تبیان، دستیار زندگی

  موقعیت جغرافیایی ، تعداد خانوار و جمعیت :

روستای شاه شهیدان درفاصله 20كیلومتری مركزبخش خورگام(بره سر) 60كیلومتری مركز شهرستان (رودبار ) واقع گردیده است .این روستا ازشمال وشرق به یخش دیلمان ازجنوب به مراتع سرسبز واز غرب به صخره بلند وزیبای اسپهبدان ختم می شود.گویش مردمان روستا گالشی می باشد .وبر اساس اخرین داده های آماری روستا ی شاه شهیدان دارای 30خانوار وجمعیتی درحدود 117نفر می باشد.كه این جمعیت در بهار وتابستان افزایش قابل توجه ای دارد.

اقلیم :

آب وهوای روستای شاه شهیدان كوهستانی می باشد به نحوی كه دارای زمستانهای سرد وبرفی و

دربهاروتابستان ازهوای معتدل برخورداراست .

جاذبه های طبیعی وتاریخی :

 صخره بلند اسپهبدان :این صخره با چشم انداز زیبا ومنحصربه  در ضلع غربی روستا قرارداردو با صعود به بالای آن تمام مناطق جلگه ای گیلان مشاهده می شود. 

جاذبه های مذهبی :

بقعه متبركه شاه شهیدان مزارمطهرامام زادگان محمد وهادی  

براسا س باورها واعتقادات مذهبی هرساله درنیمه تابستان مراسم سنتی ومذهبی علم واچینی با حضور ده ها هزارازعلاقمندان وزوار در پیرامون امام زاده وبا شكوه بی نظیری برگزار می گردد.     

بر اساس روایات وتحقیقات مردم شناسی مراسم علم واچینی از قدیم الایام وزمانی كه مردمان روستا به صورت ییلاق از محل استفاده می نمودندودر زمان عزاداری تاسوعا وعاشورای حسینی در ماه محرم در فصول سرد سال امكان حضور در جوار امامزاده وعزاداریجهت سرور وسالار شهیدان امكان پذیر نبوده مردمان روستان به صورت آیینی در زمان حضورشان در روستا در فصل گرما مراسم علم بندی وعزاداری وعلم واچینی را برگزار كه تا به امروز ادامه وهم اكنون نیزدر همان ایام با شكوه خاصی برگزار می گردد .  

اقتصاد ومحصولات كشاورزی ودامی :

اكثر مردم روستای شاه شهیدان به دامداری مشغول می باشند .

صنایع دستی :

صنایع دستی همواره جزء جدایی ناپذیر روستاییان شاه شهیدانی بوده به نحویكه هم كنون نیز در روستا شولا بافی نمد مالی كاملا رونق دارد واستادكاران در روستا دركنار سایر كارهای روزمره به تولید صنایع دستی مشغول هستند .

راههای دسترسی :

مسیر رستم اباد –دفراز –پس طالكو –گلنگش به شاه شهیدان 

مسیر بره سر-گوفل –سیبن –گلنگش –شاه شهیدان

مسیر دیلمان –آسیابر – شاه شهیدان

آیین سوگواری علم واچینی بزرگترین مراسم عزاداری حسینی در استان گیلان محسوب می شود که این آیین قدیمی به یاد امام حسین (ع) و شهدای کربلا در شهادتگاه دو امام زاده هادی و محمد منتسب به فرزندان امام سجاد (ع) همه ساله در یکی از جمعه های اواسط مردادماه برگزار می شود.

در سال جاری به دلیل مصادف بودن نیمه مرداد با ماه مبارک رمضان، این آیین به بیست و پنجم مردادماه موکول شد.

مردم روستاها و جنگل نشینان اطراف روستای شاه شهیدان و ساکنان این روستا که به شیخ (در گویش گیلکی نگهبان امام زاده) معروف هستند؛ به رسم نیاکان خود و به همراه خیل عظیم زائران شهری و روستاهای شهرستان های رودبار، لاهیجان، رشت، سیاهکل، رودسر، لنگرود و مناطق دیلمان، پیرکوه، رحمت آباد و عمارلو این مراسم را به گونه ای باشکوه برگزار و بار دیگر با عزاداری و سینه زنی شور و هیجان حادثه کربلا را زنده کردند.

