تبیان، دستیار زندگی

نقش معلم در اجتماع یك نقش كلیدی است و می‌تواند در سرنوشت یك جامعه، پیشرفت و انحطاط آن و سعادت و بقای یك كشور به طور مستقیم و غیرمستقیم موثر واقع شود. نگاهی به گذشته نشان می‌دهد كه معلمان در ترقی و پیشرفت و یا برعكس در تنزل و بدبختی جوامع اثرات بسیار قابل توجهی داشته‌اند. از آنجا كه تربیت عمدی كودكان بیشتر در مدرسه و به دست معلمان صورت می‌گیرد، بنابراین مسئولان امر باید در انتخاب و گزینش معلم، دقت و وسواس بیشتری به خرج دهند و بخصوص سلامت روانی معلم باید فوق‌العاده مورد نظر اولیای آموزش و پرورش باشد، زیرا دانش‌آموزان نه فقط مطالبی را كه مستقیماً توسط معلم گفته می‌شود می‌آموزند، بلكه رفتار، حركات، نگرش‌ها، مهارت‌ها و خلاصه كل شخصیت معلم در آنها اثر می‌گذارد.

روانشناسان عقیده دارند هر مشكل و اتفاقی كه در زندگی كودك روی می‌دهد، اثری از خود در او بجا می‌گذارد و می‌تواند در زندگی آینده كودك، به شدت موثر واقع شود. اگر رفتار خانواده و معلمان با كودك براساس اصول صحیح تربیتی و به شكلی مناسب انجام گیرد، اثر بسیار مطلوبی در رشد و تكامل شخصیت او خواهد گذاشت و در غیراین صورت زمینه انحراف، ناهنجاری و بزهكاری كودك را فراهم می‌كند. پدر، مادر، معلم و اولیای مدرسه از نخستین كسانی هستند كه كودك را تحت تاثیر قرار می‌دهند. بنابراین شناخت معلم از دانش‌آموزان سبب می‌شود كه در روابط خود با آنها، شرایط، استعداد، وضعیت خانوادگی و غیره، هر كدام را جداگانه در نظر بگیرد و بر همان اساس با آنها رفتار كند و بویژه به تفاوت‌های فردی كه یكی از اصول اساسی در تعلیم و تربیت است، توجه دقیق داشته باشد. همچنین معلم باید با خصوصیات رشد و احتیاجات فراگیرندگان در هر یك از دوره‌های تحصیلی آشنا باشد، زیرا هیچ معلمی نمی‌تواند بدون شناخت دانش‌آموزان از لحاظ رشد ذهنی، عاطفی، روانی و اجتماعی در تدریس خود موفقیتی را كسب كند. به كارگیری شیوه‌های صحیح تربیتی توسط معلم باعث می‌شود كه نه فقط شخصیت دانش‌آموزان به خوبی پرورش یابد، بلكه از ایجاد بسیاری از عقده‌ها، فشارها، اختلالات عصبی ـ روانی و مشكلات رفتاری در آنها نیز جلوگیری خواهد شد. در نتیجه می‌توان گفت نقش معلم در تربیت كودكان و پرورش نسل آینده در هر كشوری بسیار مهم و اساسی است و این امر در صورتی تحقق پیدا خواهد كرد كه مقام و منزلت معلم ارتقاء یابد و مشكلات مادی و دغدغه‌های فكری او به نحوی شایسته بر طرف شود. اگرچه مشخصات یك معلم خوب و موفق در موقعیت‌ها و محیط‌های مختلف متفاوت است، ولی با این حال معلمان خوب ویژگی‌های مشتركی نیز دارند و این گزارش مهمترین صفات و خصوصیات آنها را مورد بررسی قرار داده است.
منبع:http://mh1342.blogfa.com

ویژگی‌ها و مشخصات یك معلم خوب و موفق
یك معلم خوب و موفق باید از مشخصات و ویژگی‌های خاصی برخوردار باشد، یعنی اولاً آمادگی كافی و صلاحیت لازم برای احراز شغل معلمی را داشته باشد، ثانیاً بتواند نیازها و خواست‌های دانش‌آموزان را بخوبی برآورده كند و ثالثاً وظایف خود را از نظر سازمان و تشكیلات مدرسه به درستی انجام دهد كه در اینجا به مهمترین آنها اشاره می‌شود:

