تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : برادر عزيزم از تذكر شما نسبت به موضوع سوال تقدير و تشكر مي كنيم و از سوء تفاهم بروز كرده عذر مي خواهيم و اميدواريم مقبول افتد اما در پاسخ به سوال خوبتان توجه شما را به نكات زير جلب مي نمائيم: 1. درست است كه احتلام در خواب رخ مي دهد و انسان خواب مكلف نيست و عملش ارزشمند نمي باشد _همانگونه كه اگر در خواب شعرهايي بسرايد_ و يا اينكه ظهور آن محصول تغييرات فيزيولوژيكي است و در اختيار آدمي نمي باشد ولي وجود اين عوامل موجب نمي شود كه آن را عملي انساني ندانيم و به شخص مبتلا به اين حالت همانند كسي كه بي اختيار پلك مي زند نگاه كنيم و اين عمل را از چارچوبه ي قضاوت اخلاقي خارج بدانيم چرا كه مقدمات اين عمل در اختيار انسان است و برخي انسان ها هستند كه تا ازدواج بسيار كم خروج مني را در خود مشاهده مي كنند و در عين حالي كه سيستم فيزيولوژيكي آنها سالم مي باشد و اين ويژگي بخاطر رعايت رژيم غذايي، تصورات و رفتارهاي روزانه آنان است كه هر چه از عوامل تحريك كننده دورتر باشند احتلام براي آنان كمتر اتفاق مي افتد. 2. نكته دوم كه بايد به آن توجه كنيم اين است كه رخداد اين پديده هرگز به معناي گناهكار بودن آن شخص نيست بگونه اي كه در آخرت مواخذه و عقاب شود بلكه مقصود از ارزشي بودن اين عمل همانا ارزش اخلاقي و تكاملي آن عمل است. يعني از نظر اخلاقي و عرفاني يك نوع نقص رفتاري (نه وجودي) تلقي مي شود همانگونه كه برخي مي گويند ما از برهنه شدن اعضاي خود در توالت خجالت مي كشيم و از فرشتگان ناظر شرمنده هستيم آيا اين كلام بي مورد است؟ نه ولي در سطح درك من نيست چون هرگز وجود فرشتگان ناظر را احساس نمي كنم تا شرمسارگردم. شايد اين سخن را شنيده باشيد كه «حسنات الابرار سيئات المقربين» يعني آنچه براي نيكوكاران عملي زيبا و حسن شمرده مي شود براي مقربين الهي گنه شمرده مي شود براي ما انسانهاي عادي احتلام در خواب از نظر فقهي هيچ گونه گناهي ندارد ولي براي مقربين اين عمل گناه اخلاقي است. به جهت اينكه در هر صورت احتلام به طور معمول همراه با ناپاكي جسمي و كدورت روحي است و مي توان با مواظبت و رياضت احتلام را به حداقل رسانيد. 3. همانطوري كه گذشت رسيدن به اين مقام و درك اين معاني و انسان اينگونه شدن نيازمند ظرفيت هاي لازم جسمي، روحي، رواني و شناختي است و فراتر از توان افراد مانند من است لذا بر خود سخت نگيريد و خود را سرزنش نكنيد و كم تلقي نكنيد مهم آن است كه هر شخصي به ميزان توان و ظرفيت هاي الهي در اختيار بندگي خداوند را بكند و مدال بندگي را بدست آورد. والا درك انسانها هرگز يكسان نبود. و نسبت به يك ميزان مسئوليت داشته باشند در حالي كه حتي موقعيت كي نيز متفاوت است. اميدواريم در حد اختصار جوابگوي سوالتان بوده باشيم و در خدمت گزاري خالصانه توفيق يافته باشيم.

