تبیان، دستیار زندگی

در قرآن کریم چنین بیان شده است که:
«وَ لَنبلُوَنَّکُم به شیءٍ مِنَ الخَوفِ وَالجوعِ وَ نَقصٍ مِنَ الاَموالِ وَ الاَنفُسِ وَ الثَّمراتِ وَ بَشِّرالصَّابرین (بقره،155)»
و شما را با سختی‌هایی چون ترس، گرسنگی، کاهش سرمایه‌ها، کاستن از تعداد انسان‌ها و آفت‌های زراعی بیازماییم و به کسانی که در این سختی‌ها شکیبایی کنند، بشارت ده.


«وَ ضَربَ اللهُ مَثلاً قَریه کانَت آمِنَةً مُطمَئنَّةً یَاْتیها رزق‌ها رَغداً مِن کُلِّ مَکانٍ فَکفَرَت بِاَنعُمِ اللِه فَاذاقَهَا اللهُ لِباسَ الجوعِ وَالخَوفِ به ما کانوا یَصنَعون (النحل،112)»
و خدا بر شما حکایت کرد (تا گوش کرده و عبرت گیرید) مثل شهری را که در آن امنیت کامل حکمفرما بوده و اهلش در آسایش و اطمینان زندگی می‌کردند و از هر جانب روزی فراوان به آن‌ها می‌رسید تا آن که اهل آن شهر نعمت خدا را کفران کردند خدا هم به موجب آن کفران و معصیت طعم گرسنگی و بیمناکی (ناامنی) را به آن‌ها چشانید.

در این باره حضرت علی (ع) می‌فرماید:
« … لا یُهلِکُ علی التقوی سنخ اصل و لا یَطمأ علیها زرع قومٍ … »(فیض الاسلام،69)
ریشه و پایه‌ی محکمی که بر تقوا و پرهیزکاری استوار باشد، هلاک و تباه نمی‌شود و زراعت ملت و قومی که تقوا پیشه کنند، بی آب و خشک نمی‌گردد.

امام صادق(ع) فرموند:
«اذا فشاالزنا ظهرت الزلازل … »(شیخ صدوق 242)
… هر گاه در جامعه ای زنا رواج یابد، زلزله‌ها آن را بلرزاند … (شاید منظور از زلزله‌ها در این جا حوادث و بحران‌های سهمگین باشد)

توجه به این نکته ضروری است که به محض مشاهده‌ی حادثه یا بلایی در میان مردمی یا در منطقه ای از زمین نمی‌توان مردم آن را متهم کرد و آنان را سزاوار چنان بلایی دانست. برای آن که تنها خداست که ارتباط این پدیده‌ها زیانبار و ویرانگر با اعمال و کردار آدمیان را می‌داند.

انسان‌ها به حکم بندگی و اخلاق موظفند در حالت معمولی زندگی، از آثار کردار خود باخبر باشند و با پرهیز از ستمکاری و آلوده شدن به گناه، زمینه های عذاب و خشم خدا را برای خویش فراهم نکنند، اما پس از وقوع حادثه نمی‌توان کسی یا جامعه ای را متهم و سرزنش نمود.

قصد ما در این بخش، بیان انواع و اقسام گناهانی است که خداوند متعال در قرآن مجید مرتکبین به آن را مجازات دنیوی کرده و این مجازات نسبت به دیگر ستمگران در هر زمان و مکانی که باشد دور نیست.
شاخصه های فسق و فجور در قرآن و تأثیر آن‌ها در زندگی

1- تهمتِ فحشا

صاحب المیزان در این باره می‌گوید:
« …اگر این آیه با آیات راجع به افک نازل شده باشد و متصل به آن‌ها باشد و مربوط به نسبت زنا به مردم دادن و شاهد نیاوردن باشد، قهراً مضمونش تهدید تهمت زنندگان است چون افک از مصادیق فاحشه است واشاعه ی آن در میان مؤمنین به خاطر این بوده که دوست می‌داشتند عمل زشت و هر فاحشه ای در بین مؤمنین شیوع یابد. پس مقصود از فاحشه مطلق فحشا است، چون زنا و قذف و امثال آن و دوست داشتن این که فحشا و قذف در میان مؤمنین شیوع پیدا کند، خود مستوجب عذاب الیم در دنیا و آخرت برای دوست دارنده است و بنابراین دیگر علت ندارد که ما عذاب در دنیا را حمل برحد کنیم چون دوست داشتن شیوع گناه در میان مؤمنین حدنمی آورد.»(طباطبایی،15/132)

باز خداوند در همین سوره با تأکید بیش‌تر تهمت زنندگان به زنان شوهردار و با عفت و با ایمان را ملعون در دنیا و آخرت معرفی می‌کند؛ و برایشان عذاب عظیمی وعده داده است. در رابطه با عام بودن این آیه‌ی صاحب المیزان می‌گوید:

« … این آیه شریفه هر چند که درجمله ی آیات افک نازل شده باشد، مضمونش عام است و تنها مربوط به خصوص داستان افک به خانواده رسالت نیست، هر چند که سبب نزولش آن داستان باشد.»(همان،15/134)
بنابراین آن چه از آیات مذکور برداشت می‌شود، این است کـه تهمت فحشا به دیگران به خصوص زنان عفیفه‌ی مؤمنه و اشاعه‌ی آن و دوست داشتن اشاعه آن باعث عذاب سخت دنیوی می‌شود؛ هر چند عذاب اخروی آن بسیار شدیدتر است و اگر فضل و رحمت الهی نباشد، مجازات سختی دامان اهل نعمت را فرا می‌گیرد.
«وَ لَولا فَضلُ اللِه عَلیکُم وَ رَحمَتُهُ وَ اَنَّ اللهَ رؤُفٌ رَّحیم» (النور،20)

2ـ اعراض از یاد خدا

انسانی که خدا را فراموش کند و با او قطع رابطه نماید، دیگر چیزی جز زندگی دنیا برایش باقی نمی‌ماند و به ناچار خود را سرگرم دنیا می‌کند، اما چه سود که زندگی دنیوی هرگز نمی‌تواند به او آرامش دهد. بسیار اتفاق می‌افتد که انسان بارها دست به کاری می‌زند، اما با درهای بسته روبرو می‌گردد و درهای زندگی به روی انسان به کلی بسته می‌شود. از این حال تعبیر به ضیق یا تنگی معیشت می‌شود.