آیین علم واچینی در واقع معادل عاشورای محرم است که پس از 10 روز بستن علم در روز دهم، این علم را با برگزاری مراسم باشکوهی و به شکل مذهبی که رنگ و بوی شیعی دارد؛ اجرا می کنند.

روستای ییلاقی شاه شهیدان از مسیر جاده سیاهکل به دیلمان در شهرستان سیاهکل و توتکابن به بره سر در شهرستان رودبار راه دارد و در منتهی الیه منطقه کوهستانی دیلمان و عمارلو و در مسیر صعود به قله درفک واقع شده است.

این روستای خوش آب و هوای ییلاقی، زمستان های بسیار سرد و بهار و تابستان مناسبی دارد.

این آیین که طی سال های اخیر به ثبت ملی رسیده، باشکوه ترین مراسم عزاداری حسینی است که بدون توجه به گردش ماه های قمری در فصل تابستان برگزار می شود.

در این روز 72 تکه پارچه به رنگ های سبز، مشکی و قرمز به معنای شهادت، عزا و خون بر روی علم نصب و به عنوان تبرک بین زوار پخش می شود و در بعد از ظهر آن روز پس از عزاداری و سینه زنی علم باز می شود و با باز کردن علم مراسم به پایان می رسد.

در مراسم علم واچینی امسال که در روستای شاه شهیدان برگزار شد، بین هشت تا 10 هزار نفر از مردم گیلان و استان های همجوار چون قزوین و مازندران شرکت کردند.

علَم بندی: علَم واچینی

علَم بندی مراسمی است که معمولاً در اغلب بقاع گیلان طی آدابی خاص انجام می­گیرد و معمولاً تا قبل از شروع ماه محرم در تمام بقاع، مساجد و دیگر اماکن مقدس کار علَم بندی) بستن علَم­­ها( خاتمه می­یابد. در گیلان علَم­ها را چوب های مخصوصی تشکیل می­دهند که معمولاً مرغوب­ترین نوع چوب­های منطقه­اند.

علم­بندی در بقاع قدیمی معمولاً با تزییناتی فلزی به ویژه در قسمت بالا ی علَم همراه است . یکی از بارزترین علا ئم آن، دو سر اژدها در دو طرف علَم است. در بقعه آقا سید ابوالقاسم واقع در بویه اشکو­، از علَمی با اژدهای دو سر استفاده می­شود. نمونة همین علَم در بقعة آقا میر­مظفر در سوستان از توابع لاهیجان دیده می­شود که بسیاربزرگ و از جنس مفرغ است . بقعة اژدها بلوچ در لشت نشاء نیز علَمی مشابه دارد.

علَم­بندی در گیلان با روشن­کردن شمع، نذر و نیاز و حاجت خواهی همراه است . شخصی که» علَم دار« نامیده می­شود، علَم را آهسته در بین مردم و در پیشاپیش سوگواران حرکت می­دهد تا زنان، مردان، دختران و پسران با بستن تکه­های پارچه و یا سنجاق کردن پول به آن به نذر خود وفا نمایند.­ در علم­بندی شاه شهیدان   72  تکه پارچه های رنگی ارزشمند به نیت 72 شهید کربلا بر بدنه علَم چوبی یا فلزی نصب می­شود

