تبیان، دستیار زندگی

www.asayesefid.org/Default.aspx?PageID=604&RelatedID=OUPqOPaP

عنوان تحقیق : تاریخ ورزش نابینایان درایران   ( The History of Blinds Sports in Iran)
نگارنده : بهرام جدیدی – زهرا شاهی

در اواخر سلطنت قاجاریان سه برادر نابینا در محیط زورخانه ای در شهر نیشابور ؛ سال های طولانی اقدام به ورزش می نمودند و ...

در دوره قاجاریان و قبل از آن بر طبق روایت پیشکسوتان ؛ بهترین محیط از نظر ورزش و تمرین برای افراد نابینای علاقه مند به ورزش ؛ شرکت در محیط زورخانه بود  در این محیط ایشان بدون احساس خطر از صدمه دیدن می توانستند در محیطی اخلاقی اقدام به  ساخت بدن و ذهن خود بنمایند.
     از حدود نیم قرن اخیر توجه و رسیدگی به امور تربیت بدنی  افراد نابینا همواره متاثر از رسیدگی به امور تربیت بدنی و توانبخشی افراد معلول و استثنایی بوده است. در طی این مدت دو دوره را متمایز از یکدیگر می توان در نظر گرفت:

           الف) دوره ای که بیشتر تربیت بدنی و توانبخشی افراد نابینا در متن توجه قرار داشته است.
            ب) دوره ای که علاوه بر  تربیت بدنی و توانبخشی افراد نابینا, ورزش نیز در قالب برگزاری مسابقات درون مرزی و برون مرزی  بر آن افزوده شده است.

الف)در دوره اول ؛ ارائه خدمات تربیت بدنی و توانبخشی به وسیله سازمان های خدمات اجتماعی؛ سازمان های خیریه و موسسه های خصوصی انجام می گرفت این نگرش ها باعث گردید تا پایه های فکری تاسیس اولین مدارس مخصوص افراد نابینا در ایران درسال 1336 پایه گذاری شود و اولین مدارس خاص نابینایان( حدود سال 1340) در تهران تاسیس گردد.
     همزمان با بازگشایی این مدارس ورزش نابینایان و کم بینایان نیز تحت سرپرستی سازمان رفاه نابینایان در ایران شروع به فعالیت نمود. برنامه های این مرکز بیشتر جنبه های تفریحی, اردویی و فوق برنامه را در بر می گرفت.
     برنامه های تربیت بدنی در مدارس نابینایی بیشتر آموزش تربیت بدنی شامل: مهارت های ورزشی, ژیمناستیک, کشتی, شنا, فوتبال, شطرنج,شودان, بدنسازی, وزنه برداری, آموزش صف بندی, رژه و آموزش اجرای پیرامید های ورزشی در میان دختران و پسران دانش آموز نابینا بود.  در این برنامه ها ورزش های داخل مدرسه و ورزش های بین مدرسه ای ارائه می شد. در راستای این فعالیت ها, برگزاری اردوهای ورزشی و تفریحی  در دستور کار این مراکز قرار داشت.

ب) در دوره دوم که از  سال 1357 آغاز می گردد کمیته ورزش معلولین که ورزش نابینایان نیز بخشی از آن کمیته قلمداد می شد تحت سرپرستی فدراسیون پزشکی اداره می گردید. کمیته ورزش نابینایان کشور از سال 1358 فعالیت خود را تحت سرپرستی فدراسیون تازه تاسیس معلولین آغاز نمود. اولین رشته هایی که افراد نابینا درآن ها به فعالیت می پرداختند رشته های ورزشی گلبال, شطرنج, شنا, دوومیدانی,کشتی, وزنه برداری و شودان بود.

با توسعه ورزش در میان مردان ؛ انجمن ورزش های بانوان  معلول و نابینا در سال 1365 ,  تحت پوشش معاونت ورزش بانوان فعالیت خود را رسما آغاز نمود.
    اولین اعزام بین المللی موفقیت آمیز ورزشکاران نابینا در رشته کشتی قهرمانی جهان  در کشور هلند ؛ سال 1990  بود که تیم ایران به مقام اولی جهان دست یافت. حضور قدرتمندانه وزنه برداران قدرتی نابینا در مسابقات بین المللی ؛ تاکنون هفت بار مقام قهرمانی جهان را از آن ج. ا. ایران نموده است.در مجموع از سال 1369 تا کنون ورزشکاران نابینا  کشورمان در مسابقات پارالمپیک ؛ جهانی ؛ منطقه ای و بین المللی موفق به کسب بیش از 110 مدال شامل 65 طلا ؛ 26 نقره و 19 برنز شده اند.
     گستردگی سطح فعالیت های ورزشی در میادین داخلی و خارجی موجبات  تحسین مسئولین سازمان جهانی ورزش های نابینایان ( I.B.S.A.) را فراهم نمود و در سال 1378 موافقت با تاسیس فدراسیون ورزش های نابینایان و کم بینایان در ج. ا. ایران مورد تائید مسئولین سازمان جهانی ورزش های نابینایان ( ( I.B.S.A.) قرار گرفت.
    در بعد پژوهشی برای اولین بار در ورزش معلولین و نابینایان یک مقاله در زمینه ورزش نابینایان توسط نگارنده به پنجمین کنگره بین المللی پارالمپیک سیدنی 2000 ارائه شد که مورد پذیرش واقع گردید. این مقاله در زمینه دوچرخه سواری نابینایان بود و در بخش بیو مکانیک آن کنگره حائز رتبه دوم گردید.