تنگی معیشت به این معنا نیست که فرد، درآمد کمی دارد، بلکه چه بسا انسان‌هایی که درآمد هنگفتی دارند، اما بخل و حرص زندگی چنان بر او فشار می‌آورند که زندگی‌اش بسیار تنگ و ضیق می‌شود.
قرآن مجید به صراحت عامل این تنگناها را اعراض از یاد خدا می‌داند و یاد و ذکر خدا را باعث آرامش جان و زندگی معرفی می‌کند.
اصولاً تنگی معیشت بیش‌تر به خاطر کمبود مسایل معنوی و وابستگی بیش از حد به جهان مادی است وگرنه مردان روزگار و آزاده چون دلبستگی خاصی به دنیا ندارند، از همه‌ی این دلتنگی ها در امان هستند و به خاطر رعایت تقوا راه گشایش برای مشکلاتشان باز می‌شود. البته ذکر این نکته لازم و ضروری است که همیشه اعراض از یاد خدا باعث تنگی معیشت نمی‌شود چرا که خداوند امور آدم و عالم را بر اساس سنن خود اداره می‌کند؛ و اما اینکه خداوند با کدامین سنت خود با انسان‌ها عمل می‌کند علمش فقط نزد خودش است و این تعیین مصداق کار آدمیان نیست

3ـ عدم ایمان به پیامبران

و در آخر هم می‌فرماید: و ما کافران را مهلت دادیم. سپس آن‌ها را به عقوبت گرفتیم و چقدر مؤاخذه‌ی من از کافران سخت خواهد بود.
« … فأَملَیتُ لِلکافِرینَ ثُمَّ اَخَذْتهُم فَکَیفَ کانَ نَکیِر» (همان،44)
ابن کثیر می‌گوید:
«علت هلاک آن‌ها تکذیب پیامبران بود.»(ابن کثیر،4/32)
صاحب المیزان در این باره می‌گوید:
«این آیات دلالت می‌کند بر این که یکی از سنت‌های خدای تعالی این بوده که همواره امتی را بعد از امت دیگر انشا و ایجاد نموده و به سوی حق هدایتشان کند و به این منظور پیامبرانی پی در پی بفرستد که این سنت امتحان و ابتلای اوست. سنتی هم که امت‌ها داشته‌اند، این بوده که پیامبران را یکی پس از دیگری تکذیب می‌کرده اند، سنت دوم خداوند این است که تکذیب کنندگان را یکی پس از دیگران هلاک کند و این سنت مجازات او است.»(طباطبایی،15/45)
آری این سرنوشت دردناک، نتیجه بی‌ایمانی آن‌ها بوده و به همین دلیل، مخصوص آن‌ها نیست. هر گروه بی ایمان وسرکش و ستمگر خواه و ناخواه به چنین سرنوشتی گرفتار می‌شود.

4-بُخل

تفسیر نمونه می‌گوید:
«… از تعبیر» لایستثنون (و برای مستمندان چیزی فرو نگذارند) بر می‌آید که این‌کار ناشی از نیازنبود، بلکه ناشی از بخل و ضعف ایمان آن‌ها بود. (مکارم شیرازی،24/394)
و در آخر هم خداوند می‌فرماید: عذاب چنین است و عذاب آخرت سخت‌تر اگر مردم بدانند. «کَذلکَ العَذابُ وَ لَعَذابُ الآخِرَةِ اَکبرُ لَو کانوا یَعلَمون» (القلم،23) در واقع می‌خواهد به همه‌ی مردم بفهماند که شما هم اگر به خاطر مال و ثروت و امکانات مادی مست و مغرور شوید و روح بخل و انحصارطلبی بر شما چیره شود و همه چیز را برای خود بخواهید و محرومان را از خود برانید، سرنوشتی بهتر از این نخواهید داشت منتها این عذاب خداوند گاهی به صورت صاعقه است و گاهی به صورت جنگهای خانمانسوز و گاهی به اشکال دیگر.

قرآن‌مجیدداستان «اصحاب الجنة» را آورد تا به جهانیان اعلام‌کندکه آماده‌باشندکه آه مظلومی‌می‌تواند به صاعقه‌ی سوزانی‌تبدیل‌شود وخرمن‌زندگی‌ثروتمندان‌بخیل‌وانحصارطلب‌رابسوزاند. از این داستان همچنین‌برداشت می‌شود که میان گناه بخل و قطع ورزی رابطه‌ی نزدیکی برقرار است.
تفسیر نورالثقلین حدیثی از امام باقر (ع) می‌آورد که:
« … گاه انسان گناهی می کندو روزی او قطع می‌شود. سپس امام (ع) آیات سوره قلم را تلاوت فرمود.»(الحویزی،5/395)
علامه طباطبایی هم در این باره می‌گوید:
« … از ابن عباس نقل شده است که رابطه‌ی گناه و قطع روزی از آفتاب هم روشن‌تر است. چنان چه خداوند، آن را در سوره (ن والقلم) بیان فرموده است.»(طباطبایی،20/37)