پیوند دین و آیین
سیاهکل به دلیل سوابق تاریخی خود، دارای مراسم آیینی خاص خود است. بی تردید مراسم علم واچینی از جمله مراسم آیینی است که نشان از پیوند عمیق مردم این منطقه با اهل بیت دارد و در این سال ها نسبت مسافرانی که در این مراسم آیینی مشارکت می کنند افزایش پیدا کرده است.
در منتهی الیه جاده سیاهکل به دیلمان و در ۸کیلومتری جنوب دیلمان روستایی زیبا به نام «شاه شهیدان» قرار دارد که مدفن ۲ تن از نوادگان امام سجاد به نام «محمد» و «هادی» است.
مراسم علم واچینی، مراسم منحصر به فردی است؛ به سبب این که از یک سو با تشیع پیوند دارد و مراسمی در بزرگداشت سالار شهیدان است و از سوی دیگر ریشه در سنت های عمیق ایرانی دارد تا جایی که بسیاری از اهل فرهنگ این مراسم را به جشن شکرانه تعبیر کرده اند؛ البته نباید از نظر دور داشت که وجه تسمیه این شکرانه با امام حسین(ع) نشان از تعلق عمیق مردم این منطقه به فرهنگ شیعی دارد.
علم واچینی، یک مراسم سنتی محرم در گیلان است، هر چند این سنت در بسیاری از مناطق با تقویت جلوه های شهرنشینی کمرنگ شده است، اما در منطقه سیاهکل و دیلمان متفاوت است به سبب این که زمان برگزاری آن ارتباطی با ماه محرم ندارد و به صورت ثابت زمان برگزاری آن مردادماه است و پس از گذشت سال ها تبدیل به مراسمی ثابت و پایدار شده است.
در علم بندی شاه شهیدان ۷۲ تکه پارچه رنگی ارزشمند به نیت ۷۲ شهید کربلا بر بدنه علم چوبی یا فلزی نصب می شود. علم بعد از ۳ بار گردش بر دور حرم شریف، بعد از اقامه نماز ظهر و عصر در مراسمی بی نظیر و باشکوه در میان دستان هزاران عاشق اهل بیت(ع) به حرکت درمی آید و هر تکه پارچه ای که بر بدنه علم بسته می شود در حقیقت خواهش و تمنای یک حاجتمند است که از بقعه یا امامزاده محل علم بندی دارد.
مراسم علم واچینی یک مراسم ۱۰ روزه است که روز دهم آن مصادف با یکی از روزهای جمعه اواسط مرداد است. از ۱۰ شب قبل از این جمعه مراسم عزاداری حسینی در محل امامزاده برگزار می شود و در روز دهم در حالی که مردم بهترین لباس های خود را برتن دارند گردهم می آیند و مراسم سنتی علم گردانی آغاز می شود و در همین مراسم مردم با قربانی کردن تعلق خود را نسبت به این روز و این سنت نشان می دهند و با کباب هایی که از گوشت قربانی ها تهیه می شود به استقبال این روز و مهمانان شان می روند و علاوه بر این با برپایی بازارچه های محلی به زیبایی این روز می افزایند. امسال نیز این مراسم در نیمه مرداد برگزار شده است و ده ها هزار نفر در این مراسم شرکت کرده اند.
به عبارت بهتر علم واچینی یا همان علم گردانی به بخشی از فرهنگ این مردم تبدیل شده است و به همین سبب این مراسم از سوی سازمان میراث فرهنگی استان گیلان به عنوان میراث معنوی این منطقه به ثبت رسیده است.
