تبیان، دستیار زندگی

منبع: پایگاه اندیشه قم  نویسنده:محمد حسین حق جو

فكر و اندیشه
یكی از ابزار موفقیت انسان تفكر و اندیشة سالم است. اگر انسان بخواهد رشد فكری پیدا كند باید فكر خود را در مسیر بالندگی و رشد، حركت دهد، كسانی كه انگیزة فرهنگی و علمی والائی دارند باید با ورزش‌های مخصوصی، قدرت تفكر خود را بالا ببرند.

علی ـ علیه السلام ـ می‌فرماید: همانا فكر تو وسعت همه كارها را ندارد پس آن را برای كارهای مهم آزاد بگذار.[1]
و در روایت دیگر فرمودند: وقتی فكرت را بر تمام كارهایت مقدم بداری، آینده‌ات نیكو خواهد شد.[2]
فكر و اندیشه نیاز به مراقبت دارد و انسان باید سعی كند افكار خود را از آلودگیهای فكری پاك كند و قدرت اندیشه و تفكر را در مسائل زیربنائی به كار گیرد.
برای این كار تمرین بسیار لازم است تا فكر انسان از عوامل متفرق به سوی تفكر در مسائل اعتقادی عبادات و مطالعه به كار گرفته شود.

شرائط ورزش روحی، فكری

ورزشهای روحی و فكری باید تحت شرائط و برنامه‌های صحیح اجراء شوند تا آثار و نتیجة مثبت داشته باشند.
1. مكان ورزشی خلوت و بی‌سر و صدا باشد. 2. زمان هر تمرین حداقل 10 تا 20 دقیقه باشد.
3. زمان تمرین منظم باشد. 4. حداقل روزی یكبار تمرینها انجام شود.
5. تمركز در تمرینها وجود داشته باشد.

ورزش تمركز در مطالعه

یكی از مشكلات افراد در مطالعه، عدم تمركز در مطالعه است. بسیاری از افراد هنگام مطالعه تمركز ندارند و خیلی زود از آن خسته می‌شوند.
برای آن كه در مطالعه تمركز حاصل شود باید عوامل تفرقه در مطالعه را جستجو كرده و آنها را از بین برد.

عوامل تفرقة فكر

1. مشكلات ونارسائیها

مشكلات و نارسائیها می‌توانند عامل تفرقة فكر باشند و فكر انسان را به خود مشغول دارند. لذا باید مشكلات و نارسائیها را هنگام مطالعه فراموش نمائیم.
امام علی ـ علیه السلام ـ می‌فرماید:
كسی كه بسیاری از امور را پشت سر نیندازد خوشی زندگیش مختل می‌شود.[3]
یكی از برخوردهای منطقی با مشكلات فراموش كردن آنهاست.

2.كسالت و تنبلی

یكی از عوامل تفرقه در مطالعه، كسالت وتنبلی است، هر كسی دارای این صفت باشد، نه تنها در مطالعه موفق نمی‌شود، بلكه در سایر كارهای خود نیز موفقیتی نخواهد داشت. در روایت می‌خوانیم:
بر تو باد پرهیز از سستی و بی‌حوصلگی. زیرا این دو مانع بهره برداری و سود تو از دنیا و آخرت خواهد شد.[4]
كسالت و تنبلی را باید با عزم و اراده از بین برد. علی ـ علیه السلام ـ می‌فرماید: با ارادة محكم به جنگ سستی‌ها بروید.[5]

3.آمال و آرزوهای معقول و غیر معقول

آمال و ‌آرزوها چه معقول باشند یا غیرمعقول تلقی گردند، باعث تفرقة حواس انسان می‌شوند. از نظر شرع مقدس اسلام نیز آرزوها باید كوتاه و محدود و قابل دسترسی باشد و گرنه آفت دین و دنیا به شمار می رود.
امام صادق ـ علیه السلام ـ می‌فرمایند:
دنیا مانند آب دریاست، تشنه هر چه بیشتر از آن بنوشد، عطش او زیادتر می‌شود تا او را به هلاكت برساند.[6]

4.سروصداهای ناهنجار

یكی از عوامل تفرق حواس سر و صداست. مشكل آلودگی صوتی یكی از مشكلات فراگیر جامعه است. فردی كه می‌خواهد مطالعه كند باید مكانی را برای مطالعه در نظر بگیرد كه خالی از سرو صدا باشد.

5.اشتغالات فكری

یكی از عوامل تفرقة حواس، اشتغالات فكری بیش از حد می‌باشد. وقتی فكر انسان متفرق ومشغول باشد، نمی‌تواند در مطالعه تمركز پیدا كند. لذا علی ـ علیه السلام ـ می‌فرماید:
همانا فكر تو وسعت همة كارها را ندارند و پس آن را برای كارهای مهم آزاد بگذار.[7]

6.خستگی

یكی از موانع مطالعه و تمركز خستگی است. كسی كه می‌خواهد كارهای فكری انجام دهد باید خود را بیش از اندازه خسته نكند. كارهای بدنی، فعالیتهای ورزشی سنگین كه همراه با خستگی باشد با كارهایی فكری در تضاد می‌باشد.

.

7.اضطراب و نگرانی

اضطراب و نگرانی عامل تفرقة حواس و باعث عدم تمركز در انسان است.[8]

8.شرایط نامناسب محیط

یكی از عوامل تفرقه فكر شرائط بد و نامناسب محیط مطالعه است.
سرد بودن زیاد مكان مطالعه، گرم بودن زیاد مكان مطالعه، كم یا زیاد بودن نور و عدم نور كافی، از شرائط نامناسب محیط مطالعه به شمار می‌رود.