تبیان، دستیار زندگی

اقتباس از:   http://www.tabarestanonline.ir

در زمین هایى كه درخت نداشتند هم چهار كنده چوبى بلند را كه از جنگل آورده بودند در زمین مى كوبیدند و با چوب هاى نازكتر، آنها را از بالا به هم وصل مى كردند. روى آن نیز تخته و كلش مى ریختند و نردبانى نیز برایش درست كرده و بالاى آن را با شاخه هاى درخت سرپناه مى زدند. با ریختن سرشاخه و كاه هم آن را در مقابل باران غیرقابل نفوذ مى ساختند. جالب آن كه اكثر چفت و بست ها با پوست درخت یا كول انجام مى شد نه با میخ.

شوپاها وسایلى هم داشتند از جمله پیت هاى حلبى یا به اصطلاح محلى «چلك». كاربرد آن چلك زدن دم غروب بود. شوپاها براى فرارى دادن گرازها دم غروب چلك مى كوبیدند كه صداى طبل مانند آن علاوه بر گرازها دزدان را نیز فرارى مى داد.

صداى چلك زدن افراد با هم فرق مى كرد. دمدمه غروب زمانى كه قرص خورشید خونرنگ به آرامى در انتهاى افق فرومى رفت صداى ده ها چلك در دشت گرگان گویى اجراى مراسم آیینى خاصى را نوید مى داد. دل ها از شادى لبریز مى شد و آدم ها مى دانستند در تاریكى كه دقایقى دیگر فرامى رسد تنها نیستند.

غیر از چلك ها، «هاراسته» یا مترسك نیز از وسایل ضرورى جالیز بود. مترسك را با تكه هاى چوب و كول و رخت هاى كهنه درست مى كردند. به دست هاى مترسك نیز قوطى حلبى با دو سنگ آویزان مى شد كه با وزش نسیم تكان مى خورد و صداى آنها موجب ترس پرنده ها و گرازها مى شد.

در مزرعه پنبه یا جالیز، غذاى اصلى گوجه فرنگى بود. براى صبح گوجه فرنگى را با خیار یا «خیارى» درست مى كردند. خربزه هاى كوچك، تازه و نرسیده را «خیارى» مى گفتند و تا زمانى كه شیرین نشده بودند به جاى خیار مورد استفاده قرار مى دادند.

هر روز صبح در خنكاى هوا بعد از اتمام شوپا و قبل از رفتن به خانه گوجه چیده و داخل «پوط چلك» ریخته مى شد حلب هاى ۱۷كیلویى را پوط چلك مى گفتند. رب ریختن با این گوجه ها مشكل بود چون باید تخم هاى آن جدا مى شد. رب آن هم به قرمزى رب هاى امروزى نبود و تقریباً زردرنگ بود اما ترش و خوشمزه بود.

شب ها بالاى درخت روى تلارى نسیم از سرشب وزیدن مى گرفت و صبحدم سرد مى شد. شوپاها طاقباز روى تلار به آسمان پرستاره و نورافشانى مهتاب نگاه مى كردند و با صداى جیرجیرك ها به خواب مى رفتند تمامى آسمان و زمین هماهنگ بود و راه شیرى به زیبایى در گوشه اى از آسمان خودنمایى مى كرد.

هرچند وقت یكبار صداى «سران» شوپاگرى سكوت شب را مى شكست. به فریادى كه از ته گلو مى كشیدند سران مى گفتند و سران هركس با دیگران فرق مى كرد. با شنیدن صداى سران از راه دور مى شد آدم ها را شناخت. تمام صحرا پر از شوپاها بود.

با این حال با وجود آتشى كه تمام شب زبانه مى كشید صبح معلوم مى شد گله گرازها در گذر از زمین چند هندوانه و خربزه را خورده یا لگدكوب كرده اند و شوپاها با دقت هندوانه هاى نیم خورده خوك هاى وحشى را چال مى كردند.

فصل برداشت فصل شادى بود. ارابه ارابه هندوانه و خربزه به خانه مى آمد، تمام ایوان خانه پر از هندوانه و خربزه مى شد. هندوانه ها خیلى درشت نبودند اما شیرین بودند و پرتخم. خربزه ها هم محلى بودند قلنجى یعنى راه راه. هندوانه ها هم قلنجى داشت، هم سبز و هم پوست سیاه.

روزگار شوپاگرى و شوپاگران دیرى است كه سپرى شده. الاغ ها سال هاست كه تبدیل به تراكتور شده و درخت هاى گردوى مزارع قطع و به مركزنشینان فروخته شده اند.

.

***شوپه***

ترانه زیر با صدای محمد دنیوی خوانده شده است كه متن ترانه و معنی پارسی آن به شرح ذیل می باشد جهت شنیدن این اهنگ نیز نی توانید اینجا كلیك كنید.

متن ترانه شوپه (تبری)

شُوپِه

بَیه شُو وِنه بورِم بَزِنم پا صحرا رِ

هاکانم داد َّزِنم وَنگ بِرامِنم خی ها رِ

بی چراغِ سو درازِ گِرمه دوش

دوُر دوُر کامبه تا شُو پَر بَیرِ

اَندِ شومبهِ را،اِندِ زَمبه وَنگ

طِلا خونِش رِ تا سَر بَیرِ

(گاه کمبه شِه لَلِه واجِ دردِ دل شِه گُلنساجِ)

زَمبه خدا، خدایا که فَصلِ شُوپه بو رِ دَر

پاییز بَیه تا بِتونم،شِه بینجِ بَزِنم کَر

خدایا کی بونِه فرو بورِه شُو

را دَکِفم بورم تا چشمهِ لو

شبه سَرو دیم لینگِ بَزِنِم اوُ

بورم نو مزهِ پیش خو ها کنم،خو

ترجمه پارسی

شوپه شب‌ها برای شالی پاسداری دادن.

شب شد و باید تمام صحرا گشت بزنم

داد و فریاد (سرو صدا) کنم تا خوکها را رم بدهم

بدون روشنایی چراغ داس را بر دوش می گیرم

در صحرا گشت می زنم تا شب تمام شود

آن قدر راه می روم، آنقدر فریاد می کنم

تا صبح شود و خروس بخواند

گاه با لله وایم (نی تبری) درد و دل می کنم با گلنسایم

می گویم خدایا چه وقت فصل شوپه تمام می شود

پاییز بیاید تا بتوانم شالی هایم را خرمن کوبی کنم

خدایا کی می شود شب تمام شود

بروم تا کنار چشمه

سر و صورت و پاهایم را بشویم

به کنار نامزدم بروم تا بخوابم

به موضوع بسیار جالبی پرداختید،واقعا مفید بود.