تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : نماز متجاوز از هشتصد مسئله دارد و بيان آن ها غير مقدور است . مى توانيد به توضيح المسائل مرجعتان مراجعه كنيد.اما به طور كلى : نماز يا واجب است يا مستحب . نمازهاى مستحبى فراوان است ; از مهم ترين آن ها نافله هاى يوميه است كه 34ركعت است كه همهء آن ها دو ركعتى مى باشد و فقط نماز وتر يك ركعت است و نماز وُتَيْره كه بعد ازنماز عشا خوانده مى شود, دو ركعت به صورت نشسته است .اما نمازهاى واجب عبارتند از: نمازهاى صبح و ظهر و عصر و مغرب و عشا كه مجموعاً هفده ركعت است و نمازميّت و نماز طواف خانهء خدا و نمازى كه با نذر واجب مى شود و نماز آيات و نماز قضاى پدر و مادر كه بر پسربزرگ تر واجب است .نمازهاى چهارركعتى , با شرايطى در مسافرت , دو ركعتى خوانده مى شود.بهتر است نمازهاى يوميه را به جماعت و در مسجد بخوانيم كه فضائل فراوانى براى شركت در مسجد و نمازجماعت و نماز اول وقت ذكر شده است . امام صادق 7فرمود: .(1)اگر احياناً نماز در وقت خود خوانده نشد, بايد آن را در وقت ديگر قضا كرد.(پـاورقى 1.وسائل الشيعه , ج 3 ص 16

پاسخ : اگر كسى به مسافرتى كه رفت و برگشت آن هشت فرسنگ , يعنى حدود 45كيلومتر باشد برود, باشرايطى نمازش شكسته مى شود:1 قصد مسافرت هشت فرسخى را داشته باشد; بنابراين كسى كه از اول قصد رفتن به هشت فرسخى را ندارد,نمازش شكسته نمى شود, حتى اگر كم كم به هشت فرسخ منتهى شود.2 در بين راه از قصد خود بر نگردد; پس اگر قبل از رسيدن به چهار فرسخ , از قصد خود برگردد يا مردّد شود,بايد نماز را تمام بخواند.3 پيش از رسيدن به هشت فرسخ از وطن خود عبور نكند.4 براى كار حرام سفر نكند. اگر براى كار حرامى سفر كند, بايد نماز را تمام بخواند; هم چنين اگر به قصد تفريح ,نه براى تأمين زندگى به شكار برود. 5 از كسانى كه مانند صحرانشينان كه جاى معيّنى ندارند و هميشه خانه به دوش هستند نباشد, زيرا اينان هر كجامسافرت كنند, نمازشان تمام است .6 آن كه شغل او مسافرت نباشد, مانند راننده ها و حمله دار و معلم يا كارگرانى كه هر روزبراى تدريس يا كار به مسافرت مى رود.7 مسافرى كه از وطنش به قصد مسافرت حركت مى كند, بعد از دور شدن از شهر (حد ترخّص ) نمازش شكسته مى شود.8 اگر مسافرى قصد ماندن كم تر از ده روز را داشته باشد, نمازش شكسته نيست و روزه اش صحيح است .در هر كجا كه نماز شكسته باشد, روزه گرفتن صحيح نيست .اگر انسان بعد از اذان ظهر از وطنش به قصد مسافرت حركت كند, روزه اش صحيح است , ولى نمازش شكسته است .(1)(پـاورقى 1.توضيح المسائل مراجع , ج 1 ص 708

پاسخ : قتل نفس از گناهان كبيره است و فرقى بين كشتن خود يا ديگرى نيست . كسى كه انتحار (خودكشى )مى كند, تمام عقوبت هايى كه بر قتل نفس مترتب مى شود, براى او هم هست . چنان كه در آيهء (1)خودكشى ممنوع شده است و نيز آيه (2)از حضرت اميرالمؤمنين 7روايت است : .(3)حضرت باقر7فرمود: .(4)و در حديث ديگر از امام صادق 7آمده است : .(5)خودكشى به هر وسيله حرام است , حتى اگر بيمارى به قصد زودتر مردن , خود را مداوا نكند و در نتيجه بميرد, كه نوعى خود كشى است .(6)در قرآن در داستان بنى اسرائيل بعد از رفتن حضرت موسى به كوه طور و انحراف آنان توسط سامرى و پرستش گوساله , دستور آمد: . در اين آيه مجازات آنان بعد از توبه به اين صورت بود كه شمشير به دست گيرند ويكديگر را بكشند.(7) شايد اين قتل , حكم ارتداد باشد. البته اين آيه و حكم , مربوط به خودكشى نبوده , مربوط به ديگركشى است .(پـاورقى 1.نساء (4 آيهء 29(پـاورقى 2.بقره (2 آيهء 195(پـاورقى 3له .وسائل الشيعه , كتاب قصاص , باب 5(پـاورقى 4.همان .(پـاورقى 5.همان .(پـاورقى 6.عبدالحسين دستغيب , گناهان كبيره , ج 1 ص 112(پـاورقى 7.تفسير نمونه ج 1 ص 255