{ قبل از ورود به  بررسی تاریخچه ورزش نابینایان  مفید خواهد بود تا آشنایی مختصری از تعداد افراد نابینا در ایران و جهان کسب نماییم. به طور متوسط در هر دقیقه یک نفر در جهان نابینا می شود 37 میلیون نفر در جهان نابینا و 124 میلیون نفر کم بینا هستند که 400 هزار نفر از این نابینایان در ایران هستند و تنها 77 هزار نفر از آن ها شناسایی شده اند. از 100درصد علل نابینا شدن افراد 60 درصد قابل پیش گیری است و 20درصد از نابینایی ها قابل درمان است و 20 درصد باقیمانده از جمعیت نابینایان به کمک ورزش می توانند از زندگی مستقل و سالمی سود ببرند.}

در مصاحبه با یکی از پیشکسوتان در خصوص سابقه تاریخی ورزش افراد نابینا در ایران ؛ ایشان باذکر تجربیات و ذکر مشاهدات پیشینیان خود اظهار می داشت که در اواخر سلطنت قاجاریان سه برادر نابینا در محیط زورخانه ای در شهر نیشابور ؛ سال های طولانی اقدام به ورزش می نمودند و اشاره داشتند که چون افراد نابینا به دنبال یافتن محیط امن برای اجرای ورزش بودند بهترین محیط در آن زمان و ازمنه گذشته برای اجرای تمرینات ؛ محیط گود زورخانه بود زیرا فرد نابینا پس از قرارگرفتن در محیط گود و شناخت محیط اطراف خود به راحتی می توانست در آن محیط بدون آنکه برخوردی با محیط اطراف داشته باشد حرکت نماید و در زمان استفاده از وسایل خاص ورزش زورخانه مانند تخته شنا ؛ میل ؛کباده ؛سنگ و امثالم مشکلی برای خود و سایر ورزشکاران ایجاد ننماید . همچنین در این محیط افراد نابینا می توانستند با سایر ورزشکاران آشنا شده و از این طریق ضمن معرفی خود و توانایی های خود به ایشان ؛ دوستان صاحب اخلاق و منش پهلوانی برای خود پیدا نمایند. 

     از حدود نیم قرن اخیر توجه و رسیدگی به امور تربیت بدنی و توانبخشی افراد نابینا همواره متاثر از رسیدگی به امور تربیت بدنی و توانبخشی افراد معلول و استثنایی بوده
است. هر گاه رسیدگی به امور سلامتی و تندرستی افراد معلول در متن توجه قرار داشته بالتبع امور تربیت بدنی افراد نابینا نیز بهبود یافته است. 

در طی این مدت دو دوره را متمایز از یکدیگر می توان در نظر گرفت:

           الف) دوره ای که بیشتر تربیت بدنی و توانبخشی افراد نابینا در متن توجه قرار داشته است.
            ب) دوره ای که علاوه بر  تربیت بدنی و توانبخشی افراد نابینا, ورزش نیز در قالب برگزاری مسابقات درون مرزی و برون مرزی  بر آن افزوده شده است.   

      الف)در دوره اول ؛ ارائه خدمات تربیت بدنی و توانبخشی به وسیله سازمان های خدمات اجتماعی؛ سازمان های خیریه و موسسه های خصوصی انجام می گرفت. به کوشش این سازمان ها و موسسات؛ توجه عموم به نیاز ها و حقوق افراد نابینا جلب می گردید و طی برنامه های مراقبتی و توانبخشی؛ به امور تحصیل, تربیت بدنی و فوق برنامه این افراد توجه می گردید. این نگرش ها باعث گردید تا پایه های فکری تاسیس اولین مدارس مخصوص افراد نابینا در ایران درسال 1336 پایه گذاری شود و اولین مدارس خاص نابینایان( حدود سال 1340) در تهران تاسیس گردید.

همزمان با بازگشایی این مدارس ورزش نابینایان و کم بینایان نیز تحت سرپرستی سازمان رفاه نابینایان در ایران شروع به فعالیت نمود. برنامه های این مرکز بیشتر جنبه های تفریحی, اردویی و فوق برنامه را در بر می گرفت.

     برنامه های تربیت بدنی در مدارس نابینایی بیشتر آموزش تربیت بدنی شامل: مهارت های ورزشی, ژیمناستیک, کشتی, شنا, فوتبال, شطرنج,شودان, بدنسازی,  وزنه برداری, آموزش صف بندی, رژه و آموزش اجرای پیرامید های ورزشی در میان دختران و پسران دانش آموز نابینا بود. این برنامه ها شامل فعالیت هایی هماهنگ و متنوع بود و در این برنامه ها ورزش های داخل مدرسه و ورزش های بین مدرسه ای ارائه می شد. در راستای این فعالیت ها, برگزاری اردوهای ورزشی و تفریحی به طور مرتب در دستور کار این مراکز قرار داشت.

