ایران کشوری صاحب تاریخ غنی در هنر نقاشی نیست، دنیا بسیار قبل از ما تجربه کرد که می توان از حروف و خط به عنوان یک المان تصویری کنار نقش و رنگ در تابلوهای نقاشی استفاده کرد و می توان از خط به عنوان یکی از نگارهای تصویری هنر نقاشی بهره گرفت.
ورود خط به بوم های نقاشی علاوه بر فرم تازه می توانست بومیت هنرمند نقاش را به رخ مخاطب بکشد و بیننده با تماشای اثر به سرزمین مادری هنرمند ارجاع داده شود.
خوشنویسی یکی از هنرهای کهن با ریشه باستانی ایران است.بعد از ورود اسلام به ایران زمین دین اسلام راهی یافت تا با خوشنویسی ایرانی به تبلیغ خود بپردازد و خط خوش ایرانیان مبلغ بسیار خوبی برای دین اسلام به شمار می رفت. حدود ۶۰ سالی است که نقاشی ما دوره نوین خود را آغاز کرده و در این حوزه پا به عرصه های تازه ای نهاده است.
پس از گذران حدود ۱۵ سال از موج نوی نقاشی یعنی در دهه ۱۳۴۰ تا ۱۳۵۰ نسلی از هنرمندان ظهور کردند که بعد ها به هنرمندان سقاخانه ای معروف شدند. استفاده از نشانه های مذهبی و عناصر نهفته در فرهنگ شیعه که مشهورترین آنها نمادهای عاشورا بود وجه مشترک میان هنرمندان سقاخانه بود. هنرمندان این نسل در خلق آثارشان از زوایای زیبایی شناسی حروف فارسی انحناهای رقصان و خوش الحان(ح)، کشیدگی(ب)، قوس زیبای(ی) و قامت بلند(الف) بسیار هنرمندانه بهره بردند.
هنرمندانی نظیر حسین زنده رودی، رضا مافی و فرامرز پیلارام خط را به عنوان یک المان و نشانه بصری وارد تابلوهای خود کردند. برای دسته ای از هنرمندان سقاخانه ای خط تنها یک عنصر بصری بود و به مفاهیم نهفته در پس کلمات چندان توجهی نداشتند. نصرت الله افجه ای استاد پیشکسوت نقاشیخط درباره نسل هنرمندان سقاخانه ای چنین می گوید: «حسین زنده رودی اصلا خوشنویس نیست و خط در آثار او یک المان تصویری محض است.
پیلارام خطاط بود اما چندان خوشنویس برتری نبود اما زنده یاد رضا مافی خوشنویس مجربی بود و حتی در نقاشیخط های او نستعلیق زیبایی به چشم می خورد.» بعد ها هنرمندان دیگر تغییر شکل هایی در حروف به وجود آوردند که به طور کلی رابطه فرم و محتوا را از هم گسست و خط در آثار آنها به مجموعه ای از حرکت حروف در بطن سطوح رنگی تبدیل گردید.
در عین حال بسیاری از هنرمندان و منتقدان هنری براین نکته اتفاق نظر دارند که نقاشیخط ایرانی پیشینه طولانی تری دارد و خیلی از هنرمندان ناآگاهانه و بدون علم و آگاهی از عصر صفویه و سیاه مشق های خوشنویسی آن دوران به خلق آثاری به این شیوه می پرداختند: سیاه مشق هایی که هنرمند به زیبایی شناسی فرم خط و کمپوزیسیون آنها دقت نظر داشت. حتی پیدایش هنر نقاشی در دوره قاجار هم با آثار رئالیستی همراه بود و این پیشینه تاریخی دورنمای نقاشیخط را از دوره سقاخانه به تصویر می کشد.
نقاشیخط شکل خلاقانه ای از خوشنویسی است نوآوری ای که به مدد رنگ و دفورماسیون حروف تحقق می یابد. خلاقیتی که با فاصله گرفتن از الزام ادبی همیشگی خوشنویسی به سوی افق تازه ترکیب شده و مفهوم از قالب های معین به بیرون جهیده و با حذف و تغییر بسیاری از قراردادهای الزام آور قدیمی توانسته روح اصلی و همیشگی خود را زنده و نورانی نگاه دارد و حرفی تازه برای جهانی تازه داشته باشد.
نقاشیخط پس از انقلاب با اقبال زیادی از سوی هنرمندان و جوانان مواجه شد و موج عمده جوانان به هنر نقاشیخط روی آوردند و حتی در آثار انتزاعی و اکسپرسیونیست هم نشانه ها، المان ها و فرم های خط فارسی نمایان شد.
در چند سال اخیر که آثار نقاشان ایرانی پا به پای هنرمندان غربی در حراج های بین المللی با اقبالی تازه روبه رو شده است، استقبال بی شائبه از آثار نقاشیخط هنرمندان ایرانی، جامعه تجسمی را بر آن داشت که حضور خط فارسی در تابلوهای نقاشی بستر مناسبی است که هنرمندان از خوشنویسی به عنوان یک شناسه هویتی در خلق آثارشان بهره ببرند و این هنر نیاز به شناخت بایسته و وسیع دارد و تنها کسانی باید به این عرصه پای بگذارند که کنه و روح خوشنویسی را با ممارست و تمرین دریافته اند و آن را با نگاهی نقاشانه در آثارشان بازتاب دهند.
هنر نقاشیخط سوار بر موجی است که به سمت جلو حرکت می کند و رو به پیشرفت است ولی هنوز گرد و غباری روی آن ننشسته، گرچه حراج های بین المللی اتفاق میمون و مبارکی است اما اقبالی که نقاشیخط در این حراجی ها پیدا کرده موجب شده است بسیاری با نگاه
صرف اقتصادی پا به این عرصه بگذارند و این روزها تشخیص سره از ناسره سخت شده است اما به یقین بزودی آنها که فهم درستی از خوشنویسی ندارند و خط را به تزئین و سرسری در نقاشیخط جای می دهند به حاشیه می روند و هنر اینان هنر ماندگاری نیست. گذر زمان باعث زدودن گرد و غبار از روی نقاشیخط می شود و هنری ناب و بدون هرگونه آلودگی در معرض دید قرار می گیرد، قضاوت را باید به دست زمان سپرد.
منبع: سایت