پاسخ : كتب نويسنده‏ى مذكور را هرگز نمى‏توان به طور كامل تأييد كرد به ويژه اينكه مشتمل بر مطالبى است كه قابل تأييد نيست (مثل اعتراف به گناه در نزد ديگران،...) و مطالعه‏ى آن براى افرادى كه شخصيت آنها در ناحيه معارف دينى شكل نگرفته است حتى ممكن است در مواردى مضرّ باشد و اثرات نامطلوبى را در آنها به جاى بگذارد. و برخي به جهت التزام شركت در جلسات ايشان و يا التزام به انجام دستوالعمل هاي ايشان از نظر اذكار و سحرخيزي و ... زندگي زناشويي آنان مختل شده و گاهي به جدايي كشيده شده است. در هر صورت شخصيت معنوي و وارستگي آقاي ابطحي براي بسياري قابل ترديد نيست و تلاش هاي ايشان براي حفظ روحيه معنوي جوانان قابل تقدير است. اما به طور كلي بايد توجه داشت رابطه مريد و مراد و مطلق نگري به برخي افراد يكي از آفات مهم و شايعي است كه محدود شدن به اين نوع جلسات به دنبال خواهد داشت. لذا توصيه ما اينست كه از اين جلسات استفاده شود اما خود را تنها به شركت در اين گونه جلسات محدود نكنيم و از ديگر اساتيد و ديگر جلسات نيز استفاده شود تا گرفتار مطلق نگري نشويم. و قدرت تصميم گيري و انتخاب را در ادامه سير معنوي و روش زندگي آينده براي خود محفوظ بداريم.

پاسخ : قبل از پرداختن به پاسخ سوال، جديت و همت عالي شما را مي ستائيم و به شما آفرين مي گوئيم و اميدواريم اين همت و جديت با هدفمندي ، برنامه پذيري و خلوص كاملي همراه باشد انشاء الله. اما در راستاي موضوع مورد نظر توجه شما را به نكات زير جلب مي كنيم: 1. همت و جديت و توان جواني خود را در كانالها و مسيرهاي معين و تعريف شده هدايت و صرف كنيد توجه داشته باشيد كه از جمله آفات در مسير شما چند شاخه برگزيدن و يا از اين شاخه به آن شاخه پريدن است لذا بر اساس هدف و رسالت الهي و ديني خود وظائف خود را در گرايشهاي تحصيلي و حتي غير تحصيلي انتخاب كنيد و هر روز و ماه و ... به يك چيز گرايش پيدا بكنيد. آنگاه بين وظائف متعدد اولويت بندي انجام دهيد و آنها را به ترتيب اولويت ليست نمائيد و وقت، توان، همت خود را به ترتيب صرف آنها سازيد و لذا بايد به هر يك ميزاني از وقت، توان و ... را اختصاص دهيد كه نتوانيد آن وظيفه را در زمان مقتضي انجام دهيد بنابراين نمي توان صحبت كرد كه آيا بايد هر روز به همه پرداخت يا نه؟ بايد آنقدر وقت و توان و تلاش خود را صرف كنيد تاهدف را به كف آوريد و چون شما به جزئيات نپرداخته ايد ما نمي توانيم بيشتر از اين به جزئيات بپردازيم. 2. توجه داشته باشيد گاهي اوقات چند هدف را نمي توان در كنار يكديگر به صورت هفته اي و يا حتي روزانه تعقيب نمود بلكه بايد يكي را به سرانجام رساند. و يا تا مرحله اي پيش برد و آنگاه به ديگري پرداخت لذا بايد بررسي كرد كه آيا چند هدف مورد نظر را مي توان در كنار هم انجام داد يا نه اگر آنها در كنار هم جمع نمي شوند و يا شما توان آن را نداريد و يا موجب آسيب رسيدن به برخي اهداف ديگري مي شود بايد بين آنها ترتيب زماني و مقطعي در نظر بگيريد مثلا دو سال مسائل شرعي و معارف الهي را كامل كنيد آنگاه به ... . 3. توجه داشته باشيد كه رسالت جمعي و وظيفه ي ديني و اسلامي شما در درجه اول تحصيل در رشته ي مربوط به دانشگاهي شماست لذا تا مي توانيد تمام وقت و توان خود را صرف ارتقاي كمي و كيفي تحصيلي خود بنمائيد تا بتوانيد در آن مسير به يك صاحب تخصص و خدمت گزار برتر بودن برسيد البته با حفظ شؤون اسلامي و انجام واجبات ديني آنگاه كه در رشته خود صاحب تخصص شديد به ديگر رشته بپردازيد. البته به كارگيري علوم ديگر كه شما را در مسير تحصيلات دانشگاهي تان ياري مي دهد و باعث كيفيت بخشي به تحصيل شما مي گردند در همين اولويت قرار مي گيرند. پس تلاش تحصيلي در رشته دانشگاهي از واجب ترين وظائف شماست. 4. گاهي اوقات مي توان جهت پر كردن اوقات فراغت و يا رفع خستگي به برخي مطالب مورد نياز نيز پرداخت و يا در فرصت هاي كوتاه آنها را بدست آورد البته به شرط آنكه: الف. برنامه مطالعاتي داشته باشيد. ب. استمرار در پي گيري مطالعات جانبي داشته باشيد. ج. پراكنده كاري نداشته باشيد. د. سيكل گردش هفته اي يا ماهانه و يا ... نبايد شما را از تعقيب برنامه باز دارد و لذا بعد از هر مدتي كه آن را پي بگيريد باز هم با بازدهي همراه خواهد بود. ه. براي مدت 24 ساعت خود و هفته و ماه خود بر اساس اولويت وظائف برنامه ريزي كنيد تا سيكل گردش كارها و ميزان وقت لازم براي هر كار و رعايت كيفيت كارهاي هم عرض جملگي بر اساس موازين درست ادامه يابد و خود برنامه نيز آسيب هاي خود را شناخته و مرتفع سازد. به اميد موفقيت شما.

