تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : اعتراض به تقديرات خداوند و عدم رضايت از صفاتي است که با توحيد و ايمان منافات و ناسازگاري دارد انسان عاجز و ذليل که از اسرار قضا و قدر ناآگاه و از حکمت ها و مصالح امور غافل است چگونه مي تواند بر افعال خداوند خالق و عالم و حکيم و خبير خرده بگيرد و از آن ناراضي باشد. P}ما بنده ايم و عاجز او حاکم است و قادر{E}گر مي کشد به زورم ور مي کشد به زاري{P در اخبار قدسي آمده است: «منم خدايي که به جز من خدايي نيست. پس هر که صبر نکند بر بلاي من و راضي نشود به قضاي من و شکر نکند نعمت هاي مرا، خدايي ديگر به جز من پيدا کند». موسي بن عمران(ع) عرض کرد پروردگارا! چه کسي در نزد تو محبوب تر است؟ فرمود: کسي که هرگاه من محبوبش را از او بگيرم، تسليم باشد. عرض کرد: سخط و ناخشنودي تو بر چه کسي است؟ فرمود: کسي که در امري از من طلب خير کند و چون در مورد او حکمي کند به آن راضي نباشد. اگر کسي بداند که عالم و هر چه در آن است آفريده حضرت آفريدگار است و براساس حکمت و خير و نظامي آفريده شده که از آن بهتر و بالاتر تصور نمي گردد و هر که خدا را به خدايي و عالم بودن و حکيم و خبير و لطيف بودن و خود را به بندگي و ضعف و عجز و ناداني شناخته باشد مي داند که نارضايي واعتراض در امور نهايت جهل و جرأت او بر مولا شمرده مي شود. کسي که از مقدرات الهي راضي و به آنچه خداوند به او داده راضي و خشنود است همواره در لذت و شادي و سرور است. چون فقر و غنا، راحت و رنج: بقا و فنا عزت و ذلت، بيماري و سلامتي همه را کار خداوند مي داند و هيچ کدام در نزد او بر ديگري ترجيح ندارد. مقام رضا و خشنودي بالاترين مقامات معنوي و روحاني و از صفات مقربان درگاه خداوند است. پيامبر بزرگ اسلام(ص) در روايتي مي فرمايد: در روز قيامت گروهي از امت من از قبرهاي خود با بال و پر کرامت مستقيما به سوي بهشت پرواز مي کنند و در آنجا به گونه اي که دوست دارند در راحتي و خوشي به سر مي برند. فرشتگان از آنها مي پرسند: آيا شما موقف حساب را ديديد؟ مي گويند از ما بازخواست نکردند. باز فرشتگان مي گويند: آيا از پل صراط گذشتيد و جهنم را ديديد؟ مي گويند: ما هيچ چيز نديديم. مي پرسند: شما چه طايفه اي هستيد؟ مي گويند: ما از امت محمد(ص) هستيم. فرشتگان مي پرسند: عمل شما در دنيا چه بوده است؟ مي گويند: در ما دو خصلت و صفت وجود داشت که خدا به فضل و رحمت خود ما را به اين مرتبه رسانيد: يکي آن که در خلوت از معصيت خدا کردن شرم داشتيم. ديگر آن که به هر چه خدا براي ما قسمت کرده بود راضي بوديم. فرشتگان مي گويند: پس سزاوار اين مرتبه هستيد. حضرت موسي(ع) به خداوند عرض کرد: بار خدايا! مرا به امري راهنمايي کن که در آن رضاي تو باشد؟ خداوند فرمود: رضاي من در آن است که تو راضي به قضاي من باشي. در روايت آمده است بني اسرائيل به حضرت موسي(ع) گفتند: از خدا بپرس، چه کار کنيم تا از ما راضي شوي؟ خطاب رسيد که اي موسي(ع) به آنها بگو: از من راضي شويد تا من نيز از شما راضي شوم. از حضرت سجاد(ع) چنين روايت شده است: «صبر و رضا، رأس همه طاعات است. هر که صبر کند و راضي شود از خدا در آن چه براي او مقدر ساخته، خداوند جز خير برايش مقدر نمي کند. حضرت صادق(ع) مي فرمايد: در شگفتم از کار فرد مسلمان؛ خداوند هيچ چيزي براي او مقدر نمي کند مگر آن که خير او است. اگر بدن او را با قيچي پاره پاره کند، خير او است و اگر سلطنت شرق و غرب را به او عطا فرمايند باز خير او است. از جمله چيزهايي که خداوند به حضرت موسي(ع) وحي نمود اين است: اي موسي؛ هيچ مخلوقي در نزد من محبوب تر از بنده ام نمي باشد من او را به بلاها گرفتار مي سازم چون خير او در آنها است و اگر نعمت دنيا را از او مي گيرم خير او را در آن مي دانم و من آگاه از کاري که صلاح او در آن است مي باشم. پس بايد او بر بلاي من صبر کند و نعمت هاي مرا شکر نمايد و به قضاي من راضي شود تا نام او را در ميان صديقان بنويسم. ثمره رضاي از خداوند آن است که موجب رضاي خداوند از بنده مي شود و اين بزرگترين سعادت در دنيا و آخرت است و هيچ نعمتي در بهشت از رضاي خداوند بالاتر نيست «و رضوان من الله اکبر؛ رضا و خشنودي خدا از نعمت هاي بهشت بالاتر است» V} (توبه، آيه 72).{V بهترين راه کسب رضا و خشنودي خداوند محبت داشتن به او است چون اگر انسان به کسي عشق بورزد و محبت به او داشته باشد به کار و عمل محبوبش راضي و خشنود است. اگر کسي واقعا خداوند را دوست داشته باشد و خداوند محبوب او باشد همه کارهاي او و مقدرات او را خير و نيک و زيبا مي بيند و اصلا بدي و ناگواري نمي بيند تا بخواهد بر آن صبر کند و يا از آن راضي و خشنود باشد مانند مادري که به خاطر شدت علاقه اي که به فرزندش دارد همه کارهاي او را زيبا مي بيند. نمونه بارزي از اين محبت زينب کبري(س) است که بعد از ديدن آن همه رنج و بلا و مصيبت و داغ فرمود: «ما رأيت الا جميلا؛ جز زيبايي چيزي نديديم». البته انتظار چنين رتبه بالايي از رضا از ما نمي رود ولي ما بايد سعي نماييم به اندازه ظرفيت خود و با آگاهي از حکمت و عدالت و علم خداوند و مهرباني و لطف او و اين که از خداوند جز زيبايي و خير و لطف چيزي سر نمي زند. از جنبه علمي و نظري زمينه رضايت از خداوند را در خود ايجاد نماييم و با تکرار و تمرين و انجام اعمال صالح، عملا سعي نماييم در راه رضاي او گام برداريم و باور کنيم که: «هر چه آن خسرو کند شيرين کند». بايد با ياد دايمي خداوند و يادآوري نعمت هاي بي شمار او و تفکر در عجايب آفرينش او و تدبر در حکمت ها و مصلحت هايي که در مخلوقات قرار داده است محبت الهي را تحصيل نماييم و با پاي بندي به عبادات و وظايف الهي و کم کردن علاقه هاي دنيوي و دلبستگي ها رشته محبت دنيا را سست نموده و رشته محبت خداوند را در دل محکم کنيم و چنان بذر محبت خداوند را در دل کاشت که بلا ها و مصيبت ها و سختي ها را احساس نکند بلکه آن را شيرين و گوارا بيابد: P}گر تيغ بارد از کوي آن ماه{E}گردن نهاديم الحکم لله{P P}بر نمي دارم از اين در، سر خود اي دربان{E}صد ره از سنگ جفاي تو گرم سر شکند{P مطالعه حکايات دوستان خدا و بندگاني که آراسته به صفت رضا بوده اند و صبر و استقامتي که آنها در برابر بلاها و شدائد داشته اند مثل جريان عاشورا و بروز صفت رضا از امام حسين(ع) مي تواند در اتصاف به اين صفت ممتاز نقش فراواني داشته باشد. براي آگاهي بيشتر ر.ک: معراج السعاده، ملا احمد نراقي، ص 627، انتشارات کشف الغطاء.