1- از لحاظ جسمانی سالم و قوی باشد

معلم در صورتی می‌تواند وظیفه خود را به خوبی انجام دهد كه از سلامت جسمانی برخوردار باشد. معلمی كه سالم نیست و از لحاظ جسمانی مشكل دارد، نمی‌تواند مرتب و منظم باشد، درست فكر كند، تصمیمات صحیح بگیرد و قوانین و مقررات را به درستی اجرا كند. تحقیقات روانشناسی ثابت كرده است، كه بین روح و جسم انسان، ارتباط كامل برقرار است و آنها متقابلاً بر هم تاثیر می‌گذارند. بنابراین كسی كه از لحاظ جسمی مشكل دارد، نمی‌تواند از روح و روان سالمی برخوردار باشد، زیرا قدما گفته‌اند: عقل سالم در بدن سالم است. معلمی كه تندرست نیست، قوای عقلی سالمی نیز ندارد، مسائل و موضوعات را خوب درك نمی‌كند و ذهن و حواسش مغشوش و پراكنده است. چنین معلمی در كلاس، آشفته و ناراحت و افسرده است و پیوسته به آینده مجهول خود فكر می‌كند. معلمی كه همیشه با چهره پریشان و مغموم به كلاس می‌رود، قطعاً شاگردان خود را تحت تاثیر قرار می‌دهدو روح و روان آنها را نیز افسرده و مكدر می‌كند.

2- از روح و روان سالمی برخوردار باشد

سلامت عاطفی و روانی معلم، نقش عمده‌ای در موفقیت او در تدریس دارد. معلمی كه خود شخصیت و رفتار متعادل و مناسبی در كلاس درس ندارد، نباید از دانش‌آموزان خود توقع رفتار مطلوب و شایسته را داشته باشد. تماس نزدیك معلم با دانش‌آموزان و نفوذی كه بر آنها دارد، نقش مهمی در سلامت فكری و روانی آنها ایفا می‌كند. این تاثیر و نفوذ رفتار معلم در دانش‌آموز، ممكن است بطور مستقیم یا غیرمستقیم صورت پذیرد و به صورت‌های گوناگون مانند تقلید، الگوسازی و گاهی همانند سازی بروز كند. نظر به اینكه شخصیت دانش‌آموزان هنوز شكل نگرفته است، اثرپذیرتر هستند و عدم تعادل روانی معلم اثرهای بدی در آنها خواهد گذاشت. معلمی كه به خشم دچار است، در مقابل كمترین مشكل و یا كوچكترین اتفاقی عصبانی خواهد شد. دقت و توجه معلم در حالت عصبانیت بسیار كم می‌شود و عقل و ذهنش كارایی لازم را ندارد و ممكن است دست به اعمالی بزند كه عاقبت و نتیجه بسیار ناخوشایندی داشته باشد. بنابراین معلم عصبانی زندگی و آینده دانش‌آموزان را به مخاطره می‌اندازد. علاوه بر این معلم باید در سایر جنبه‌های روانی نیز از سلامت كامل برخوردار باشد.

معلمی كه عاطفه همدردی ندارد، رنج و درد دانش‌آموزان را درك نمی‌كند، به عقده حقارت دچار است، ترسو، خجالتی، حسود و كینه‌توز است و در صدد جبران ناكامی‌های گذشته خویش است، هرگز نمی‌تواند معلم خوبی باشد و در شغل خود موفقیتی را كسب كند. دانش‌آموزانی كه تحت آموزش و تربیت چنین معلمی قرار می‌گیرند، نه‌فقط از تعلیم و تربیت درستی برخوردار نمی‌شوند، بلكه به رشد و تكامل شخصیت آنها نیز صدمات بسیار زیادی وارد می‌شود.