پاسخ : هر چند در ادبيات سياسي رايج و عرف متداول در جامعه معمولا بين اين دو واژه تفاوتي قائل نشده و هر كدام را به جاي ديگري به كار مي برند اما از ديدگاه علمي و كارشناسان بين اين دو تفاوت هاي اساسي وجود دارد. براي روشن تر شدن موضوع لازم است تعريفي از رژيم ارائه و در ضمن آن به مقايسه و بيان نكات تفاوت آن با حكومت بپردازيم: تعريف رژيم Regime: اصطلاحي فرانسوي است كه از واژه لاتين Regimen به معناي عمل هدايت كردن گرفته شده است و بيانگر انديشه هدايت، حكومت، شيوه رهبري خويشتن و يا رهبري شدن و نيز به معني تحقق عملي و تاريخي يك نظام خاص است. V}(ر.ك: درآمدي بر دايره المعارف علوم اجتماعي، باقر ساروخاني، انتشارات كيهان، 1375، ج 2، ص 674){V رژيم به انواع متفاوت سياسي، اقتصادي و ... تقسيم مي شود از آنجا كه به نظر مي رسد منظور شما از رژيم ، رژيم سياسي است لذا نكاتي را در تبيين ماهيت اين نوع رژيم بيان مي نماييم: رژيم سياسي مجموعه اي از نهادهاي سياسي تلفيق يافته و همگن شده در محدوده دولت _كشور و در زمان معيني است. كه همراه با دگرگوني هاي كمي و كيفي جامعه، راه تكامل مي سپرند و گاهي نيز در مسير عملكرد خود تغيير محتوا و مفهوم مي دهند. چنين برداشتي از مفهوم رژيم سياسي رنگ و بوي «حقوقي» صرف دارد و در اين صورت است كه مهفوم رژيم سياسي با مفهوم «شكل حكومت» يكي پنداشته مي شود. در حالي كه رژيم سياسي علاوه بر عنصر حقوقي از معيارهاي «جامعه شناسي» ، «اقتصادي» و «ايدئولوژيك» نيز بهره مي جويد؛ زيرا هر رژيم سياسي مجموعه اي همگن و مركب از دو دسته از عوامل است: الف. عامل ايستا: يعني آنگونه نهادهايي كه مورد مطالعه حقوق اساسي است كه صرف وجود آنها در قوانين اساسي كشور به آنها خصلت ثابت و مداوم مي بخشد. مانند نهادهاي قانونگذاري ، اجرايي يا قضايي (عوامل حقوقي) ب. عوامل پويا: كه عبارت است از ساختارهاي اقتصادي و اجتماعي و مردمي و سطح توسعه و نظاير آنها. كه هم برون حقوقي اند و هم در تحول و دگرگوني مداوم و مستمر. V}(بايسته هاي حقوق اساسي، ابوالفضل قاضي، نشر دادگستر، 1375، صص 107_105){V نتيجه آنكه مفهوم حكومت با نهادهاي سياسي و عنصر حقوقي ايستا در ارتباط است اما مفهوم رژيم سياسي علاوه بر اين عناصر حقوقي با عناصر غيرحقوقي كه مدام در تغيير و تحولند نيز در ارتباط است.

