پرسش

فعالیت سیاسی امام سجاد چه بوده است؟

پاسخ

با عرض سلام و تحیت.
دوست محترم!
در روزگار امام كه جامعه دچار انحراف شده، روحیه رفاه طلبی، و دنیازدگی بر آن غلبه كرده، و فساد سیاسی، اخلاقی و اجتماعی آن را در محاصره قرار داده، و از نظر سیاسی هیچ روزنه ای برای تنفس وجود نداشت، امام سجاد(ع) توانست از "دعا" برای بیان بخشی از عقاید حقه خود بهره گرفته، و بار دیگر تحركی در جامعه برای توجه به معرفت، عبادت و بندگی خداوند ایجاد كند.
گرچه بدون تردید، مقصود اصلی در این دعاها، همان معرفت و عبادت بوده است، ولی با توجه به تعابیری كه در آنها وجود دارد، می توان گفت كه مردم می توانستند از لابلای این تعبیرات آشنایی با مفاهیم سیاسی مورد نظر امام سجاد(ع) نیز پیدا كنند.
صحیفه سجادیه مشهور، كه اندكی بیش از پنجاه دعا را دربردارد، تنها بخشی از دعاهای امام سجاد(ع) است كه گردآوری شده است. در كنار آن مجموعه های دیگری نیز به گردآوری دعاهای آن حضرت پرداخته اند، كه تعداد این مجموعه با صحیفه معروف، به شش عدد رسیده، و برخی از آن ها حاوی بیش از 180 دعا می باشد.
این ادعیه نه تنها در بین شیعه، بلكه در فرهنگ نوشتاری اهل سنت نیز وجود داشته، و اجمالا مورد توجه بوده است ـ (ر.ك. به شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج5، ص113 و ج6، ص178ـ186 و ج11، ص192) ـ و این حاكی از آن است كه دعاهای امام سجاد(ع) در درون جامعه آن روز نفوذ داشته است.
به عنوان مثال، در میان دعاها تعبیری وجود دارد كه اغلب تكرار شده، و كمتر دعایی است كه از آن خالی باشد؛ این تعبیر "صلوات بر محمد و آل محمد" است. زمانی كه حتی قراردادن نام علی بر فرزندان ممنوع بوده، و مسلمانان به صرف آن مورد تهدید قرار می گیرند، و كار امویان جز با سبّ به حضرت علی(ع) مستقیم نمی شود ـ (ر.ك. به شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج13، ص220 و انساب الأشراف، بلاذری، ج1، ص184) ـ بكار گرفتن این تعبیر ارزش خود را به خوبی نشان می دهد. تعبیرهایی شبیه "محمد و آله الطیبین الطاهرین الأخیار الأنجبین"(صحیفه سجادیه، دعای6، فقره24) از نمونه هایی است كه چند بار تكرار شده است.
از جمله مضامین سیاسی ـ دینی صحیفه طرح مسئله امامت است. امامت به مفهوم شیعی آن علاوه بر جنبه های الهی آن، كه عصمت و بهره گیری از علوم انبیاء و مخصوصاً پیامبراكرم(ص)، جنبه حقانیت برای خلافت و رهبری را نیز نشان می دهد.
از جمله تلاش های دیگر امام سجاد(ع) كه هم جنبه دینی داشته و هم سیاسی، توجه نسبت به قشری بود كه به خصوص از زمان خلیفه دوم به بعد، و مخصوصاً در عصر اموی ها، مورد شدیدترین فشارهای اجتماعی بوده، و از محروم ترین طبقات جامعه اسلامی در قرون اولیه اسلامی به شمار می رفتند. این گروه همان بردگان و كنیزكان، اعم از ایرانی، رومی، مصری و سودانی كه متحمل سخت ترین كارها شده و از سوی اربابان خود مورد اهانت های شدیدی قرار می گرفتند.
البته آنچه در فوق به آن اشاره شد، گوشه ای از فعالیت های سیاسی امام سجاد(ع) بود، كه در این مختصر بیان شد. برای كسب اطلاعات بیشتر می توانید به كتاب "تاریخ سیاسی اسلام"، تألیف رسول جعفریان، ج3، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مراجعه نمایید.
با آرزوی توفیق.
مشاوره مذهبی ـ قم.