3ـ به شغل خود عشق و علاقه داشته باشد

انسان باید شغلی را انتخاب كند كه به آن علاقه‌مند باشد. تحقیقات روانشناسی نشان می‌دهد كه كار مورد علاقه نه‌فقط فرد را خسته نمی‌كند، بلكه شور و شوق كار كردن و فعالیت را در او روز به روز بیشتر می‌كند. البته درست است كه محیط كار و عوامل مؤثر بر آن، موفقیت‌ها و نتایج حاصل از آن و تشویق و حمایت‌هایی كه از طرف جامعه و مسئولان ذیربط بعمل می‌آید، هر كدام به‌عنوان انگیزه‌ای برای دلبستگی به كار بسیار مؤثر هستند، ولی اگر كسی قلباً به شغل خود علاقه‌مند باشد، حتی در صورت نبودن حمایت‌های خارجی و انگیزه‌های بیرونی به كارش ادامه خواهد داد و هیچ خلل و مشكلی او را در رسیدن به هدف بازنخواهد داشت. اما در مورد شغل معلمی وضع كاملاً متفاوت است. یعنی اگر معلم عاشق كارش نباشد، حداقل باید به آن علاقه‌مند باشد. زیرا این علاقه‌مندی باعث می‌شود كه معلم علیرغم تمامی مشكلات و مسایلی كه در زندگی شخصی و اجتماعی خود دارد، باز هم با تمامی توان و نیرو به انجام رسالت مقدس خود بپردازد. اگر معلم به شغل خود و رشته‌ای كه تدریس می‌كند، علاقه نداشته باشد، كلاس او به صورت تصنعی و خشك درمی‌آید و پس از مدتی نه فقط خودش، بلكه تمامی دانش‌آموزان دچار خستگی می‌شوند. معلمی كه به كارش علاقه‌مند نیست و آن را دوست ندارد و وظیفه‌اش را با بی‌میلی انجام می‌دهد، به گفته‌های خود و به مطالبی كه در كلاس برای شاگردان ارائه می‌دهد، هیچ‌گونه اعتقادی ندارد. دانش‌آموزان نیز به تدریج به سطحی و ظاهری بودن افكار و عقایدش پی می‌برند و دیگر برای سخنان و گفته‌های او اهمیت چندانی قائل نـــمی‌شوند، زیرا كه گفته‌اند سخنی كه از دل برنیاید نمی‌تواند بر دل بنشیند. وقتی كه دانش‌آموزان به بی‌علاقگی معلم پی می‌برند، آنها نیز به پیروی از معلم خود، برای آموزش و یادگیری موضوعات درسی رغبت و تمایلی از خود نشان نمی‌دهند و دلسرد و لاقید می‌شوند. اما اگر معلم به كار و رشته خود علاقه داشته باشد، با میل و رغبت زیاد و با شور و شوق فراوان به انجام كارش می‌پردازد، علاقمندی معلم به شغل خود سبب می‌شود كه شاگردان او نیز به حركت و جنب و جوش درآمده و با میل و كنجكاوی زیاد به فراگیری و تحصیل بپردازند. چنین معلمی پیوسته در كارش موفق است و با تمامی توان دانش‌آموزان خود را برای نیل به اهداف تعلیم و تربیت و دستیابی به قله‌های موفقیت یاری و هدایت می‌كند.