روستای شاه شهیدان در منطقه­ای خوش آب و هوا قرار گرفته و محوطه­ای عظیم که در نزد اهالی به صحرای شاه شهیدان معروف می­باشد آن را احاطه کرده است. این محوطه را از آن جهت صحرا می­نامیدند که با آغاز مراسم علَم­چینی و حضور قریب 50 هزار نفر در این منطقه که با مراسم سینه­زنی و عزاداری توأم است و آنان را به یاد شور و غوغای صحرای کربلا می­اندازد. مردم روستاهای اطراف از مناطق سیاهکل تا رحمت آباد رودبار از ابتدای طلوع آفتاب خود را کم­کم به منطقه شاه شهیدان می­رسانند تا مراسم علَم بندی را تماشا کنند. عَلم بعد از سه بار گردش بر دور حرم شریف، بعد از اقامه نماز ظهر و عصر در مراسمی بی نظیر و باشکوه در میان دستان هزاران عاشق اهل بیت) ع (به حرکت درمی­آید. ساکنان این روستا در تابستان 15 خانوار و در زمستان 45 خانوار هستند. هر تکه پارچه­ای که بر بدنة علَم بسته می­شود در حقیقت خواهش و تمنای یک حاجتمند است که از بقعه و یا امام زاده محل علَم­بندی دارد.

مراسم علَم بندی در ماسوله که به آن »طوق بندی «­گویند در هفت شب اول محرم انجام می­گیرد­، ولی در هر بقعه­ای در یک شب بخصوص و طی آدابی ویژه انجام می­شود. کسانی که در مراسم علَم­چینی شرکت  می­نمایند در مراسم علَم واچینی) بازکردن علَم­ها  (نیزحضور دارند.

آنچه در مراسم علَم­واچینی قابل توجه است این که در طی ماه محرم کسانی که نذر و نیاز داشته و با بستن تکه های پارچه و یا الحاق پول به علَم از بقعة محل علَم­بندی خواهش و تمنا داشته و نیازهای آنان برطرف می­شده است، با قربانی کردن گاو و یا گوسفند و طعام دادن به زائران و یا شرکت­کنندگان در مراسم علَم­واچینی  نذر خود را ادا می­نمودند.

مراسم علَم­بندی و علَم­­واچینی که از رسم­های بسیار کهن و رایج در گیلان می­باشد به سه صورت : سنتی، نیمه­سنتی و مذهبی رایج است .­علَم­بندی سنتی امروزه فقط در نقاط مرتفع کوهستان­های گیلان صورت می­گیرد که نشان از یادگارهای گذشتة تاریخ گیلان دارد. علَم­بندی نیمه سنتی در حقیقت همان مراسم سنتی است که با معتقدات دینی و اسلامی درهم آمیخته و در تعدادی از بقاع گیلان  در مناطق کوهستانی و جنگلی  رایج است.

علَم­بندی مذهبی که در بیشتر بقاع انجام می­­شود رنگ و بوی کاملاً اسلامی دارد و علَم­بندها سعی می­کنند از برخی سنن غیررایج پرهیز نموده و آن را در کمال سادگی و بی­پیرایگی انجام دهند

مراسم علَم­واچینی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. مردم در سید سرا بزرگوار در دیلمان 10 تا  15روز مانده به علَم واچینی انتظار می­کشند . بزرگترین مراسم علَم­بندی و علَم­واچینی در گیلان در بقعة معروف به شاه شهیدان انجام می­شود که فاصله بستن علَم و واچیدن آن تقریباً 10 روز طول می­کشد و از جذاب­ترین رسم­های آیینی در سراسر گیلان به شمار می­رود. مردم در این روز از سراسر منطقه جلگه­ای، جنگلی و کوهستانی به بقعه شاه شهیدان می­آیند و در اطراف بقعه اتراق می­کنند. آنها بهترین و پرنقش و نگارترین لباس­های سال خود را بر تن می­کنند و هر خانواده به اندازه خود توشه به همراه دارد .­در این روز حاجتمندان و کسانی که نذر کرده بودند­­، پس از برطرف شدن حاجاتشان با قربانی کردن گاو و گوسفند به زائران اطعام می­دهند. شکوه و عظمت و نیز حضور گستردة مردم چنان است که هر سال مراسم علَم­بندی و علَم­واچینی شاه شهیدان شاهد حضور هزاران توریست داخلی و بعضاً خارجی است که برای تماشا و به تصویرکشاندن این مراسم به خطة گیلان
می ­آیند.