هنرمطالعه بدون چشم : وقتی نتوانی ببینی، زندگی ساده نیست؛ كارهای زیادی برای انجام دادن خواهی داشت مثل همه، اما هیچ كاری ساده نیست، حتی راه رفتن. چشمهایت كه بسته باشد هم گوشهایت تیزتر میشود، هم بوهایی را احساس میكنی كه به آنها توجه نداشتهای، هم حساسیت دستانت بالاتر میرود، اما پاهایت برای هر گام محتاطتر میشود، آن وقت است كه پیشرفتن دشوار است.برای یك نابینا دنیای ما جای سختی برای زندگی است، اما زندگی در این دنیا شدنی است. هر نابینایی میتواند بیاموزد، تجربه كند، بخواند و پیشرفت كند و اگر دیروز یك نابینا برای خواندن فقط به دستهایش متكی بود امروز خیلی چیزها دست او را میگیرد و با خود به دنیای علم و آگاهی میبرد. گاه نهادهایی كه كارشان لزوما ارائه خدمات به معلولان نیست، در كنار خدماتی كه به همه مردم ارائه میدهند نابینایان را هم مد نظر دارند. سازمان اسناد و كتابخانه ملی كشور جایی است كه پذیرای همه از جمله نابینایان است. كافی است یك نابینا راه دراز كتابخانه ملی را طی كند، بخشی از تپههای عباسآباد را پشت سر بگذارد، از پلههای ساختمان كتابخانه ملی بالا برود از راهروهایی كه بیشتر دیدنی هستند و از كنار جویهای روان بگذرد و به تالار رودكی برسد. آن گاه میتواند به همه آنچه در این سازمان به همگان ارائه میشود دسترسی پیدا كند. سازمان اسناد و كتابخانه ملی پس از ادغام كتابخانه ملی و سازمان اسناد ملی، سال 81 آغاز به كار كرده و از سال 83 كتابخانه ملی براساس ضوابطی معین امكان دسترسی به كتاب و اسناد علمی را برای دانشآموختگان كشور فراهم كرده است. در بهرهبرداری از فازهای بعدی كتابخانه، از سال 85 در بخش خدمات ویژه، كتابخانهای مخصوص نابینایان و كمبینایان در كتابخانه ملی تدارك دیده شده كه امكان دسترسی به منابع مختلف را برای این بخش از افراد جامعه فراهم آورده است. پیش از تاسیس این بخش از كتابخانه ملی، تمامی منابع گویا در كشور جمعآوری شد و همزمان با افتتاح آن، تجهیزات و امكانات مورد نیاز نابینایان در این بخش از كتابخانه قرار گرفت.
از دستگاههای بهدید تا پرینتر بریل
مثل هر كتابخانه دیگری، كتابخانه مخصوص نابینایان در كتابخانه ملی نیز آرام و بیصداست، اما اینجا فقط كتابهایی به خط بریل در اختیار نابینایان و كمبینایان قرار نمیگیرد. در سالن اصلی كتابخانه چند رایانه وجود دارد كه همه آنها گویا هستند و هر آنچه روی مانیتور به نمایش در میآید یا هر آنچه را كاربر انجام میدهد با دقت بیان میكنند و نابینایان از هدفون برای شنیدن این صداها بهره میبرند. علاوه بر رایانههای مجهز به دستگاههای بهدید، برجستهنگار، پرینتر بریل و... دو اتاق به مطالعه و تحقیقات گروهی اختصاص داده و فضاهایی برای ضبط صدا در نظر گرفته شده تا در صورت نیاز همراهان یك نابینا بتوانند كتابهای موردنیازشان را برای آنها بخوانند و ضبط كنند.
در این تالار، چهار كارشناس به مراجعهكنندگان خدمات میدهند. این خدمات شامل ارائه منابع به آنها، راهنمایی برای استفاده از تجهیزات و امكانات سالن است. به گفته ایرج عنایتیزاده، سرپرست تالار رودكی، این كارشناسان برای ارائه خدمات بهتر به نابینایان و كمبینایان آموزش هم میبینند.
به گفته زهرا بابایی یكی از كارشناسان این كتابخانه، هرآنچه نابینایان و كمبینایان برای مطالعه به آنها نیاز دارند در این بخش تدارك دیده شده است، از همه تجهیزات و نرمافزارها كه بگذریم، ویلچری كه در گوشه سالن قرار گرفته تائیدی است بر سخنان بابایی.
منابع مكتوب و گویا
شاید تصور شود بیشترین چیزی كه در یك كتابخانه مخصوص نابینایان به چشم خواهد خورد، كتابهایی به خط بریل است، اما در تالار رودكی كتاب بریل چندانی دیده نمیشود. هنركتابهای بریل به كاغذ ضخیمتری نیاز دارند، تولیدشان ساده نیست و از همه مهمتر اینكه حجم قابل توجهی دارند. شاید از این روست كه منابع گویا آرامآرام جای كتابهای بریل را میگیرند. در تالار رودكی 350 عنوان كتاب فارسی و لاتین به خط بریل در اختیار نابینایان قرار دارد كه از آن جمله میتوان به قرآن استاد خرمشاهی اشاره كرد كه در 11 جلد به خط بریل نوشته شده است. اما آمار كتابهای گویا در این كتابخانه به بیش از 2000 عنوان میرسد. ایرج عنایتیزاده، مدیر تالار رودكی كتابخانه ملی درباره منابع این كتابخانه میگوید: اگرچه با تجهیزات موجود در این سالن، نابینایان و كمبینایان میتوانند از همه منابع موجود در كتابخانه ملی استفاده كنند اما برای ایجاد تسهیلات بیشتر و امكان امانت دادن منابع، از كتابهای گویا و محصولاتی كه در موسسه رودكی و دیگر موسسات برای نابینایان تولید میشود نیز بهره میگیریم. در ضمن رئیس سازمان اسناد و كتابخانه ملی تاكید دارند قانون واسپاری كتاب به كتابخانه ملی شامل یك نسخه گویا هم بشود كه در این صورت یك نسخه گویا از آنچه در كشور به نشر در میآید در اختیار كتابخانه ما قرار خواهد گرفت و از این بابت نابینایان و كمبینایان عزیز با محدودیت منابع روبهرو نخواهند بود.