پاسخ : پديدار شدن مهر و محبت افزون‏تر معلول عواملى است كه برخى از آنها بر عهده خانم و برخى بر عهده آقاى خانواده است. آنچه بر عهده زن است، احترام و اهميت دادن به شوهر، مهيا كردن محيط خانه براى او، همراهى با او در امور مختلف، پرهيز از بحث و مجادله‏هاى بى‏نتيجه، توجه به خواسته‏هاى جنسى شوهر، صداقت، امانت، فداكارى و گذشت، از جمله امورى است كه مراعات آن از جانبزن مى‏تواند در جلب محبت شوهر مؤثر باشد. براى مطالعه بيشتر ر.ك: آيين همسردارى، ابراهيم امينى ؛ راز شاد زيستن با توجه به مطالب ذكر شده دستورالعمل‏هاى زير را رعايت كنيد: 1. زن خود را براى همسرش بيارايد و در حضور او بهترين و تميزترين لباسهاى خود را بپوشد. 2. در مقابل همسر خود با حالت خمودگى و افسردگى حاضر نشود، او را در موقع ورود به خانه با لبخند و شادى استقبال كند و در موقع خروج از خانه او را بدرقه كرده و با گرمى از او خداحافظى نمايد. 3. براى انجام تقاضاهاى خود با همسرش آمرانه و با خشونت برخورد نكند. 4. از سختى‏ها و مشكلاتى كه همسرش براى امرار معاش خانواده متحمل مى‏شود، سپاسگذارى كند. 5. از مردان ديگر نزد همسر خود تمجيد و تعريف نكند و هيچ مردى را بر همسر خود ترجيح ندهد زيرا هر فردى شرائط و توانمنديهاى خاص خود را دارد. 6. براى برآوردن نيازمنديهاى خود از نظر مادى و غير مادى امكانات همسر خود را در نظر گرفته و او را تحت فشار قرار ندهد. علت بي توجهي و بي مهري آن فرد نسبت به همسرش براي ما معلوم نيست و آنچه ذکر شد کلياتي بود که مي تواند تا حدودي با رعايت آنها در جلب توجه محبت همسرش مفيد باشد ولي بهتر آن است به طور دقيق تر ريشه يابي شود و در صورت امکان مشاوره حضوري بررسي شود. در عين حال جهت مزيد اطلاعات و شناخت وي، توجهشان را به 40 نکته (مجله پرسمان، خرداد 82) که براي تمام همسران به خصوص همسران جوان در آغاز زندگي زناشويي لازم و ضروري است جلب مي کنيم. اميد است در لابه لاي آن نکات نقطه ضعف ها و نيز راه کارهاي مفيد را پيدا کرده و عمل کنيد. 1 . با مطالعه كتب مربوط به انتخاب همسر، آيين همسردارى، چگونگى ايجاد ارتباط با ديگران و نيز شركت در جلسه‏هاى آموزش خانواده دانش و مهارت خود را در اين زمينه افزايش دهيد . 2 . با همدلى، همفكرى، همكارى و مشورت با يكديگر درباره مسائل مختلف ميان اعضاى خانواده روابط سالم پديد آوريد . 3 . هر يك از زوجين ديگرى را نزديك‏ترين و محرم‏ترين فرد بداند و او را نيمه تن، حامى و پشتيبان خود تلقى كند . 4 . با يادگيرى مهارت‏هاى ارتباطى نظير فعالانه به حرف‏هاى يكديگر گوش كردن، احترام به نظرها و عقايد يكديگر و تشريك مساعى و مشورت كردن روابط خود را بهبود بخشيد . 5 . بكوشيد، باايجاد كانونى گرم و صميمى، تمام اعضاى خانواده به ويژه زن و شوهر مسؤوليت رسيدن به تفاهم را پذيرا شوند . P}تا كه از جانب معشوق نباشد كششى {E}كوشش عاشق بيچاره به جايى نرسد {P 6 . هنگام اختلاف نظر يا سوء تفاهم، به جاى سرزنش كردن يكديگر يا تفسير نادرست، به شناسايى مساله و يافتن راه حل آن بپردازيد و در صورت لزوم كمك و مشاوره افراد با تجربه و متخصص را جلب كنيد . 7 . براى رسيدن به ا منيت روانى وعاطفى در روابط زناشويى داشتن صداقت، پذيرش، سعه صدر، انصاف و اعتماد متقابل را اصل اول قرار دهيد . 8 . در صورت به وجود آمدن هر گونه سوء تفاهم و سوء برداشت، در نخستين فرصت ممكن به حل و فصل آن بپردازيد تا به فرآيندى مخرب و پيشرونده تبديل نشود . 9 . به هر طريق ممكن رفتارهاى مطلوب همسرتان را مورد توجه و تاييد قرار دهيد; به گونه‏اى كه همسرتان بفهمد برايش ارزش قائل هستيد . 10 . تشويق و تاييد و بيان نكات مثبت‏به طور آشكار يا در جمع باشد و تذكر نكات منفى و انتقاد به طور محرمانه و در تنهايى صورت گيرد . 11 . براى خصوصيات و نيازمندى‏هاى يكديگر ارزش قائل شويد و در روابط كلامى، عاطفى، اقدام‏ها و تصميم‏گيرى‏ها به افكار و خواسته‏هاى همسرتان توجه كنيد . 12 . اگر رفتار خاصى براى شما مبهم است، ساده‏ترين راه اين است كه از همسرتان هدف و علت آن رفتار را بپرسيد و با روش مسالمت‏آميز، صميمانه و خوش بينانه موضوع را روشن كنيد . 13 . خشونت همسرتان را با خشونت پاسخ ندهيد . خشونت را با سكوت پاسخ گوييد و در موقعيتى مناسب درباره مساله مورد نظر به بحث و گفت و گو بپردازيد . 14 . بكوشيد در سراسر زندگى، به خصوص در روابط بين خود و همسرتان، به جاى هر گونه پيش‏داورى يا مشاهده اشكالات و ضعف‏ها نقاط مثبت و قوت را ببينيد; به عبارت ديگر، به جاى توجه به نيمه خالى ليوان به نيمه پر آن توجه كنيد . 15 . سعى كنيد در برنامه ريزى براى فعاليت‏هاى اجتماعى، اوقات فراغت، ديد و بازديدهاى خانوادگى و نظاير آن به مشورت كردن با يكديگر بپردازيد و از يك جانبه نگرى بپرهيزيد . 16 . در هر فرصتى كه پيش مى‏آيد، با همسر و اعضاى خانواده‏تان ارتباط كلامى و عاطفى برقرار كنيد . شايان ذكر است زن‏ها از صحبت كردن با همسرشان بيش‏تر لذت مى‏برند . بنابراين، مردان بايد فعالانه به سخنان همسرانشان گوش كنند و واكنش مناسب نشان دهند . 17 . اگر هر يك از زوجين در شرايط خاصى نمى‏تواند به سخنان همسرش گوش كند، بايد صادقانه و صميمانه اين موضوع را به وى انتقال دهد، و تقاضا كند صحبت كردن درباره آن موضوع را به فرصتى ديگر واگذارد . 18 . هر از چند گاهى زوجين در فضايى محرمانه، محبت‏آميز و صميمانه به ارزيابى رفتار و روابط يكديگر بپردازند و از يكديگر بپرسند، چه بايد كرد تا روابطمان بهتر و بانشاطتر شود؟ 