تبیان، دستیار زندگی

متن این یادداشت چنین است:رسانه‌های ورزشی، پاره‌یی از پیکره اطلاع‌رسانی کشورند که در حوزه عمومی و مورد علاقه توده‌های جامعه به ویژه نسل جوان فعالیت می‌کنند. تذکرات رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار هفته گذشته ورزشکاران با ایشان، فرصتی مغتنم به دست داد تا اصحاب این حوزه از رسانه، دیگر بار به بازاندیشی اهداف و راهبردهای اطلاع‌رسانی و مهمتر از آن رفع نیازها و نارسایی‌های گفتمانی خویش همت ورزند.آنچه به طور خاص در تولید گفتمان اصیل و بومی رسانه‌های ورزشی اولویت دارد؛ نسبت‌یابی میان این‌گونه از رسانه و مقوله ورزش با توجه به جایگاه آن در سپهر فرهنگی و تمدنی ایران اسلامی است.در توصیفی اجمالی از شرایط کنونی رسانه‌های ورزشی باید اذعان کرد که اطلا‌ع‌رسانی ورزش در کشور ما عمدتا محدود به فوتبال است. فضای فوتبال نیز چه در ایران و چه در سایر نقاط جهان با زبان و ادبیات معیار متفاوت است. بنابراین رسانه‌های ورزشی که روایتگر رویدادها و مناسبات حوزه فوتبالند از این پدیده و همه ویژگی‌ها از جمله ادبیات هیجانی آن تاثیر می‌پذیرند و در رابطه‌یی دیالتیکی،‌ هم‌افزایی بی‌نهایتی را موجب می‌شوند. ادبیات رسانه‌های ورزشی، شاید شفاهی‌تر و قاعده‌گریزتر از ادبیات سایر رسانه‌ها باشد. چنین ادبیاتی هر چند ذایقه عامیانه مخاطبان ساده‌پسند را راضی و احساسات هوادارانه آنان را تهییج و ارضا می‌کند، اما در مقابل، این طیف را از ارتقای سواد رسانه‌یی باز می‌دارد.در غالب رسانه‌های ورزشی، به ویژه رسانه‌های فوتبال‌زده، مختصاتی نظیر ورود به جزییات زندگی قهرمانان ورزشی، پیگیری سوژه‌های عامه‌پسند، بی‌اعتنایی به چراها و تمرکز بر چگونگی‌ها، حادثه‌گرایی افراطی، مغایرت تیتر با متن و تبعیت از علایق مخاطب بدون توجه به نیازهای او به وفور یافت می‌شود.بخشی از کاستی‌ها و نواقص یاد شده با اعمال نظارت و کنترل کیفی و بخش دیگر با اهتمام به تربیت نیروی انسانی متخصص به تناسب ظرفیت‌های رسانه‌یی موجود قابل رفع است.

جزیی دیگر از راه‌حل را نیز باید در ایجاد توازن میان نشریات حوزه فوتبال و سایر رشته‌ها جست‌وجو کرد. همچنین مناسبات غیرمتعارف و غیرحرفه‌یی معدودی از ورزشی‌نویسان با باشگاه‌ها را نیز می‌توان با پالایش درون‌صنفی اصلاح کرد.

راقم این سطور در نقد ادبیات رسانه‌های ورزشی پیش از این بارها از کاربرد اصطلاحات، القاب و عناوین ستیزه‌جویانه در میادین و رسانه‌ها انتقاد کرده و وفور بی‌حد و حصر این تعابیر را پدیده‌یی غیربومی و تحمیلی دانسته بود. همچنین غلبه حاشیه بر متن را در اخبار و گزارش‌های ورزشی، مانع از تقویت قدرت تحلیل مخاطب و ارتقای آگاهی‌های او نسبت به جنبه‌های تخصصی ورزش خوانده بود.

با این همه آنچه امروز، با تامل در بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامی درمی‌یابیم، ما را از منظری فراتر به نقد ادبیات رسانه‌یی کشور و سنت‌های حاکم بر آن دلالت کرده و از اذعان به «نقص گفتمانی و هویتی» موجود در عرصه رسانه ناگزیر می‌سازد. از این دیدگاه، رسانه‌های ورزشی ما برای برون‌رفت از معضلات پیش‌گفته، ناگزیر از هویت‌یابی مبتنی بر سنت‌هایی حرفه‌یی‌اند که از فرهنگ و تمدن اسلامی – ایرانی نشأت یافته باشد.

