تبیان، دستیار زندگی

الف:محیط خانه (خانواده)
بی تردید نقش والدین و خانواده در تربیت کودکان و نوجوانان نقش بنیادی و مهمی است، زیرا کودکان آینه تمام نمای اعتقادات، باورها، ارزش‏ها، ایمان و تربیت والدین و بزرگ‏ترهای خانواده هستند و براساس نظام فکری و عملی خانواده تربیت می‏شوند. آن‏ها با آن چه در محیط خانواده می‏گذرد، انس پیدا می‏کنند و همین زمینه گرایش‏های آنان را فراهم می‏کند. مقید بودن والدین به انجام آداب دینی و مشاهده محبت و علاقه آنان به اهل بیت و به ویژه مهدی موعود، موجب می‏شود که کودکان با این نوع اندیشه مأنوس شوند.
به مرور زمان با رشد محبت و علایق درونی، زمینه‏های اعتقاد قلبی و عقلی نیز در آنان پدید آید. در نتیجه والدین بتوانند با رفتار و گفتار خود، فرهنگ انتظار و محبت به اهل بیت را انتقال دهند.
بر این اساس یکی از شیوه‏های مهم نهادینه نمودن اندیشه مهدویت، رفتار والدین است، که تأثیر آن بسیار فراتر از گفتار است.

ب):مدرسه و اجتماع‏
پس از محیط خانه، محیط مدرسه و اجتماع نیز در شکل‏گیری شخصیت کودکان و باورهای آنان نقش مهمی دارد. مسئولان و نهادهای ذی‏ربط مانند آموزش و پرورشی آموزش عالی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مراکز تربیتی، مؤسسات فرهنگی، مساجد، حسینیه‏ها و... همگی باید تلاش کنند ضمن آماده‏سازی اذهان عموم مردم درباره مهدی موعود، مفهوم انتظار را مفهومی ضروری و ارزشی قرار دهند و این تنها با یک برنامه ریزی منظم و حساب شده قابل دسترسی و پیگیری است.
امروزه دنیای غرب با توجه به خطری که از اشاعه این مفهوم و قدرت سازندگی آن در نسل‏های جوان و نوجوان احساس می‏کند، تلاش می‏نماید به شیوه‏های مختلف چهره مهدی موعود و وضعیت آخرالزمان را مخدوش و نگران کننده ارائه دهد. در اکثر فیلم‏هایی که با این هدف (یعنی لوث کردن اندیشه مهدویت و تخریب آن) ساخته شده، منجی فردی جنایت پیشه، جنگ افروز و مسلح به انواع سلاح‏های عجیب و غریب نشان داده می‏شود که دنیا را زیرورو کرده و ملت‏ها را در آستانه یک فاجعه فراگیر انسانی قرار می‏دهد. این نوع تبلیغات منفی که جراید و مجلات و پرده سینماها تا بازی‏های کامپیوتری را اشغال کرده، درصدد نابود ساختن فرهنگ مهدویت و تخطئه باور به آن است.
در نتیجه، در روزگار ما ضرورت آشناسازی اقشار مختلف جامعه با فرهنگ مهدویت، بیش از پیش احساس شده و وظیفه‏ای است که در پاسداری از این میراث الهی به عهده نظام اسلامی، نهادهای مسئول و خانواده‏ها نهاده شده است. در این میان، آشنا سازی کودکان و نوجوانان با این فرهنگ و اندیشه حائز اهمیت است. این آشنایی در عرصه خانه، مدرسه و اجتماع می‏تواند از راه‏ها و روش‏های گوناگونی حاصل شود که به اختصار به توضیح بعضی آن‏ها بسنده می‏کنیم:

1. الگو سازی
یکی از شیوه‏های کاربردی آموزش و تربیت، الگودهی است، زیرا الگو گرایی و قهرمان سازی از ویژگی‏های همه انسان‏ها است. این خصیصه درکودکان و جوانان بسیار قوی و پر رنگ می‏باشد، از این رو کودکان و نوجوانان در پی الگوها بوده و از رفتار و گفتار آنان پیروی می‏کنند. اگر مربیان و مسئولان امر تربیت بتوانند در الگو دهی موفق شوند به اهداف تعلیم و تربیت در این باره دست یافته‏اند.
برای آشنایی کودکان با اندیشه مهدویت، باید هم امام زمان(ع) را معرفی نمود و هم به ترسیم سیمای حکومت آرمانی او پرداخت.
بهتر است سیمای حکومت امام زمان(ع) در قالب داستان، شعر و تصویر بیان شود و به کودکان فهمانده شود در حکومت جهانی حضرت، عدالت و امنیت به گونه‏ای برقرار می‏گردد که گویا گرگ در کنار گوسفند زندگی می‏کند. از سوی دیگر درحکومت حضرت، ظلم و ستم از بین رفته و انسان‏های فقیر و مستضعف وجود ندارند؛ مضافاً بر این که علم و صنعت پیشرفت نموده و رهبر حکومت ،کودکان را دوست می‏دارد. او با خوشحالی مردم، خوشحال و با ناراحتی اینان ناراحت می‏شود.
در معرفی حکومت امام زمان(ع) باید از بیان قیام و جنگ‏های حضرت با مخالفان به طور مشروح پرهیز شود، زیرا کودکان قدرت تحلیل این گونه مطالب را ندارند و تفکر خشونت و جنگ در ضمیر ناخودآگاه آنان تأثیرات نامطلوبی می‏گذارد. البته با کنایه و غیر مستقیم و با نهایت ظرافت و دقت می‏توان از ستمکاری حکومت‏های پیش از ظهور امام زمان(ع) سخن گفت تا کودکان با مقایسه اجمالی حکومت امام با حکومت‏های پیش از ظهور، جذب حکومت حضرت شوند.

