تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : براي روشن شدن جواب اين سوال كه آيا حضرت عيسي(ع) معصوم است يا خير سوال را به صورت كلي تر مطرح مي كنيم كه آيا انبياء كلا معصومند و ياخير و بر فرض معصوم بودن عصمت آنها در چه زمينه است و دليلش چه مي باشد. در مورد انبياء(ع) عقيده دانشمندان بزرگ شيعه اين است كه همه انبياء معصومند و اين عصمت آنها هم در زمينه گناه و معصيت است و هم در زمينه تبليغ رسالت و تطبيق شريعت و امور فردي و اجتماعي مصونيت از خطا و اشتباه دارند. چنانچه استاد شهيد مرتضي مطهري مي فرمايند از جمله مختصات پيامبران عصمت است عصمت يعني مصونيت از گناه و از اشتباه يعني پيامبران نه تحت تاثير هواهاي نفساني قرار مي گيرند و نه مرتكب گناه مي شوند و نه در كار خود دچار خطا و اشتباه. V}(استاد مطهري، مجموعه آثار، ج 2، ص 160){V و علامه حلي در كشف المراد مي فرمايند كه اين عصمت هم قبل از مبعوث شدن به نبوت است و هم بعدش. V}(علامه حلي كشف المراد، ص 217){V و آيت الله سبحاني مي فرمايند همه انبياء داراي عصمت هستند و اين عصمت سه مرتبه دارد: عصمت از گناه، عصمت در ابلاغ رسالت و عصمت در تطبيق شريعت و امور عادي. V}(استاد سبحاني، الهيات، ج 3، ص 155){V لكن مهم در اين جا دليل بر اين مدعي است كه به چه دليل انبياء معصومند كه علماء ادله متعددي به اين مدعي ذكر كرده اند. V}(مثلا خواجه نصيرالدين در كشف المراد، ص 217، سه دليل تا قبل قوشجي در شرح تجريد، ص 464 پنج دليل و قاضي ايجي در المواقت، ص 359 نه دليل ذكر نموده اند){V كه براي رعايت اختصار به دو دليل اشاره مي كنيم: دليل اول: اگر انبياء معصوم نباشند نقض غرض بر خداوند لازم مي آيد و نقض غرض بر خداوند حكيم محال است در توضيح اين دليل مي گويم. هدف خداوند از بعثت پيامبران هدايت و تكامل مردم است و مردم از صورتي قول و فعل انبياء را حجت مي دانند و به آن وثوق پيدا مي كنند كه آنها را مصون از گناه و اشتباه بدانند حال اگر بر انبياء گناه و خطاء روا باشد نقض غرض لازم مي آيد. خواجه نصيرالدين طوسي بصورت مختصر و زيبا اين دليل را بيان فرموده مي فرمايند: و يجب في النبي العصمأ ليحصل الوثوق فيحصل الغرض V}(كشف المراد، ص 217){V يعني هر پيامبري بايد معصوم باشد تا براي مردم به اقوال و افعال او اطمينان و وثوق حاصل شود تا غرض خداوند كه هدايت جامعه است حاصل شود. و بفرموده استاد مطهري بر كناري آنها از گناه و اشتباه حد اعلاي قابليت اعتماد را به آنها مي دهد. V}(مجموعه آثار، ج 2، ص 160){V دليل فوق هم عصمت انبياء را در زمينه گناه تاييد مي كرد و هم عصمت آنها را در زمينه خطا و اشتباه. دليل دوم كه فقط عصمت انبياء را از گناه اثبات مي كند دو مقدمه دارد: الف. هدف انبياء تزكيه و تربيت مردم است ب. تزكيه و تربيت كامل كه مورد نظر از بعثت انبياء است حاصل نمي شود مگر به مطابقت اعمال انبياء با اقوالشان حال اگر انبياء مرتكب گناه شوند نمي توانند مانع ديگران باشند. استاد ري شهري در اين باره مي فرمايند: علاوه بر مصونيت از اشتباه پيامبران خدا بايد از گناه هم مصونيت داشته باشند زيرا انبياء خدا كه براي نجات جامعه از آلودگي ها و فسادها و تباهي ها و زشتي ها و رهبري آنان به فلسفه آفرينش و تكامل تلاش مي كنند اگر مصونيت از غرق شدن از آلودگي ها نداشته باشند نمي توانند رسالت خدا را انجام دهند و مثل آنها مثل كسي است كه خود شنا نمي داند و مصونيت از غرق شدن هم ندارد ولي او را براي نجات غريق كنار دريا گذاشته اند. V}(محمدي ري شهري، فلسفه وحي و نبوت، ص 207){V نكته اي كه ذكرش خالي از فايده نيست اينكه علماء يهود براي انبياء عصمت قائل نيستند و بدترين گناهان را به انبياء همچون حضرت داوود و سليمان و يعقوب نسبت مي دهند. و علماء مسيحيت گرچه حضرت عيسي را از هر عيب و گناه منزه مي دانند لكن اين منزه دانستن از آنجهت است كه او را اله و خداي متجسد مي دانند نه به ملاك اينكه بشر است و معصوم. V}(آيت الله سبحاني، الهيات، جلد 3، ص 163){V براي مطالعه بيشتر در اين زمينه مي توانيد به كتاب هاي زير مراجعه فرماييد: 1. فلسفه وحي و نبوت از استاد محمدي ري شهري. 2. راه سعادت، دانشمند معظم آقاي ميرزا ابوالحسن شعراني 3. مجموعه آثار استاد مطهري، ج 2، بحث نبوت

پاسخ : آنچه مقام معصومين را اشرف مخلوقات كرده همان است كه علاوه بر تسبيح و تنزيه الهي عهده دار مسئوليت هدايت مردم و اجراي احكام الهي در جامعه مي باشند. تا آنجا كه به مقام A}«ثم دنا فتدلي فكان قاب قوسين او ادني»{A؛ «سپس نزديك آمد و نزديكتر شد، تا [فاصله اش] به قدر [طول] دو [انتهاي]كمان يا نزديكتر شد» مي رسند كه حتي از مقام فرشته امين وحي نيز برتر مي باشد. ناگفته نماند عبادت مفهومي وسيعتر از ذكر زباني و حركات خاص دارد و براي كسي كه «سير الي الحق في الخلق» دارد همه حركات و سكنات او ارزش عبادت پيدا مي كند و حتي خدمت به مردم و پاسخگويي به مردم، از عبادت طواف مستحبي كعبه نيز ارزش بيشتر پيدا مي كند.

پاسخ : براى پاسخ به اين پرسش بايد به سه واقعيت، معرفت پيدا كرد. نخست آن كه پيامبران و امامان(ع) داراى اراده بشرى مى‏باشند و براى تحصيل هر چه بيشتر مقامات معنوى، به سعى و تلاش مى‏پردازند و اهل صبر و جهاد و زهد و تقوا و... مى‏باشند. واقعيت نورانى دوم آن كه خداوند متعال به قابليت پيامبران وامامان براى تحصيل مقامات معنوى و شايستگى آنان براى عهده‏دارى مسؤوليت هدايت جامعه علم دارد و در حقيقت همان قابليت و شايستگى آنان است كه موجب برگزيدگى آنان براى امامت شده است. آيات وروايات فراوانى بر اين دو واقعيت گواهى مى‏دهد كه به چند نمونه آن اشاره مى‏شود. A}«وجعلنا منهم ائمه يهدون بامرنا لما صبروا و كانوا بايتنا يوقنون{A؛ و چون شكيبايى كردند و به آيات ما يقين داشتند، برخى از آنان را پيشوايانى قرار داديم كه به فرمان ما [مردم را] هدايت مى‏كردند» V}(سجده، آيه 24).{V A}«الله اعلم حيث يجعل رسالته{A؛ خداوند بهتر مى‏داند رسالتش را كجا قرار دهد» V}(انعام، آيه 124).{V واقعيت سوم كه بايد به آن توجه كرد آن است كه «سپردن هر مسؤوليتى همراه با دادن امكانات لازم است» و امامت جامعه از اين قاعده مستثنى نيست. ازاين‏رو خداوند آنان را از علم لازم براى عهده‏دارى مسؤوليت امامت بهره‏مند مى‏گرداند. به مجموعه اين سه واقعيت نورانى در اوايل دعاى ندبه اشاره شده است. آن جا كه درباره دليل «برگزيدگى امامان» مى‏خوانيم: A}«بعد ان شرطت عليهم الزهد فى درجات هذه الدنيا الدنيه وزخرفها و زبرجها فشرطوا لك ذلك و علمت منهم الوفاء به فقبلتهم و قربتهم و قدمت لهم الذكر العلى والثناء الجلى واهبطت عليهم ملائكتك و كرمتهم بوحيك و رفدتهم بعلمك{A؛ [آنان را برگزيدى]... بعد از آن كه بر آنها شرط كردى نسبت به دنيا و زينت زيورها زهد بورزند، آنان نيز اين شرط را پذيرفتند و دانستى كه آنان به آن شرط وفا دارند. پس آنها را پذيرفتى و به خود نزديك ساختى و ياد بلندو ستايش ارجمند را براى ايشان پيش فرستادى و فرشتگانت را بر آنان فرو فرستادى و به وحى خود آنان گرامى داشتى و آنان را به بخشش علم خودميهمان كردى...» در پايان بايد به نكته مهم معرفتى ديگر توجه داشت كه اين «علم و عصمت موهبتى» به عنوان پايه و (Base) مى‏باشد و معصومان با اراده خويش و با سعى و تلاش و عبادت و دعايى كه به درگاه خداوند دارند به مقامات عالى‏ترى از علم و عصمت دست مى‏يابند. چنان كه درقرآن مجيد از زبان پيامبر(ص) مى‏خوانيم: A}«و قل رب زدنى علما{A؛ و بگو پروردگارا بر دانشم بيفزاي» V}(طه، آيه 114).{V و همين عبادت‏ها و صبر و جهادهاى بيشتر است كه با اختيار و اراده انجام مى‏شود و موجب برترى برخى از پيامبران بر ديگر پيامبران مى‏شود. A}«تلك الرسل فضلنا بعضهم على بعض؛{A برخى از آن پيامبران را بر برخى ديگر برترى بخشيديم...» V}(بقره، آيه253).{V بنا بر آن چه گفته شد علم و عصمت موهبتى امامان، به جهت مسؤوليتى است كه براى هدايت جامعه بر عهده آنان گذاشته شده است و اين يك اصل عمومى و يك سنت الهى است، بدون آن كه تبعيض ناروايى باشد كه رسيدن به مقام امامت همراه با دارا شدن برخى مقامات ويژه معنوى باشد، چنان كه درباره امام هادى(ع) مى‏خوانيم: «يكى از ياران ايشان به نام «هارون بن فضيل» در كنارشان بود كه ناگاه امام فرمودند: A}انا لله و انا اليه راجعون{A ابى جعفر [امام جواد(ع)] درگذشت. به حضرت عرض شد: از كجا دانستيد؟ فرمودند: زيرا فروتنى و خضوعى نسبت به خدا در دلم افتاد كه برايم سابقه نداشت»، V}(اصول كافى، ج 3، ص 218، ح 984){V. ناگفته نماند، دسترسى به مقام «عصمت» و راه‏يابى به مقامات «علمى و معنوى» اختصاصى به پيامبران و امامان ندارد، بلكه براى همگان ميسر است. چنان كه حضرت زينب(س) تا مرز عصمت پيش رفته بود و حضرت عباس(ع) به مقامات عالى معنوى دست يافته بود وبسيارى از علما و اوليا به عنوان «تالى تلو معصوم» [نزديكان به مرز عصمت] از آنان ياد مى‏شود.