4ـ به دانش‌آموزان علاقه‌مند باشد

اصولاً كسی كه می‌خواهد در شغل و حرفه خود موفق باشد، باید ابزار و آلات و محیط كارش را دوست داشته باشد. انسان‌دوستی یكی از صفاتی است كه می‌تواند معلم را در زندگی خوشحال نگه دارد و او را در انجام وظیفه‌اش موفق كند. معلمی كه به كودكان علاقه‌مند نیست، از تدریس و بحث و گفت‌وگو با آنها رنج می‌برد. از این‌رو اعمال و رفتارهای طبیعی دانش‌آموزان و حتی كارهای شایسته آنها نیز هرگز نمی‌تواند نظر معلم را جلب كند. اما برعكس حركات و شیطنت‌هایی كه دانش‌آموزان براساس تمایلات فطری خود انجام می‌دهند، در نظر معلم زشت و ناپسند جلوه می‌كند و اعتراض و بازخواست شدید معلم را هم در پی دارد. اما علاقه‌مندی معلم به شاگردان خود باعث می‌شود كه از بسیاری از اعمال و كارهای خلاف آنها كه در واقع از جهالت و روح كودكانه آنان نشأت گرفته است، چشم‌پوشی كند. معلم باید رفتارش طوری باشد كه دانش‌آموزان بتوانند آزادانه ناراحتی‌ها و مشكلات خود را با او درمیان بگذارند و اطمینان داشته باشند كه به مناسبت اشتباهی كه كرده‌اند، مورد انتقاد و بی‌مهری واقع نخواهند شد. معلمی كه كودكان را دوست ندارد، هرگز نمی‌تواند وجود آنها را تحمل كند. همیشه سعی می‌كند از دانش‌آموزان فاصله بگیرد و به اشكال مختلف آنها را طرد كند. از این رو شغل خود را پست می‌شمارد و فقط برای امرارمعاش آن را قبول دارد. اما اگر دانش‌آموز احساس كند كه معلم به او علاقه دارد، او نیز متقابلاً به معلم خود علاقه‌مند خواهد شد و این دلبستگی باعث می‌شود كه از تدریس و سخنان معلم بیشترین استفاده را ببرد و حضور در كلاس او را بر هر امر دیگری ترجیح دهد. با توجه به تفاوت‌های فردی كه بین دانش‌آموزان وجود دارد، نمی‌توان مطمئن بود كه معلم واقعاً دانش‌آموزان خود را به یك اندازه دوست داشته باشد، زیرا دانش‌آموزان از لحاظ درسی، گوش دادن، خصوصیات جسمانی،‌رعایت آداب و معاشرت و غیره با هم فرق دارند و طبیعی است كه برخی از آنها بیشتر و برخی كمتر می‌توانند نظر معلم را به خود جلب كنند. اما معلم خوب باید بتواند بر عواطف و احساسات خود چیره شود و به تمامی دانش‌آموزان خود به یك اندازه محبت كند. دانش‌آموزان یك كلاس نمایندگان خانواده‌های مختلف هستند و قطعاً اختلاف‌هایی در میان آنها وجود دارد، از این‌رو معلم نباید فقط به دسته خاصی از دانش‌آموزان توجه كند بلكه باید تمامی آنها را چه با استعداد و چه كم‌استعداد، چه خوب و بانظم و چه شرور و بی‌نظم، فرزندان افراد بانفوذ، كودكان خانواده‌های فقیر و بی‌بضاعت و یا ثروتمند و غیره، همه را به یك میزان مورد توجه قرار دهد، تا دانش‌آموزان او بدون اضطراب و نگرانی بتوانند استعدادهای نهفته خود را شكوفا كنند.

5ـ خوشرو و خوشخو باشد

خوشرویی و خوشخویی معلم یكی از بهترین روش‌های شاد كردن دانش‌آموزان است. مخصوصاً اگر معلم هنگام ورود به كلاس متبسم و خندان باشد، در روحیه دانش‌آموزان تأثیر بسزایی خواهد داشت. گاهی اوقات پیش می‌آید كه شاگردان براثر افراط در فعالیت‌های یادگیری، از كلاس درس خسته می‌شوند، از این‌رو معلم باید كلاس درس را به صورت جذاب و جالب درآورد و سعی كند فعالیت‌های متعددی را در اختیار دانش‌آموزان قرار دهد، تا آنها از میان فعالیت‌های ارائه شده، یكی را به میل خود انتخاب كنند و به كار و تلاش بپردازند. اگر معلم در زمانی كه دانش‌آموزان برای یادگیری آماده نیستند، اقدام به تدریس كند، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد. معلمی كه از اصول روانشناسی آگاهی ندارد و با تندخویی و عصبانیت و بدون توجه به آمادگی دانش‌آموزان اقدام به تدریس می‌كند، كلاس درس را به صورت بسیار غم‌انگیز و ملال‌‌آور درخواهد آورد. تحقیقات روانشناسی نشان می‌دهد كه دانش‌آموزان در محیط با نشاط و با طراوت بهتر و سریعتر می‌آموزند، از این‌رو معلم خوب كسی است كه چنین محیطی را برای آنها ایجاد كند. «یكی از شیوه‌های عالی معلم برای شاد كردن كلاس، بویژه در موقعیت‌های بسیار دشوار، ابزار محبت و شوخی با دانش‌آموزان است كه البته شوخی باید ملایم، مؤدبانه و كارساز باشد و موجب رنجش، توهین و تمسخر كسی نشود. خلاصه اینكه تدریس معلم باید همواره بارقه ای از نشاط و شعف به همراه داشته باشد و پیوسته صفا و صمیمیت را با خود به كلاس آورد.

