تبیان، دستیار زندگی

اقتباس از:   http://www.tabarestanonline.ir

گروه های متفاوت انسانی که در مناطق مختلف کشور ما زندگی می کنند هر کدام دارای ویژگی های قومی برجسته ای بوده و تن پوش ویژه ای داشته که معرف قومیت، زبان و سایر مشخصات فرهنگی آنان می باشد. شناخته شده ترین این اقوام

عبارتند از: آذربایجانی، بلوچی، بختیاری، ترکمن ها، قزاق ها، خراسانی ها، قشقایی ها، کردها، گیلانی ها، لرها، مازندرانی ها و جنوبی ها. پوشاک در هر منطقه، زمینه بسیار مناسبی جهت تأثیر و تأثر فرهنگی به حساب می آید. مثلاً پوشاک زنان جنوب ایران که به پوشاک بندری معروف است، متأثر از پوشش ساکنان کشورهای همجوار و شیخ نشین های حاشیه خلیج فارس می باشد. زیرا مردم ناحیه جنوب ایران از دیرباز تاکنون ارتباطات دریایی با مردم کشور های همجوار داشته و لذا پوشاک زنان در منطقه تا حد زیادی متأثر از نشانه های فرهنگی اقوام و ملل همجوار است. می توان در شکل گیری و ترکیب پوشاک محلی هر قومی عوامل مذهب، شرایط و عوامل طبیعی، نوع معیشت مسلط و فعالیت های جنبی و تولید و منزلت اجتماعی را دخیل دانست.

در این مطلب سعی بر ان داریم تا بطور کلی نظری بر لباس مردمان مازندران داشته باشیم.

تن پوش زنان

شلیته یا چرخی شلوار، تمبون قمبلی : دامن پرچین و كوتاهی است از جنس پارچه ابریشمی و كتان های ظریف یك رنگ كه معولا" دورادور لبه پایین آن را با نوار سیاه رنگی تزیین می كردند و به آن سیاهیك می گویند.در تندیس های به دست آمده از دور اشكانیان مجسمه زنی با شلیته ای بلند و پیراهنی نیمه كوتاه وجود دارد. در حال حاضر از شلیته ای هنگام جشن ها و برای رقص ها ی محلی استفاده می شود.

تمبان تنگه تمبان یا پشمبال : نوعی شلوار با الگوی ساده به رنگ تیره معمولا" از جنس پارچه ای سنتی كرباس و یا از جنس پارچه های تهیه شده از بازار به نام دبیت حاج اكبری است.در چین كمر تمبان به جای كش، نوار بلند كتانی یا كج استفاده می شود.

نیم ساق : نیم ساق هم نوعی شلوار تنگ به رنگ های سبز ، سفید یا سرخ از جنس ابریشم یا مخمل است كه آن را معمولا" دختران و زنان جوان در زیر پیراهن می پوشند.

جومه: پیراهن و دامن یك سره از شانه تا زیر زانو است جنس این پیراهن معمولا" كتان یا چیت است.

نیم تنه: این جلیقه به شكل جلیقه های مردانه با یقه هفت یا گرد و جلو باز است و چند دكمه می خورد . قسمت جلویی آن از پارچه پشمی و پشت آن آستری است .گاه جلیقه را از جنس مخمل سرخ یا زرد و آراسته به سكه و پول های قدیمی تزیین می كنند در محل هزار جریب به این جلیقه سیمپوش می گویند.

كلیجه : كتی بلند و معمولا" از جنس مخمل رنگی همراه با یراق دوزی وسكه های عراقی و رضاشاهی است كه در زمستان استفاده می شود. این كت آستین ساده بلند دارد. نوع دیگر آن با آستینی كه تا روی آرنج می رسید به نام چكبن شناخته می شد.

چادر شو : چادر شب مربع شكلی را سه گوش كرده دور كمر در پشت گره می زنند. هنگام عروسی سر و چهر عروس را با آن می پوشانند. جنس چادر شب د رخانوادههای اعیان از ابریشم است و مردم عادی چادر شب هایی ازجنس كج ( ابریشم درجه 3 ) و یا مخلوطی از ابریشم و كج استفاده می كنند.

لباس زن مازندرانی

سرپوش زنان

چارقد: روسری چهارگوش با رنگ روشن و گل دار از جنس وال، ململ، چیت و یا ابریشم است. از رنگ روشن چارقد همراه با آرایه های نقره ای به نام سرچنگك در محل شقیقه ها ، در جشن ها استفاده می شود.

مندل : سربندی است از جنس كتان كه آن را سه گوشه و روی چارقد استفاده می كنند مندل بیشتر هنگام كشاورزی و كارهای روزمره استفاده می شود.

سراقوچ : نوعی كلاه زنانه است از پارچه نخی و یا الگویی مشابه كلاه نوزاد كه برای نگهداری گیسوان بافته شده به كار می رود. لبه این كلاه را چین كش می كنند.

گیس بند یا موباف: بند نازكی است كه آن را با رشته های تابیده شده از نخ برن كه معمولا" سفید رنگ استتهیه می كنند. از گیس بند برای بستن گیسوان بافته شده استفاده می شود.