پاسخ : دفاع از كيان انقلاب اسلامي و حفاظت داخلي شهرها از تهديدات دشمنان از وظايف اصلي سپاه است اما حفاظت از مرزها از وظايف اصلي ارتش است. علاوه بر اينكه براي بالا بردن ضريب امنيتي كشور به طور معمول كشورها در صورت توانايي از چندين سازمان در عرض هم ديگر استفاده مي كنند تا احتمال تباني و خيانت به حداقل برسد از اين رو سپاه پاسداران جزء نيروهاي مصرح در قانون مي باشد. بر اساس اصل يكصد و پنجاهم قانون اساسي «سپاه پاسداران انقلاب اسلامي كه در نخستين روزهاي پيروزي اين انقلاب تشكيل شده براي ادامه نقش خود در نگهباني از انقلاب و دستاوردهاي آن پا برجا مي ماند. حدود وظايف و قلمرو مسئوليت اين سپاه در رابطه با وظايف و قلمرو مسئوليت نيروهاي مسلح ديگر با تاكيد بر همكاري و هماهنگي برادرانه ميان آنها بوسيله قانون تعيين مي شود». و به موجب ماده اول اساسنامه سپاه پاسداران (مصوب 15/6/1361): «سپاه پاسداران انقلاب اسلامي نهادي است تحت فرماندهي عالي مقام رهبري كه هدف آن نگهباني از انقلاب اسلامي ايران و دستاوردهاي آن و كوشش مستمر در راه تحقق آرمانهاي الهي و گسترش حاكميت قانون خدا طبق قوانين جمهوري اسلامي ايران و تقويت كامل بنيه دفاعي جمهوري اسلامي از طريق همكاري با ساير نيروهاي مسلح و آموزش و سازماندهي نيروهاي مردمي مي باشد».

پاسخ : اعتقاد به امام مهدي موعود(عج) از آراي مسلم نزد مسلمانان است. همه مسلمين بر آنند كه مهدي(عج) كه همنام پيامبر اكرم(ص) است در آخرالزمان ظهور مي‌كند و دنيا را پر از عدل و داد مي‌كند. دليل عقلي بر لزوم وجود حضرت مهدي(عج) و ظهور ايشان: از زمان رحلت پيامبر اسلام(ص) كه خاتم الانبياء است تا قيامت، آخرين دين، دين اسلام است. و تا زماني كه دنيا بر پا است، تكليف وجود دارد و مكلفان بايد طبق حجت‌هايي كه خداي متعال بر آنان قرار داده است، دستورات او را اطاعت كنند؛ از طرفي اين مكلفان بايد احكام خود را از امام و پيشوايي بگيرند كه معصوم(ع) باشد و زمين هيچوقت خالي از اين حجت معصوم نمي‌باشد. پس آفرينش انسان مكلف بدون وجود انسان كامل معنا ندارد. چه اين كه امام علي(ع) نيز مي‌فرمايد: «زمين هيچ‌گاه از حجت خالي نيست. حجت خدا يا ظاهر است و آشكارا و يا خائف است و پنهان؛ تا حجت‌ها و برهان‌هاي خدا باطل نگردد.»(1) از اين رو همواره بايد انسان كامل در زمين وجود داشته باشد و از آن جا كه شرايط جهان به جايي رسيد كه حاكمان و مردمان، حضور امام معصوم در جامعه را برنتافتند، تنها راه وجود انسان كامل در زمين و كشته نشدن وي، غيبت او بود. و با آماده شدن شرايط و انسانهاي منتظر، امام غايب ظهور خواهد نمود تا مردم را به كمال برساند. استدلال بر ظهور امام زمان از قرآن كريم: در پاره‌اي از آيه‌هاي قرآن بشارت‌هايي درباره آينده تاريخ و سرنوشت زمين داده شده است كه در تفسير، امامان معصوم(ع) آن زمان را زمان ظهور امام مهدي(عج) مي‌دانند. در برخي آيه‌ها وعده تشكيل حكومت جهاني،(2) بسط دين اسلام و غلبه آن بر ديگر اديان(3)، زمام‌داري صالحان و شايستگان(4) داده شده است. اما در روايت‌هاي زيادي نيز بشارت به ظهور امام مهدي(عج) داده شده است كه به حدّ تواتر مي‌رسد. به طور كلي معتبرترين روايت‌ها از عصر رسول خدا(ص) تا امام حسن عسكري(ع) درباره ظهور