تبیان، دستیار زندگی

4dangehnews.com/report-paper/4-paper/1529-1392-04-29-19-34-44.html
مفهوم لنگر

واژه لنگر را میتوان به دلیل گستردگی معانی وكاربردهای فرهنگی متفاوت از منظر مختلف مورد بررسی قرار داد.

الف) معنای واژه : با مطالعه آثار كهن ایرانی اعم از شعر و نثربه به واژه لنگربا معانی و مفاهیمی همچون: وسیله نگه دارنده كشتی، انداختن و افکندن ، گشادن، گسستن، نهادن ، فروکشیدن تمکین و وقار باختن و از کف دادن، نگاه داشتن، سنگینی ، محجر ، انسان بسیارمکار و حیله گر طعام فقراء ، چوب بندباز برخورد می كنیم كه نمونه ای از اشعار و متون ادبی (نثر) زیر بیانگر آن می باشد

نمونه های از اشعار شعرا:
فردوسی:  سخن لنگر و بادبانش خرد /  به دریا خردمند چون بگذرد.
مولانا : لنگر عقلست عاقل را امان / لنگری در یوزه کن از عاقلان.
فرخی:  تا از آن ابروی خونریز بدل کار کند/  ترسم از لنگر شمشیر سیه تاب کسی
فرخی: ز بهر سنگی چندین هزار خلق خدای/  به قول دیو فروهشته بر خطر لنگر
فرخی:  تو مردم کریمی من لنگر گرانم/ترسم ملول گردی با آن کرم ز لنگر
منوچهری:گران حلم او در سبک عزم اوست / به هر کشتئی در بود لنگری
ناصرخسرومی گوید: بر موج بحر فتنه و طوفان جور و جهل/چون باد خوش وزنده و کشتی و لنگرند
ناصرخسر:عالم چو یکی رونده دریا/سیاره سفینه طبع لنگر.
ناصرخسرو: این یکی کشتی است کو را بادبان/ آتش است و خاک تیره لنگراست
ناصرخسرو:  آباد بر آن شهر که وی باشد دربانش/آباد بر آن کشتی کو باشد لنگر
امیر معزی:این جهان بحر است و ما کشتی و عدلش لنگر است/ چون بشورد بحر کشتی را سکون لنگر دهد
انوری: بدان صفت که شود غرق کشتی زرین/ به طرف دریا چون بگسلد از او لنگر
خاقانی .لنگی است صلاح پای لنگر/  تا کشتی سرگران نجنبد
خاقانی .حرمت برفت حلقه هر درگهی نکوبم/ کشتی شکست منت هر لنگری ندارم
خاقانی .رهواری سفینه چه بینی که گاه غرق/  بهر صلاح لنگی لنگر نکوتر است   
خاقانی .از سر زانو کشتی و ز دامان لنگر/ بادبانشان ز گریبان به خراسان یابم
خاقانی .هم در این غرقاب عزلت خوشترم کز عقل و روح/ هم سبک چون بادبانم هم گران چون لنگرم
خاقانی :کشتی می داشت ساقی ، ما به جان لنگر زدیم/ گفتی از دریای هستی مرگ معبر ساختیم
عطار.. عطار!مرد عشقی فانی شو از دو عالم/ کز لنگر نهادت دربند تخته بندی
کمال اسماعیل .دست و پائی بزن در این دریا/  از خود این لنگر گران بگشای
حافظ.اگر نه عقل به مستی فروکشد لنگر/ چگونه کشتی از این ورطه بلا ببرد
نظام قاری ز حیرت لنگر افزاید خود آن به/ که با لنگر در این دریا نباشیم
صائب .ز بردباری من پوچ میشود لنگر/  ز خاکساری من صدر آستان گردد
صائب .به خاموشی شوم مهر دهان بیهده گویان/ نمی بازم چو کوه از هر صدائی لنگر خود را

