گلستان کوه
گلستان کوه منطقه ای است در ۱۵ کیلومتری جنوب شهرستان خوانسار.منطقه ای است سرسبز و خوش آب و هوا و دارای شرایط ییلاقی مناسب.سرتاسر منطقه ی گلستان کوه پوشیده از گون های گز انگبین،پیاز وحشی(موسیر) و انواع گلهای زیبا که از آن جمله می توان:گلهای لاله ی اشک مژگان انواع لاله های سرنگون،سرنگون ایرانی،سرنگون حنایی،لاله ی پیشه زار،لاله ی آتشی و لاله ی کوهی را نام برد.گلستان کوه که از مناطق دیدنی و زیبای خوانسار است در فصل بهار پر از گلهای اشک مژگان یا لاله ی سرنگون می شود.این گلها که در میان بوته های گز انگبین و حتی بر روی صخره ها نیز می رویند و خاصیت داروئی نیز دارند با زیبایی خود هر بیننده ای را مسحور می کنند.مسافران مشتاق طبیعت برای ساعتی هم که شده خود را به آغوش گرم گلستان کوه می سپارند و از زیبایی آن لذت می برند.گل واژگون اشک مژگان با ارتفاع تا ۱۲۰ سانیمتر گلهای زنگوله ای درشت به رنگهای نارنجی مایل به قرمز که به طرز زیبایی از سمت داخل با نوش گاهای سیاه رنگ روی یک زمینه سفید آرایش یافته اند،ازشناخته ترین گیاهان پیازدار ایران به حساب می آید.این گونه در حدود ۳۰۰ سال پیش به اروپا برده شده و در حال حاضر به مقدار زیاد پرورش می یابد.گل سرنگون اشک مژگان در منطقه گلستان کوه به صورت فشرده و انبوه و در ارتفاعات شرقی شهرستان به صورت پراکنده می رویند.نام اشک مژگان در مورد این گونه اشاره به قطرات درشت نوش شیرین آن می باشد که از نوش گاهای قاعده آن ترواش می شود.گونه بسیار نزدیک آن، گل سرنگون گرگانی«Fritillaria - vaddeana»می باشد که در گرگان دیده می شود.
تاریخ و آثار باستانی خوانسار
قدیمی ترین مدارکی که از سابقه ی تاریخی خوانسار در دست است تاریخ مهاجرت دسته ای از قوم یهود به خوانسار و سرگذشت آنها است که به زمان سلطنت کورش می رسد و مدارک و گزارش های مزبور در همدان محفوظ مانده است.یهودیان مهاجر به خوانسار تا قبل از تشکیل دولت صهیونیست اسرائیل،در محله ای به نام جهودا(جیدا)که همان محله شهرک کنونی است زندگی می نمودند.بعد از تشکیل دولت اسرائیل بتدریج از خوانسار به اسرائیل مهاجرت نموده و تا قبل از انقلاب اسلامی ایران تعداد آنان انگشت شمار گشته و امروزه در خوانسار پیروان مذهب یهود وجود ندارند.خوانسار در دوره ی صفویه یکی از مراکز مهم علم وادب و صنعت بوده است.این موضوع که:در تمام بازارهای ایران نوع چیت رابه نام چیت خوانساری می نامیدند خود دلیلی بر این مدعاست.سلاطین صفوی توجه خاصی به این سرزمین داشته اند و به خاطر همین توجهات صنایع دستی و کارگاهی در خوانسار رونق یافته و کارگاه هایی نظیر عصارخانه(کارگاه های روغن کشی)،چیت بافی،کوزه گری،پشم زنی،قالی بافی،قاشق تراشی(قاشق چوبی)،گیوه دوزی،خوانسار شهرت خاصی داشته است و از سویی دیگر بنای مدرسه ی مریم بیگم صفوی از سوی همسر شاه طهماسب نیز به اوج رونق فرهنگی خوانسار افزود.بعد از سقوط سلسله صفویه رونق و پیشرفت خوانسار رو به انحطاط نهاد و بعد از آن در هیچ دوره ای دیگر رونق و پیشرفت دوران صفویه به خوانسار باز نگشت.قدیمی ترین آثار باقی مانده در خوانسار دو مقبره به نام مقبره ی باباترک(tarak) در شرق خوانسار و مقبره ی بابا پیر در جنوب غربی شهر (پارک سرچشمه) است که هر دو مقبره دارای گنبد دو پوش و نمای خارجی منشوری است که قاعده ی آن دوازده ضلع است(دوازده ضلع نشانه ای از دوازده امام و دوازده ترک(tarak)کلاه صفویه بوده است.)