پاسخ : در اين باره توجه به چند نكته لازم است: الف) اولاً تناسخ داراى اقسامى است مانند: 1- ملكى، 2- ملكوتى. تناسخ ملكى نيز بر دو گونه است: الف) تناسخ نزولى، ب) تناسخ صعودى. ب ) در ميان فلاسفه اسلامى و غربى براهينى بر استحاله تناسخ ذكر گرديده كه برخى از آنها نافى همه گونه‏هاىتناسخ است و بعضى ديگر صرفا تناسخ نزولى يا صعودى را انكار كرده است. ج ) ابطال تناسخ براساس اختلاف مبانى فيلسوفان در بحث حدوث و قدم و كيفيت ارتباط روح با بدن، متفاوت است. د ) فيلسوفان مشائى كه قائل به حدوث نفس بوده و رابطه آن را با بدن، رابطه قابل و مقبول مى‏دانند،مى‏گويند: 1- با رسيدن بدن به مزاج مناسب، نفسى حادث مى‏شود و به بدن تعلق مى‏گيرد. 2- اگر نفس ديگرى كه در اثر مرگ بدن خود را رها كرده است، بخواهد به آن بدن جديد تعلق بگيرد، لازم مى‏آيد كه دو نفس به يك بدنتعلق پذيرد. 3- چنين چيزى محال است؛ زيرا هر كس با علم حضورى يگانگى خود را شهود مى‏كند. ه ) ملاصدرا نيز با تكيه بر جوهرى و اعتقاد به «جسمانيه الحدوث و روحانيه البقاء» بودن نفس، چنين استدلال مى‏كند: 1- تعلق نفس به بدن يك تعلق ذاتى و تركيب آن دو؛ تركيب اتحادى و طبيعى است نه انضمامى و صناعى. 2- جوهر نفس و بدن با يكديگر در حركت و سيلان‏اند؛ يعنى، در آغاز پيدايش نسبت به كمالات خود بالقوه‏اند و رو به سوى كمال و فعليت دارند. 3- تا زمانى كه نفس به بدن عنصرى تعلق دارد، درجات قوه و فعليت او متناسب با درجات قوه و فعليت بدن خاص او است. 4- هر نفسى در مدت حيات دنيوى‏اش با افعال و اعمال خود به فعليت مى‏رسد. ازاين‏رو سقوط آن به حد قوه محض محال است. 5- اگر نفس پس از مفارقت از بدن بخواهد به بدن ديگرى در مرتبه جنينى و مثل آن تعلق بگيرد، ناگزير بدن در مرتبه قوه و نفس در مرتبه فعليتخواهد بود. 6- چون تركيب نفس و بدن اتحادى و طبيعى است، نه انضمامى (يعنى هر دو به يك وجود موجودند) تركيب بين دو موجود بالقوه و بالفعل محالاست، V}(اسفار، ج 9، ص 2){V. و ) جان هيك مى‏گويد: اگر رابطه وضع كنونى با كودكى خود را در نظر بگيريم، تنها معيارى كه مى‏تواند به وحدت مادر سنين كنونى و كودكى حكم كند، خصوصيات جسمانى و روان‏شناختى ما نيست. زيرا اين دو چنان تحول يافته‏اندكه ديگر نمى‏توان به وحدت شخص حكم كرد؛ بلكه تنها خاطره‏هاى كم‏رنگى كه من از كودكى خود دارم، ما را به هم پيوند مى‏دهد. سؤال اين است كه در نظريه تناسخ به چه ملاكى مى‏توان گفت كه فرد كنونى همان فردى است كه مثلاًپانصد سال پيش مى‏زيسته است و كسى راجع به او اطلاع يا خاطره‏اى ندارد. اگر ملاك استمرار خاطره باشد، در اكثر موارد, قريب به اتفاق، فرد هيچ خاطره‏اى از زندگى گذشته خود ندارد. اگر ملاك استمرار جسمانى است؛ باز در نظريه تناسخ مصداقى ندارد، زيرا در اين نظريه گفته شده [است] كه فرد گاهى به عنوان مرد، گاهى به عنوان زن و گاهى در نوع بشرى و گاه در نوع ديگرى چون يك حيوان به دنيا مى‏آيد. تنها ملاكى كه مى‏توان در اين باره فرض كرد، گرايش‏هاى روان‏شناختى است. ادعا مى‏شود كه فرد «ب» كه تناسخ يافته «الف» است، همان ويژگى‏هاى روان‏شناختى را دارد كه «الف» داشته است. اگر «الف» مغرور بوده است «ب» نيزمغرور است و اگر «الف» در طى زندگى گذشته خود به هنرمندى بزرگ تبديل شده است، «ب» زندگى خويش را باگرايش شديد هنرى آغاز مى‏كند و... . اما بايد توجه داشت كه در دو فرد معاصر كه ويژگى‏هاى مشابهى دارند، نمى‏توان آنها را «يك فرد» ناميد. پس در مورد بحث ما كه دو فرد هم زمان نيستند، اين شباهت بايد در اغلب موارد چنان عام وگسترده باشد كه بتوان براى آن مصاديق مختلف و متعددى برشمرد، چرا كه ممكن است «الف» و «ب» متعلق به نژادهاو انواع و محصول تمدن‏ها، سرزمين‏ها و دوره‏هاى تاريخى مختلفى باشند؛ ولى چنين شباهت‏هاى عامى به خودى خود هرگز موجب نمى‏شوند كه ما اين دو فرد را شخص واحدى بدانيم، V}(جان هيك، فلسفه دين، ترجمه: بهرام راد، ص 276 -269){V. ز ) اين كه تصور كرده‏ايد با تناسخ فرصت بيشترى به انسان داده مى‏شود تا از خواب غفلت به درآيد و به ساختن خويش و پويش راه كمال همت مى‏گمارد، تصورى نادرست است؛ زيرا: 1- خداوند همه ابزارها و لوازم هدايت و رشد و كمال را براى انسان در طول حيات دنيايى‏اش به او عنايت فرموده و فرصت كافى را به او عطاكرده است. 2- انسان با افعال و كردار خويش، ملكات نفسانى خود را مى‏سازد و پس از آن كه چيزى در انسان ملكه شد و شخصيت ماندگار و جاودان آدمى را ساخت، ديگر در آن تغيير و تبديلى راه ندارد. از همين‏رو حتى قائلين به تناسخ مى‏گويند: انسان بداخلاق، ملكه كژخلقى را بر اثراعمال پيشين با خود به كالبد جديد مى‏آورد و آدم خوش‏خوى نيز خلق نيكو را در پرتو اعمال گذشته به ارمغان مى‏آورد. بنابراين تناسخ فرصتىدوباره براى خودسازى نيست، بلكه تجلى دوباره ملكات را شمه پيشين در كالبدى نوين است. 3- نه تنها تناسخ هيچ تأثيرى در دگرگونى آدمى ندارد؛ بلكه قرآن مجيد به صراحت مى‏فرمايد: اگر بعد از تحقق قيامت نيز مجرمان غافل را به دنيابازگردانيم، دگربار به اعمال زشت و نادرست روى مى‏آورند. در سوره انعام (آيه 27 - 28) چنين آمده است: H}ولوترى اذوقفوا علىالنار فقالوا يا ليتنا نردّ ولا نكذّب بايات ربّنا و نكون من المؤمنين* بل بدالهم ما كانوا يخفون من قبل ولو رد والعادوا لما نهواعنه وانهم لكاذبون{H؛M} و اگر حال آنها را آن گاه كه بر آتش دوزخ بازشان دارند بنگرى، خواهى ديد كه مى‏گويند: اى كاش به دنيابازگردانده مى‏شديم تا ديگر آيات پروردگارمان را تكذيب نكنيم و از مؤمنان باشيم* آرى آنچه را كه مخفى مى‏داشتند اكنون برايشان آشكارشد! واگر بار ديگر به دنيا بازگردانده شوند، همان اعمال زشتى كه از آن نهى شده‏اند را تكرار خواهند كرد و هر آينه آناندروغگويانند{M». براى آگاهى بيشتر ر.ك: 1. حيات جاودانه، امير ديوانى. 2. به سوي جهان ابدي, زين العابدين قرباني, ص 288 به بعد. 3. منشور جاويد, آيت الله سبحاني, ج 9, ص 161 و ص 190 به بعد.

