تبیان، دستیار زندگی

روزى معاذ بن جبل خدمت رسول خدا صلى الله علیه و آله رسید. حضرت پرسید: چگونه صبح كردى اى معاذ؟ گفت : در حالى كه به خدا ایمان دارم . فرمود: هر سخنى را، مصداقى و هر حقى را حقیقتى است ؛ مصداق سخن تو چیست ؟ گفت : اى پیامبر خدا! صبحى نیست ، جز آن كه گمان نمى برم ، شبش را نبینم و شبى نیست ، جز آن كه امیدى به صبح آن ندارم . گامى بر ندارم ، جز آن كه گمان مى برم كه فرصت برداشتن گام بعدى را نخواهم یافت . گویى تمام امت ها را مى بینم ، كه با نبى خود و نیز با بتانى كه بدل از خداى مى پرستیده اند، به حساب نشسته اند. گویى عقوبت و عذاب دوزخیان ، و ثواب و پاداش بهشتیان را مى نگرم . (چون سخنش بدین جا رسید) رسول اكرم صلى الله علیه و آله و سلم فرمود: حال كه دانستى ، پس بدان ملزم باشد و از دستش مده !

الذین تتوفاهم الملائكة طیبین یقولون سلام علیكم ادخلوا الجنة بما كنتم تعملون ؛ كسانى كه ملایكه ارواح شان را قبض مى كنند در حالى كه پاكیزه بودند، ملایكه به آنان مى گویند: درود بر شما، داخل بهشت شوید به آن چه كه عمل كرده اید.

شیخ عارف محیى الدین عربى در باب شصتم فتوحات ، و صدر المتاءلهین در اسفار روایت نقل كرده اند كه : روزى رسول خدا (ص ) با یارانى در مسجد نشسته بودند كه آواز سهمگین فرو افتادن چیزى را شنیدند پس ترسیدند. رسول خدا (ص ) گفت : مى دانید آواز چیست ؟ گفتند: خدا و رسولش دانایند. رسول خدا (ص ) گفت : سنگى از بالاى جهنم هفتاد سال است كه افتاده و اینك به قعر جهنم رسیده است و این آواز هولناك از سقوط آن سنگ برخاست . پس هنوز رسول خدا (ص ) از كلام خود فارغ نشده بود كه از خانه منافقى صداى گریه اهل و عیالش بلند شد كه آن منافق در آن وقت بمرد و هفتاد سال عمر او بود و رسول الله گفت : الله اكبر! سپس شیخ گوید كه : علماى صحابه از این گفتار رسول خدا (ص ) دریافتند كه این حجر آن منافق است و وى از آن روزى كه آفریده شد به سوى جهنم مى رفت تا آن كه عمرش به هفتاد رسید و چون بمرد در قعر جهنم قرار گرفت . خداوند فرمود: ان المنافقین فى الدرك الاءسفل من النار پس آن صدا را شنیدند تا عبرت بگیرند.

یكى از بركات نماز، این است كه انسان را از تعلقات دنیوى اعراض ‍ مى دهد و به ملكوت عالم مى كشاند كه رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم فرمود: ان المصلى یناجى ربه .

رسول الله صلى الله علیه و آله و سلم گفت : جعلت قرة عینى فى الصلوة ؛ آنچه كه مایه خنكى ، سرور و آرامش چشم من است در نماز قرار داده شده . صلوة سبب مشاهده است ، و مشاهده محبوب قرة عین محب است ، زیرا كه صلوة مناجات بین حق تعالى و عبد اوست چنانكه فرمود: فاذكرونى اذكركم ، و رسولش فرمود: المصلى یناجى ربه . حق تعالى فرمود: به یاد من باشید تا به یاد شما باشم . رسول خدا فرمود: نمازگزار با خدایش نجوا مى كند.

قرآن ، منبع آب حیات است و از اوصافى كه براى خودش آورده است این است كه فرموده : من آب حیاتم . یا ایها الذین آمنوا استجیبوا لله و للرسوله اذا دعاكم لما یحییكم ⁽³⁵⁵⁾ انسان باید این آب حیات را بنوشد تا شاداب و شكوفا بوده باشد، تا سعادت ابدى پیدا كند. به نوشیدن این آب حیات اسماء الله تكوینى در او پیاده مى شود، خودش مى شود اسماء الله ، نه تنها به مفاهیم اسماء آگاهى پیدا مى كند؛ بلكه آن حقایق را مى یابد، مى چشد، لمس مى كند، دارا مى شود.

رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود: ان الجنة لا عشق لسلمان من سلمان للجنة ؛ به درستى كه عشق بهشت به سلمان ، از عشق سلمان به بهشت بیشتر است .

امام سجاد علیه السلام در مناجات العارفین مى فرماید: الیه فاجعلنا من الذین توشجت اشجار الشوق فى حدائق صدورهم ، و اءخذت لوعة محبتك بمجامع قلوبهم ، فهم الى اءوكار الاءفكار یاءؤ ون ، و فى ریاض القرب و المكاشفة یرتعون ، و من حیاض المحبة بكاس الملاطفة یكرعون ؛ خداوندا! ما را كسانى قرار ده كه درختان عشق به تو در باغ سینه هاشان به هم پیوسته و سوز محبتت سراسر دل شان را فرا گرفته است . پس آنان به آشیان هاى افكار پناه مى برند و در سبزه زارهاى قرب و شهود چرا مى كنند (مى خرامند) و از حوض هاى محبت با جام ملاطفت مى آشامند.

گفت ناطق محمدى : رب زدنى فیك تحیرا؛ پروردگارا! تحیر مرا در خود زیاده ساز! یعنى علم مرا در تو مزید كن كه هر گاه كه در تو ادراك من زیاده شود حیرت من بیشتر گردد از كثرت علم من به وجوه و نسبى كه ذات تر است .

هر كه خواهد كه نفس الهى را بشناسد، باید كه عالم را بشناسد از آن كه عالم صورت نفس الهى است ، پس هر گاه كه عالم را، به حقیقتش بشناسى ، نفس الهى و نفس خود را نیز بشناسى . فانه من عرف نفسه فقد عرف ربه پس هر كه نفس خود را بشناسد رب خود تواند شناخت . از آن كه نفس او صورت و مظهر رب اوست ، پس هر كه نفس خود را به معرفت دریابد، رب خود را تواند شناخت .