امام زمان(عج)، شرايط وعلايم آن و هنگامه تشكيل حكومت جهاني آن امام روايت شده است كه حتي در برخي كتاب‌هاي نوشته شده در قرن اول و دوم هجري ضبط شده و موجود است. مثلاً كتاب مشيخه حسن بن محبوب(5) يا كتاب سليم بن قيس هلالي(6). اين روايت‌ها قرن به قرن در كتاب‌هاي دانشمندان بزرگ نقل شده تا به قرن حاضر رسيده است. مانند قرن 3 هجري: كتاب المهدي تأليف عيسي بن مهران مستعطف؛ قرن 4: ذكر القائم(ع) اثر ابن اخي طاهر(7)؛ قرن 5: كتاب الغيبة شيخ مفيد(8) و... پي‌نوشت‌ها: 1. اصول كافي، ج 1، باب أن الأرض لاتخلو من حجة. 2. «وقاتلوهم حتي لاتكون فتنة ويكون الدين كلّه للّه؛ با كافران جهاد كنيد تا هيچ فتنه‌اي در زمين باقي نماند و آيين همه دين خدا گردد.» (سوره انفال، آيه 39) 3. «هوالذي أرسل رسوله بالهدي ودين الحق ليظهره علي الدين كلّه؛ اوست خدايي كه فرستاده‌اش را با دين حق به هدايت آفريدگان فرستاد تا بر همه اديان عالم برتري و غلبه دهد.» (سوره توبه، آيه 33) 4. «ولقد كتبنا في الزبور من بعد الذكر أن الأرض يرثها عبادي الصالحون؛ همانا ما پس از تورات در زبور نوشتيم كه البته بندگان نيكوكار من زمين را به ارث مي‌برند.» (سوره انبياء، آيه 105) و نيز «وعدالله الذين آمنوا منكم وعملوا الصالحات ليستخلفنّهم في الارض؛ خدا وعده داده به كساني كه از شما نيكوكار شود در زمين خلافت دهد.» (سوره نور، آيه 55) 5. وفات: 224 هـ . ق. 6. وفات: 70 يا 90 هـ . ق. 7. وفات: 358 هـ . ق. 8. وفات: 413 هـ . ق.

پاسخ : با توجه به اينكه خداوند متعال عليم و حكيم است، پس يكايك احكام حكمت خاصى دارد ولكن پى بردن به آن اسرار براى ما هم ميسر نيست و هم چندان مفيد نيست چه اينكه با علم محدود ما از نيازها، استعدادها و نيز راه رفع نيازهاى واقعى و شكوفا كردن استعدادها به نحو صحيح و بدون مخاطرات جسمى و روحى، مادى و معنوى، چگونه مى‏توان چنين ادعايى نمود. علاوه بر اينكه اساس در اين احكام فراخوان بشر به تعبد و اظهار بندگى در مقابل حضرت پروردگار است. البته چه بسا ممكن است آگاهى به اين اسرار و حكمت‏ها حداقل در بعضى افراد موجب تقويت انگيزه آنها در پيروى از آن دستورات شود به همين جهت در صدد كنكاش از اسرار و حكمت‏هاى احكام مى‏كنند. به هر صورت حجاب و پوشش بانوان در نماز، علل و فلسفه‏هاى متعددى دارد؛ از جمله: الف. اين خود نوعى تمرين مستمر و روزانه براى حفظ حجاب مى‏باشد و يكى از عواملى است كه در پاس‏داشت دائمى پوشش اسلامى زن و جلوگيرى از آسيب‏پذيرى آن، نقش مهمى ايفا مى‏كند. ب. وجود پوششى يك‏پارچه براى تمام بدن و داشتن پوششى مخصوص براى نماز، توجه و حضور قلب انسان را بيشتر مى‏كند و از التفات ذهن به تجملات و چيزهاى رنگارنگ مى‏كاهد و ارزش نماز را صد چندان مى‏كند. ج. داشتن پوشش كامل در پيشگاه خداوند، نوعى ادب و احترام به ساحت قدس ربوبى است. ازاين‏رو براى مرد نيز در بر داشتن عبا و پوشاندن سر در نماز، مستحب است و همين ادب حضور در پيشگاه الهى زمينه ساز حضور معنوى و بار يافتن به محضر حق مى شود. افزون بر آن، حكم پوشش در نماز، با حفظ حجاب در برابر نامحرم تفاوت‏هايى دارد و با آن قابل مقايسه نيست؛ مثلاً پوشاندن روى پا در برابر نامحرم واجب است؛ ولى در نماز - بدون حضور نامحرم - واجب نيست.

