تبیان، دستیار زندگی

برگرفته از hevela.blogfa.com  درویش علی کولاییان   

1-    اشارات اسطوره ای به تاریخ مازندران

در دیگر روایات اسطوره ای ایران نیز نقل می شود که نخستین کس که فرمان  کشت برنج در طبرستان داده است ، تهمورث است .
  پژوهش در مورد  زمان آمدن فرهنگ کشت برنج به ایران و شناختن  کانون انتشار آن ، به ما کمک می کند تا تاریخ را روشن تر ببینیم . به علاوه ظهور بودا و این که اسطوره ها ، دوران تهمورث را بعد از ظهور یا همزمان با ظهور بودا، می دانند ، حقایقی مهم را مطرح می کنند .

در اسطوره های مربوط به تهمورث که به شکل  روایت های گوناگون نقل می شوند³ ،نام ها وبعضی اصطلاحات جلب توجه می کند . مثل  بودا و آیین او ، بت ،هـنـد ، مرو ، طبرستان ،آمل ، سارویه ،کشت برنج در طبرستان،مهاجرت مردمان از خنـیـرس یعنی اقلیم میانی به اقلیم های دیگر با  گاوهای سرسوگ که بار بر پشتشان حمل می  شد و اعتقاد تهمورث به آزادی مردم در انتخاب آیین و همچنین منازعه و سپس سازش تهمورث با گروهی که نام دیو به آنان اطلاق می شود یعنی آنان که خط و نوشتن را به فرمانروایی چون او تعلیم می دهند. به علاوه  مقابله او با ارجنگ دیو⁴ که در اسطوره بلند کیکاوس در شاهنامه  نیز از  این دیو یاد می شود . روایت ها، بسیارشان، پس از شناخت ویژگی های منطقه و شنیدن شــفاهیات مردم واقعی تر به نظر می رسند . آن چه که در شکل اسطوره و یا افسانه است با پژوهش ممکن است به سوژه ای تاریخی بدل شود .

در گویش مازندرانی به ویژه در حوزه تجن، تلفظ حرف صدا دار (آ) مانند زبان فارسی  نیست . در زبان مازندرانی،  متفاوت با فارسی، معمولاً بهنگام تلفظ حرف( آ ) دهان کاملا باز نیست ، بلکه  لب  و دهان گرد و دایره وار می شود . در چنین حالتی،  مثلا  آرش در زبان مردم مازندران شبیه به "اورش" تلفظ می شود⁸.

نکته ای که نگارنده مشتاق دانستن آن است، ریشه یابی نام آرش است . در سنسکریت که دارای واژگان مشترک فراوان با پهلوی اشکانی است، واژه آرکشکا(ArakSika) که کوتاه آن آرکش است ،به معنی پاسدار و نگهبان  و احتمالاً لقب مرزبانان نیز  بوده است .گاهی مشاهده می شود که در بسیاری از واژه های مازندرانی، ، در مقایسه با واژه سنسکریت ، حرف بی صدای k(ک) از زبان افتاده است ،مثل شیر(SIr)  در مقابل کشیر(kSIr )   ، که منظور همان شیر خوراکی است . همچنین واژه مازندرانی ارش به معنی خرس، همان سنسکریت ارِکش ( RkSa ) می باشد که به همان معنا است و حرف بی صدایk (ک) از آن افتاده است . بعلاوه در مازندرانی واژه " ایـشـنه " به معنی “او نگاه می کند" که در سنسکریت ایکشنه IkSana  است.می بینیم که حرف k  از آن افتاده است .( خاطر نشان می شود ، نوشتن واژه های سنسکریت به لاتین، در این مقاله  ، با استفاده از فونتیک  هاروارد- کیوتوHK است .)

هفت خوان رستم      

2-    بعضی شواهد تاریخی درباره مازندران باستان 

 زمین برای نشای برنج ،لازم  بود به شکل زمین های مردابی در آورده  شود . این کار دانش آبیاری و ابزارو امکانات ویژه یی را طلب می کرد . فراهم نمودن همه این ها در آن زمان و آوردن امکانات لازم از کشوری به کشور دیگر نیازمند رابطه مناسب بین کشورها بوده است . توسعه روابط ایران و هند در بالاترین حد خود فقط در آغاز فرمانروایی سلوکیان یعنی در زمان سلوکوس فاتح (نیکاتور)،  بزرگترین سردار اسکندر ،اتفاق افتاد . پس ازفوت اسکندر، سردار بزرگ او،امپراطور ایران شد .  روابط نزدیک امپراطور هند با سلوکوس ، در توسعه روابط دو کشور کار ساز بوده است . فرمانروای سلوکی ایران، علاوه بر دادن بخشی از سر زمین ایران به هند یعنی بخشی مهم از افغانستان امروز ، دخترش را نیز به امپراتور هند به زنی  داد .بعد از این تحولات بود که مبادلات فراوان تجاری بین ایران وهند برقرارشد . فرصت مغتنمی بود تا فرمانروای دانشمندِ سلوکی که شاگرد ارسطو نیز بوده است، دست به ابتکاری تاریخی بزند و کالای گران قیمت برنج را در حوزه فرمانروایی و در جایی نزدیک پایتخت خود(هکاتوم پیلوس ،دامغان) تولید کند . از قرائن پیدا است که آوردن دهقانان و دامداران و کارشناسان از هند و کوچاندن این مردم و اسکانشان در حوالی رود تجن از تدابیر لازم برای این کار بوده است . اصطلاحات فراوان، مربوط به آبیاری و فرهنگ کشت برنج و دامداری سنتی ، هنوز در زبان مردم مازندران باقی است. این یادگار ها نشان گر حضور مردمانی مهاجر است که در سالیانی دور به منطقه آمده تا با قطع درخت و کندن ریشه  و آباد کردن زمین های بکر و پوشیده از جنگل و با حفر کانال های آبیاری، شرایط را برای کشت برنج آماده کنند . در این تحول بزرگ ، انگیزه های مذهبی هم به نوبه خود نقش داشته است .به اعتقاد مردم هندو به ویژه در آن عصر ،خشم ایندرا، خدای آسمان  ،متوجه آن دسته از مردم می شد که با وجود زمین و آب  و شرایط مساعد ،امکانات را معطل  گذاشته بهره یی از زمین و آب نمی  برند .این از فرائض دینی آن مردم بود تا برای آن،سختی مهاجرت و رنج سفر چند هزار کیلومتری به مقصد مازندران راتحمل کنند . به اعتقاد نگارنده شاید نام مازندران بر اساس چنین اعتقادی بر زبان ها نشست . چرا که مازندران می تواند بر خاسته از جمله ای کوتاه به زبان سنسکریت باشد  . جمله یی که شامل سه واژه mA و zI و aindra است.

mA  zI aindra   ! (ما زی اَیـنـدرا ! )                    : داده های ایندرا را به عبث مگذاز !

همان جسنفشاه  است .