه ندانیم در بیان آن صادق است یا نه .⁽³⁵⁹⁾
((لا اله الاّ اللّه ))، شعار مسلمین بهنگام عبور از صراط قیامت است .⁽³⁶⁰⁾
در تاریخ مى خوانیم كه ابوجهل به پیامبر گفت : آیا ما 360 بت را رها كنیم و یك خدا را بپذیریم ؟ ما حاضریم 10 كلمه بگوییم اما این یك جمله را نگوئیم . ولى پیامبر فرمود: همین جمله است كه شما را به عزت و قدرت مى رساند و شما را بر تمام امّت ها برترى مى دهد

توحید ناب
آنچه كه امروزه اكثر خداپرستان را گرفتار كرده آن است كه به زبان ((لااله الاّ اللّه )) مى گویند، اما در عمل به سراغ غیر او مى روند و عزت و قدرت را در جایى دیگر جستجو مى كنند. از غیر او اطاعت مى كنند و به غیر او عشق مى ورزند.
راستى كه شرك ، ظلم بزرگى به خود و بى ادبى به ذات مقدس اوست . (اِنَّ الشِّرك لَظُلْمٌ عَظیمٌ)⁽³⁶⁶⁾ زیرا شریك داشتن نشانه ضعف و عجز و ناتوانى در انجام كارها و وجود شبیه و نظیر است كه اینها در مورد خداوند معنى ندارد.
شهادت به رسالت
((وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدَهُ وَ رَسُولُه )) و گواهى مى دهم كه محمّد بنده و رسول اوست .
بندگى بالاترین مقام انبیا، بلكه مقدمه مقام رسالت و نبوّت است : ((عَبْدُهُ وَ رَسوُلُه ))
عبودیت است كه پیامبر را به معراج مى برد: (سُبْحانَ الَّذى اَسْرى بِعَبْدِهِ)⁽³⁶⁷⁾ و وحى آسمانى را بر او نازل مى كند: (نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا)⁽

صلوات
بدنبال شهادت به توحید و رسالت ، بر محمّد و آل او صلوات مى فرستیم .
صلوات ، نشانه محبّت ، مؤ دّت و وفادارى به خاندان پیامبر گرامى اسلام است ، كه قرآن آنرا اجر رسالت پیامبر دانسته است .⁽³⁷²⁾
صلوات ، صیقل دهنده روح زنگار گرفته انسان است ⁽³⁷³⁾ و نفاق را از بین مى برد.⁽³⁷⁴⁾ صلوات ، عاملى براى محو گناهان ⁽³⁷⁵⁾، وسیله اى براى گشایش ‍ درهاى آسمان ⁽³⁷⁶⁾، سبب استفغار و دعاى فرشتگان در حق انسان ⁽³⁷⁷⁾، وسیله اى براى تقرّب به پیامبر در قیامت و دریافت شفاعت اوست .⁽³⁷⁸⁾ خوش عاقبت كسى است كه آخرین كلامش در دنیا صلوات باشد.⁽³⁷⁹⁾
خداوند ابتدا خود بر پیامبر صلوات مى فرستد و سپس به ما دستور صلوات مى دهد: (اِنَّ اللّهُ وَ مَلائكَتَهُ یُصَلُّونَ عَلىَ النَّبِى یا اَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلیماً)⁽³⁸⁰⁾ یعنى همانا خداوند و فرشتگان بر محمّد صلوات مى فرستند، اى كسانى كه ایمان آورده اید شما نیز بر او صلوات و سلام بفرستید و تسلیم محض او باشید.
از این آیه و روایات ذیل آن نكاتى در مورد صلوات بدست مى آید:
الف : صلوات ، احترام زبانى است ولى مهم تر از آن اطاعت عملى است كه جمله ((سَلِّمُوا تَسْلیماً)) به آن اشاره دارد.
ب : صلواتِ خدا و فرشتگان دائمى است : ((یُصَلُّون ))
ج : صلواتِ خداوند كرامت و صلوات فرشتگان رحمت و صلوات مردم دعاست .
د: در روایات آمده : خداوند به حضرت موسى خطاب كرد بر محمّد و آل او صلوات فرست ، زیرا كه من و فرشتگانم بر او صلوات مى فرستیم