ورزش در فرهنگ و تمدن پرافتخار اسلام و ایران، بیش و پیش از هر چیز با دو مفهوم «مروت» و «فتوت» تعلق و پیوند دارد؛ به طوری که سنت‌های اخلاقی حاکم بر ورزش را نمی‌توان از سلوک عیاری و پهلوانی ایرانیان مسلمان طی قرن‌های متمادی جدا دانست. فتوت و عرفان، سرشاخه‌هایی روییده بر تنه اصلی درخت تشیع‌اند و عیاران و فتیان، همانانند که در طول تاریخ تشیع، عقد فتوت بستند تا خلق را به دست و زبان خویش نرنجانند و خود را در این جهان از جمیع جهانیان فروتر شناسند. هر چه دارند، به سخا از هیچ کس وا ندارند، سینه از کبر و کینه پاکیزه سازند؛ و هم با خلق و هم با خدا وفا نگه دارند.

رسانه ورزشی، راوی چنین ساحت بلندی است که پشتوانه‌یی آرمانی و مشحون از تعالیم وحی و اهل بیت(ع) دارد.

از همین‌رو است که از رسانه ورزشی انتظار می‌رود تا فارغ از رویدادهای مطلوب و نامطلوب جاری در حوزه ورزش، به پیشینه و فلسفه حوزه خبری خود نزدیک تر شود و از این رهگذر، فرهنگ حاکم بر میادین ورزشی را نیز به بوته نقد و اصلاح بسپارد.

در این خصوص همچنان که از یک نشریه ادبی، نسبت به سایر نشریات توقع بیشتری در پاکیزه‌نویسی و پایبندی به آیین نگارش و زبان و خط فارسی وجود دارد؛ از یک رسانه ورزشی نیز انتظار می‌رود تا سررشته آیین پهلوانی و فتوت را نگه دارد و هیچ گاه حتی در پر تب و تاب‌ترین اوج‌ها و فرودهای میدان ورزشگاه از دست نیفکند.

بر این اساس، ساختار رسانه‌های ورزشی، اقتصاد، مدیریت و نیز ادبیات و اخلاق حرفه‌یی حاکم بر آنها زمانی سامان می‌یابد که همه این شوون در ساحت گفتمانی منسجم و همبسته با فرهنگ و باورهای اصیل ما استقرار یافته باشد.

به ویژه آنکه دانش رسانه، تابعی از علوم انسانی است و نمی‌توان مانند پزشکی، مهندسی و کشاورزی، آن را عینا از جوامع دیگر برگرفت و به جامعه خود عرضه داشت. مسلما اگر رفتار و چارچوب یک زیرساخت ارتباطی مانند رسانه با هویت و فرهنگ جامعه مخاطب انطباق نداشته باشد؛ تضادها و تعارضات گوناگونی از این روند ناشی خواهد شد که نمونه‌هایی از آن در رسانه‌های ورزشی امروز قابل مشاهده است.

ادامه این روند، در تراز حداقلی به شکاف رسانه و بنیان‌های فرهنگی و معرفتی جامعه می‌انجامد و در تراز حداکثری دوری جامعه و رسانه – هر دو- از خاستگاه‌های اصیل خود را در پی دارد.رهنمودهای حکیمانه رهبر فرزانه انقلاب اسلامی، فرصتی گرانقدر است تا تکاپو و جست‌وجویی دوباره برای دستیابی به هویتی اسلامی در رسانه‌های ورزشی ما آغاز شود؛ هویتی که رابطه رسانه، ورزش و جامعه را با استفاده از الگویی بومی سامان دهد و برگسست تاریخی و هویتی میان رسانه‌های نوین و نهادهای ارتباطی سنتی نقطه پایان بگذارد.در سال‌های اخیر، نسل جدیدی از تربیت‌یافتگان نهادهای دینی و حوزه‌های علمی به عرصه رسانه گام نهاده‌اند. ناگفته پیداست که این ظرفیت فکری و فرهنگی می‌تواند و می‌باید برای توسعه کیفی، بومی و اسلامی رسانه‌ها به کار گرفته شود و از درون آن نظریه «تهذیب رسانه‌‌یی» در همه رسانه‌ها از جمله رسانه‌های ورزشی، وضع، تبیین و اجرایی شود.