نمونه های از نثر ادبی:
لنگر و خانقاه او [ نعمت اللّه کوهستانی ] حالا مقصد اکابر و فقراست . (تذکره دولتشاه در ترجمه نعمت اللّه کوهستانی ). و سلطان حسین بن سلطان اویس جلایر در خطه تبریز جهت شیخ [ کمال خجندی ] منزلی ساخت بغایت نزه وبر لنگر شیخ وقفها کرد. (تذکره دولتشاه در ترجمه کمال خجندی ). و از آن جمله لنگر غیاثیه ، لنگر باباخاکی ، لنگر شیخزاده بایزید نیز مشهور است . (حبیب السیر). چون واقف میشود از پی می دود و به ایشان نمی رسد تا به لنگر پیر غیب که حال در اندوهجرد است . (مزارات کرمان ص 130)
لنگرچوبی که بندباز میانش بگیرد و روی ریسمان بازی کند. چوبی در دست ریسمان بازان گاه بر ریسمان رفتن  (ازآنندراج ). بندباز چوبی بلند یا عصایی از آهن که به آن لنگر می گویند به دست می گیرد تا باحرکات آن تعادل خود را بر بند حفظ کند.
لنگرمحجری را نیز گویند از سنگ یا چوب یا خشت و گل که بر دور مزار بزرگان کشند و به عربی ضریح خوانند. (برهان ).
لنگرشخصی را گویند که در مکر و حیله وخیرگی به مرتبه اعلی باشد و آن را گربز خوانند و به هر جا که رود سنگینی کند، یعنی ناگوار و نادلچسب وبدرفتار باشد بر خلاف بادبان که مردم سبک روح و دلچسب را گویند. (برهان ) (جهانگیری )در لنگر طعام به فقرا دهند.(غیاث).

ب) نام مكان های مختلف از جمله جائی را گویند که در آنجا همه روزه طعام به مردم دهند(جهانگیری ). جائی که آنجا طعام به فقراء دهند. (غیاث) و خانقاه محل اجتماع یا خوردنگاه صوفیان جائی که هر روز از آنجا به مردم طعام برسد، به معنی نوانخانه و پناهگاه بینوایان است

ج) لنگر کجاست؟

1) لنگر نام روستایی است در شهرستان ساری استان مازندران.
دهی از دهستان پشتکوه سورتیجی بخش چهاردانگه شهرستان ساری ، واقع در 8هزارگزی جنوب خاوری کیاسر. کوهستانی و سردسیر. دارای پنج هزار تن سکنه . آب آن از چشمه . محصول آنجا غلات وعسل . شغل اهالی زراعت و نجاری و راه آن مالرو است ودبستانی ملی دارد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 3).
این روستا در مسیر جاده ساری سمنان واقع شده و از مبداء ساری ۸۵ کیلومتر فاصله دارد دارای آب و هوای ی زمستانی سرد و تابستانی معتدل و خنک می باشد بدلیل وجود جنگل های انبوه و مراتع سرسبز و چمنزار های وسیع در اطراف روستا که چشم اندازی بسیار زیبا و دل انگیزی را بوجود آورده است موجب شده است تا در فصل گرمای سال این روستال مامن و تفرجگاه مردمان بسیاری باشد که از مناطق گرم کویری سمنان و مرطوب شرجی سواحل مازندران به آنجا پناه می آورند اگر چه سرمای زیاد و نبود زمینه اشتغال موجب شده بود که طی دهههای ۵۰ و ۶۰ مردمان این روستا به شهرهای ساری و سمنان مهاجرت نمایند اما در سالهای اخیر به برکت سیاست های محرومیت زادایی نظام جمهوری اسلامی و انتقال برق و خطوط تلفن و تقویت شبکه های صدا و سیما و آسفالت مواصلات اصلی ارتباطی و کوچه و پس کوچه ها موجب شده است تا اهالی این روستا به موطن اصلی خویش باز گردند .

۲) لنگر نام روستای تاریخی در 24 کیلومتری شمال غربی تربت جام در خراسان است.
دهی از دهستان کاریزنو از بخش تربت جام شهرستان مشهد واقع در 64هزارگزی شمال باختری تربت جام ، کنار راه شوسه عمومی مشهد به تربت جام . جلگه ، گرمسیر. دارای 674 تن سکنه ترکمن . آب آن از قنات . محصول آنجا غلات و شغل اهالی زراعت است .(از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 9). این محل سابقاً به خرجردجام معروف بوده و امروز لنگر نامیده میشود و گویند شاه قاسم انوار پس از آنکه احمد لر شاهرخ را در هرات زخم کارد زد، از هرات رنجیده خاطر بیرون شد و درخرجردجام لنگر انداخت و آنجا به «لنگر» نامیده شد. مزار وی نیز آنجاست . و هاتفی خواهرزاده جامی در لنگر چهار باغی داشته و شاه اسماعیل در 921 ه" . ق. به دیدن او رفته است . (سبک شناسی ج 3 ص 225). و رجوع به مجمل التواریخ گلستانه ص 64، 66، 68، 71، 106، 293 شود