مجتمع نابینایان شبانه روزی شهید محبی با دارا بودن موقعیت  مکانی و الگو پذیری از ساخت مراکز آموزشی پیشرفته بین المللی نابینایان به عنوان بزرگترین مرکز آموزشی نابینایان در خاورمیانه به شمار می آمد که امر آموزش و پرورش افراد نابینای مراجعه کننده از کل کشور را بر عهده داشت. این مجتمع با دارا بودن امکانات استخر شنا, زمین فوتبال, اتاق ورزش, اتاق شطرنج, کلاس آموزش ماساژ و کلاس های فوق برنامه دیگر عهده دار آموزش تربیت بدنی و پر کردن اوقات فراغت افراد نابینا را فراهم می نمود. ورزش های همگانی و انجام تمرینات بدنی در صبحگا ه ( ساعت 6) توسط دانش آموزان انجام می شد که این تمرینات از جمله فعالیت های مفید تربیت بدنی همه روزه دانش آموزان این مجتمع بود. فوتبال به عنوان رشته مورد علاقه افراد نابینا و نیمه بینا از حدود سال 1341 در این مرکز اجرا می گردید و دو زمین مجزای فوتبال جهت استفاده افراد نابینا و نیمه بینا در آن طراحی و ساخته شده بود. دو استخر در این مرکز موجود بود که در یک استخر آموزش ورزش شنا به افراد نو آموز و در استخر دیگر شنای تفریحی برای همه افراد نابینایی که در مهارت شنا تبحر یافته بودند برقرار بود. تعداد معتنابهی تخته شطرنج نابینایی در اختیار خوابگاه ها و افراد قرار داده شده بود تا در اوقات فراغت در محیط های خوابگاهی یا فضای سبز مرکز بتوانند اقدام به اجرای این مهارت فکری بنمایند. بدنسازی در اتاق ورزش امکان پذیر بود. در این اتاق انواع دوچرخه ثابت,قایق ثابت,هالتر و دیگر وسایل بدنسازی موجود بود. تخته های تشک کشتی جهت اجرای مهارت کشتی و اجرای حرکات ریتمیک ژیمناستیک و ساخت پیرامید های ورزشی توسط دانش آموزان مورد استفاده واقع می گردید.یکی از اقدامات مفید در آن برهه از زمان, آموزش ماساژ به افراد نابینا بود که این نگرش با توجه به قدرت لمس بالای این افراد به خوبی محقق شده بود. ماساژتوسط دکتر واحدی آموزش داده می شد و یک دوره نیز جهت تکمیل آموزش ماساژ مدرسین نابینا به خارج اعزام گردیدند.

مجتمع دیگر نابینایان در تهران, مجتمع خزائلی بود که جهت پر کردن اوقات فراغت دانش آموزان نابینا و تربیت بدنی ایشان از امکانات مرکز توانبخشی رودکی و امکانات موجود در ورزشگاه شهید شیرودی از جمله استخر شنا, کشتی و غیره استفاده می کرد.آموزش و انجام مسابقات شطرنج نیز از جمله ورزش های فکری بود که توسط افراد نابینا در این مجتمع برقرار گردیده بود.

     در مصاحبه بایکی از پیشکسوتان نابینا در خصوص ترویج ورزش شطرنج ایشان یادآور شدند که در یکی از مسابقات شطرنج قهرمانی کشور در سال 1347 یک فرد نابینای شرکت کننده از اهالی رشت ضمن شکست دادن کلیه حریفان ؛ حائز رتبه اول کشوری دراین رشته گردید.

ورزش نابینایان تحت قالب کمیته ورزش نابینایان کشور از سال 1358 فعالیت خود را تحت سرپرستی فدراسیون تازه تاسیس معلولین آغاز نمود. اولین رشته هایی که افراد نابینا درآن ها به فعالیت پرداختند رشته های ورزشی گلبال, شطرنج, شنا, دوومیدانی,کشتی, وزنه برداری و شودان بود و اولین مسابقه ورزشی نابینایان به عنوان یک مسابقه بین استانی در رشته گلبال و بین چهار تیم اصفهان, لرستان(دورود), تهران (شهید محبی و خزائلی) برگزار گردید. تمرینات و مسابقات شطرنج در محل سابق کمیته ملی المپیک که به نام خانه ورزش نابینایان نامیده می شد برگزار می گردید. شودان به صورت تفریحی در کنار مسابقات رشته های دیگر برگزار می شد و شنا گران نابینا نیز جهت تمرینات به ورزشگاه شهید شیرودی مراجعه می کردند. 

     مسئولیت فدراسیون معلولین را تا سال 1359 آقای مهندس گرجیان بر عهده داشتند.