2. تعظیم و تکریم‏
تعظیم و تکریم اهل بیت(ع) به ویژه امام زمان(عج) از روش‏های دیگر است.
احترام گذاردن به خاندان پیامبر (مثلاً نام ائمه را با احترام یاد کردن؛ همراه اسم شان سلام و صلوات فرستادن؛ به احترام امام زمان(ع) برخاستن؛ روز میلاد ائمه و به خصوص نیمه شعبان را جشن گرفتن و پخش شکلات و شیرینی و امور جذاب کودکان سبب می‏شود که کودکان در درون خود نسبت به این خاندان احساس حرمت و بزرگی کنند.
بردن کودکان به زیارتگاه‏های اهل بیت مانند بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) و حضرت معصومه(س)، مسجد جمکران و... در شکل‏گیری باور آنان به اهل بیت بسیار تأثیر گذار است.

3. بیان فضایل و فرهنگ اهل بیت(ع)
یکی از راهکارهای کاربردی آشنایی کودکان با اندیشه مهدویت بیان و شناساندن فضایل و فرهنگ اهل بیت به ویژه امام زمان(ع) است.
چاپ و انتشار کتب مخصوص کودکان و نوجوانان، اختصاص بخشی از کتاب‏های درسی به اهل بیت و فرهنگ مهدویت، سبب می‏شود کودکان و نوجوانان از همان آغاز با برخی از مفاهیم مهدویت آشنا گردد.
از سوی دیگر، صدا و سیما و مطبوعات و... می‏توانند ابعاد زندگانی امام را در قالب داستان، شعر و نمایش و مسابقات مخصوص کودکان آموزش دهند.
اگر معارف اهل بیت(ع) به درستی آموزش داده شود، همگان جذب آنان می‏گردند، زیرا معارف آنها با فطرت انسان همسویی کامل دارد. در حدیثی آمده است:"ان الناس لو علموا محاسن کلامنا لاتّبعونا؛(2) اگر مردم خوبی‏های سخنان و تعالیم ما را بشناسند، از ما پیروی می‏کنند".

4. برگزاری و شرکت در مجالس مذهبی‏
یکی از راهکارهای مهم دیگر برگزاری مجالس مذهبی و شرکت دادن کودکان در آن‏ها است. همراه بردن کودکان در مراسم جشن ولادت امام زمان(ع) و دیگرمناسبت‏های مذهبی که مورد علاقه کودکان است، برای پرورش عواطف دینی کودکان بسیار مفید است. البته باید دقت کرد که شرکت در این گونه مجالس فراتر از طاقت و حوصله آنان نباشد.(3)
شرکت دادن کودکان در اردوهایی که با نام و یاد امام زمان(ع) برگزار می‏شود نیز یکی از شیوه‏های مفید در تقویت اندیشه مهدویت خواهد بود.

5. تشویق و ترغیب‏
یکی از شیوه‏های مهم تربیتی استفاده از تشویق است. تشویق وسیله‏ای برای ایجاد شوق و انگیزه و رغبت به کارهای نیک است. اگر کودکان بعد از انجام کاری شایسته مورد تشویق قرار گیرند، شیرینی تشویق در خاطره آن‏ها باقی می‏ماند و انگیزه‏شان در تکرار آن عمل قوی‏تر می‏شود. مثلاً زمانی که کودک در جشن میلاد امام زمان(ع) شرکت کرد یا در مسابقه‏ای درباره اندیشه مهدویت برنده شد، باید مورد تشویق قرار گیرد.
تشویق روح او را تقویت کرده و احساس رضایت و خشنودی از انجام کار در او به وجود می‏آید. همین احساس خشنودی، کودک را به تکرار آن دعوت می‏کند.

6. شبهه زدایی‏
متأسفانه امروزه برخی به القای شبهه پرداخته و باورهای دینی همگان و به تبع کودکان را تضعیف می‏کنند. علاوه بر ساخت فیلم‏ها و تبلیغات نظام یافته دنیای غرب که ذکر آن گذشت، در داخل کشور نیز افراط و تفریطهای در تعریف و تفسیر اندیشه مهدویت صورت می‏گیرد که موجب تضعیف باور مهدویت می‏شود. کودکان که تجربه و دانش نداشته و احساسات آنها بر اندیشه و عقل حکومت می‏کند، زودتر تحت تأثیر این نوع آسیب‏ها قرار می‏گیرند. بر این اساس یکی از شیوه‏های مفید تقویت و حفظ اندیشه مهدویت، شبهه زدایی است. البته شبهه زدایی باید با میزان معلومات، احساسات و عواطف کودکان همسویی داشته باشد؛ زیرا شبهه زدایی برای کودکان با شبهه زدایی برای دیگر اقشار جامعه تفاوت دارد.
پی‏نوشت‏ها:
1 - محمد علی سادات، راهنمای پدران و مادران، ج‏2، ص 157 - 158
2 - بحارالانوار ج 2، ص 31.
3 - محمد علی سادات، همان، ص 162.