پاسخ : چنان كه مى‏دانيد غريزه جنسى يكى از غرايزى است كه خداوند در وجود انسان قرار داده است و بايد در زمان مناسب و از طريق صحيح و مشروع به آن پاسخ داده و به ارضاى آن پرداخته شود تا دچار فشارهاى روحى و روانى و جسمى ناشى از عدم تأمين آن نشود. نه بايد آن را كاملاً سركوب كرد و نه مى‏توان آن را رها كرد ازدواج راه طبيعى و مشروع ارضاى غريزه جنسى است با فراهم كردن امكانات و شرايط لازم بايد سعى كرد به آن پاسخى صحيح داد. گر چه مشكلات گوناگون جامعه مانع ازدواج به موقع جوانان عزيز مى‏شود در عين حال با كاهش سطح توقعات و انتظارات پرهيز از تشريفات غير ضرورى كنار گذاشتن بعضى رسومات فرهنگى و اجتماعى منفى، به تأخير انداختن مراسم عروسى در دوران نامزدى و عقد و بعضى تدابير ديگر مى‏توان از مشكلات مادى واقتصادى كه فراروى بسيارى از جوانان مى‏باشد نجات يافت. خداوند در قرآن كريم مى‏فرمايد: «كسانى كه تنگ دست مى‏باشند دلهره فقر و عدم امكانات مادى نداشته باشند كه از ناحيه فضل و رحمت خاص خداوندى در امر نكاح وازدواج كمك خواهد شد». وعده خداوند قطعى است و كسى نمى‏تواند به آن بدبين باشد پيامبر اكرم(ص) نيز مى‏فرمايد: «اگر كسى به اين مطلب اعتقاد نداشته باشد به خداوند سوء ظن دارد آن ظلم و گناه بزرگى است». در درجه اول سعى كنيد با تدابيرى كه در بالا به آن اشاره شد امر ازدواج خود را تسهيل كنيد و موضوع را با والدين خويش مطرح كنيد و از خداوند متعال كمك بخواهيد و دعا كنيد هم اسباب مادى ازدواجتان فراهم شود و هم همسرى قانع و شايسته كه بتوانيد در مشكلات مادى نيز شما را يارى كند به شما عطا نمايد اين از فضل و رحمت خداوند به دور نيست بلكه بسيار سهل و آسان است. نبايد به دليل فقر و عدم امكانات مادى، اخلاق و ارزش‏هاى معنوى را از دست داد با انجام بعضى كارها تمام قواى جسمى، روحى و روانى خود را نابود كرد و دچار عواقب سوء و پيامدهاى جبران‏ناپذير آن شد. در عين حال در صورتى كه به هر دليلى نتوانستيد ازدواج كنيد تا زمان فراهم شدن شرايط و امكانات ازدواج براى كنترل اين غريزه سركش كه اگر رها شود دين و دنياى فرد را تباه مى‏كند راهكارهاى عملى زير را مورد توجه قرار دهيد: 1- هفته‏اى يكى دو روز روزه مستحبى بگيريد. 2- هر روز به منظور تخليه انرژى جسمانى خود به مقدار زياد ورزش كنيد. 3- اوقات فراغت خود را با انجام كارهاى هنرى، فنى، و كمك به هم اطاقى‏ها و... پر كنيد. 4- در خوردن مواد غذايى انرژى‏زا و محرك مثل، خرما، پياز، فلفل، تخم‏مرغ و... به حداقل لازم اكتفا كنيد. 5- از تماشاى رفتارها و برجستگى‏هاى بدن ديگران و صحنه‏هاى تحريك كننده جدا خود دارى كنيد امام صادق(ع) فرمود: «نگاه تيرى از تيرهاى شيطان است و چه بسا نگاهى اندوه‏هاى زيادى در پى داشته باشد». 6- براى تمام اوقات شبانه روز خود برنامه‏اى منظم و تدوين كنيد و هيچ زمانى را بدون برنامه قبلى سپرى نكنيد زيرا براى آن اوقات شيطان برنامه‏ريزى مى‏كند. 7- با شركت در مجالس مذهبى، دعا، خواندن نمازهاى نافله و نافله شب پيوسته در صدد تقويت نيروى ايمان خود باشيد. دوست عزيز طبيعى است براى نجات از اين وضعيت لازم است با عزمى راسخ و اراده‏اى محكم به راه‏كارهاى فوق پاى بند باشيد كه در پرتو عمل به آن نكات و بدون هيچ گونه تنبلى، سستى، اهمال‏كارى موفقيت خود را تضمين خواهيد كرد و گرنه دردى دوا نخواهد شد. لازم است در همين‏جا عشق و محبت شما به رشد و كمال و معنويت را ستايش كنيم و براى حفظ اين روحيه و گسترش آن بين تمام جوانان و دانشجويان از خداوند متعال طلب كمك و يارى كنيم. مسلما حفظ ايمان و ارزش‏هاى آن در محيط نامساعد بسى دشوار است ولى ارزش افزون‏ترى دارد. خداوند در سوره «تحريم» آيه 11 نمونه‏اى را براى اين گونه افراد يادآورى مى‏نمايد. خداوند براى مؤمنان آسيه همسر فرعون را مثال و نمونه مى‏آورد هنگامى كه از شوهرش بيزارى جست و عرضه داشت: خدايا! من از قصر فرعون و زيورهاى دنيوى گذشتم و تو خانه‏اى در بهشت براى من بنا كن و مرا از شر فرعون و كردارش و قوم ستمكار نجات‏بخش. حفظ ارزش‏ها در محيط مناسب و مساعد هنر نيست. هنر آن است كه در تندباد ضد ارزش‏ها ارزش‏ها مطرح شود. بنابراين سعى كنيد با اعتماد به خدا و يقين به درستى راه دين و ايمان خود را حفظ نموده و همواره آن را تقويت كنيد. از مطالعه قرآن و توجه به معانى آن و همچنين كتاب‏هاى سودمند ديگر و شركت در مجالس وعظ و ديگر محافل دينى غفلت نكنيد. بايد بدانيد كه خداوند قدرت و توان مقابله با گناه را در وجود شما قرار داده است، ليكن با عزم و همتى سترگ بايد به مبارزه با گناه برخيزيد و همواره كوشش كنيد كه براى اولين‏بار كه ميل به گناه آمد با جديت تمام در برابر آن مقاومت كنيد، آن گاه به تدريج مبارزه آسان خواهد شد. بنابراين اگر جاى يك جوان امروزى بودم به اين نكات و دستورالعمل‏ها توجه مى‏كردم: 1ـ ارتباط معنوى خود را با خداى متعال حفظ و توسعه مى‏دادم، نمازهاى يوميه‏ام را سعى مى‏كردم در اول وقت و به جماعت مى‏خواندم. زيرا نماز همانطور كه قرآن فرموده (اگر با توجه و حضور قلب خوانده شود) انسان را از فحشاء و منكرات باز مى‏دارد. 2ـ هر روز صبح پس از نماز صبح آياتى از قرآن را تلاوت و درباره معانى آن خوب تفكر مى‏كردم. 3ـ با اراده‏اى محكم به آنچه از حقايق دين و دستورات اخلاقى مى‏دانستم عمل مى‏كردم و هر روز در پايان روز قبل از خواب، به محاسبه آنچه در طول روز انجام داده‏ام مى‏پرداختم و بر لغزش‏ها و خطاها و گناهان چشم و گوش و زبان و ساير اعضاء بدن خود را مؤاخذه و تنبيه مى‏كردم و نسبت به انجام واجبات، خدا را شكر مى‏كردم. 4ـ در انتخاب دوستان و هم اتاقى‏هاى خود دقت كافى را بعمل مى‏آوردم. دوستانى را انتخاب مى‏كردم كه قابل اعتماد، دلسوز، مؤدب، اهل نماز و مسجد و نماز جماعت، رازنگه‏دار و اهل مطالعه باشند. 5ـ با شركت در جلسات مذهبى، تفسير قرآن، نهج‏البلاغه و نظاير آن به تقويت باورهاى مذهبى و اعتقادات دينى‏ام مى‏پرداختم. بنابراين اگر چه انتظارات ما از يك جامعه اسلامى و آنچه افراد مسلمان بايد انجام دهند به وقوع نرسيده است، اما مى‏توانيم حداقل از خودمان شروع كنيم و به عنوان يك دانشجوى مسلمان مسؤوليت‏پذير، با عمل خود الگوى ديگران باشيم و از اين كه تنها هستيم نااميد نشويم، زيرا تمام مصلحان نخست يك تنه اصلاح‏گرى را شروع كردند. در هر صورت تا قبل از ازدواج شايسته است اين غريزه را به طور موقت كنترل نموده و عفت و پاكى و پاكدامنى خود را همچون گذشته حفظ و حراست نمائيد. كنترل اين غريزه به دو صورت ممكن است تحقق پذيرد: 1- كنترل منفى: غالبا وقتى سخن از كنترل غريزه جنسى به ميان مى‏آيد، توجه اشخاص به سمت و سوى نوع منفى آن جلب مى‏شود و آن اين است كه كسى با وجود تحريكات مختلف و مواجهه با عوامل انگيزش اين غريزه، بخواهد با ميل تحريك شده‏اش مبارزه و مقابله كند و به سوى ارتكاب جرم نرود، چنين كارى گرچه قطعا بهتر از آلايش دامن و عمل به جرم است، ولى پيامدهاى سوء و مخرب آن بر كسى پوشيده نيست. اين كار هم به غايت دشوار است و هم زيانبار و بدين جهت هرگاه شخصى به كنترل غريزه سفارش مى‏شود با چنين برداشتى از آن و تصور دشوارى و زيانبارى آن، از پذيرفتن چنين توصيه‏هايى سرباز مى‏زند. 2- كنترل مثبت: غريزه جنسى اگر با ازدواج مهار نگردد، مطلوب‏ترين راه تسلط بر آن، كنترل مثبت است و آن پرهيز از صحنه‏ها و كارهايى است كه به تحريك اين غريزه مى‏انجامد. اين نوع از كنترل، كه در حقيقت جنبه‏ى پيشگيرى دارد هم راحت است و هم بى‏زيان و بلكه مفيد و راحت است، زيرا در اين صورت همچون وسيله نقليه‏اى است با سرعت معمولى و قانونى كه در مواجهه با خطر، مهار آن زحمت چندانى ندارد بى‏زيان است، زيرا با اين حال كنترل غريزه فشارى بر جسم و روان تحميل نمى‏كند تا به آن صدمه‏اى وارد شود و مفيد است چون موجب مى‏شود مغز و اعصاب و قواى بدن در حالت عادى به سر برند و تعادل روانى شخص محفوظ بماند وانرژى و سرمايه‏هاى جسمى و روحى او بيهوده مصرف نشوند. برخلاف ماشينى كه با سرعتى بسيار فراتر از حد شناخته شده و بايسته خود سير مى‏كند كه چه بسا به كلى اختيار آن از دست صاحبش بيرون رفته و مصيبت‏هايى به بار آورد و كنترل آن هم در صورت تحقق، صدها زيان و رنج و زحمت و اضطراب براى وسيله و صاحب آن به همراه دارد. خداوند در قرآن كريم مى‏فرمايد: «بايد كسانى كه قدرت و وضعيت مساعد براى ازدواج ندارند عفت پيشه كنند» V}(نور، آيه 33).