به طور کلی آثار باستانی شهرستان خوانسار عبارت اند از:
۱-بقعه پیر(بابا پیر)خوانسار
بقعه پیر خوانسار که از باستانی ترین آثار تاریخی سرزمین زیبای خوانسار می باشد در اوایل سلطنت صفویه بنا به امر پادشاه وقت ساخته شد.صاحب بقعه که پایه گذار مذهب حقه جعفری در اوایل قرن هفتم در این حدود و اطراف از اصفهان تا کرهرود و بروجرد و نهاوند و لرستان و خوزستان که اکثرا جزو فرقه های مجسمیه و مجبره و مشبه بوده اند می باشد.
۲-مدرسه ی مریم بیگم صفوی
مریم بیگم صفوی زوجه شاه طهماسب مدرسه ای در خوانسار ساخته که هنوز باقی مانده است و قدیمی ترین مدرسه علمیه می باشد.این مدرسه در سال ۱۳۰۶ توسط حاج میرزا محمدتقی خوانساری و در سال ۱۳۵۴ توسط مرحوم آیةالله سیدحسین علوی رحمة الله علیه تعمیر و نوسازی گردیده است.این مدرسه بعد از تعمیر به مدرسه ی علوی مشهور گشت.
۳-مسجد جامع شهر خوانسار
مسجد جامع در جنوب شرقی خوانسار با سیصد و پنجاه سال قدمت،قدیمی ترین مسجد شهر با مساحتی حدود سه هزار متر مربع و گچ بری های بسیار نفیس به ویژه در محراب می باشد.درب شمالی مسجد دارای ارزش تاریخی است و دارای منبت های بسیار نفیس می باشد.
۴-مقبره حلیمه و نرگس(دختران بکر)
در خوانسار سه عدد سنگ قبر(یک عدد در شهر خوانسار،یک عدد در روستای قودجان و یک عدد در روستای بیدهند)به نامهای دختران بک یا دختران بکر وجود دارد که دارای شکل خاص و بر روی آنان پنج منشور مربع القاعده به طور برجسته حجاری شده است.امام زاده حلیمه و نرگس در ۹ کیلومتری شهر خوانسار در روستای قودجان قرار دارد و خطوط سنگ قبر آنان به خط کوفی و مربوط به قرن سوم هجری است.در خوانسار چند تیمچه و کاروان سرا و نیز دو تالار آینه کاری و نقاشی وجود داشته است که در سالهای اخیر توسط مردم و به اشکال مختلف دیگر تخریب گشته است.
۵-امامزاده سید صالح قصیر(اول)
امامزاده سید صالح قصیر واقع در بیدهند خوانسار با هفت واسطه به امام هفتم شیعیان حضرت امام موسی بن جعفر(ع) می پیوندد.امامزاده سید صالح قصیر را از آن جهت ملقب به قصیر ساخته اند که خود و فرزندانش کوتاه قد بوده اند.ساختمان امامزاده سید صالح در حدود سال ۱۳۵۱ به سبک نوین تعمیر و نوسازی گردیده است.
۶-مسجد آقا اسدالله
مسجد مرحوم آقا اسدالله رحمةالله تعالی علیه در سال ۱۲۵۸ قمری قسمتی از آن توسط اسدالله خان و قسمت دیگر آن پس از ده سال به کوشش محمدباقر خان ساخته شده است.این مسجد در میدان اصلی شهر واقع است.
۷-پل ساسان
پل ساسان در شمال شرقی روستای تیدجان خوانسار قرار دارد.این پل یکی از پل های عظیم قدیمی خوانسار است.طول دهانه ی پل،ارتفاع آن و پهنای بنا بیش از هشت گام می باشد.در مورد وجه ی نامگذاری آن اطلاع دقیقی در دست نیست.سنگ نوشته ای که در بنای پل بکار رفته است در سیل عظیم مردادماه۱۳۶۶ از بنای پل جدا گشته و در چند صد متری شمال آن افتاده و بخشی از آن شکسته شده است بر اساس حجاری ها موجود بر روی سنگ تاریخ بنای و بانی ساخت آن ذکر نگردیده است.