6ـ خوش‌بیان باشد

یكی از عوامل اصلی در موفقیت معلم در تعلیم و تربیت، بیان خوب و رسای او در كلاس است. یك معلم خوب باید قادر باشد گفته های خود را در قالب كلمات مناسب، بسیار ساده و شیرین بیان كند تا شاگردان او بتوانند به راحتی آنها را درك كنند. اگر تدریس معلم با بیانی شیوا و خوش ارائه شود، در دانش‌آموزان بیشتر و بهتر مؤثر واقع خواهد شد. معلم با استفاده از بیان فصیح و ساده حتی می‌تواند پیچیده‌ترین فرمول‌های ریاضی و مسائل دشوار فلسفی، اجتماعی، فرهنگی و غیره را به صورت خیلی آسان و قابل فهم برای دانش‌آموزان بیان كند و از این طریق شوق و ذوق آموختن و فراگیری موضوعات مختلف درسی را در آنها برانگیزد. به طوری كه دانش‌آموزان با میل و رغبت در كلاس معلم حضور یابند و با جان و دل به تدریس و سخنان او گوش فرادهند. خوش صحبتی و قدرت بیان، یكی از عواملی است كه در ایجاد رابطه با افراد، فوق‌العاده مؤثر است و معلم كه علاوه بر ایجاد رابطه با دانش‌آموزان، باید مطالب درسی را به آنها تفهیم كند، حتماً باید از این نیرو برخوردار باشد.

بسیاری از افراد باسواد و مطلع هستند، ولی در اظهار مطالب و تفهیم آن به دیگران ناتوانند. چنین افرادی به ندرت می‌توانند در كار معلمی و آموزش موفق شوند.

7 ـ صبر و حوصله داشته باشد

یكی از صفات بسیار ضروری برای معلم صبر و بردباری است. فردی كه در مقابل مشكلی كه برایش پیش می‌آید، صبر و حوصله و تحمل نداشته باشد و زود و عجولانه تصمیم بگیرد. یا در مقابل اتفاقات و انگیزه‌های نامساعد خیلی ناگهانی و سریع تغییر حالت بدهد و در حل مشكلات زندگی و امور و مسایل مختلف ناشكیبا و كم‌ظرفیت باشد، هرگز نمی‌تواند در كارش موفقیتی را كسب كند و معلم خوبی برای دانش‌آموزان باشد. در برخی از مواقع در كلاس درس به دلایل مختلف، بین شاگردان بطور عمد یا غیرعمد، اصطكاك و مشكلاتی پیش می‌آید و گاهی اوقات نیز برخوردهایی بین معلم و دانش‌آموزان اتفاق می‌افتد. مثلاً ممكن است برخی از شاگردان در كلاس بی‌انضباطی كنند، درس را خوب متوجه نشوند و یا اینكه بسیار سؤال كنند. معلم بی‌وصله و كم‌طاقت توانایی مقابله با این شرایط و موقعیت‌های ایجاد شده در كلاس درس را ندارد و به دلیل نداشتن بردباری و تحمل نمی‌تواند تصمیمات درست و عاقلانه‌ای در كلاس اتخاذ و چه بسا ممكن است در مواجهه با مسایل و حوادث گوناگون دچار اشتباه شود و حتی در مورد شاگردان خاطی قضاوتی نادرست و ناعادلانه‌ای داشته باشد و از این طریق موجبات ناراحتی و پریشانی آنها را فراهم آورد. علاوه بر این اگر معلم با همین روش یعنی با عصبانیت و بی‌حوصلگی به كار خودش ادامه دهد، قطعاً در درازمدت به بیماری‌های جسمانی و یا روانی نیز مبتلا خواهد شد. یكی از خصوصیاتی كه واقعاً یك معلم خوب باید از آن برخوردار باشد، بردباری است، زیرا اصولاً معلم با كودكان و نوجوانان سر و كار دارد و این افراد به مناسبت كمی تجربه و سن، گاهی اوقات رفتاری از خود بروز می‌دهند كه چنانچه معلم در برابر ‌آنها بردباری كافی نداشته باشد، موجب ناراحتی خواهد شد.