{V با تأمل معلوم مى‏شود كه عفت در اين آيه كريمه معنايى عام دارد و عفت در همه اعضا و اندام را شامل است و اكنون طرق كنترل مثبت را به اختصار برمى‏شمريم: 1- پرهيز از فكر و ترسيم صحنه‏هاى محرك در ذهن و خيال. عبدالله بن سنان از امام صادق(ع) نقل مى‏كند كه حضرت(ع) فرمود: H}«ان عيسى قال للحواريين:... ان موسى امركم ان لا تزنوا و انا آمركم ان لاتحدثوا انفسكم بالزنا فضلاً عن ا ن تزنوا فان من حدث نفسه بالزنا كان كمن او قد فى بيت مزوق فافسد التزاويق الدخان و ا ن لم يخرق البيت؛{H عيسى به اصحاب خود گفت:... موسى به شما دستور داد كه زنا نكنيد و من به شما دستور مى‏دهم كه فكر زنا هم در سر نپرورانيد تا چه رسد به اين كه زنا كنيد زيرا كسى كه خيال زنا كند مانند كسى است كه در خانه‏اى نقش و نگار شده دود و آتش به پا كند. چنين كارى گرچه خانه را نمى‏سوزاند ولى زينت و صفاى آن را مكدر كرده و فاسد مى‏كند» V}وسائل‏الشيعه، ج 14، ص 240).{V 2- دورى از نگاه‏هاى مسموم و مناظر تحريك‏آميز. قرآن كريم در دو آيه متوالى دستور به اغماض و نگهدارى چشم از نگاه حرام و هوس‏آلود داده است. در آيه اول مى‏فرمايد: A}«قل للمؤمنين يغضّوا من ابصارهم و يحفظوا فروجهم...؛{A به مؤمنان بگو ديدشان - را از نامحرمان - فرونشانند و نهانگاه‏هاى خود را - از وقوع در حرام - نگه دارند». و در آيه بعدى مى‏فرمايد: A}«و قل للمؤمنات يغضضن من ابصارهن و يحفظن فروجهن...؛{A به زنان مؤمن بگو - چشمهايشان را فرو گيرند و نهانگاه‏هاى خويش را محافظت كنند» V}(نور، آيه 30 - 31).{V جالب اين است كه در هر دو مورد خداوند متعال نخست دستور به مراقبت از نگاه محرك و عفت چشم مى‏دهد و آن گاه به حفاظت از عورت فرمان داده است. رسول اكرم(ص) مى‏فرمايند: H}«النظره سهم مسموم من سهام ابليس فمن تركها خوفا من الله اعطاه الله ايمانا يجد حلاوته فى قلبه؛{H نگاه هوس‏آلود - تيرى است مسموم از تيرهاى شيطان - هر كس آن را به جهت خوف الهى ترك كند، خداوند ايمانى به او مى‏بخشد كه حلاوت آن را در قلب خود احساس مى‏كند» V}(الاخلاق، سيد عبدالله شبر، قم، انتشارات بصيرتى، ص 127).{V 3- گوش ندادن به آوازها و موسيقى‏هاى تحريك‏كننده و مبتذل. در حديثى از حضرت صادق(ع) آمده است: H}«ان رجلا سأله عن سماع الغناء فنهى عنه و تلا قول الله عز وجل: «ان السمع والبصر والفؤاد كل اولئك كان عنه مسؤولاً»{H؛ V}(اسراء، آيه 36).{V H} «و قال يسأل السمع عما سمع والفؤاد عمّا عقد والبصر عما ابصر؛{H مردى از آن حضرت درباره شنيدن آواز محرك پرسيد. حضرت از آن نهى كرده و اين آيه را خواندند: «به يقين گوش و چشم و دل هر يك مورد سؤال خواهند بود» و فرمود: گوش از آنچه شنيده و قلب از آنچه بدان دل بسته و چشم از آنچه ديده است مسؤول بوده و بازخواست خواهند شد» V}(مستدرك‏الوسائل، چاپ قديم، ج 2، ص 459، ابواب يكتسب به، باب 80).{V 4- اجتناب شديد از نشست‏هاى غفلت‏زا و معاشرت با دوستان ناباب و گوش سپردن به سخنان تحريك‏آميز. از حضرت امام باقر(عِ اين‏گونه روايت شده است: H}«من اصغى الى ناطق فقد عبده، فان كان الناطق يؤدى عن الله عزوجل فقد عبدالله و ان كان يؤدى عن الشيطان فقد عبد الشيطان؛{H هر كس به سخن گوينده‏اى گوش فرا دهد او را بندگى كرده است، پس اگر ناطق از خدا بگويد شنونده، خداوند را بنده شده و اگر از شيطان و سخنان شيطانى بر زبانش جارى كند قطعا بندگى شيطان كرده است» V}(وسائل‏الشيعه، چاپ ايران، كتابفروشى اسلاميه، ج 12، ص 236).{V 5- اعتدال در خوردن. بى‏ترديد پرخورى و بى‏نظمى در خوردن در ذخيره‏سازى و انباشتن موادى كه نيازمند تفريغ باشد مؤثر است، ولى در صورت اعتدال و كم‏خورى سهم ناچيزى از آن صرف تهيه آن مواد مى‏شود. در حديثى كه قبلاً از پيامبر گرامى(ص) نقل كرديم، آن حضرت پس از آن كه جوانان را به ازدواج ترغيب مى‏كنند مى‏فرمايند: «هر كس قدرت بر ازدواج ندارد و روزه بگيرد يقينا روزه نيروى غريزه او را تضعيف مى‏كند» V}(مستدرك الوسائل، ج 2، ص 531).{V 6- اشتغال، ورزش و سرگرمى‏هاى مفيد. زيرا با وجود فراغت، هم مواد غذايى در تقويت غريزه به مصرف مى‏رسد و هم‏فكر و خيال مصروف چاره‏سازى در تفريغ آن مى‏شود و لذا در روايات بر اشتغال و كار و پرهيز از فراغت تأكيد بسيار شده است. حضرت امام صادق(ع) در حديث پردامنه «مفضل» مى‏فرمايند: H}«... وهكذا الانسان لو خلا من الشغل لخرج من الاشر والعبث والبطر الى ما يعظم ضرره عليه و على من قرب منه...؛{H ... و همين‏گونه انسان اگر بى‏كار و فارغ باشد، به بيهودگى و سرمستى دچار مى‏شود و بر اثر آن به مسايلى مبتلا مى‏شود كه زيان آن هم بر خود و هم بر نزديكان او سنگينى خواهد كرد...» V}(بحارالانوار، تهران، انتشارات دارالكتب الاسلاميه، ج 3، ص 87).{V 7- تلاوت قرآن. بى‏شك انس با قرآن، تلاوت، تدبر و تفكر در مضامين آن، خود شفاى هر دردى است كه به سرعت كار هر پريشانى را رو به سامان مى‏برد و زخم‏هاى پنهان را التيام مى‏دهد و همت‏ها را تا آسمان‏ها بالا مى‏برد و بشر را از فرو رفتن در عالم حيوانات نجات مى‏بخشد. اميرمؤمنان(ع) مى‏فرمايند: H}«و تعلّموا القرآن فانه ربيع القلوب واستشفوا بنوره فانه شفاء الصدور و احسنوا تلاوته فانه انفع القصص؛{H قرآن را فرا گيريد زيرا قرآن بهار دلهاست و از نور آن بر مرض‏ها و دردهاى خود مرهم بگذاريد زيرا آن داروى شفابخش سينه‏هاست و آن را نيكو تلاوت كنيد كه به يقين سودمندترين قصه‏هاست» V}(وسائل‏الشيعه، ج 4، ص 825، ابواب قرائه القرآن، باب 1، ح 7).{V خلاصه اين كه: راه حل دين در خصوص نوع مقابله و مواجهه به غريزه جنسى نخست ازدواج و نكاح مشروع است و در صورت عدم امكان، كنترل مثبت با شرحى كه بيان شد و سپس كنترل منفى با وجود همه زيان‏هاى آن، ولى هيچ‏گاه به بى‏بند و بارى و افسارگسيختگى و آلودگى به گناه رضايت نمى‏دهد و زيان آن را به مراتب خسارت‏بارتر و ويرانگرتر از ضرر كنترل منفى مى‏داند. اين نوشتار را با اين جمله به پايان مى‏بريم كه بزرگان گفته‏اند: «نفس را مشغول بدار وگرنه او تو را به خود مشغول خواهد ساخت».

پاسخ : شهيد مطهري پيرامون تفاوت عرفان عملي و اخلاق مي گويد: بخش عملي عرفان از اين نظر مانند علم اخلاق است كه درباره «چه بايد»ها بحث مي كند با اين تفاوت كه: اولا عرفان درباره روابط انسان با خودش و با جهان و با خدا بحث مي كند و عمده نظرش درباره روابط انسان با خداست و حال انكه همه سيستم هاي اخلاقي ضرورتي نمي بينند كه درباره روابط انسان با خدا بحث كنند، فقط سيستم هاي اخلاقي مذهبي اين جهت را مورد عنايت و توجه قرار مي دهند. ثانيا سير و سلوك عرفاني - همچنانكه از مفهوم اين دو كلمه پيداست - پويا و متحرك است، بر خلاف اخلاق كه ساكن است، يعني در عرفان سخن از نقطه آغاز است و از مقصد و منازل و مراحلي كه به ترتيب سالك بايد طي كند تا به سر منزل نهايي برسد. از نظر عارف واقعا هم اكنون براي انسان «صراط» وجود دارد و آن صراط را بايد بپيمايد و مرحله به مرحله و منزل به منزل طي نمايد، و رسيدن به منزل بعدي بدون گذر كردن از منزل قبلي ناممكن است. از نظر عارف، روح بشر مانند يك گياه و يا يك كودك است و كمالش در نمو و رشدي است كه طبق نظام مخصوص بايد صورت گيردولي در اخلاص صرفا سخن از يك سلسله فضائل است از قبيل