مجموعه تاریخی «لنگر» در ضلع جنوبی روستای لنگر به فاصله حدود 25 كیلومتری شمال غربی تربت جام، ابنیه های با ارزشی قرار دارد آرامگاه شاه قاسم انوار این روستا در بیست و چهار كیلومتری شمال غربی تربت جام واقع است. شاه قاسم انوار سیدمعین الدین علی بن نصیر هارون بن ابوالقاسم حسینی سرابی تبریزی از صوفیان بزرگ سده هشتم و آغاز قرن نهم هجری است كه در شعر قاسم، قاسمی و گاهی انوار تخلص می‌كرده است. وی در دربار شاهرخ تیموری می‌زیسته و در پایان عمر در جام اقامت می‌كند. مقبره وی خانقاه و محل تجمع مریدان وی بوده است. كه آرامگاه قاسم انوار، بنایی آجری بر فراز بركه لنگر (آب انبار) و تپه لنگر از آن جمله اند.

3) لنگر نام روستای تاریخی در 30 کیلومتری بجنورد در خراسان است.

دهی از دهستان مرکزی بخش حومه شهرستان بجنورد، واقع در هفت هزارگزی شمال باختری بجنورد، کنار راه مالرو عمومی بجنورد به مانه . کوهستانی و معتدل . دارای 867 تن سکنه . آب آن از چشمه . محصول آنجا غلات و بنشن . شغل اهالی زراعت وراه آن مالرو است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 9 )

4)لنگر نام روستای تاریخی دربخش مانه شهرستان بجنورد در خراسان است

دهی از دهستان سملقان بخش مانه شهرستان بجنورد واقع در 30هزارگزی جنوب باختری مانه و دوهزارگزی شمال راه شوسه عمومی بجنورد به نردین . جلگه و گرمسیر. دارای 286 تن سکنه . آب آن از رودخانه و چشمه  محصول آنجا غلات ، بنشن ، پنبه ، برنج و میوه . شغل اهالی زراعت و مالداری وراه آن مالرو است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 9).

5) لنگر نام روستای در منطقه طرقبه مشهد در خراسان است.

دهی از دهستان شاندیزبخش طرقبه شهرستان مشهد واقع در 15هزارگزی شمال خاوری طرقبه.جلگه و گرمسیر. دارای 20 تن سکنه . آب آن از قنات . محصول آنجا غلات و بنشن . شغل اهالی زراعت و راه آن اتومبیل رو است  (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج 9).

6) روستای بابالنگردربخش خوشاب سبزوار

این روستا بنا های تاریخی قابل توجهی دارد که از جمله آن عبارتند از:

۱- آب انبار بابالنگر ۲- چشمه آب شفا بابالنگر ۳- دژیا كلانتر یا زندان بابا لنگر   ۴- حمام بابالنگر ۵-سردابه های بابالنگر: مقابرگروهی با مصالح سنگ وساروج كه دردل كوه كنده شده به تعداد حدوداٌ 70سردابه كه ارتفاع خیلی كمی نسبت به سطح عمومی دارد ۶- چهار طاقی بابا لنگر ( آتشكده )  یافته ها نشان می دهد كه آثار باستانی منطقه سرولایت نیشابور ودره یام سبزوار دارای شاخص های معماری ویژه ای هستند وبا توجه به محوطه های باستانی موجود از سابقه كمی برخوردارند این آثار شامل ابنیه ومحوطه های باستانی هستند درطیفی زمانی از دوره تاریخی تا عصر حاضر وبخصوص قرون میانه اسلامی قرار دارند .مجموعه بابا لنگر نیز كه درارتباط نزدیك به آثار منطقه شكل گرفته متعلق به دوره ساسانی دوبنای آرامگاه – حدود صد سردابه ی زیرزمینی با معماری خاص یك كاروانسرا با زائر سرا یك حمام متعلق به دوره ایلخانی یك حوض انبار ویك دژ است . باتوجه به وحدت معماری این آثار ووجود آتشكده میر مظفر در جوار این مجموعه باید آثار یاد شده را متاثر ازآن دانست علل موثر درایجاد این كانون درابعادجغرافیایی وطبیعی واقلیمی اوضاع سیاسی اجتماعی وپیشینه تاریخی مذهبی قابل ملاحظه وبررسی هستند .این اثر بر رفیعترین قله ی شرقی رشته كوه اثقلان واقع شده مصالح بنا از سنگ وملات آن ساروج است