پاپوش زنان

جوراب: جنس آن از پشم است و در رنگ های تیره بافته می شود.كوش : در گویش محلی به كفش میگویند جنس آن از چرم دباغی شده و به رنگ های قهوه ای و مشكی بود.

گالش: بیشتر در رفت و آمدهای روزانه استفاده می شود و از جنس لاستیك سیاه و كف آن قرمز رنگ است.

چاروق : كفش مشترك مردان وزنان است جنس این كفش از چرم گاو و گاومیش و یا نمد است كه كمی بزرگ تر از پا و لبه آن چین كش است.

پاتوئه: شال بلند ابریشمی است كه دور پا پیچیده می شود و با كمك ریسمان های بلندی آن می بندند پاتوئه پاپوش گرمی است و در ورزهای سرد بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد

تن پوش مردان

جومه یا جامه : پیراهنی است كه متناسب با فصل از پارچه های كرباس چیت یا چلوار دوخته میشود. نوع مرغوب آن را از ابریشم تهیه می كنند.

شلوار یا تمان یا پشمبال : به شلوارهای سیاه یا آبی رنگ از جنس كرباس می گویند كه گاه در زمستان از جنس چوقا تهیه می شد. مدل آن بلند تا مچ پا و الگوی آن ساده بود. برای چین كش كمر به جای كش، بند كمر به كار می رفت.

نیم تنه: تن پوشی دكمه دار و معمولا" یقه هفت از جنس پشم و به رنگ مشكی یا كبود است نیم تنه رامردان هنگام سرما بر روی جامه های خود می پوشیدند.

چوخت، قبا یا كولك: كت پشمی ساده تیره رنگ با یقه برگردان و جلو دكمه دار، كه مردان در زمستان روی جامه می پوشند.

علیجه یا سرداری: علیجه را اعیان می پوشیدند.دامادها علیجه را به تن می كردند. علیجه معمولا" بلندتر از كت معمولی و تا نزدیك زانو بود.

لباده : تن پوش بلندی است كه معمولا" از جنس كرباس یا فاستونی تهیه می شود روی كمر لباده شالی به نام « كمر شال از جنس پشم یا ابریشم می بستند.

شولا : لباس پشمی بلندی برای چوپان ها در شب ها به شمار می رود. چوخا به عنوان استر درونی شولا به كار می رفت. كردك : مانند شولا مورد استفاده چوپان ها است.

بوشلوق: تن پوشی با آستین بلند نمدی است كه مورد استفاده چوپان ها قرار می گیرد.

پستك: تن پوش نمدی و كوتاه تر از شولا و بوشلوق، شبیه جلیقه ساده و گشاد اما نمدی است. دستكش: بیشتر درنقاط كوهستانی مورد استفاده است جنس آن یا از پشم بره تازه متولد شده و یا از الیاف پست تر بود و به آنها پنج انگلیسی ( پنج انگشتی ) و یك انگلیسی ( یك انگشتی ) می گفتند

سرپوش مردان

كلاه نمدی : جنس این كلاه از پشم حلاجی شده است این كلاه پوشش مناسبی برای فصل زمستان است.

كلاه گوشی: كلاهی است كه قسمت پشت و دو گوش جلوی آن لب برگشته و همین امر علت نامگذاری آن است.

پوستین كلاه : بیشتر مورد استفاده رمه گردانان است بهترین نوع آنار پوست بره تازه تهیه می شود و به آن كلاه پوستی نیز می گویند.

شب كلاه : بیشتر از الیاف پشمی تهیه می شود ساده و كاسه ای شكل است و معمولا" در خانه وهنگام خواب استفاده می شود.

كلاه سنگسری: كلاه پشمی كاسه ای شكل است كه درون آن عرقچین و سطح آن دارای روزنه است.

مندل: دستاری نخی به شكل عمامه كه دنباله آن پشت گردن آویزان می شود. به شال آن « میربند » و هنگامی كه بر سر می گذاشتند مندل می گفتند این كلاه درمناطق جلگه ای استفاده می شد

پاپوش مردان

جرب : جوراب ویژه چوپان ها بود. انواع كران تری از آن نیز با عنوان های رنگ رشت و آق بانو وجود داشت. نوع دیگر آن را گردن جرب می گفتند. و بافت ساده و یك رنگ داشت.

كوش : مردم نواحی كوهستانی گیوه به پا می كردند. گروهی نیز گیوه كرمانشاهی كه از نخ ابریشمی باالیاف زیبا و كف چرم یا كائوچو بود، می پوشیدند. صندل های با كف نازك از چوب افرا یا ملیچ را چوكوش می گفتند.

شیخی كوش : كفشی از چرم و به شكل نعلین كه اغلب مورد استفاده روحانیون قرار میگرفت. چوموشك یا چموشك: كفشی با كفی از چرم گاو و پاشنه نعل آهنی كه تا مچ پا بود و در همه فصول استفاده می شد.

چاروق: سنتی ترین كفش این ناحیه كه معمولا" باپاتوئه استفاده می شود. جنس آن چرم و دارای بندهای بلند برای بستن دور پا است