پرسش

به نام خدای بزرگ
با سلام و آرزوی توفیقات روز افزون برای شما
دوست عزیز برخی از دوستان و آشنایان طرح پرسش را در برخی مسائل تاب نمیآورند حال آنكه باید پرسید و جواب گرفت آنگاه دانست. اما سوال بنده ،
قبل از هر چیز شهادت میدهم به وحدانیت خدا و عظمت مقام پیامبر و رسالت او
پیامبر عظیم الشان اسلام برترین و بالاترین مخلوق خداست. مقام او تا جایی است كه حتی در نقلی از امیرالمومنین علی علیه السلام كه شخصی سعی در مقایسه او و پیامبر داشت فرمود: من برده ای از بردگان محمد هستم. خب در این مقام و منزلت بحثی نیست كه هر كه منكر شود یقینا كافر است.
یك انسان معمولی مثل همه ما آفریده میشود اما، زندگی او پر از خوبیهاست. تمام عمر در راه خدا و كسب رضایت او قدم برمیدارد. خدا و اولیاءش كمال رضایت را از او دارند . به اقتضای انسان بودنش گاه كاری كرده كه نامش گناه هم نبوده البته شاید ان كار را هم نكرده باشد و ما آنرا محتمل میدانیم . این شخص از تمام قواهای مادی و معنوی كمال استفاده را در جهت كسب رضایت خداوند برده است. خب این فرد كه زندگیش یقینا افتخار است و مایه مهابات خدا و اولیا اوست چه فرقی با پیامبر دارد. این فرد از هیج تكلیفی كه بر عهده اش بوده كوتاهی نكرده و از گناهان برائت جسته است. این فرد معصوم نبوده ولی معصوم وار زندگی كرده آیا سزاوار نیست در بهترین جای بهشت قرار گیرد؟ خب اگر اینگونه است و میگوییم پیامبر بهتر است خب پیامبر كجا برود؟ اگر جای بهتری هست كه پیامبر برود چرا آن شخص محروم شود ؟ پس یا باید به پیامبر جفا شود یا آن شخص!!

پاسخ

با عرض سلام و تحیت.
دوست محترم!
اگر چنانچه كسی كه شما فرض كردید واقعاً باشد، او نیز معصوم است ـ ولو معصوم اكتسابی.
البته باید توجه داشت كه معصومیت از اموری است كه دارای مراتب است. معصومین چهارده گانه در اعلی مراتب عصمت هستند؛ و به موجب ادله شرعیه می دانیم كه كسی نمی تواند به پای آنان برسد. بله، اگر در عالم فرض بخواهیم سخن بگوییم شخص مفروض در همان جایی خواهد بود كه رسول اكرم(ص) در آنجا است؛ ولی عالم واقع لزوما مطابق عالم مفروض ما نیست. ادله دینی از منبع وحی به ما خبر داده اند كه هرگز چنین فرضی تحقق نمی یابد كه انسانی معمولی به عصمتی در درجه عصمت اهل بیت ـ پیامبر وخاندانش ـ برسد.
در توضیح ذو مراتب بودن عصمت باید گفت "حسنات الأبرار سیّئات المقرّبین" یعنی اعمال صالح نیكوكاران نزد مقربان سیّئه است؛ و البته باید گفت این تفاوت به خود عمل برنمی گردد، بلكه به روح عمل كه همان ایمان و نیّت است رجوع دارد؛ چرا كه یكی به طمع بهشت عابد است و یكی به عشق؛ اینها هر دو نماز می گزارند و گریه می كنند، اما این كجا و آن كجا؟
كسی كه در انقطاع كامل با حضرت حق است هر كاری كه لحظه ای انصراف خاطر باشد، برای او سیّئه به شمار می رود، ولو این كه آن كار بر او واجب باشد! مثلا هنگامی كه از توجه تام به خدای احد منصرف، و به كار قضاوت و حكومت اسلامی بپردازد و قسمتی از وجود خود را بدان منصرف سازد.
از این رو پیامبر اكرم(ص) در حالی كه مشغول به این طاعات بود در هنگام اذان به بلال می فرمود: "أرحنا یا بلال" یعنی ما را راحت كن، ای بلال!؛ كما این كه گریه و استغفار و انابه از گناه توسط امامان(ع) كه از مناجات های آنان سرریز است این گونه توجیه می شود.
حال آن كه برای غیر او همان اقامه عدل و قضاوت اسلامی و... افضل عبادات است؛ پس چگونه كسی می تواند مثل مقرّبان گردد كه افضل عبادات آنان "فناء فی الله" است؟! از این رو امیرمؤمنان در باره ائمه اطهار(ع) فرمودند: "لایقاس بهم أحد" یعنی هیچ احدی با آنان قابل قیاس نیست.
بله، انسانهای معمولی اگر به مقام عصمت اكتسابی و كمال اطاعت الهی برسند، توفیقاین را خواهند یافت كه همنشین و همراه و رفیق پیامبر اكرم(ص) و ائمه اطهار(ع) باشند. قرآن هم به این مطلب تصریح دارد كه «من یطع الله و الرسول فأولئك مع الّذین أنعم الله علیهم من النبیّین والصدّیقین والشهداء والصالحین وحسن أولئك رفیقاً» یعنی كسی كه خدا و پیامبر(ص) را اطاعت كند در قیامت همنشین كسانی خواهد بود كه خدا نعمت خود را بر آنان تمام كرده، از پیامبران و صدیقان و شهداء و صالحان و آنان رفیق های خوبی هستند.
این آیه كه معروف به آیه لحوق است وعده داده كه چنین كسانی به آل الله ملحق می شوند؛ چنانچه در احادیث است كه چنین شیعیانی با صورت های نورانی در اطراف پیامبر(ص) كه بر منبر است می نشینند.
اما این به معنای آن نیست كه نظر و تماشایی كه مختص آل الله است، به اینها ارزانی شود. تفاوت در مراتب بهشت قابل انكار نیست.
نكته دیگر آن كه ممكن است كسی به عصمت از گناه دست یابد، ولی تصور عصمت از اشتباه، جز از معصومین(ع)، مشكل است. این خود حاكی از كمال و ظرفیت روحی خاص اهل بیت می كند؛ ظرفیتی كه در اشخاص فرضی شما نیست.
فرق دیگر معصومین(ع) با چنین شخص فرضی ـ كه البته در مقامات اخروی ایشان تفاوتی ایجاد نمی كند ـ این است كه هر دو ثبوتاً و در واقع معصوم هستند، لكن در مقام اثبات فقط معصومین(ع) مُهر تأیید دارند.
توضیح این كه عقل می تواند فرض كند كه كس دیگری غیر از امامان(ع) باشد كه از هنگام تولد تا زمان مرگ هیچ عصیانی نكند، اما چگونه این فرد شناخته شود؟! به عبارت دیگر، عصمت شخص مفروض در مرحله اثبات مشكل دارد. هر وقت بخواهید او را بشناسید او هنوز باقی مانده ای از عمر دارد كه معلوم نیست آن مقدار را هم به عصمت از گناه سپری كند! بالاتر این كه دسترسی به قلب و ذهن او ندارید و حداكثر می توانید در اعمال جوارحی او حكم عصمت جاری كنید، اما این كه نیت او چه بوده است، قابل قضاوت نیست.
این در حالی است كه ائمه اطهار(ع) چنین نیستند، زیرا خدایی كه محیط به ظاهر و باطن و نزدیكتر از هر فرد به خود اوست، صحّه بر عصمت آنان نهاده است و این كار ما را در تبعیت و... آسان كرده است.
با التماس دعا.
مشاوره مذهبی ـ قم.