19 . هميشه، در رويارويى با مسائل و مشكلات خانوادگى، خود را در وضعيت طرف مقابل قرار دهيد و با قبول مسؤوليت‏خود و شناخت انتظارات متقابل به حل و فصل اختلافات روى آوريد . 20 . در روز يا در هفته زمان مشخصى را براى گفت و گو درباره مسائل و مشكلات و به اصطلاح درد دل كردن با همسرتان اختصاص دهيد . 21 . از داشتن نگرش‏هاى آرمان گرايانه و شاعرانه در مساله ازدواج و روابط زناشويى و نيز انتظارات غير واقع بينانه اجتناب كنيد . 22 . ارتباط زوجين بايد از هر گونه سوء ظن و حدس نادرست وغير واقع بينانه دور باشد . اگر موضوع و مساله‏اى ذهن يكى از زوجين را به خود مشغول كرده است، بايد آن را به صراحت و صادقانه مطرح كند و درستى و نادرستى اش را با همسرش مورد بررسى قرار دهد . 23 . هر يك از زوجين بايد زمينه‏هاى بروز سوء تفاهم‏ها و سوء ظن‏ها را از بين ببرد و از رفتارهايى كه موجب بروز سوء تفاهم و سوء ظن مى‏شود، خوددارى كند . 24 . هر يك از زوجين بايد بكوشد با روان‏شناسى همسرش آشنا شود تا بداند زن يا مرد به چه امورى بها مى‏دهد و نظام ارزشى‏اش چگونه است; براى مثال معمولا زن به وابسته بودن، كسب امنيت عاطفى و مورد حمايت واقع شدن اهميت مى‏دهد و مردان مى‏خواهند مستقل و خود مختار باشند و آزادى عمل را داراى ارزش مى‏دانند . 25 . زن و شوهر از مسخره كردن يكديگر و گفتن سخنان طعنه‏آميز و دو پهلو جدا پرهيز كنند . 26 . از رفتارهايى نظير متلك، تحقير، سرزنش و به رخ كشيدن يكديگر كه موجب افزايش مقاومت‏هاى روانى در طرف مقابل است، جدا بايد پرهيز شود . 27 . در سراسر زندگى، از جمله در زندگى خانوادگى، بكوشيد به نقاط مثبت، موهبت و نعمت هايى كه در اختيار داريد بينديشيد نه به امورى كه در اختيار نداريد . 28 . از خطاهاى يكديگر سريعا بگذريد و خطاهاى همديگر را تحمل كنيد . 29 . بايادآورى برخى ايام مانند روز تولد، سالگرد ازدواج و نظاير آن و دادن هديه‏هايى هر چند كوچك (مثل يك شاخه گل) به طور نمادين يا سمبليك عشق و علاقه خود را به همسرتان اعلام كنيد . 30 . خود را در برابر همسرتان آراسته و پاكيزه و جالب توجه نگه داريد از پريشانى و وضع نامرتب بپرهيزيد . 31 . در انتخاب دوست و برقرارى روابط دوستانه و معاشرت‏هاى خانوادگى با زوج‏هاى ديگر دقت كنيد و اين امور را با توافق يكديگر انجام دهيد . 32 . از هر گونه رفتارى كه به مرد سالارى يا زن سالارى مى‏انجامد، پرهيز كنيد . 33 . خطاى يكديگر را در حضور ديگران، فرزاندن، آشنايان، والدين يكديگر و . . . بازگو نكنيد . 34 . هرگز همسرتان را با زن يا مرد ديگر مقايسه نكنيد . 35 . از رفتارهاى مطلوب همسرتان تشكر كرده، او را تشويق كنيد و انگيزه تكرار آن رفتار را بيش‏تر سازيد . 36 . از تصميم‏هاى نادرست و غير منطقى و كلى‏گويى‏هاى منفى و شكل‏گيرى افكار منفى درباره همسرتان شديدا پرهيز كنيد . 37 . حتى‏المقدور به قول‏هايى كه به همسرتان داده‏ايد عمل كنيد تا به سلب اعتماد و احساس فريب خوردگى نينجامد . 38 . از نسبت دادن القاب و زدن برچسب‏هاى ناگوار و نامطلوب مانند بدقول، زرنگ، شلخته، كله‏شق، يك دنده، لجباز و خودخواه به يكديگر پرهيز كنيد . 39 . در مواردى كه غمگينى و افسردگى و يا عصبانيت زن يا شوهر شدت مى‏يابد و احتمال اختلال در كار سيستم عصبى يا غدد درون‏ريز به ويژه غده تيروئيد وجود دارد، در نخستين فرصت‏به پزشك متخصص مراجعه كنيد تا از عادى بودن ترشح غدد از جمله غده تيروئيد مطمئن شويد . 40 . براى داشتن يك زندگى با نشاط و موفق خوب بينديشيد، وقت‏بگذاريد، احساس مسؤوليت كنيد، موانع ارتباط سالم را از ميان برداريد و به عوامل ايجاد كننده روابط سالم توجه كنيد .

پاسخ : الف) دعا توجه انسان به سرچشمه وجود و پروردگار هستى است. در ميان همه عبادت‏ها عبادتى نيست كه چون دعا اين رابطه فرخنده را به شايستگى تحقق بخشد و آن را مداوم و جاودانه گرداند. دعا يك فرصت برتر و بدل‏ناپذير است كه خداى تعالى به بندگانش عطا كرده تا آنان باسود جستن از آن به حضور يگانه هستى بخش خود بار يابند و از حضرتش براى پيمودن طريق كمال و دست سودن بر ستيغ سربلندىِ روح مدد خواهند. دعا چاره‏ساز دردها و گرفتارى‏هاى روانى و جسمانى است. ب ) شناخت انسان از نيازهاى بى‏حد و مرز خود و بى‏نيازى مطلق پروردگارش و اين كه او مبدأ هر خوبى و كمالى است، با روى آوردنِ وى به دعا رابطه مستقيم دارد. در اين ميان هر چه نيازهاى او بزرگ‏تر و دردهايش جانكاه‏تر باشد، نيايش و تضرع كردنش به درگاه خداوند شدت و گرماى بيشتري خواهد يافت. سر تأكيد و توجه ويژه‏اى كه در سنت و سيره پيامبران و پيشوايان الاهى بر دعا و پرداختن به آن شده است و نيز راز اشتياق بسيار آن بزرگان به دعا در اين واقعيّت نهفته است.1 پيامبر گرامى اسلام(ص) هم خود اهل دعا و راز و نياز بود و هم ديگران را به حاجت خواستن از پروردگار يكتا سفارش مى‏فرمود و ترك آن را جايز نمى‏دانست.2 امام صادق(ع) درباره امام على(ع) فرموده است: امير مؤمنان(ع) «دَعّاه» (بسيار دعا كننده) بود.3 ديگر پيشوايان ما نيز به دعا عنايت ويژهاي داشته اند و از خود دعاهاى گرانقدر و پرمحتوايى به يادگار گذارده‏اند. اين بخش از ميراث آن پاكان در مجموعه‏هايى با عنوان «صحيفه» گردآورى و تدوين شده است؛ براى نمونه مى‏توان به «صحيفه سجاديه» «صحيفه صادقيه»، «صحيفه كاظميه» و «صحيفه رضويه» اشاره كرد. ج) با دقت