8 ـ به استعداد و تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان توجه داشته باشد

تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان، یكی از مهمترین مسایل تربیتی در كلاس درس است. معلم باید آگاه باشد، كه هر كدام از دانش‌آموزان او از ویژگی‌های شناختی و عاطفی خاصی برخوردار هستند و در هر یك از دوره‌های تحصیلی نیازهای متفاوتی دارند. از این‌رو باید شاگردان خود را به خوبی بشناسد و از خصوصیات جسمی، ذهنی، روانی، عاطفی و وضعیت خانوادگی آنها آگاهی پیدا كند. معلم كاردان باید به تفاوت‌های فردی شاگردان خود، توجه دقیق وكافی داشته باشد و در ارائه محتوای آموزشی و مطالب و موضوعات درسی، توان و استعداد هریك از آنها را در نظر بگیرد و به این نكته كاملاً واقف باشد كه دانش‌آموزان نمی‌توانند مطلب واحدی را به یك اندازه فراگیرند، زیرا آمادگی و استعداد آنها برای یادگیری متفاوت است و هر كدام می‌توانند براساس توانایی و بهره هوشی خود مطالب درسی را درك كنند. بنابراین معلم باید تجربه‌های یادگیری كلاس را طوری تنظیم كند كه تمامی دانش‌آموزان بتوانند، به تناسب آمادگی‌های ذهنی خود از آنها استفاده كنند. معلم نباید دانش‌آموزان را با یكدیگر مقایسه كند، بلكه باید آنها را با توجه به تفاوت‌های فردی‌شان یاری دهد. معلم خوب به آسانی می‌تواند بر اوضاع و احوال كلاسش مسلط شود، كمبودها و مشكلات شاگردان را بشناسد، راه‌حل‌های مناسبی را ارائه دهد و با بكارگیری فنون و روش‌های مناسب، فرآیند یاددهی ـ یادگیری را با تجربیات و نیازهایدانش‌آموزان هماهنگ كند به طوری كه هر دانش‌آموزی با هر ویژگی و استعدادی كه دارد، به راحتی بتواند در جریان آموزش و یادگیری شركت فعال داشته باشد و براساس ظرفیت ذهنی و روانی خود از محتوای آموزشی و مطالب درسی كه توسط معلم ارائه می‌شود، استفاده كند.

9- مرتب و منظم باشد

یكی دیگراز صفات بسیار ضروری برای معلم، داشتن نظم و انضباط در مدرسه است. اگر معلمی فاقد این صفت باشد، قطعاً دستورات، تدریس و حرف‌های او برای دانش‌آموزان بی‌ارزش خواهد بود. معلمی كه خودش وقت شناس نیست و در انجام وظایف خود كوتاهی می‌كند، چگونه می‌تواند انتظار نظم و ترتیب و منظم بودن از شاگردان خود داشته باشد. یك معلم خوب، رفت و آمدش در مدرسه به موقع و سروقت صورت می‌گیرد، كلاسش را به خوبی اداره و برنامه‌های درسی و آموزشی را به دقت و براساس مقررات مدرسه اجرا می‌كند.معمولاً شاگردان، معلم خود را به عنوان الگو قرار می‌دهند و از او تقلید می‌كنند. بنابراین معلم در درجه نخست خودش باید اعمال و رفتار شایسته‌ای در كلاس درس داشته باشد و قوانین و مقررات مدرسه را به طور دقیق و صحیح رعایت كند و به گفته‌های خود جامه عمل بپوشاند تا بتواند الگوی مناسبی برای شاگردانش باشد. علاوه براین یك معلم منظم، پیوسته برای همكاری با سایر كاركنان مدرسه آماده است، زیرا تمامی دست‌اندركاران مدرسه برای تحقق اهداف تعلیم و تربیت تلاش می‌كنند. از این رو لازم است میان تمامی آنها همكاری، تعاون و صمیمیت برقرار باشد، تا بتوانند در موقع لزوم از مساعدت و كمك‌های مادی و معنوی یكدیگر برخوردار شوند. یك معلم خوب نباید وظیفه خود را صرفاً تدریس و آموزش بداند، بلكه باید در ترقی و پیشرفت مدرسه و حل مسائل و مشكلات آن از هیچ‌گونه تلاش و كوششی دریغ نورزد. در مدرسه باید میان معلمانی كه تجربه تدریس چندانی ندارند و معلمانی كه از لحاظ علمی و آموزشی در مقام و درجه بالاتری قرار دارند، رابطه دوستی، مودت و همكاری برقرار باشد، تا در مواقع ضروری به كمك و یاری هم بشتابند و با همفكری، هم‌اندیشی و مساعدت‌های لازم، مسائل و مشكلات مدرسه را حل و فصل كنند. «یك معلم خوب همیشه آماده همكاری با دیگران است، خصوصاً اگر احساس كند كه وجودش در این همكاری مؤثر و لازم است.»