پاسخ : از آيات و روايات در بحث قصاص و ديات سه نوع قتل استفاده مى شود: قتل عمد, شبه عمد و خطا.قتل عمد قتلى است كه با تصميم قبلى و با استفاده از وسايل قتل صورت گيرد, مثل اين كه انسان به قصد كشتن ديگرى , از حربه يا چوب يا سنگ و يا دست استفاده كند.قتل شبه عمد آن است كه تصميم بر كشتن ندارد, اما تصميم بر زدن دارد و منجرّ به قتل مى شود, مانند اين كه كسى را عمداً كتك مى زند بدون اين كه قصد كشتن او را داشته باشد, ولى اتّفاقاً منجرّ به قتل شود.قتل خطا آن است كه هيچ گونه تصميمى نه بر قتل و نه انجام عملى در مورد مقتول داشته باشد, مثل اين كه مى خواهد حيوانى را شكار كند, اما تير خطا مى رود و انسانى را مى كشد. هر يك از اين سه نوع قتل احكام مخصوصى دارد كه در فقه اسلامى مذكور است .(1)قرآن دربارهء قتل ناحقّ مى فرمايد: خداوند بر او غضب مى كند و از رحمتش او را دور مى سازد و عذاب عظيمى براى او آماده ساخته است >.از آن جا كه آدم كشى يكى از بزرگ ترين جنايات و گناهان خطرناك است و اگر با آن مبارزه نشود, امنيّت كه ازمهم ترين شرايط يك اجتماع سالم است , از بين مى رود, قرآن در آيات مختلف , آن را با اهميّت فوق العاده اى ذكركرده است , تا آن جا كه قتل بى دليل يك انسان را همانند كشتن تمام مردم معرّفى مى كند: .بر طبق آيهء بالا كسى كه فرد با ايمانى را عمداً بكشد, چهار مجازات و كيفر شديد اخروى علاوه بر قصاص دنيوى برايش ذكر شده است : 1 خلود و جاودانه در آتش دوزخ ماندن .2 خشم و غضب الهى .3 دورى از رحمت خدا.4 مهيّا ساختن عذاب عظيم .در روايات تعبيراتى دربارهء قتل افراد بى گناه و با ايمان وارد شده است : پيامبر6فرمود: . و نيزمى فرمايد: .(2)البته حكم قتل در جنگ و دفاع با حكم قتل عمدى و غير عمدى , متفاوت است و احكام مخصوص به خود رادارد كه در كتاب جهاد و دفاع بحث مى شود.در كتاب حدود در فقه اسلامى , افرادى محكوم به قتل هستند كه بعد از اثبات نزد قاضى و حكم قاضى مجتهدعادل آن احكام اجرا مى شود:از جمله از افرادى كه به واسطهء حدّ, محكوم به اعدام مى شوند:1 لواط كننده : با شرايطى محكوم به قتل مى شود.(3)2 زناى محصنه : مرد يا زنى كه همسر دارد و در اختيار اوست , با اين حال زنا مى كند, كه در صورت اثبات ووجود شرايط, محكوم به رَجْم سنگسار مى شود.(4) حكم زناكردن با محارم قتل است .(5)3 كسى كه سه مرتبه حدّى بر او جارى شده , اگر مجدداً مرتكب آن گناه و نزد قاضى اثبات شود, محكوم به قتل است .(6)4 كسى كه پيامبر6را دشنام دهد, در شرايطى قتلش واجب است .(7)5 ارتداد فطرى : در صورتى كه نزد حاكم ثابت شود.(8)6 محارب و مفسد فى الارض .(9)7 كسى كه ادعاى نبوّت بكند.(10)موارد ديگرى نيز هست كه در فقه از آن بحث شده است .توجه : در تمام موارد بالا غير از دشنام دهنده , هيچ كس حق ندارد كسى را بكشد, حتى اگر گناه و فساد را ببيند.بايد در دادگاه صالحه , آن موارد اثبات بشود و قاضىِ مجتهد عادل , حكم به قتل كند.فقط در صورتى كه فرزند در رحم مادر باشد و طبق تشخيص پزشك , جان مادر يا فرزند در خطر باشد, مى توان فرزند را براى حفظ جان مادر كشت و او را ساقط كرد.(11)(پـاورقى 1.امام خمينى , تحرير الوسيله , ج 2 ص 553(پـاورقى 2.تفسير نمونه , ج 4 ص 70 به نقل از المنار, ج 4 ص 361(پـاورقى 3.امام خمينى , تحريرالوسيله , ج 2 ص 470(پـاورقى 4.همان , ص 457(پـاورقى 5.همان , ص 462(پـاورقى 6.همان , ص 476(پـاورقى 7.همان , ص 477(پـاورقى 8.همان , ص 494(پـاورقى 9).همان , ص 492(پـاورقى 10.همان , ص 477(پـاورقى 11.آيت اللّه فاضل لنكرانى , جامع المسائل , ج 1 ص 490