در اين صحيفه‏ها و ديگر متون معتبر دعا درمى‏يابيم كه بالاترين مرتبه نيازخواهى نزد امامان معصوم(ع)، ابراز عشق پرشور و بى‏منتها به معبود يگانه و ستايش پروردگار و يادكرد شكوه و بزرگى او است؛ يعنى انسان به چنان رشد معنوى و بالندگى روحى دست پيدا كند و تا آن جا به آفريدگار بى‏كرانه نزديك شود كه عشق تابناك و حيات‏بخش الاهى بر همه وجودش پرتو افكن گردد و هر انديشه و خاطرى جز انديشه معشوق ازل و ابد را از دلش بزدايد؛ و چنان شود كه انسان راه يافته به حريم دوست جز دوست نخواهد و جز او را طلب نكند. P}گر از دوست چشمت به احسان اوست{E} تو در بند خويشى نه در بند دوست‏ {P P}خلاف طريقت بود كاوليا {E}تمنّا كنند از خدا جز خدا4 {P پس دعا كردن هميشه بدين معنا نيست كه از خدا چيزى بخواهيم. گاه دعا يعنى از خدا خودِ او را خواستن؛ و اين والاترين و با شكوه‏ترين مرتبه دعا است كه بيش از هر جا و در عالى‏ترين شكل خود، در نيايش‏هاى رسيده از معصومان(ع) يافت مى‏شود. از اين رو است كه پيامبر(ص) به هنگام دعا خواستار عشق شورمند الاهى است و اين كه اين عشق، برترين و لذت‏بخش‏ترينِ عشق‏ها گردد: «اللهم انى اسألك حبك و حب من يحبك، و العمل الذى يبلغنى حبك. اللهم اجعل حبك احب الى من نفسى و اهلى و من الماء البارد؛5 خدايا، من از تو عشق تو را خواهانم و عشق به دوستدارانت را و اين كه در پى كاري ‏روم كه مرا به عشق تو پيوند دهد. خدايا، آن چنان كن كه دوستى تو در نزد من از خودم و خانواده‏ام و آب خنک خوش‏گوار محبوب‏تر باشد.» د) دعا در انديشه اسلامى، افزون بر اين كه تجلى بندگي و وسيله ابراز عشق به خدا است، روشى مهم و تأثير گذار براى تعليم و تربيت و تعالى بخشيدن به روح آدمى در ساحت‏هاى فردى و اجتماعى است. مجموعه تعاليم دينى و آموزه‏هاى تربيتى و دانش‏هاى الاهى كه در متون دعايى مطرح گرديده، در جهت پرداختن به دو اصل مهم «تربيت» و «تعليم» و آموختن دانش و بينش براساس باورهاى اسلامى است. بى‏ترديد، دعا كردن و دست نياز به سوى خداوند بى‏نياز برآوردن تنها ويژه تعاليم اسلامى نيست و در همه اديان و مذاهب دعاها و كلماتى براى مناجات با پروردگار وجود دارد. با اين همه آن چه دعاهاى اسلامى را از دعاهاى ديگر متمايز مى‏سازد، مايه‏ دار بودن محتوا و اثر بخشىِ بسيار دعا در همه ابعاد زندگى انسان است؛ به ديگر سخن، «دعا در اسلام - جز دعاهاى قرآنى كه عين وحى است - بيان ديگرى از آموزه‏هاى فرد ساز و جامعه پرداز وحى است؛ يعنى همان درس‏هاى قرآنى است كه خداوند مهربان براى تربيت انسان، به وسيله آيات آسمانى فرستاده است. ادعيه خود به گونه‏اى تفسير قرآن كريم‏اند و شرح معارف آسمانى‏اند و يادآور تربيت‏هاى قرآنى و تكرار و تأكيد و تشريح آموزه‏هاى وحيانى».6 راستى چه فرقى مى‏توان نهاد ميان قرآن كريم و متن دعايىِ صحيفه سجاديه، كه هر دو از جهت محتوا و تنوع مضمون و نيز هدف تعليمى و تربيتى همداستانند و به يك نقطه چشم دوخته‏اند، جز اين كه يكى «قرآن نازل» و معجزه ماندگار پروردگار است و ديگرى نمونه كامل «قرآن صاعد» و املاى امام زين‏العابدين(ع)؟ ه') حال، با توجه به جايگاه بلند دعا در انديشه اسلامى و نقش بزرگ آن در سازندگى فردى و اجتماعى و پيوند ناگسستنى‏اش با وحى الاهى، جاى اين گله‏گزارى و سخن دردمندانه هست كه بگوييم برخورد جامعه اسلامى (عامه مردم و عالمان و روشنفكران) با اين ميراث گرانسنگ تزكيه و تعليم برخوردى اصولى و مبتنى بر شناخت تمام عيار حقيقت دعا نبوده است و در ميان متون مقدس دينى، بيش از همه اين چهره فروغ گستر متون دعايى است كه زير خروارها غبار غربت و بى‏اعتنايى پوشيده مانده است. سبب چه مى‏تواند باشد جز ناآگاهى مردمان و نادانىِ مدعيان فضل و آگاهى در طول تاريخ نسبت به نقش سازنده دعا كه خود باعث گرديده بسيارى از ما يا با دعا احساس بيگانگى كرده، آن را از صحنه زندگى خود حذف كنيم و يا بى‏توجه به فلسفه عميق نيايش با آن برخوردى از سرِ كسب و سودجويى داشته باشيم؛ خودرا با خواندن دعا سرگرم مى‏كنيم بى‏آن كه معناى آن را بفهيم و پيام‏هاى ژرف و گوناگونش را دريابيم؛ تنها براى خواستن نيازهاى حقير و كم ارج يا براى بردن ثواب و گاه جهت رفع بيكارى و توجيه كاستى‏ها و سستى ورزيدن‏ها؛ و اين بدترين و سطحى‏ترين گونه برخورد با ادعيه است كه بى‏شك در آن‏ها هدفى بس والاتر و حياتى‏تر مورد توجه بوده است؛ يعنى جهت دادن به حيات دنيايى انسان در همه عرصه‏ها و تربيت او بر اساس فضيلت‏ها و راه نمودن وى به بهشت خشنودى خدا. و) پايان بخش سخن، بخشى از دعاى امام سجاد در پنجاه و دومين نيايش در «صحيفه سجاديه» است كه هم راز و نياز وى با پروردگار هستى‏ها است و هم به ما مى‏آموزد كه راه و شيوه دعا گزارى كدام است و به هنگام نيايش، از خدا چه چيزها بايد خواست: «معبود من، از تو مى‏خواهم كه به حقِ خود كه بر همه آفريدگانت لازم گردانده‏اى و به نام بزرگ خود كه به پيامبرت فرموده‏اى با آن به تسبيح تو پردازد و به بزرگى ذات بزرگوارت كه نه كهنگى مى‏پذيرد و نه دگرگون مى‏شود و نه تغيير حالت مى‏دهد و نه از ميان مى‏رود، بر محمد و خاندانش درود فرستى و مرا با عبادت خود از هر چيز بى‏نياز كنى و با ترس از خود، محبت دنيا را از دلم بزدايى، و به رحمت خود مرا با دستى پر از كرامت بازگردانى؛ زيرا من تنها به سوى تو مى‏گريزم و تنها از تو مى‏ترسم و تنها از تو فريادرس مى‏خواهم و تنها به تو اميدوارم و تنها تو را مى‏خوانم و تنها به