راستي، درستي ، عدالت، عفت، احسان، انصاف، ايثار و غيره كه روح بايد به آنها مزين و متحلي گردد. از نظر اخلاق، روح انسان مانند خانه اي است كه بايد با يك سلسله زيورها و زينت ها و نقاشي ها مزين گردد بدون اينكه ترتيبي در كار باشد كه از كجا آغاز شود و به كجا انتها يابد، مثلا از سقف شروع شود يا از ديوارها و از كدام ديوار، از بالاي ديوار يا از پايين. در عرفان بر عكس، عناصر اخلاقي مطرح مي شود اما به اصطلاح به صورت دياليكتيكي ، يعني متحرك و پويا. ثالثا عناصر روحي اخلاقي محدود است به معاني و مفاهيمي كه غالبا آنها را مي شناسند، اما عناصر روحي عرفاني بسي وسيعتر و گسترده تر است. در سير و سلوك عرفاني از يك سلسله احوال و واردات قلبي سخن مي رود كه منحصرا به يك «سالك راه» در خلال مجاهدات و طي طريق ها دست مي دهد و مردم ديگر از اين احوال و واردات بي خبرند. V}(مجموعه آثار شهيد مطهري، ج 14، ص 548){V آيت الله جوادي آملي در اين باره آورده است: فرق عرفان عملي با اخلاق در تمايز عرفان نظري از اخلاق نظري نهفته است، زيرا عرفان عملي براي تحقق ره آورد عرفان نظري است چه اينكه به نوبهء خويش زمينه ساز تبيين مسائل آن هم مي باشد، ولي اخلاق عملي براي تحقق رهنمود اخلاق نظري است. فرق فلسفه خواهد بود و محور اثباتي آن وحدت شخصي حقيقت وجود و حصر هستي در آن مي باشد و هر چه به نام جهان امكان ناميده مي شود، نمود آن بود است نه اينكه خود داراي بود _هر چند ضعيف _ باشد و تعينات اسمائي و صفاتي هر يك در عين آنكه ظهور آن هستي محض است، حجاب شهودي نيز خواهد بود. عرفان عملي جهاد و كوشش براي شهود و مدت شخصي وجود و تعينات آن بوده و شهود «نمود بودن» جهان امكان مي باشد. «اخلاق نظري» علمي زير مجموعه فلسفه و نه از علوم كلي بلكه از علوم جزئي به شمار مي آيد، زيرا پيرامون تهذيب روح و تزكيه قواي ادراكي و تحريكي نفس و مانند آن مباحثي را مطرح مي كند كه عصاره مسائل آن راجع به شئون نفس مي باشد و «اخلاق عملي» كوشش عملي براي پرورش روح مهذب و تربيت نفس زكيه است. در مورد رابطه اخلاق عملي و عرفان عملي مي توان گفت: همانطور كه فلسفه بمنزله منطق عملي براي عرفان نظري محسوب مي شود، اخلاق عملي نيز بمنزله منطق عملي براي عرفان عملي به شمار مي آيد. V}(تحرير تمهيد القواعد، ص 13){V به عبارت ديگر مي توان گفت: مهمترين تفاوت عرفان عملي با اخلاق، قطع نظر از روش متفاوت اين دو مكتب آنست كه در عرفان تنها از رفتار اخلاقي كه مطرح است سخن به ميان نمي آيد، بلكه رابطه انسان با جهان و به ويژه رابطه انسان با خدا سخت مورد توجه و بحث است. اخلاق، هنر درست زيستن و سعادتمندانه شدن است. عرفان نيز مي كوشد تا شيوه درست زندگي و راه رسيدن به سعادت را به انسان نشان دهد. از ديدگاه ، عرفاني تيره بختي انسان معلول دوري از اصل خويش است، بنابراين راه سعادت چيزي جز باز جستن روزگار وصل و پيوستن به اصل نخواهد بود. انسان مهجور به سبب اتصاف به صفات منفي و دوري از صفات مثبت الاهي گرفتار زندان نفس و تيره روزي است. لذا بايد از كردارهاي بد خود پشيمان شود و سپس با سيري روحي و معنوي كه سخت دقيق و دشوار است از گناه حقيقي كه همانا احساس بودن «احساس خودي» و احساس وجود داشتن در جنب وجود حق است، توبه كند كه (وجودك ذنب لايقاس به ذنب» يعني خود در ميان نبيند، همه او بيند و دبين سان به فناي در حق كه سعادت واقعي و ابدي است برسد، اما آن سير روحي و معنوي كه فاصله ميان بيدار شدن از خواب راه حق بايد پشت سر نهد. در باب اين مقامات و منازل سخن بسيار است و عارفان بر حسب ذوق و ديدگاه خود از اين مقامات و شمار آنها سخن گفته اند. سير در اين مقامات با دو هدف انجام مي گيرد: سوي حق ، آن سان كه ابن سينا در نمط نهم اشارات، مطرح كرده است مشتمل بر دو حركت است: 1. حركت سلبي 2. حركت ايجابي الف. حركت سلبي، تخليه _ اين حركت كه سير الي الحق است، به منظور سلب صفات منفي از نفس صورت مي گيرد. در جريان اين حركت، سالك الي الله از شواغل و حجاب ها جدا شده (رفض) و به گفته مولانا، اژدهاي نفس بكشد، و به قول ابوسعيد ابوالخير، به طاغوت نفس كفر ورزد تا به خداي مؤمن شود. ب. حركت ايجابي، تحليه. اين حركت كه همانا سير في الحق است به منظور كسب صفات مثبت و آراستن نفس بدين صفت صورت مي پذيرد و آن به اصطلاح «تخلق به اخلاق الاهي است». بدين معني كه چون سالك، به گفته هجويري، از اشتغال يا اشغال مانعه مر بنده را از خداوند، اعراض كرد و در مراتب تخليه ارتقاء يافت و خود را در ميان نديد، هر قدرتي را علم او مي يابد و هر اراده اي را تحت اراده او مي نگرد و با همه وجود باور مي دارد كه هر وجود صادر از اوست و به راستي همه اوست و اين معاني، يعني به نيك ترين خويها آراسته شدن و به اخلاق الاهي تخلق يافتن، در آستانه فنا قرار گرفتن و آماده وصول و وصال گشتن و سرانجام به حق پيوستن و در وحدت فاني شدن و به سعادت واقعي و ابدي رسيدن. V}(روزنامه همشهري، شماره 1689، 19 آبان 1377){V نتيجه گيري و سخن نهائي اينكه: اخلاق راهي است كه براي عموم انسان ها خصوصا متوسطين از مؤمنين رفتني تر و هموارتر است و عرفان عملي مسيري است كه براي خواص از مؤمنين برنامه ريزي شده است. براي مطالعه بيشتر برخي از منابع اخلاق و عرفان عملي معرفي مي شود: 1. اوصاف الاشراف، خواجه نصيرالدين طوسي 2. منازل السائرين، خواجه عبدالله انصاري 3. جامع السعادات، نراقي 4. الاخلاق، شبر 5. سير و سلوك، بحرالعلوم 6. لب اللباب، علامه طباطبايي

پاسخ : به نظر مي رسد بهترين راه براي اينكه خودتان را از معاصي و وسوسه هاي شيطان حفظ كنيد ازدواج است يعني همان گزينه اي كه خودتان انتخاب نموده ايد اما ازدواج يك فرايندي است كه بايد با راهكارهاي ويژه اي دنبال شود تا به نتيجه برسد با توجه به اينكه شما فعلا در آمريكا مشغول تحصيل هستيد و از طرفي مي خواهيد با يك خانواده مذهبي وصلت كنيد و دنبال همسري متدين هستيد بنظر مي آيد از طريق چت و ارتباط كامپيوتري كار را براي شما بسيار دشوار مي كند. به دليل اينكه آنقدر فريب كاريها و خيانت ها از طريق اينگونه ارتباطات انجام گرفته كه هيچ گاه يك خانواده متدين به اينگونه ارتباطات اعتماد نمي كند حال آنكه شما بايد از راهي وارد شويد كه اعتماد سازي كنيد همانطور كه خود شما نيز متذكر شديد صرف تحصيل در كشور امريكا براي برخي از خانواده هاي متدين تامل برانگيز است و براحتي نمي توانند به چنين افرادي اعتماد كنند مگر اينكه از قبل كاملا با او و خانواده اش از نزديك آشنايي داشته باشند. و اين كاملا طبيعي است و شما نبايد از اين جهت نگران باشيد بلكه بايد چاره اي بينديشيد تا هم اعتماد سازي كنيد و هم به نتيجه كه همان ازدواج با دختري متدين است برسيد. بنظر ما بهترين راهكار براي ازدواج كه متناسب با فرهنگ ايراني و خانواده هاي مذهبي است شناسايي غيرمستقيم دختر مورد نظر است يعني خود شما نبايد بطور مستقيم با دختري ارتباط برقرار كنيد و سپس خانواده ها را در جريان بگذاريد گرچه شرعا اينگونه انتخاب كردن اشكالي ندارد اما در فرهنگ ما غالبا بازخورد منفي ايجاد مي كند و اين باعث مي شود كه نه تنها شما به اهداف خود نرسيد بلكه زمينه بي اعتمادي را نسبت به خودتان افزايش دهيد. بنابراين مسئوليت اين كار را بعهده خانواده و افراد دلسوز و مورد اعتماد و مجرب بگذاريد بدينصورت كه شما يك سلسله ويژگي هايي كه براي همسر آينده خود در نظر داريد با خانواده در ميان بگذاريد تا آنها بر اساس آن ويژگي ها تحقيق كنند و فرد يا افرادي كه مناسب سپس شما را در جريان تحقيقات خود بگذارند. آنگاه شرايط شما را نيز با آن خانواده ها مطرح كنند و در صورت جواب مثبت شما رسما به خواستگاري برويد و از نزديك با آنها صحبت كنيد و در صورت موافقت طرفين اقدام به ازدواج نماييد. بنظر مي آيد از اين طريق شما در امر ازدواج موفق تر خواهيد بود.