پاسخ : علوم غريبه، علومى مانند علم حروف و اعداد، علم اوفاق، جفر، (جفر صغير و جفر كبير) خافيه، كيميا، ليميا،هيميا، سيميا، ريميا و علوم ديگر است كه شيخ بهايى اين علوم را در كتاب «كلّه سرّ» جمع كرده است كه هر حرفىاشاره به علمى دارد. توضيح اين علوم در جلد اول «الميزان» ، ص 246 نيز بيان شده است. در اين باب كتاب‏هاى گوناگون نوشته شده است و نياز به استاد و تعليم و تعلّم دارد آن هم نه يك سال و دو سال،بلكه چندين سال. اين سؤال‏هاى شما مانند اين است كه من از شما بپرسم علم طب با اقسام آن و راه طبيب شدن وكتاب‏هاى مهم طبّى را برايم توضيح دهيد. به طورى كه با توضيح شما عالم به علم طب شوم و... ولى شما در پاسخخواهيد گفت: اين علوم نياز به چندين سال درس خواندن و خون دل خوردن دارد. براى مطالعه بيشتر در اين باب، به كتاب «مفاتيح المفاليق و زبدة الالواح» محمود دهدار عيانى و يا «شرح كنوزالاسما» عيانى كه استاد علامه حسن‏زاده آملى در كلمه 343 هزار و يك كلمه به طور مبسوط آن اشعار را توضيح دادهاست.

پاسخ : در اين باره موقعيت سن، رژيم غذايي، صحنه هاي روز، شرايط روحي و تفاوت مزاج افراد مي تواند از فاكتورهاي متغييري باشد كه موجب جنابت شود. از نظر فقهي آنچه در حالت خواب و بدون اختيار عارض شود، حكم گناه را ندارد و به طور طبيعي در ايام جواني هفته اي يك يا دو بار اتفاق مي افتد. اما از جهت اخلاقي مي توان زمينه هاي بروز اين حالت را به حداقل رساند. براى جلوگيرى از احتلام بيش از اندازه امور زير توصيه مى‏گردد: 1- شب‏ها دو سه ساعت قبل از خواب چيزى نخوريد، حتى مايعات. 2- سعى كنيد محل خواب شما گرم نباشد و از رو انداز سنگين استفاده نكنيد. 3- سعى كنيد نيمه شب از خواب برخواسته و مثانه خود را تخليه نماييد. 4- به ورزش و كارهايى از قبيل استحمام با آب سرد (در فصول مناسب) كه موجب تقويت اراده و اعصاب مى‏شود مداومت كنيد. 5- از پوشيدن لباس‏هاى تنگ و چسبنده پرهيز نماييد. 7- از ديدن صحنه‏هاى محرك و ... خوددارى كنيد. 8- سعى كنيد كه بعد از اذان صبح و قبل از طلوع آفتاب از خواب بيدار شويد. 9- سعى كنيد با طهارت بخوابيد و از اذكار و دعاهايى كه براى قبل از خواب و براى جلوگيرى از احتلام در مفاتيح ذكر شده نيز استفاده كنيد كه بى‏اثر نخواهد بود.

پاسخ : خطبة البيان به تفصيل در كتاب الزام الناصب، ج 2، ص 178_213 و علامات الظهور سيد عبدالله شبر آمده است. همچنين بخشي از اين خطبه در كتاب مشارق الأنوار شيخ رجب برسي و به صورت مختصر در شرح حديث غمامه قاضي سعيد قمي آمده است. همچنين بخشي از آنچه قاضي سعيد نقل كرده است توسط ميرزاي قمي به فارسي شرح شده و در آخر كتاب جامع الشتات ميرزاي قمي چاپ شده است. صحت انتساب اين خطبه نظر به اين كه در نهج البلاغه و ديگر كتب معتبر حديث نيامده محل بحث است حتي مرحوم مجلسي در بحار نياورده و در مناقب ابن شهر آشوب كه خطبه هاي معروف حضرت را ذكر مي كند به اين خطبه اشاره اي نكرده. به دلائل ياد شده مرحوم ميرزاي قمي نيز در صحت انتساب اين خطبه به حضرت امير عليه السلام ترديد نموده و در خاتمه مي فرمايد: هرگاه مثل خطبه البيان نسبت داده شود به ايشان نه بايد حكم به ظاهر آن كرد و نه بايد حكم به بطلان آن كرد رأسا ... . V}(الذريعه، ج 13 و 210 و ج 7، 200){V