پاسخ : بسيارى از مردم معتقدند در بعضى چشم ها اثر مخصوصى است كه وقتى با اعجاب به چيزى بنگرند,ممكن است آن را از بين ببرد, يا در هم بشكند و انسان را بيمار يا ديوانه كند. اين مسئله از نظر عقلى امر محالى نيست , چه اين كه بسيارى از دانشمندان معتقدند در بعضى چشم ها نيروى مغناطيسى خاصى نهفته شده است كه كارايى زيادى دارد و حتى با تمرين و ممارست مى توان آن را پرورش داد. خواب مغناطيسى از طريق نيروى مغناطيسى چشم ها است . وقتى اشعهء ليزر ـ كه شعاعى است نامريى ـ مى تواند كارى كند كه از هيچ سلاح مخرّبى ساخته نيست , پذيرش وجود نيرو در بعضى چشم ها كه از طريق امواج مخصوص در طرف مقابل اثر بگذارد, چيزعجيبى نخواهد بود.بسيارى نقل مى كنند با چشم خود افرادى را ديده اند كه داراى اين نيروى مرموز بوده اند و افراد يا حيوانات يااشيايى را از طريق چشم از كار انداخته اند, لذا نه تنها نبايد اصرارى در انكار اين امور داشت , بلكه بايد امكان وجودآن را از نظر عقل و علم پذيرفت .در روايات اسلامى تعبيرات مختلفى ديده مى شود كه وجود چنين امرى را اجمالاً تأييد مى كند. در حديثى مى خوانيم كه خدمت پيامبر6عرض كرد: گاه به فرزندان جعفر چشم مى زنند. آيا دعايى براى آن هست ؟ پيامبر6فرمود: بله , اگر چيزى مى توانست بر قضا و قدر پيشى بگيرد, چشم زخم زدن بود. درحديث ديگرى آمده است كه اميرمؤمنان 7فرمود: پيامبر براى حسن و حسين دعايى را نوشت و همراه آنان كرد.پيامبر6فرمود: حضرت ابراهيم 7براى اسماعيل و اسحاق تعويذ نمود. در نهج البلاغة آمده است : .هيچ مانعى ندارد دعا و توسل به فرمان خداوند جلو تأثير نيروى مرموز مغناطيسى چشم ها را بگيرد, همان گونه كه دعا در بسيارى از عوامل مخرّب ديگر اثر مى گذارد و آن ها را به فرمان خدا خنثى مى كند. قبول تأثير چشم زخم به اين معنا نيست كه به كارهاى خرافى و اعمال عوامانه در اين گونه موارد پناه برده شود, زيرا بر خلاف دستور شرع است و سبب شك و ترديد افراد ناآگاه در اصل موضوع مى شود, همان گونه كه آلوده شدن بسيارى حقايق با خرافات تأثير نامطلوب را در اذهان گذارده است .(1)عايشه مى گويد: هرگاه عضوى از بدن مبارك پيامبر6دردمند مى شد, سورهء مباركهء اخلاص و ناس و فلق راقرائت مى كرد و به دست راستش مى دميد و دست را به همان عضو مى ماليد.(2)و روايت است كه پيامبر6بر عثمان بن مظعون وارد شد و او را به سورهء اخلاص و فلق و الناس تعويذ كرد وفرمود: با اين سوره ها خود را تعويذ كن كه من بهتر از اين ها به خدا پناه نبرده ام .(3)و خواندن آيهء آخر سورهء قلم (و ان يكاد الذين كفرو ا...) براى دفع چشم زخم مفيد است .(4)هم چنين سه مرتبه ذكر مفيد است .(5)دعاهاى ديگرى وارد شده است كه در مفاتيح الجنان هست .(پـاورقى 1.تفسير نمونه , ج 24 ص 426(پـاورقى 2.صادق احسان بخشن , آثار الصادقين , ج 15 ص 220(پـاورقى 3.همان , ص 220(پـاورقى 4له .مفاتيح الجنان , باقيات الصالحات .(پـاورقى 5.همان .