پاسخ : در ابتدا لازم است از مكاتبه شما كه آغازگر يك گفتگوي صميمانه است و باب ارائه خدمت به بندگان خوب و دوستدار پاكي ها را فراهم كرده است تقدير و تشكر كنيم . بدون ترديد اگر اسلام عملي را حرام مي داند و انجام آن را جرم محسوب مي كند و عامل به آن عمل حرام را مجرم مي داند و براي او عقوبت و عذاب دنيوي و اخروي قرار داده بدون حكمت نيست و قطعا ضررهايي براي سلامت جسماني و رواني انسان دارد و در خلق و خوي و اخلاق و منش و شخصيت او تأثير منفي مي گذارد. و نسبت به برخي از آثار سوء آن خودتان آگاه شده ايد و هستيد و نيازي به بيان آن نيست. طبيعي است كه اين عمل با اين آثار سوء انسان را از رشد و كمال معنوي باز مي دارد و تمام سرمايه هاي وجودي انسان را به تحليل مي برد، لذا اسلام آن را حرام و گناهي بزرگ تلقي كرده است و علم هنوز راه بسيار طولاني را بايد طي كند تا بتواند به حكمت و علت احكام الهي پي ببرد و شايد به فلسفه بعضي از احكام هيچ گاه پي نبرد زيرا علم محصول تلاش و كوشش و تحقيقات انسان است و انسان موجودي است محدود و از درك نامحدود و اسرار نهفته در احكام الهي قاصر است. اكنون كه بحمدالله شما از زشتي و آثار سوء اين عمل آگاهي پيدا كرده ايد و از آن بهتر نسبت به گذشته خود پشيمان شده ايد اولا حمد و سپاس خداوند را بر زبان جاري كنيد و شكرگزار خداوند باشيد زيرا افراد زيادي هستند كه مدت هاي زيادي در جهل و ناداني نسبت به قبح و گناه بودن اين عمل غوطه ورند و يا اگر از بدي آن هم مطلع شوند، چندان نگران يا پشيمان نمي شوند. پس شما عزيز دانشجو كه الان تصميم به تجديد نظر گرفته ايد، لطف و توفيق خاص خداوند شامل حالتان بوده و هست پس بيش از پيش از خداوند متعال تشكر كنيد و سپاسگزار او باشيد. خداوند متعال در قرآن مجيد با صراحت وعده داده است که خطاي توبه کنندگان را هر چند بزرگ باشد خواهد بخشيد و حتي در صورت جبران, خطاي گذشته را به ثواب و حسنات تبديل مي کند. A}« إلا من تاب و آمن و عمل عملا صالحا فأولئك يبدل الله سيئاتهم حسنات و كان الله غفورا رحيما و من تاب و عمل صالحا فإنه يتوب إلى الله متابا»{A ؛ «مگر کسي که توبه کند و ايمان آورد و کار شايسته کند. پس خداوند بديهايشان را به نيکيها تبديل مي کند, و خدا همواره آمرزنده مهربان است. و هر کس توبه کند و کار شايسته انجام دهد, در حقيقت به سوي خدا باز مي گردد.» (سوره فرقان آيه 70 و 71) ثانيا بدانيد كه مهمترين و اصلي ترين قدم براي رشد و كمال آن است كه وقتي از خطا بودن فكر و يا رفتار خود آگاهي يافت، بلافاصله تجديد نظر كند و پشيمان و نادم شود و از مسيري كه مي رود برگشت كند يا متوقف شود و جهت و مسير خود را تغيير دهد. بنابراين شما كه نسبت به گذشته خود پشيمان هستيد و تصميم به جبران گرفته ايد بزرگترين و مهمترين گام را برداشته ايد پس هرگز نااميد و مايوس نباشيد و بدانيد كه خدا به شما كمك مي كند البته به شرط اينكه با تقويت اراده خود راه صحيح را شناخته ، شروع كرده و در استمرار بخشيدن به آن پشتكار داشته و هرگز خسته نشويد. دوست عزيز! غريزه جنسي يكي از غرايز قوي و سركش موجود در تمام انسان ها كه نه مي توان آن را كاملا سركوب كرد و نه از نظر عقل و شرع و عرف آزاد گذاشتن و رها كردن آن صحيح و منطقي است. بلكه از طريق صحيح و معقول بايد آن را ارضاء كرد. روشن است كه ارضاء منطقي و طبيعي آن ازدواج است بنابراين اگر امكان ازدواج برايتان فراهم است توصيه مي شود در اسرع وقت ازدواج كنيد و موقعيت و شرائط هر جواني و زمان ازدواج هر فردي با جوان ديگر متفاوت است و هر كس خود بهتر مي داند كه چه موقع ازدواج براي او ضروري و لازم است. پس براي كنترل غريزه جنسي بهترين و عاقلانه ترين و صحيح ترين راه همان توصيهء پيامبر اكرم(ص) و شرع مقدس اسلام يعني ازدواج است مسلما از اين گونه افكار يا اعمالي كه در نامه براي ما نوشته ايد رهايي پيدا خواهيد كرد و در پرتو آرامش بدست آمده از ازدواج، خود رااز هرگونه انحراف اخلاقي و سقوط به ديگر مهلكه ها نجات پيدا خواهيد كرد. اما اگر به هر دليل نمي توانيد ازدواج كنيد و شرائط اجتماعي و خانوادگي برايتان فراهم نيست بايد به طور موقت اين غريزه سركش و طغيان گر كه هر لحظه در كمين است كنترل كنيد ولي بايد بدانيد كه آنچه باعث نجات و رسيدن به سعادت است همانا عزم راسخ و جديت و پشتكار دقيق و كامل شما است كه مي تواند كارساز واقع شده و شما را به مقصود برساند و الا به صرف بيان دستورالعمل و ارائه خدمات مشاوره اي مشكلي حل نشده و نخواهد شد. البته بي ترديد قبل از تمام اسباب طبيعي حضرت حق ياور شما خواهد بود و با استعانت از خداوند منان و عزم راسخ به استقبال از دستورالعمل ها مي رويم : 1- سعي كنيد هميشه پيش از خواب مثانه خود را تخليه كنيد و شب ها غذايي سبك ميل كنيد. 2- هرگز شكم خود را بيش از حد معمول پر نكنيد بلكه تا چند لقمه ديگر كه جاي داريد دست بكشيد. 3- از پوشيدن لباس هاي تنگ و چسبان (به خصوص لباس زير اين چنيني ) اجتناب ورزيد. 4- هرگز فكر گناه را به ذهن خود راه ندهيد و از تصور و تخيل امور جنسي و شهواني سخت پرهيز كنيد. 5- از خواندن , شنيدن , نگاه كردن به امور و تصاوير شهوت آفرين دوري كنيد. 6- از خوردن مواد غذايي محرك مانند: خرما, پياز, فلفل , تخم مرغ و غذاهاي چرب اجتناب و يا به حداقل اكتفا نماييد. 7- از نگاه كردن و دست ورزي به اندام جنسي خود پرهيز كنيد. 8- هرگز به رو نخوابيد. 9- هيچ گاه تنها در يك مكان نباشيد تا فرصت و زمينه گناه از بين برود. 10- براي تخليه انرژي زايد بدن به طور منظم و زياد ورزش كنيد. 11- هيچ گاه بيكار نباشيد و هميشه براي مشغول ساختن خود به فعاليتي مطلوب و مثبت برنامه داشته باشيد. 12- روزه مستحبي بگيريد و اگر قادر نيستيد, روزه تربيتي بگيريد يعني به كمترين مقدار غذا و كم حجم ترين نوع غذاها اكتفا كنيد و وعده غذايي خود را كم كنيد. 13- هرگز به نامحرم نگاه نكنيد, حتي اگر به ارتباط كلامي با آنها مجبور باشيد. 14- با جنس مخالف رفتار متكبرانه داشته باشيد, هرگز با روي باز و نرمي با آنها برخورد نكنيد. 15- هرگاه افكار جنسي به ذهن شما وارد شد خود را تنبيه كنيد. مثلا" با بستن يك كش به مچ دست خود و كشيدن و رها كردن آن به خود هشدار دهيد. 16- به بدي گناه و عواقب آن بيانديشيد و تا زماني كه به گناه آلوده نشده ايد بيشتر در فكر زيان هاي خطرات , آبروريزي و عقاب آن باشيد. 17- هرگز از رحمت خدا مأيوس نباشيد. 18- به محض لغزش فورا" توبه كنيدو سعي كنيد كه ديگر تكرار نشود. 19- قرآن زياد بخوانيد و در معاني آيات آن تفكر كنيد. 20- در مجالس مذهبي , دعا و توسل و موعظه زياد شركت كنيد. 21- از كتبي كه جنبه موعظه و بيدارگري قلبي دارد بهره بگيريد و مقيد باشيد در روز چند ساعت به مطالعه اين گونه كتب بپردازيد. براي مثال مجموعه كتاب هاي شهيد دستغيب توصيه مي شود به خصوص كتاب گناهان كبيره , قلب قرآن , ايمان , قلب سليم و معاد و... 22- اوقات فراغت خود را با مطالعه , ورزش , زيارت , عبادت و عيادت از نزديكان و... پر كنيد. 23- به معاد و قيامت فكر كنيد. 24- ذكر لاحول ولا قوه الا بالله را زياد برزبان جاري سازيد. 25- عبادت هاي خود مانند نماز و روزه و... را صحيح و دقيق و در اول وقت انجام دهيد و در انجام هر چه كامل تر و بهتر نماز خود بكوشيد و در اين مورد از كتاب آداب الصلوه امام خميني بهره بگيريد. 26- از محيطهاي آلوده , سخت دوري كنيد و بيشتر وقت خود را در كتابخانه بگذرانيد و بي علت در خيابان هاي آلوده نباشيد.

پاسخ : از اينکه مجددا با ما تماس گرفتيد و مشکل را بطور شفاف تر بيان فرموديد بسيار خوشحال و خرسند شديم اراده محکم و همت بلندتان را در ترک خودارضايي مي ستاييم و بايد شکرگزار خدا باشيد که به کمک و لطف خداوند و اراده قوي تان توانسته ايد از اين عادت شوم نجات پيدا کنيد و اين بزرگترين موفقيت در اين زمينه است هر چند عوارض آن باقي است و از آن رنج مي بريد ولي بدانيد اولا به تدريج اين عوارض از بين مي رود و اگر واقعا به طور کلي آن را ترک کرده ايد, قواي جسماني تان بازسازي خواهد شد و کم کم رو به بهبودي خواهد رفت هر بيماري اي چنين است که تا مدتي بعد از درمان دچار عوارض آن مي باشد و همانطور که بيماري به تدريج در بدن انسان رسوخ کرده به تدريج نيز از بدن خارج خواهد شد و گمان نکنيد يک دفعه و يک شبه تمام عوارض آن از بين برود. ثانيا نگراني تان به نظر مي رسد اندکي بيش از حد معمول و اندازه است چه بسا گودي چشم يا کبودي دور چشمانتان منشاء ديگري داشته باشد زيرا گاهي اين مشکل ناشي از کارکرد کليه و نارسايي آن و يا کارکرد کبد و اشکال در عملکرد آن باشد بنابراين چه بهتر به پزشک متخصص داخلي و نيز پزشک اورولوژيست مراجعه نمائيد و از ناحيه کليه و کبد مطمئن باشيد و از سلامت کارکرد اين دو دستگاه مهم بدن اطمينان پيدا کنيد. ثالثا اينکه چند قطره بول بعد از استبراء و وضو گرفتن خود به خود از بدنتان خارج مي شود, ممکن است ناشي از اشکال در ساختار يا عملکرد کليه باشد پس چه بهتر اين موضوع را نيز با اورولوژيست (متخصص کليه و مجاري ادرار) در ميان بگذاريد تا اگر چنين مشکلي بود, با دارو و غيره درمان شود. بنابراين نگران نباشيد. دوست عزيز! احتمال ديگري که به نظر مي رسد اين احتمال قوت زيادي هم دارد اين است که دچار نوعي حساسيت بيش از اندازه و يا بهتر بگوييم وسواس هستيد همانطور که خودتان نيز اشاره کرده ايد. بنابراين اگر بعد از بول کردن, استبراء مي کنيد و بعد از مدتي و يا بعد از وضو گرفتن احساس مي کنيد چند قطره بول از شما خارج مي شود نبايد به آن اعتنا کنيد زيرا مراجع تقليد در رساله هاي عمليه فرموده اند چنين رطوبتي پاک است و وضو را باطل نمي کند. در اينجا عين مسئله 78 رساله عمليه حضرت آيت الله فاضل لنکراني را به عنوان نمونه برايتان ذکر مي کنيم شما نيز مي توانيد به رساله عمليه مرجع تقليد خود (اگر از فرد ديگري تقليد مي کنيد) مراجعه کرده و آن را مطالعه کنيد و مطمئن شويد که وظيفه عملي و شرعي شما نسبت به اين موضوع همين است. اما مسئله78: آبي که گاهي بعد از ملاعبه و بازي کردن از انسان خارج مي شود و به آن مذي مي گويند پاک است. و نيز آبي که گاهي بعد از مني بيرون مي آيد و به آن وذي گفته مي شود پاک است و آبي که گاهي بعد از بول بيرون مي آيد و به آن ودي مي گويند, پاک است و چنانچه انسان بعد از بول استبراء کند و بعد آبي از او خارج شود و شک کند که بول است يا يکي از اينها, پاک مي باشد. مسئله ديگري که مي تواند به شما کمک کند مسئله 79 است که مي فرمايد: کسي که استبراء نکرده اگر به واسطه آن که مدتي از بول کردن او گذشته, يقين کند بول در مجري نمانده است و رطوبتي ببيند و شک کند پاک است يا نه, آن رطوبت پاک مي باشد. وضو را هم باطل نمي کند. بنابراين با توجه به وظيفه عمل و شرعي که در بالا به آن اشاره شد, سعي کنيد هرگز به شک و ترديد ها و حساسيت هاي وسواس گونهء خود اعتنا نکنيد و طبق وظيفه خود عمل کنيد و نه طبق احساس هاي خود و يا حرف دل و توهم هايي که گاهي ممکن است ذهنتان را به خود مشغول کند. که در اين صورت هم خودتان راحت خواهيد بود و هم خداوند از شما راضي خواهد شد. انشاء الله در پايان توصيه مي شود بدون مراجعه به پزشک و متخصص, خود درماني نکنيد و داروهاي تقويتي مصرف نکنيد چه بسا همان داروهاي تقويتي عوارض جانبي داشته باشد و يا حداقل مواد آن جذب بدن نشود. از کجا معلوم همانطور که عرض شد از يک نوع بيماري در يکي از دستگاه هاي بدن مثل کليه يا کبد که مواد سمي و اضافه را از بدن خارج مي کند اختلالي بوجود آمده که با دارويي قابل درمان است. به دوستتان نيز سلام برسانيد و اين نکات را به وي بفرماييد ضمنا آماده و منتظر پاسخ و بازتاب نظراتتان هستيم.

