پرسش

سلام
ایا این درست است كه
حضرت علی (ع) 4 فرزند خود را به نام های محمد ابوبكر عمر و عثمان نامیده است؟
ایا حضرت علی(ع) دختر خود را به عقد عمر در اورده است؟
در مورد خطبه 228 نحج البلاغه توضیح دهید

پاسخ

با عرض سلام و تحیت.
دوست محترم!
1. در این زمینه به پاسخی كه در كد 3211، در بخش تازه های مذهبی سایت آمده، مراجعه نمایید.
2. 2) اما در مورد ازدواج دختر امیرالمؤمنین(ع) با عمر باید گفت: در تحقق این ازدواج اختلاف زیادی بین علما و مورخین وجود دارد.
برخی مطابق با اهل سنت، این قول را پذیرفته اند كه "ام كلثوم" زوجه عمر گردیده است.
برخی علمای شیعه، همچون "شیخ مفید" و "شیخ صدوق" و... به كلی منكر این ازدواج هستند و آن را قبول ندارند و راوی روایت ازدواج را موثق نمی دانند، و اعتماد به روایت او ندارند، و احتمال می دهند كه این ساخته دست خلفا بوده است. از قضا راوی راویت شخصی است به نام "زبیر بن بكار" كه در علم رجال متهم به بغض و عناد با امیرمؤمنان(ع) می باشد. برای چنین واقعه ای تك روایتی، آن هم از چنین شخصی نمی تواند مورد استناد باشد.
لازم به ذكر است كه اكثر كتب تاریخی ازدواج "ام كلثوم" را تنها با "عون بن جعفر"، و سپس با "محمد بن جعفر" نقل كرده اند. لذا نمی توان در این زمینه نظری قاطع داد.
البته بعضی هم كه تحقق این ازدواج را قبول كرده اند، در كنار آن مداركی دارند كه می گوید امام علی با این ازدواج موافق نبود، ولی انكار خلیفه وقت فتنه می آفرید. نقل است كه هر چه امام علی(ع) بهانه آوردند كه "ام كلثوم" دختر صغیره ای است و...، تا خلیفه منصرف شود، او پافشاری نمود، و حتی تهدید به قتل امیرالمؤمنین كرد؛ لذا از روی اكراه و تحت فشار، امام علی(ع) به این ازدواج رضایت دادند.
ضمنا، "ابن شهرآشوب" نقل كرده است كه "ام كلثوم" به ازدواج عمر درآمد، ولی در آن زمان تا كشته شدن خلیفه كودك بود!
برای مطالعه بیشتر می توانید به كتاب "سفینةالبحار" شیخ عباس قمی(ره)، ج2، ص223ـ222 و "ناسخ التواریخ"، نوشته محمدتقی سپهر، ص244ـ242 و "منتهی الآمال"، شیخ عباس قمی(ره)، چاپ اسلامیه، ج1، ص135، و دیگر كتب تاریخی مراجعه نمائید.
3. در این خطبه جمله هایی آمده، مبنی بر ستایش از شخصی كه با كنایه از او تعبیر "فلان" آورده شده است.
در این مورد كه این "فلان" كیست، بین شارحین نهج البلاغه اختلاف نظر وجود دارد. "شیعه امامیه" آن را در وصف یكی از یاران و صحابه امام(علیه السلام) می دانند، یا این كه حمل بر تقیّه می كنند.
برخی مانند "قطب رواندی" گفته اند: مقصود یكی از گذشتگان صحابه از قبیل "عثمان بن مظعون" و غیره است.(ر.ك. به "سیری در نهج البلاغه"، شهید مطهری، ص163)
اما ابن ابی الحدید در شرح خود بر نهج البلاغه می گوید: این گونه توصیف ها نمی تواند از یك فرد عادی باشد، بلكه از یك مقام حكومتی است، و چنین توصیفی بر گذشتگان صحابه قابل انطباق نیست؛ از این رو كسی مراد نیست جز عمر بن خطاب.
ابن ابی الحدید از "طبری" داستانی را نقل می كند، و آن را مؤید بر ادعای خود می داند. او نقل می كند: "در فوت عمر زنان می گریستند. دختر "ابی حثمة" چنین ندبه می كرد: "أقام الأود، أبرأ العمد، أمات الفتن و أحیی السنن...".
آنگاه طبری از "مغیرة بن شعبة" نقل می كند كه پس از دفن عمر به سراغ علی رفتم، و خواستم سخنی از او درباره عمر بشنوم. علی بیرون آمد و در حالی كه سر و صورتش را شسته بود و هنوز آ ب می چكید و خود را در جامه ای پیچیده بود، و مثل این كه تردید نداشت كه كار خلافت بعد از عمر بر او مستقر خواهد شد، گفت: دختر ابی حثمة راست گفت كه گفت: "لقد قوم الأود...(ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج12، ص5، ذیل خطبه 223)
استاد شهید مطهری در این زمینه می گویند: برخی از متتبعین عصر حاضر از مدارك دیگری، غیر از طبری، داستان را به شكل دیگری نقل كرده اند؛ و آن این كه حضرت علی(علیه السلام) پس از آن كه بیرون آمد و چشمش به مغیرة افتاد، به صورت سؤال و پرسش فرمود: "آیا دختر ابی حثمة آن ستایش ها را كه از عمر می كرد، راست می گفت؟" در این صورت جملات ذیل این خطبه، نه سخن حضرت علی(علیه السلام) است و نه تأییدی از ایشان نسبت به گوینده اصلی كه همان دختر ابی حثمة بوده است. بر این اساس، سید رضی(ره) كه این جملات را ضمن كلمات نهج البلاغه آورده، دچار اشتباه شده است.(ر.ك. به سیری در نهج البلاغه، استاد مطهری، ص164)
در ادامه لازم به ذكر است كه در نهج البلاغه ای كه مرحوم دشتی آن را ترجمه و فهرست بندی نموده است، عنوان این خطبه مربوط به بیان اوصاف "سلمان فارسی" نام گذاری شده است.
ایشان در پاورقی اضافه می كند: مرحوم شهرستانی نقل می كند كه در نسخه خطی سید رضی(ره) كه دخترش خدمت عموی بزرگوارش ـ یعنی سید مرتضی ـ آن را می آموخت، نام سلمان فارسی در ابتدای این خطبه نوشته شده بود؛ و همین درست است، زیرا با بررسی دیگر خطبه های نهج البلاغه و شناخت تفكرات امام علی(علیه السلام) و بررسی صحیح زندگانی یاران امام علی(علیه السلام) این حقیقت روشن می شود كه شخص یاد شده، باید سلمان فارسی یا مالك اشتر و مثل آنها باشد، و دیگر احتمالاتی كه داده شده است، با عصمت و اعتقاد امام علی(علیه السلام) سازگار نیست.(نهج البلاغه، محمد دشتی، ص465، ذیل خطبه 228)
تذكر این مطلب مفید است كه امیرالمؤمنینی كه این كلمات از او صادر شده، همان است كه خطبه شقشقیه را دارد!! برای فهم كلام یك متكلم می بایست به مجموعه كلام او توجه كرد.
پیروز باشید.
مشاوره مذهبی ـ قم.