درگاه تو پناه مى‏آورم، و اعتمادم تنها به تو است و تنها از تو يارى مى‏جويم و تنها به تو ايمان دارم و تنها بر تو توكل مى‏كنم و اتكاى من تنها به جود و بخشش تو است.»7 در پايان يادآور مي شويم که دعا کردن نوعي اظهار عجز و وابستگي به خداوند و خاکساري در برابر او است و اين وظيفه بنده است که بدين وسيله فقر و تهي دستي خود را به پروردگارش ابراز کند در روايت خداوند متعال به حضرت موسي(ع) مي فرمايد: «اي موسي! همه چيز خود و حتي بند کفش خود را نيز از من بخواه». بنابراين خواستن و دعا کردن وظيفه ما است ولي معناي آن اين نيست که خداوند تابع خواست ما و مجبور در برابر تقاضاي ما است. بلکه بايد کار را به او واگذار نماييم و آنچه را او خير و صلاح ما مي داند در مورد ما جاري سازيد. به عبارت ديگر نبايد اين توقع را داشته باشيم که هر چه را خواستيم حتما عملي و استجابت شود و اين منافاتي ندارد که ما بر خواسته خود اصرار ورزيم و در دعا کردن پافشاري به خرج دهيم. پس به طور خلاصه خواستن حاجت و عرض خاکساري و ابراز نياز و تهي دستي به پيشگاه ربوبي مطلوب است ولي براي خداوند تعيين تکليف کردن و او را موظف به انجام کاري نمودن نادرست و خلاف روح دعا است. -------------------------- پى‏نوشت: V}1. اصول كافى، شيخ كلينى، ج‏2، ص‏468. 2. رسول خدا(ص) فرمود: «ترك دعا، گناه است». (تنبيه الخواطر، ج‏2، ص‏154). 3. اصول كافى، ج‏2، ص‏468. 4. گلستان سعدى. 5. كنزالعمال، ح‏3648. 6. جامعه‏سازى قرآنى، ص‏193. 7. صحيفه سجاديه.{V

پاسخ : خداوند دو نوع توانمندي به انسان داده است. اول توانمندي هاي عمومي است که معمولا در همه انسانها نهاده شده مانند کسب علم و معرفت، اصلاح اخلاق و رفتار، يادگيري فنون و صنعت هاي مختلف و در يک کلمه رسيدن به کمال و پيشرفت در هر کاري. دوم، توانمندي هاي خاصي که در عده اي وجود دارد ولي جنبه عمومي ندارد مثل مهارت در نقاشي و خط، داشتن قدرت حافظه فوق العاده، قريحه شعري، دارا بودن صداي خوب و مانند آن. در مورد توانايي هاي عمومي نيازي به کشف آن نداريم، بلکه لازم است راه هاي عملي کردن آنها را بدانيم و سعي در بارور کردن آنها کنيم؛ ولي در مورد توانايي هاي خاص چند راه براي کشف آن وجود دارد. يک راه آن است که در زما ن کودکي افراد امکانات لازم هر يک از اين استعدادها را براي آنها فراهم کنيم تا به طور طبيعي آشکار شوند و به کمال برسند. اين روش در سنين بالاتر نيز کاربرد دارد. البته در دوره جواني خود فرد نيز مي تواند از روش آزمايش و خطا استفاده کند و استعدادهاي دروني اش را کشف کند که گاهي اين کار توسط افراد ديگر مثل معلمين با تجربه و متخصصين مشاور و روانشناس و با استفاده از ابزارهاي علمي - تجربي نظير مصاحبه ها، آزمون هاي روانشناختي و ... ممکن است کشف شود. به هر حال کشف استعدادهاي دروني کار سختي نيست، آن چيزي که سخت است و نياز به تلاش و استقامت دارد عملي کردن اين استعدادها و توانمندي هاست.

پاسخ : ممکن است اشاره خداوند به منافع شراب و قمار به دلايل ذيل باشد: اولا، در عصر جاهليت شرابخواري و قمار بازي رواج کاملي داشت و اگر به منافع اين دو اشاره نمي شد، شايد برخي کوتاه فکران تصور مي کردند، مسأله شراب و قمار به صورت يک جانبه بررسي شده است. ثانيا، افکار انسان همواره بر محور سود و زيان دور مي زندو براي نجات او از چنگال مفاسد اخلاقي بزرگ بايد از همين منطق استفاده کرد. ثالثا، مراد منافع ظاهري و سطحي در نزد مشرکان است نه منافع واقعي و حقيقي. مرحوم علامه طباطبايي در تفسير الميزان،ج 2، در ذيل همين آيه شريفه مي فرمايد: «منظور از منافع شراب و قمار، استفاده هاي مالي و کار و سرگرمي و تفريح با اين دو عمل است؛ يعني منفعت و سود از ديدگاه مشرکان و دنياپرستان نه منفعتي که در راه تأمين بهتر زندگي و به جريان انداختن چرخ توليد و بهبود وضع زندگي مردم و در راستاي منفعت دنيوي و اخروي آنها باشد. توجه به اين نکته لازم است که حکم قطعي به ويژه در مورد شراب مراحل تدريجي زيادي را پشت سر گذاشت، چون زمينه هاي رواني و فرهنگي و اجتماعي براي ريشه کني دفعي اين آفات اجتماعي فراهم نبود و اين اعمال زشت با رگ و پوست و همه وجود جاهلان بت پرست و مشرک عجين شده بود و قرآن کريم براي آماده ساختن افکار و اذهان براي علاج قطعي و تحريم اين اعمال از روش تحريم تدريجي استفاده کرده است. در بين اعراب جاهلي معاملات شراب و خريد و فروش و بازار آن نقش مهمي در منافع اقتصادي آنها داشت و آنها به شراب و قمار به چشم کارهايي سودآور و تأمين کننده منافع خود مي نگريستند و حذف اين دو را از گردونه فعاليت هاي اقتصادي خود ضرري بزرگ به شمار مي آوردند. علاوه بر اين شرب خمر از تفريحات متداول آنها محسوب مي شد به گونه اي که برخي مورخان مي گويند: عشق عرب جاهلي در سه چيز خلاصه مي شد: شعر و شراب و جنگ. از روايات استفاده مي شود حتي بعد از تحريم شراب، مسأله ممنوعيت آن براي برخي مسلمانان، بسيار دشوار بود تا آنجا که مي گفتند: «ماحرم علينا شيء اشد من الخمر؛ هيچ حکمي بر ما سنگين تر از تحريم شراب نبود» لذا قرآن کريم با در نظر گرفتن محوريت شراب و قمار در زندگي اعراب جاهلي که هم براي آنها جنبه اقتصادي داشت و هم جنبه تفريحي و سرگرمي به آنها يادآور مي شود که با وجود اين منافع خيالي و غيرواقعي و کاذب، ضررها و زيان هاي فرد و اجتماعي و دنيوي و اخروي شراب و قمار قابل مقايسه با اين منافع اندک و توهمي نمي باشد.