پاسخ : اگر كسى به چهره حقيقى عرفان آشنا باشد، بدرستى در مى‏يابد كه چنين حركاتى دون شأن عارف است و نادانان به او بسته‏اند. بلكه عارفى چون مولانا كه مثنوى او كتاب حكمت و معرفت و نكات دقيق عرفانى و روحانى است، بالاتر از آن است كه پنداشته مى‏شود. براى توضيح بيشتر به چند مطلب اشاره مى‏كنم: 1 - عرفان يعنى رابطه شهودى بين بنده با حق؛ حق را ديدن و غير او را هيچ انگاشتن. عرفان ريشه در حقيقت انسان دارد، عارف در سير خود به سوى حق احساس غربت مى‏كند و به دنبال فرار از همه تعلقات و وابستگى‏هاست. و در پس آن به دنبال ديدار يار است كه حاصل سِرّ نهان اوست. P} هست صوفى صفا چون ابن وقت‏{E}وقت را همچون پدر بگرفته سخت‏{P P} ليك صافى غرق عشق ذوالجلال‏{E}ابن كس، نى فارغ از اوقات و حال‏{P P} غرقه نورى كه او «لَمْ يُولَدْ»ست‏{E}«لَم يلِد لَم يُولَد»آنِ ايزدست‏{P P} رو چنين عشقى بجو گر زنده‏اى‏{E}ورنه وقت مختلف را بنده‏اى {P P} منگر اندر نقش زشت و خوب خويش‏{E}بنگر اندر عشق و در مطلوب خويش‏{P راه عارف از طريق شريعت مى‏گذرد و وى با تبعيت محض از شريعت است كه به حق واصل مى‏شود و امكان ندارد كه او به اعمال و رفتارى روى آورد كه از جانب شرع مذموم و مكروه و حرام است. بلكه تنها در صدد جلب نظر معشوق حقيقى است و بجز با واجب و مستحب كارى ندارد كه با قرب نوافل و قرب فرائض مى‏توان به حق رسيد و باقى همه لاف بى‏غمى است. 2 - عارفان در ميسر سير و سلوك خود، حقايق نابى را مى‏يابند كه به دلايل مختلف نمى‏توانند آنها را به زبان عادى و روزمره بيان كنند و ناچار در بيان اصطلاحات متعدد مى‏پيچند و به ديگران عرضه مى‏كنند. آنها اصرار دارند كه درك سخنانشان براى غيرعارفان ممكن نيست، به اين دليل سخن را در لفافه معانى مى‏پيچند؛ زيرا حقيقتاً آنچه را آنها مى‏يابند قابل انتقال به الفاظ و واژگان نيست و تنها كسانى كه خود اين حقايق را شهود كرده‏اند، مقصود عارفان را مى‏فهمند. P} سخن عشق نه آن است كه آيد به زبان‏{E}ساقيا مى ده و كوتاه كن اين گفت و شنفت(1){P P} چون قلم اندر نوشتن مى‏شتافت‏{E}چون به عشق آمد قلم بر خود شكافت‏{P P} عقل در شرحش چو خر در گل بخفت‏{E}شرح عشق و عاشقى هم عشق گفت(2){P پس چه بايد كرد، آيا بايد بگذارند و بگذرند و هيچ نگويند يا اينكه با زبانى ديگر به بيان آن حقيقت زيبا بپردازند تا شايد بتوانند در نزد ديگران نيز، حجاب از رخسار حقيقت بردارند و آنها را نيز به دام حقيقت بكشانند؟ عرفاء راه دوم را برگزيدند و با عقل منور خود، آن حقايق را به نزد تشنگان اين معانى سرازير كرده‏اند اما به زبان عادى كه امكانپذير نيست، بلكه به زبان رمز؛ تا اولاً آن معانى را تنها اهل سير و سلوك و عرفان فهم كنند و از دستبرد ديگران مصون باشد؛ ثانياً سخن به كنايه و رمز موجب مى‏شود كه سخن زيباتر شود و پيام راحت‏تر منتقل گردد و مبتديان راه را سودمند گردد. 3 - سخن عرفاء رمز است اما مجاز نيست. زيرا واژگان براى ذات معانى وضع شده‏اند و معناى محسوس آن تنها بخش ابتدايى معناى آن است. بنابراين عارف از تشكيكى بودن معنى استفاده مى‏كند و دايره معنى را از محسوس به خيال و از آنها به عقل و بالاتر به عالم اله و معنويت توسعه مى‏دهد. خواجه عبداللَّه انصارى تأكيد دارد كه نخستين كسى كه به رمز سخن گفت ذوالنون مصرى بود.(3) 4 - بنابراين بايد از حمل سخنان عرفاء به ظاهرش شديداً پرهيز كرد. مولوى همانند بسيار عرفاء ديگر به اين مطلب تأكيد دارد كه عرفاء مرغان حقند و تنها كسانى سخنان آنها را مى‏يابند كه به آن ساحت رسيده باشند يا در تلاش براى رسيدن به آن ساحت باشند. P} چون صفيرى بشنوى از مرغ حق‏{E}ظاهرش را يادگيرى چون سبق‏{P P} وانگهى از خود قياساتى كنى‏{E}مر خيال محض را رائى كنى‏{P P} اصطلاحاتى است مر ابدال را{E}كه از آن نبود خبر غفّال را{P عارف سوخته دل شيخ محمود شبسترى اين حقيقت را با بيان روشنترى بيان مى‏كند: P} چو محسوس آمد اين الفاظ مسموع‏{E}نخست از بهر مسموع است موضوع‏{P P} ندارد عالم معنى نهايت‏{E}كجا بيند مر او را لفظ غايت‏{P P} هر آن معنى كه شد از ذوق پيدا{E}كجا تعبير لفظى يابد او را{P آرى واردات عارف به تعبير لفظى نمى‏آيد. از سويى الفاظ تنها براى معناى محسوس وضع نشده‏اند، درست است كه نخستين معنايى كه براى ما تداعى مى‏كند، معناى محسوس آن است، زيرا ما ابتداء با محسوسات ارتباط داريم. اما الفاظ براى ذات معنى - بدون در نظر گرفتن ويژگى خاص - وضع شده‏اند. شبسترى ادامه مى‏دهد: P} چو اهل دل كند تفسير معنى‏{E}به مانندى كند تعبير معنى‏{P P} ترا چون نيست احوال مواجيد{E} مشو كافر ز نادانى به تقليد{P P} مجازى نيست احوال حقيقت‏{E}نه هر كس يابد اسرار طريقت‏{P P} معانى هرگز اندر حرف نايد{E}كه بحر بيكران در ظرف نايد{P 5 - واژگان سماع و مجلس سماع در معناى ظاهرى آوازى است كه حال شنونده را منقلب كند؛ اما در معناى عرفانى حالت شوريدگى را سماع گويند كه از عشق برخيزد. خواجه عبداللَّه انصارى سماع را به «حقيقت بيدارى» تعريف مى‏كند. و شارح دانشمند آن عبدالرزاق كاشانى در شرح آن مى‏گويند: «سماع به حسب حال متنبه و مقام و رتبه اوست. پس هنگامى كه معنى را شنيد، به قدر نصيبى كه از آن دارد، تنبه حاصل مى‏كند و از خواب غفلت بيدار مى‏شود...بنابراين گفته‏اند كه «سماع نيرومندى است كه هر كس را به وطنش - مقصد خاص او - مى‏برد.»(4) اين با صداى زيبا حاصل مى‏شود. قشيرى مى‏گويد: «صداى خوش در دل آدمى چيزى وارد نمى‏كند، بلكه آنچه در قلب اوست، به تحرك وامى‏دارد.»(5) به عبارت ديگر فطرت انسان را مى‏شوراند و آنچه را در نهاد آدمى به وديعت گذارده‏اند، بيدار مى‏كند و به شورش وامى دارد. سماع از درد فراق و هجران برمى خيزد كه چو بلبل مى‏سوزد و مى‏نالد. با توجه به مقدمات بالا، سماع نه آن است كه برخى پنداشته‏اند كه مجلس بزم و طرب و رقص و ساز و آواز است، بلكه مجلس شوريدگى است كه عارف را به سمت حق مى‏شوراند.(6) 6 - در برابر عرفاء بزرگ، برخى عارف‏نمايان پيدا شده‏اند كه با خرقه‏پوشى و تظاهر و دنيادارى خود را صوفى و عارف و درويش ناميدند كه تنها لفظى را يدك كشيدند و چهره تابناك عرفان را غبارآلود كردند. گروهى كه به تعبير عارف و حكيم بزرگ اسلامى ملاصدراى شيرازى «جهله صوفيه؛ صوفيان نادان» هستند، چون معانى بيانات عميق و رمزى عرفاء را ادراك نكردند و از الفاظ هيچ معنى حاصلشان نشد، به ظاهر الفاظ و واژگان قناعت كردند و مثل سماع را مجلس رقص و ساز و آواز پنداشتند و مجالس خود را با اين اعمال پر كردند. اين صوفيان بدلى و دورغين و اين عارف‏نمايان كه نادانترين مردمان روزگار خود هستند، عرفان را به بيراهه كشانند و چهره عارفان بزرگ را نيز مخدوش كردند. وگرنه امثال مولانا كجا و اين كژراهه‏ها كجا! عرفاء تصريح دارند كه رسيدن به بلنداى عرفان، جزء از طريق شرع و رعايت كامل آداب شرعى ميسر نيست. ملاصدرا درباره اين گروه مى‏نويسد: «نام صوفى در اين روزگار، كسى را نهند كه جماعتى به دور خود جمع كند و مجالس شكم‏چرانى و سماع و دست زنى و پاكوبى به راه اندازد...بيشتر كسانى كه در صومعه نشيند تا انگشت‏نما شوند و در خانقاه مانند تا نامشان به زهد و كرامات منتشر گردد، احمق و ناقص و ملعون‏اند و به زنجير شهوت‏ها بسته و محبوس»(7) امام خمينى نيز در اين معنى مى‏نويسند: «آن بيچاره‏اى كه خود را مرشد و هادى خلايق داند و در مسند دستگيرى و تصوف قرار گرفته حالش پست‏تر و غمزه‏اش بيشتر است. اصطلاحات را به سرقت برده و سر و صورتى به متاع بازار خود داده؛ براى رواج بازار خود - فهميده يا نفهميده - پاره‏اى از اصطلاحات جاذب را به خوردِ عوام بيچاره داده و گمان كرده به لفظ «مجذوب عليشاه» يا «محبوب عليشاه» حال و جذبه و حبّ دست دهد.»