پاسخ : اگر به تاريخ اسلام مراجعه كنيد مى بينيد اصل قضيهء حمله به خانهء على 7و فاطمه 3را كسى انكارنكرده تنها چيزى را كه مخالفان خواسته اند پنهان كنند آتش زدن است و... وگرنه حتى تهديد به سوزاندن را آنان نيزنوشته اند چنان كه محقق متتبّع و تاريخ شناس آقاى دكتر سيد جعفر شهيدى ماجراى رحلت پيامبراكرم 6وتشكيل سقيفه و حوادث پس از آن را چنين ترسيم مى كند:على , عباس و بنى هاشم بايد به مسجد بيايند و با خليفهء پيغمبر بيعت كنند!ـ كدام خليفه ؟ امام مسلمانان هم اكنون درون خانهء عايشه بالاى جسد پيغمبر نشسته است .ـ از اين لحظه امام مسلمانان ابوبكر است . مردم در سقيفهء بنى ساعده با او بيعت كردند بنى هاشم بايد با او بيعت كنند. و اگر نيايند؟!خانه را با هر كه در او هست آتش خواهم زد مگر آن كه شما هم آن چه مسلمانان پذيرفته اند. بپذيريد.ـ عمر مى خواهى خانه ما را آتش بزنى ؟ ـ آرى !اين گفتگو به همين صورت بين دختر پيغمبر و صحابى بزرگ و مهاجر و سابق در اسلام صورت گرفته است ؟ يانه خدا مى داند.اكنون كه مشغول نوشتن اين داستان هستم . كتاب ابن عبدر به اندلسى (عقدالفريد) و انسان الاشراف بلاذرى راپيش چشم دارم داستان را چنان كه نوشته شد از آن دو كتاب نقل مى كنم بسيار بعيد و نا ممكن مى نمايد چنين داستانى را بدين صورت هواخواهان شيعه يادسته هاى سياسى آنان ساخته باشند, چه دوست داران شيعه درسده هاى نخستين اسلام نيرويى نداشته و در اقليت بسر مى برده اند, چنان كه مى بينيم اين گزارش در سندهاى مغرب اسلامى هم منعكس شده است بدين ترتيب احتمال جعل در آن نمى رود. در كتاب هاى ديگر نيز مطالبى از همين دست , ملايم تر يا سخت تر ديده مى شود. طبرى نويسد: انصار گفتند ما جز با على 7بيعت نمى كنيم .عمر بن خطاب به خانهء على 7رفت , طلحه و زبير و گروهى از مهاجران در آن جا بودند گفت به خدا قسم اگربراى بيعت با ابوبكر بيرون نياييد شما را آتش خواهم زد...>.(1)بنابراين , تا اين مقدار را كه در كتاب هاى معتبر اهل سنت نقل شده مى تواند قرينه قرار داد بر صحت آن چه دركتاب هاى شيعه دربارهء آتش زدن خانه فاطمه 7نوشته شده است .(پـاورقى 1.سيد جعفر شهيدى , زندگانى فاطمهء زهرا3 ص 109

پاسخ : در پاسخ لازم است به دو نكته توجه شود: يكى سند حديث كه آيا فقط علماى شيعه آن را دركتاب هاى خود ذكر كرده اند يا اين كه عالمان بزرگ سنى نيز در كتاب هاى معتبر خود آن را آورده اند. وقتى اين مسئله به اثبات رسيد كه تنها شيعه بازگو كنندهء اين فضيلت بزرگ اهل بيت نيست بلكه كتاب هاى معتبر برادران سنى هم صفحاتى دربارهء اين فضايل گشوده اند, نوبت به مطلب دوم مى رسد كه اهميت موضوع چه بود كه اين