پاسخ : 1. به اين پرسش مي توان از ديدگاه هاي مختلف پاسخ گفت. اما اگر بخواهيم از ديدگاه فلسفي سخن بگوييم، بايد عرض کنيم که «تجمل گرايي نوعي کمال گرايي» است. به تعبير ديگر نفس تجمل گرايي بد نيست. بلکه مصاديق آن را بايد شناسايي کرد. زينت طلا براي مردان و استفاده از ظرف هاي طلا و نقره براي وضو و خوراک حرام است. زيرا اين نوع تجمل گرايي، نشاني از کمال ندارد. اما اين که گنبد امام رضا را طلا مي کنند و حرم امام رضا و ائمه اطهار(ع) و امام زادگاني چون حضرت معصومه(ع) را با شکوه مي سازند. به همان روحيه کمال گرايي ما انسان ها برمي گردد. 2. مي دانيم که مصداق واقعي و حقيقي کمال، ائمه اطهار و اولياء الهي هستند که همه کمالات الهي را در خود دارند. از طرف ديگر آنها علامت و نشانه دين هستند و قرآن بزرگداشت شعائر و علامت هاي الهي را نشانه تقواي قلب ها دانسته است: «و من يعظم شعائر الله فانها من تقوي القلوب؛ هر کس شعائر الهي را بزرگ دارد، در حقيقت آن [حاکي] از پاکي دل هاست» V}(حج، آيه 32). {V قرآن کريم صفا و مروه را شعائر الهي دانسته است. به تعبير ديگر يکي از مصاديق علامت ها و نشانه هاي الهي که بزرگ داشتنش نشانه تقوا و پاکي دلهاست، صفا و مروه هستند: «ان الصفا والمروه من شعائر الله» V}(بقره، آيه 158). {V شعائر جمع شعيره به معناي علامت و نشانه است و منظور از آن در آيه شريفه علامت هايي است که خداوند نصب فرموده تا نشانه هايي براي فرمانبرداري الهي باشند V} (تفسير الميزان، ج 17، ص 409).{V عمل به آيه شريفه نشان پاکي دلها، بزرگداشت نشانه هاي دين خداست و مسلما پيامبران و ائمه اطهار(ع) و اولياي الهي از بارزترين نشانه هاي دين خداوند هستند که هر پاک دلي مؤظف به بزرگ داشت آنهاست. 3. بزرگداشت اولياء الهي راه هاي متعددي دارد: الف) حفظ و نگهداري سخنان و دستورات و آثار آنها و عمل به سخنان آنها. ب ) احترام به مقام و موقعيت معنوي آنها و پاس داشت ايام ولادت و شهادت آنها. ج ) حفظ و تعمير قبور آنها و رعايت حرمت آنها در ساختن زيارتگاه هايي که در شأن آنها باشد. د ) زيارت قبور آنها با احترام و ادب. 4. در کنار اين مسائل، رابطه عاطفي و مودت و دوستي است که بين اولياء الهي و پيروان آنها برقرار است و رابطه اولياء الهي با امت، رابطه سياسي نيست بلکه رابطه دوستي و عشق شديد است. اقتضاي رابطه عاشقانه، بذل همه هستي و مال و امکانات خود در راه معشوق است. ائمه اطهار(ع) چنان جايگاه ژرف و رفيعي در دل هاي پاک شيعيان دارند که حاضرند همه هستي خود را فداي آنها کنند و اين افراد موقوفات بسياري را براي قبور ائمه اطهار(ع) وقف کرده اند که مي بايست خرج آنها شود. 5. با توجه به پاسخ داده شده، روشن مي شود که اولا، بزرگداشت ائمه اطهار(ع) و تعظيم و داير کردن زيارت گاه هاي با شکوه براي آنها، نشان پاکي دل شد و ثانيا رابطه عاشقانه اقتضاي برقراري آرامگاه هاي باشکوه براي ائمه دارد. 6. اين بزرگداشت با کمک به مستمندان و نيازمندان منافات ندارد. ما به عنوان مسلمان مؤظف هستيم هم به مستمندان کمک کنيم و هم نسبت به برقراري زيارتگاه هاي با شکوه اقدام کنيم. چنان که بسياري از موقوفات ائمه اطهار(ع) اين گونه است که واقفاني به اين دو منظور، امکانات متعددي را وقف کرده اند. 7. توسعه حرم حضرات ائمه اطهار به ويژه امام رضا(ع) ضروري است. زيرا علي رغم توسعه اي که در اين چندين سال در اين حرم داده شده است به علت کثرت زائران آن امام، هنوز بسيار افراد از توفيق زيارتي آسان و راحت محروم هستند واين را در برخورد با اکثريت زائران مي توان فهميد.

پاسخ : تعليم و تربيت آنگاه مؤثر واقع مي شود که متناسب با نياز و سطح تحول شناختي فرد باشد. آموزش آموزه هاي ديني به نوجوانان نيز از اين قاعده کلي مستثني نيست. فردي که در سنين 12 - 13 سالگي قرار دارد در واقع دوران کودکي را سپري کرده و در آستانه نوجواني قرار دارد و در حال گذار به بزرگسالي است. آشنايي با ويژگي هاي نوجوان براي کساني که عهده دار تعليم و تربيت آنها هستند امري ضروري است از اين رو ما به برخي از ويژگي هاي دوران نوجواني اشاره مي کنيم. آنگاه راهکارهاي مناسب براي برخورد با نوجوان را توصيه مي نماييم. نوجوان از نظر شناختي در حال ورود به دوره انتزاعي است يعني کم کم قدرت فرضيه سازي استدلال و تفکر پيدا مي کند و مي تواند با ترکيب مفاهيم قضاياي منطقي بسازد و با تدوين صغري و کبري(مقدمات قياس) استدلال کند و نتيجه گيري نمايد. نوجوان از نظر عاطفي دوران وابستگي را پشت سر گذاشته دوست دارد استقلال را تجربه کند و خودش را يک بزرگسال و يا حداقل در حال ورود به دنياي بزرگسالان مي بيند از اين رو از تحکم و دستور دادن ديگران به او رنج مي برد و بيشتر در پي روابط دوستانه و صميمي در قالب روابط اجتماعي با ديگران است. از نظر اخلاقي نوجوانان از اخلاق ديگر پيرو به تدريج گرايش به اخلاق خود پيرو پيدا مي کند؛ يعني مي خواهد يک سلسله اصول اخلاقي را انتخاب کند، براساس آن اصول پذيرفته شده عمل کند. دوست ندارد از ديگران پيروي کند و اين به معناي مخالفت با بزرگسالان نيست بلکه او مي خواهد آنچه را خود انتخاب کرده براساس آنها عمل نمايد. با توجه به آنچه گفته شد اگر بخواهيم يک نوجوان 12 - 13 ساله را با مفهوم خدا آشنا کنيم، بايد از بيان قصه هاي کودکان و ترسيم خدا در قالب مفاهيم داستاني اجتناب کنيم زيرا او با توجه به اين که در آستانه تفکر انتزاعي است و در پايان دوره عمليات منطقي بايد به صورت منطقي و معقول با او سخن گفت با طرح سؤالاتي ذهن او را آماده استدلال درباره مفاهيم عقلي و انتزاعي نمود و از سوي ديگر سؤالاتي در مورد خداوند مطرح مي کند با استدلال به آنها پاسخ داد و کم کم او را با قانون عليت آشنا نمود و در قالب قانون عليت او را با مفهوم انتزاعي خدا آشنا نمود از جمله کارهايي که مي توان انجام داد تهيه کتاب هايي است که بحث خداشناسي را به صورت استدلالي مطرح مي کنند. البته ناگفته نماند که در سن 12 - 13 سالگي هنوز تفکر انتزاعي نوجوان از استحکام زيادي برخوردار نيست بلکه در حال شکل گيري است، لذااز بحث هاي صد در صد انتزاعي نيز بايد اجتناب کرد بلکه بايد قوانين عليت را در امور مادي براي او بيان کرد و با او بحث کرد که در عالم ماديات هر چيزي بدون علت نمي تواند وجود پيدا کند و اين عالم مادي که ما در آن زندگي مي کنيم بدون علت نيست و نياز به علت دارد. سپس بايد از او سؤال کنيم که اين علت چه مي تواند باشد؟ آيا اين علت نيز امري مادي است؟ اگر پاسخ او مثبت بود از او سؤال مي کنيم ويژگي هاي ماده را براي ما بگويد البته به او بايد فرصت داد (تا مطالعه کند، بينديشد) قطعا بعد از مدتي او ماده و خواص آن را بيشتر مي شناسد بعد از آن بايد ذهن او متوجه نقص ها و محدوديت هاي ماده نمود که امور مادي اين محدوديت ها را دارند و خودشان نياز به علت دارند و نمي توانند علت العلل اين جهان مادي باشند. پس علت پيدايش اين عالم بايد چيزي غير مادي باشد. آن چيز غير مادي چيست؟ اگر اين مسير را با صبر و تأمل با نوجوان همراه کنيم کم کم ذهن او براي پذيرش يک امر غير مادي آماده مي شود و آن مفهوم خداست. براي آشنايي با روحيات و ويژگي هاي نوجواني کتاب روان شناسي رشد از دفتر همکاري حوزه و دانشگاه را مطالعه کنيد. راهکارهايي که بيان شد مورد توجه قرار دهيد و واکنش نوجوانان را يادداشت کنيد و هر کجا احساس مي کنيد از پاسخگويي به نوجوان عاجز هستيد را دوباره در قالب سؤال از اين مرکز بپرسيد. انشاءالله ما همراه شما خواهيم بود و راهنمايي هاي لازم را ارائه خواهيم نمود.