عضویت در كتابخانه
برخلاف سایر بخشهای كتابخانه ملی، عضویت در كتابخانه مخصوص نابینایان سادهتر است و به مدرك تحصیلی نیاز ندارد. همچنین حق عضویت این گروه نیز ارزانتر است حق عضویت یكساله برای نابینایان در تالار رودكی كتابخانه ملی 10 هزار تومان، برای دو سال 17 هزار تومان و برای سه سال 21 هزار تومان است. برای رزمندگان، جانبازان و آزادگان نیز تخفیفهایی در نظر گرفته شده است. در ضمن نابینایان میتوانند با خود یك یا دو همراه داشته باشند كه در صورت نیاز به آنها در استفاده از منابع كمك كنند. ارسال كتاب برای اعضای غیرحضوری در شهرهای مختلف هم از دیگر خدمات این بخش از كتابخانه ملی است.
با توجه به امكاناتی كه در تالار رودكی فراهم شده به نظر میرسد تعداد مراجعهكنندگان به این بخش از كتابخانه ملی چشمگیر نیست. مراجعه به این سالن معمولا عصرها و در روزهای خاصی از هفته بیش از دیگر مواقع است.
عنایتیزاده میگوید: وقتی ساختمان كتابخانه ملی ساخته میشد، ایجاد تالاری برای نابینایان پیشبینی نشده بود. از این رو خارج از سالن و در محوطه كتابخانه ملی امكانات رفاهی برای نابینایان ایجاد نشده است، از این رو دسترسی به كتابخانه ساده نیست. اما با امكاناتی كه در این سالن تدارك دیده شده، امیدواریم تعداد اعضای ما بیشتر شود.
یكی از كمبینایانی كه از منابع این كتابخانه استفاده میكند درباره حضورش در كتابخانه ملی میگوید: كسانی كه با مشكل بینایی روبهرو هستند، به مشكلات مختلف عادت دارند. اما دسترسی به كتابخانه ملی برای همه سخت است چه رسد به افرادی مثل من. امیدوارم مسئولان كتابخانه برای تردد نابینایان و معلولانی كه قصد استفاده از منابع كتابخانه ملی را دارند، تسهیلاتی ایجاد كنند كه مراجعه به این كتابخانه اینقدر سخت نباشد.
این عضو كتابخانه ملی از امكانات و تجهیزات تالار رودكی رضایت دارد و میگوید: خوشبختانه در خود سالن امكانات خوبی برای نابینایان و كمبینایان فراهم شده، البته در دنیای امروز و به واسطه گسترش ارتباطات و دسترسیها در دنیای مجازی، خود ما بسرعت در جریان تازهترین دستاوردها قرار میگیریم و اگر نرمافزاری برای مطالعه راحتتر در هر جای دنیا طراحی شده باشد از آن باخبر میشویم، آن را تهیه میكنیم و در اختیار دیگر دوستانمان قرار میدهیم.
تالار رودكی در كتابخانه ملی برای ارائه خدمات بهتر به نابینایان و كمبینایان علاوه بر انتشار یك خبرنامه به نام اندیشه سپید كه قرار است بزودی به صورت دیجیتال و گویا هم منتشر شود، یك ایمیل در اختیار نابینایان علاقهمند به مطالعه قرار داده تا نظرات و نیازهایشان را با مسئولان كتابخانه در میان بگذارند. نابینایان میتوانند به نشانی blind@nlia. ir نامه بنویسند و ضمن ارائه پیشنهاد، راهنمایی بگیرند.
آینده نابینایان و كمبینایان
براساس آخرین آمار كه البته در دقت آن كمی تردید وجود دارد، در ایران 550 هزار نفر با اختلال بینایی مواجه هستند و حدود 150 هزار نفر از آنها نابینا محسوب میشوند. اما جالب اینجاست كه عموم این افراد از تحصیل بازنمانده و بسیاری از آنها تحصیلات عالیه دارند. ایرج عنایتیزاده میگوید: بسیاری از نابینایان تا مقاطع دكتری و ارشد تحصیل كردهاند. عموم آنها به رشتههای علوم انسانی علاقه نشان میدهند، رشتههایی مانند ادبیات، روانشناسی، تاریخ، جامعهشناسی، علوم قرآنی، معارف اسلامی و... همچنین بسیاری از آنها به كارهای پژوهشی علاقه دارند و همه اینها به این معناست كه باید امكانات و شرایط مساعدتری برای مطالعه افراد نابینا فراهم شود بخصوص از این بابت كه متاسفانه كمبینی در كشورمان رشد كرده و هر روز به تعداد كسانی كه با مشكل بینایی روبهرو هستند، افزوده میشود. منبع: جام جم