(8) بدتر از آن توجيهاتى است كه گروهى براى الفاظ و واژگان به كار رفته در عرفان دارند. به ويژه در دوره جديد كه عرفان ناب اسلامى به ادبيات صرف تنزل پيدا كرد.(9) و گروهى كه هيچ سررشته‏اى از عرفان نداشتند به صرف آشنايى با ادبيات به اين وادى وارد شدند و روشن است كه عرفان را بد معرفى كردند و راه را به كژراهه كشانند، كژراهه‏اى كه جزء بيغله‏اى را نشانمان نداد. آرى آن كه خود به هيچ وجه عرفان را نمى‏فهمد، امكان ندارد كه بتواند به ديگران معرفيش كند. استاد مطهرى درباره كتابهاى دكتر قاسم غنى مى‏نويسند: «(او) كتاب ديگرى (دارد) كه مى‏گويند: چكيده افكار دكتر قاسم غنى است، به نام «بحثى در تصوف» كه وقتى انسان از اول تا آخرش را مطالعه مى‏كند، مى‏بيند اين مرد چيزى از عرفان وتصوف درك نمى‏كند. مطالعه زياد كرده ولى چيزى نمى‏دانسته»(10) آرى آنها مولوى را كه مظهر بهجت و عشق و شور و سعادت معنوى است، به انسانى كه همواره در مجلس سماع مى‏نشيند و به رقص و پاى‏كوبى مشغول است، تنزل مى‏دهند؛ درست مقابل انديشه مولوى كه اهل سماع و لذت جنسى را تحقير مى‏كند: P} مى چه باشد يا جماع و يا سماع‏{E}تا تو جويى زان نشاط و انتفاع؟{P P} آفتاب از ذره كى شد وامخواه؟{E}زهره‏اى از خمره كى شد جام‏خواه؟{P راستى چرا او چنين مى‏كند. دليل آن، در اين نكته نهفته است كه او انسان را شناخته و در سير معنوى خود يافته كه انسان بالاترين مقام را در خود تعبيه دارد و همه لذتها را در درون خود به وديعه دارد، لذتهايى كه به مقايس اين دنيا نيست: P} تو خوشى و خوب و كانِ هر خوشى‏{E}تو چرا خود منت باده كشى؟{P P} تاج كرمنا است بر فرق سرت‏{E}طوق اعطيناك آويز سرت‏{P P} جوهرست انسان و چراغ او را عرض‏{E}جمله فرع و سايه‏اند و تو غرض‏{P 7 - اين كاهش معنى و در حقيقت بى معنايى، در دوره جديد كه دوره بى معناى تام است، تشديد شد؛ همانگونه كه در دوره جديد زائر و زيارت به صنعت توريسم و توريست كاهش يافت و امر معنوى ديدار محبوب، به بازديدى از روى تفنن و اقتصادى بدل گرديد. و هنر ناب كه تجلى جان هنرمند بود، كه خيال او را پران مى‏كرد و قدس را فرياد مى‏زد، كه مولانا و حافظ را متولد كرد و مساجد و معابد زيبا و باشكوه را آفريد، با دربند كردن خيال به دست نفسانيت مدرن به آن چيزى كه در خور موزه‏ها و گالرى‏ها و خريد و فروش است، تبديل كرد. به همان نسبت سماع - كه خود يك بار به دست عارف نمايان كاهش يافته بود، - تبديل به كنسرت شد. آرى آنگاه كه حقيقت و فرهنگ بالنده در نزد برخى از بين رفت، اين فرهنگ زاينده نيست و تبديل به فولكولور مى‏شود كه زيارت كه تحمل رنج سفر براى يافتن ملكوت است، به صرف ديدار از ديار دوست تقليل مى‏يابد و در زمانه ما كه همه چيز از حقيقت تهى شده است، به صنعتى پر سود بدل مى‏شود. و عارف شوريده‏اى كه به يك نغمه خوش به ياد يار و در شوق ديدار او، سرشك از ديدگان مى‏ريزد، به كنسرتى و كاستى و پركردن زمان فراغتى و سودى سرشار بدل مى‏شود. و اين است راز و رمز چنين مجالسى در زمانه ماست. مجلس سماع عارفان - حتى عارفان دورغين - مسلماً مجالس كنسرت و اركستر و رقص و طرب و غيره نبوده است. در پايان لازم مى‏دانم كه دو نكته را يادآور شوم: اول) با توجه به تلاش سير و سلوكى عارف و مقام وصل و فنا او، هر گونه عمل خلاف شرع و خلاف مروت از آنها بعيد است. و اگر در كتابهاى تذكره و آشنايى با عارفان، به مواردى برخورد مى‏كنيم كه چنين اعمالى را به آنها نسبت داده‏اند - كه متأسفانه در برخى از اين كتابها كم هم چنين نسبتهايى داده شده است - يا بايد آنها را به طاق كوبيد و كنار گذاشت، زيرا با مقام عرفان سازگار نيست - كه اكثريت نسبتها اين گونه‏اند و هيچ پايه و اساس درست تاريخى ندارند و صرف نقل قول‏هاى شاخ و برگ داده شده و نامعتبر هستند - يا اينكه بايد به حساب نقص مقام عرفانى اين افراد گذاشت. آنها نيز در يك سطح نبودند و خودشان نيز در يك حال به سر نبرده‏اند. چه بسا در حالتى، شوريدگى به آنها دست مى‏دهد و كارهايى انجام مى‏دهند كه در وقت هوشيارى آن را مجاز نمى‏دانند و چه مريدان كم جنبه بى خبر از حال جذبه و شوريدگى كه اين عمل ناخواسته را به تقليد صرف و بدون فهم، جزء آداب مسلم عرفان پنداشتند و كار را از راه درست آن منحرف نمودند. دوم) ما در اين نوشتار سخنى از حكم فقهى سماع به ميان نياورديم، زيرا گذشته از اينكه بحث موسيقى و غناء بسيار پر دامنه است،(11) اصولاً بحث سماع خارج از مباحث فقهى موسيقى و غناء مى‏باشد. زيرا سماع كه در نظر عارفان حقيقى مطرح است، خواندن اشعار نغز و پر معنى با صدايى خوش است كه يقيناً خارج از بحث غناء و هيچ دخلى به تغزل و ساز و آواز و رقص ندارد. سماع دوره عارف‏نمايان نيز صرف نظر از اينكه از نظر شرعى حرام باشد يا حلال، خارج از معناى درست و حقيقى سماع است. حال كنسرتهاى امروزى نيز نسبت به سماع معلوم است. آرى جنون عاشقى را نسبتى با اين اعمال نيست، بلكه آنكه مجنون ديار ليلى شد، خود و منيّت را به كنارى نهاده و غرق در عالم معنى شده است و اين آشفتگى با امرى عظيم است كه ما انسانهاى عادى را درك معناى آن ممكن نيست. چه زيبا فرموده است مولاى متقيان امير مومنان (سلام اللَّه عليه) در وصف آنها «يقول لقد خلطوا؛ و لقد خالطهم امر عظيم؛ گويد: خردهايشان آشفته است، - آرى چنين است - آنها با كارى بزگ در آميخته‏اند.»(12) T}پي نوشت ها{T 1) حافظ 2) مثنوى مولوى 3) استاد مطهرى، خدمات متقابل اسلام و ايران، ص: 650، انتشارات صدرا؛ همچنين در اين موضوع نگا:استاد مطهرى، عرفان حافظ، كل كتاب جالب و خواندنى است. 4) خواجه عبداللَّه انصارى، منارل السائرين با شرح كمال الدين عبدالرزاق كاشانى، ص: 94، تحقيق و تعليق محسن بيدارفر، انتشارات بيدار، چاپ اول 1381، قم. خواجه در كتاب صد ميدان در تعريف سماع مى‏نويسد: «سماع بيدار كردن است از خواب، و جنبانيدن است از آرام، و آب دادن است كُشته را، تا خفته كيست و آراميده چيست و كِشته چيست؛ تا سماع چيست و سامع كيست؟» صد ميدان، تصحيح محمود نجفى، ص: 100؛ انتشارات بخشايش، چاپ اول 1382، قم. 5) رساله قشيريه، باب السماع ج: 2 ص: 656، انتشارات بيدار قم‏ 6) براى توضيح بيشتر نگا: عزالدين محمود بن على كاشانى، مصباح الهداية و مفتاح الكفاية، تصحيح و تعليق استاد جلال الدين همايى، صص: 179 - 198؛ تعليقه استاد همايى سماع را از لحاظ شرع و عرفان به بحث گذارده است. 7) كسر أصنام الجاهلية، به نقل از فرهنگ ديوان امام خمينى ص: 206، موسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى، چاپ اول 1372 8) چهل حديث ص: 91 به نقل از همان ص: 206 - 207 9) مثنوى مولوى و ديوان حافظ و اشعار عطار و سنايى و عراقى و ديگران، صرفاً كتاب شعر نيستند. بلكه كتابهاى عرفانى هستند كه در قالب شعر و هنر ارائه شده‏اند. بنابراين، تنها با صرف دانستن ظرايف ادبى نمى‏توان به حقيقت معنايى آنها پى برد. ادبيات اولين پله بالا رفتن از فهم معنايى اين كتب است و راه باريك و پر پيچ و خم و جنگلى است! كه تلاش مى‏خواهد و سير و سلوك و عنايت الهى. P} شب تاريك و بيم موج و گردابى چنين هايل‏{E}كجا دانند حال ما سبكباران ساحلها{P يا P} در ره منزل ليلى چه خطرهاست به آن‏{E}شرط اول قدم آن است كه مجنون باشى {P 10) عرفان حافظ ص: 153 11) در اين مورد نگا: ايرانى، اكبر، هشت گفتار پيرامون موسيقى غنائى، حوزه هنرى، چاپ اول 1370، قم. همچنين درباره تكليف خود نيز بايد به نظر مرجع تقليد خود مراجعه كرد. 12) نهج البلاغه، خطبه 193 معروف به خطبه همام كه در وصف متقيان است.