پاسخ : T} خداشناسي و محبت به او:{T - مصباح يزدي، محمدتقي، معارف قرآن (3 - 1، خداشناسي، کيهان شناسي، انسان شناسي)، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني (بخش نخست اين کتاب درباره خداشناسي است). - مصباح يزدي، محمد تقي، آموزش عقايد (3 - 1)، شرکت چاپ و نشر بين الملل (اين کتاب داراي سه جلد مي باشد که بخش نخست آن درباره خداشناسي است). - روزبه، رضا، خداشناسي، انتشارات اسلامي - بهشتي، محمد، خدا از ديدگاه قرآن، بعثت تهران - گرامي، محمد علي، خدا در نهج البلاغه، الفتح تهران - مصباح يزدي، محمد تقي، ياد او (شرح حديث معراج) - مصباح يزدي، محمد تقي، به سوي کوي دوست (شرح حديث معراج) - سبحاني، جعفر، خدا و صفات جمال و جلال، دفتر تبليغات اسلامي قم - آفريدگار جهان، آيت الله مکارم شيرازي T}شناخت امام زمان(عج): {T - آموزش عقايد (دوره کامل سه جلدي)، محمد تقي مصباح يزدي، درس چهلم - کتاب غيبت، محمد بن ابراهيم نعماني، ترجمه احمد فهري زنجاني، دارالکتب الاسلاميه - قيام و انقلاب مهدي(عج)، شهيد مرتضي مطهري، صدرا - گفتمان مهدويت، جمعي از نويسندگان، مؤسسه فرهنگي انتظار نور، دفتر تبليغات اسلامي قم - در انتظار ققنوس، ثامر هاشم العميدي، ترجمه مهدي عليزاد، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني - نهج الولايه، حسن زاده آملي، قيام، قم - چشم اندازي به حکومت مهدي(عج)، نجم الدين طبسي، دفتر تبليغات اسلامي قم T} شناخت شيعه و سني:{T - ويژگي ها و ديدگاه هاي دو مکتب در اسلام، علامه سيد مرتضي عسکري، ترجمه ع.م.سردار نيا (ترجمه کتاب ارزشمند معالم المدرستين از علامه عسکري) - نقش ائمه(ع) در احياي دين، علامه سيد مرتضي عسکري - شيعه در اسلام، علامه طباطبايي - شيعه چه مي گويد، سراج انصاري - راه يافته (ترجمه کتاب ثم اهتديت از محمد تيجاني سماوي)، ترجمه عباس جلالي يا سيد محمد جواد مهري - شبهاي پيشاور، سلطان الواعظين شيرازي، دارالکتب الاسلاميه - شيعه پاسخ مي دهد، رضا حسيني نسب T}شناخت پيامبر(ص):{T - فروغ ابديت، جعفر سبحاني، دفتر تبليغات اسلامي قم - محمد(ص) تصوير جمال خدا، حسين بدرالدين، علم تهران - سيره نبوي، شهيد مرتضي مطهري - سيره نبوي، مصطفي دلشاد تهراني ، انتشارات وزارت ارشاد - تاريخ پيامبر اسلام(ص)، محمد ابراهيم آيتي، دانشگاه تهران T}شناخت امام علي(ع): {T - امام علي(ع) از ولادت تا شهادت، سيد محمد کاظم قزويني، دليل قم - امام علي(ع) صداي عدالت انساني، جرج جرداق، ترجمه سيد هادي خسروشاهي، خرم قم - امام علي(ع) نماد حکومت حق، عزيز سيد جاسم، ترجمه موسي دانش، بنياد پژوهش هاي آستان قدس رضوي - شهيد تنها، محمد رضا حسيني مطلق، پارسايان قم T}حضرت زهرا(س): {T - نهج الحياه (فرهنگ سخنان فاطمه)، محمد دشتي، مؤسسه تحقيقاتي اميرالمؤمنين(ع) ُ- زندگاني زهرا(س)، محمد باقر مجلسي، ترجمه محمد روحاني علي آبادي، مهام تهران - فرهنگ فاطميه (الفباي شخصيتي حضرت زهرا(س« مهدي نيلي پور، مرکز فرهنگي شهيد مدرس اصفهان - زهرا، برترين بانوي جهان، ايت الله مکارم شيرازي، هدف قم - جامي از زلال کوثر، محمد تقي مصباح يزدي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني T}شناخت ساير ائمه(ع): {T - سيره پيشوايان، مهدي پيشوايي، مؤسسه تحقيقاتي امام صادق(ع) قم - سيره معصومان، سيد محسن امين، ترجمه علي حجتي کرماني، سروش تهران - منتهي الامال، شيخ عباس قمي، هجرت قم - نگاهي به زندگي چهارده معصوم(ع)، محمد محمدي اشتهاردي، ناصر قم - سيري در سيره ائمه اطهار(ع)، شهيد مطهري، صدرا قم T}کتاب هاي شهيد مطهري: {T - آشنايي با علوم اسلامي - آشنايي با قرآن - اخلاق جنسي در اسلام وجهان غرب - امدادهاي غيبي در زندگي بشر - انسان کامل - انسان و سرنوشت - جهان بيني الهي و جهان بيني مادي - فلسفه اخلاق - مسأله حجاب - نظام حقوق زن در اسلام - فطرت - عدل الهي - شناخت - و... T}کتاب هاي شهيد دستغيب: {T - معاد - داستان هاي شگفت - گناهان کبيره - استعاذه - قلب سليم - هشتاد و دو پرسش - تفسير سوره واقعه - تفسير سوره حجرات - سراي ديگر - و... T}کتاب هاي دکتر علي شريعتي: {T - امت و امامت - انسان بي خود - انسان و اسلام - با مخاطب هاي آشنا - بازشناسي هويت ايراني - اسلامي - تاريخ تمدن - جهان بيني و محيط - جهت گيري طبقاتي اسلام - حج - فاطمه، فاطمه است - کوير - و... T} خطبه هاي حضرت زهرا(س){T - متن کامل خطبه حضرت زهرا(س)، ترجمه عمادزاده، حسينيه عمادزاده اصفهان، نشريه ش 4 - شرح خطبه حضرت زهرا(س)، عزالدين حسيني زنجاني - سخنراني فاطمه(س)، توران انصاري، رسالت قلم T}خطبه هاي حضرت زينب(س) {T - مقتل الحسين(ع)، عبدالرزاق الموسوي المقرم، ص 310، دارالکتاب الاسلامي بيروت - لهوف، سيد بن طاووس، ترجمه عقيقي بخشايشي، ص 215، نويد اسلام قم T}- بخش هاي مفيد نهج البلاغه : {T بي ترديد نهج البلاغه اين درياي نور و دانش هاي علوي، پس از قرآن کريم از ارزشمندترين سرچشمه آموزه هاي ديني مي باشد، از اين رو همه سخنان آن ثمربخش بوده و نمي توان با جداسازي قسمت هايي از اين کتاب نوراني، آنها را در رديف مطالب مفيد قرار داد و اصولا مرزبندي اين گونه درباره آن شدني نيست. کتاب مزبور داراي سه بخش جدا از يکديگر مي باشد که عبارتند از: خطبه ها يا مجموعه سخنراني هاي امام(ع) که 239 خطبه مي باشد، نامه ها يا مجموعه نامه هاي امام(ع) به دوستان، دشمنان و مسؤولان کشوري که 79 نامه است و بالاخره کلمات کوتاه يا جملات زيباي حکمت آميز که به کلمات قصار نيز مشهور بوده و 480 کلمه مي باشد. به نظر مي رسد بخش اخير براي شما پرجاذبه تر باشد. T}شرح هاي نهج البلاغه: {T - شرح فشرده و گويا از نهج البلاغه، آيت الله مکارم شيرازي - سيري در نهج البلاغه، شهيد مرتضي مطهري، دفتر انتشارات اسلامي قم - شناخت نهج البلاغه، محمد دشتي - ترجمه و تفسير نهج البلاغه، محمد تقي جعفري - جلوه تاريخ در شرح نهج البلاغه ابن ابي الحديد، محمود مهدوي دامغاني، نشر ني - پند جاويد، شرح وصيت امام علي(ع) به امام حسن(ع)، محمد تقي مصباح يزدي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني T}درباره سير و سلوک: {T - مصباح الهدايه، امام خميني، ترجمه سيد احمد فهري - چهل حديث، امام خميني، مؤسسه نشر آثار امام خميني - اوصاف الاشراف، خواجه نصيرالدين طوسي، تصحيح و توضيح نجيب مايل هروي، انتشارات امام، مشهد - مناهج الطالبين و مسالک الصادقين، محمد بخاري، تصحيح و توضيح نجيب مايل هروي، انتشارات مولي، تهران - راهنماي سعادت، سيد بن طاووس، ترجمه محمد باقر شهيدي گلپايگاني، سعدي تهران - به سوي او، محمد تقي مصباح يزدي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني قم - مباني نظري و عملي تزکيه (سه جلد در دو مجلد)، محمد شجاعي، سروش تهران T}کتاب هايي در مبحث امامت، نبوت و قيامت: {T - آموزش عقايد، محمد تقي مصباح يزدي، سازمان تبليغات اسلامي، شرکت چاپ و نشر بين الملل، درس بيست و يکم به بعد - معارف قرآن ( 5 و 4) راه و راهنماشناسي، محمد تقي مصباح يزدي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني - امامت در پرتو کتاب و سنت، مهدي سماوي، به نشر، مشهد - پيرامون وحي و رهبري، آيت الله جوادي آملي، الزهرا، قم - نبوت و امامت، علي الله ورديخاني، شرکت مشهد - وحي و نبوت، شهيد مرتضي مطهري، حکمت - وحي يا شعور مرموز، علامه طباطبايي - قرآن و آخرين پيامبر، آيت الله مکارم شيرازي، دارالکتب الاسلاميه - معاد از ديدگاه قرآن، حديث، فلسفه، حسين رباني نقايي، قيام قم - معادشناسي، علامه تهراني - معاد در نگاه وحي و فلسفه، محمد باقر شريعتي سبزواري

پاسخ : اين آيه شريفه الطاف خاص و عنايت هاي بزرگ خداوند را در مورد صابران و انسان هاي شکيبا در برابر امتحانات الهي و آزمايش هاي سنگين را بيان مي کند: «ولنبلونکم بشيء من الخوف والجوع و نقص من الاموال والانفس والثمرات و بشر الصابرين» V}(بقره، ايه 155). {V انسان هايي با معرفت عالي از جايگاه خويش در جهان هستي و آشنا با موقعيت خود نسبت به پروردگار و خدايشان. همان کساني که به حقيقت عبوديت و بندگي راه يافته اند وخود و توانايي و دارايي وهمه هستي و سرمايه خود رامتعلق به خداوند مي دانند وخود را مملوک بي چيز و تهي دست و خداوند را مالک غني و بي نياز مي دانند. آنان که به راز آفرينش که همان بندگي حق است پي برده اند و معناي بندگي را عميقا و به درستي درک کرده اند. اين گروه از صابران و انسان هاي شکيباي معمولي نيستند که در برابر مصائب و بلاها و کمبودها و زيان ها بدون شناخت و معرفت صبر و شکيبايي مي ورزند بلکه از آناني هستند که ريشه مطلب را درک کرده اند و فهميده اند مالک چيزي نيستند و از خود چيزي ندارند و دارايي خود را از خود نمي دانند تا بخواهند در هنگام از دست دادن و بي بهره ماندن از آن جزع و فزع و ناراحتي نمايند و بر چرخ و فلک نفرين کنند، بلکه در اين مواقع سخت و طوفاني آن حقيقتي را که با همه وجودشان دريافته اند و به آن يقين دارند يادآور مي شوند و چنين ترنم مي کنند: «انا لله و انا اليه راجعون». اين فقط يک عبارت و لفظ نيست که بر زبان آنها جاري مي گردد بلکه آن چه را يافته اند و باور کرده اند بازگو مي کنند. پس معلوم است اينان مقامي بس والا و رتبه اي بس عظيم دارند و اين لياقت و شايستگي را پيدا کرده اند که مورد بشارت الهي قرار گيرند و پاداش و جايزه آنان درود و رحمت پروردگار و داخل شدن در جمله هدايت يافتگان است. چون اينان بندگاني با بينشي عميق و الهي هستند پاداش آنان نيز پاداشي معمولي نظير پاداش ساير بندگان صالح خداوند نيست. نکره آوردن صلوات و متصف شدن آن به صفت «من ربهم» و نيز نکره بودن «رحمه» اشاره به بي کرانه بودن و ناشناخته بودن اين لطف و رحمت و سرچشمه گرفتن از خزانه خاص رحمت خداوند است (من ربهم). به همين نسبت هدايت يافتن بايد معنايي متناسب با چنين پاداش عظيمي داشته و نتيجه آن باشد يعني رحمت، هدايت شدن اين گروه صابر به سوي خداي متعال است و صلوات به منزله مقدمات اين هدايت است و اهتداء(که مهتدون از آن گرفته شده است) به معناي قبول کردن هدايت نتيجه اين هدايت است. پس صلاه و رحمت و اهتداء هر کدام با ديگري متفاوت است هر چند از يک نظر همگي رحمت مي باشند. مرحوم علامه طباطبايي در الميزان در ذيل اين آيه شريفه مي فرمايد: با تدبر در آيه استفاده مي شود که صلاه غير از رحمت است چون رحمت مفرد و صلاه جمع آمده است و نسبت صلاه به رحمت، نسبت مقدمه به نتيجه است و اين با معناي صلاه که ميل و انعطاف است سازگار است، يعني صلاه از طرف خداوند، ميل و انعطاف رحمت از جانب خداوند به سوي عبد است.

پاسخ : زندگي اجتماعي، داراي قوانين و روابط خاص خود است که بايد رعايت شود. در هر حال در زندگي اجتماعي ما نيازمنديم که حوائج و نيازهاي خود را از راه ارتباط با ديگران حل کنيم. بي نياز مطلق وجود ندارد و همه انسانها در رابطه نيازمندي و تأثير و تأثري متقابل با يکديگر هستيم. پس اين که کسي مطلقا از ديگري چيزي نخواهد نه تنها مذموم است بلکه شدني هم نيست و اساس زندگي اجتماعي را منهدم مي کند. اما بايد توجه داشت که درخواست کمک از ديگران محدوده خاصي دارد: اولا، رفع نياز از ديگران با حفظ استقلال و خود اتکايي آدمي بايد باشد. گدايي، دريوزگي و تکدي مذموم و ممنوع است. درخواست کمک نبايد به عزت نفس انسان ضربه بزند. پس محدوده کمک خواستن يا درخواست کمک از ديگران عزت نفس آدمي است. ثانيا، بايد توجه داشت که همه انسان ها همانند او نيازمندند و تنها خداوند بي نياز مطلق است. پس تنها و در واقع بايد از خداوند متعال درخواست رفع نياز کرد و در مقابل از افراد و مردم به عنوان وسيله رفع نياز و کساني که خداوند متعال رفع خواسته ها و نيازها را به دست آنها قرار داده درخواست رفع مشکل را کرد.