بزرگواران وقت شريف خود را براى اين كار صرف كنند و زير عبا جمع شوند. اينك مطلب اول را بررسى مى كنيم :الف ) موضوع حديث :حديث كسا در روايات فراوانى با تعبيرات گوناگون آمده است كه قدر مشترك همهء آن ها اين است كه پيامبر6 على 7و فاطمه و حسن و حسين : را فرا خواند, وقتى كه بر وى وارد شدند عبايى بر سرشان افكندو گفت خدايا اينان خاندان منند, رجس و آلودگى را از آنان دور كن در اين هنگام آيهء نازل گرديد.ب ) سند حديث :گفتنى است كه اين حديث در بسيارى از كتاب هاى اهل سنت نيز موجود است . در صحصح مسلم از قول عايشه و مستدرك حاكم و سنن بيهقى و تفسير ابن جرير و درالمنثور سيوطى و شواهد التنزيل حسكانى و صحيح ترمذى اين حديث نقل شده است و فخر رازى در ذيل آيهء 61آل عمران بعد از نقل اين حديث مى گويد: امام احمد حنبل نيز در مسندش اين حديث را از طرق مختلف آورده است .(1)بنابراين , حديث كسا را علاوه بر علماى شيعه عالمان سنى نيز در كتاب هاى خويش آورده و آن را صحيح دانسته اند و اختصاص به شيعه ندارد.ج ) اهميت موضوع : معرفى مقام و منزلت اهل بيت 7در پيشگاه الهى است كه مى توانند الگوى مسلمانان قرار گيرند و مؤمنان درمواقع دعا و رفع مشكلات به ذيل عنايت آنان متمسك شوند و در زندگى به آنان اقتدا كنند و از اخلاق و كمالات آنان درس بياموزند چنان كه خداوند متعال در قرآن مجيد محبت و مودت آنان را بر مسلمانان واجب ساخته و فرموده است : خويشاوندان نمى خواهم >.جهت اطلاع بيشتر از تفسير اين آيهء شريفه و آشنايى با مقام اهلبيت : مى توانيد به كتاب هاى تفسير از جمله كتاب پيام قرآن نوشتهء آيت اللّه مكارم شيرازى , ج 9 ص 255مراجعه كنيد.(پـاورقى 1.ر.ك : پيام قرآن , آيهء اللّه مكارم شيرازى , ج 9 ص 133

پاسخ : كسانى كه چنين مطلبى را عنوان مى كنند پيدا است كه از منابع فقهى مذاهب خويش نيز بى اطلاع اند;زيرا قصر خواندن نمازهاى چهار ركعتى در سفر اختصاص به شيعه ندارد, بلكه اهل تسنن نيز آن را جايز مى شمارند.جهت اطلاع شما برادر عزيز ترجمه مبحث نماز مسافر را از كتاب نقل مى كنيم : (1)تفاوت شيعه با غير شيعه در اين مسئله اين است كه از نظر شيعه قصر واجب است و روايات بسيارى بر آن دلالت دارد.(2)بنابراين , اصل حكم قصر براى مسافر در نمازهاى چهار ركعتى مشترك بين شيعه و سنى است و اين حكم متخذاز قرآن و برخاسته از متن شرع است و نه تنها گناه نيست , بلكه وظيفهء مسافر چنين است .(پـاورقى 1.عبدالرحمن الجزيرى , الفقه على المذاهب الاربعة, ج 1 ص 471(پـاورقى 2.ر.ك : مستمسك العروة الوثقى , آيةاللّه حكيم , ج 8 ص 3

پاسخ : يكى از عوامل عصبانيت , خودخواهى است . انسانى كه خود و افكار و نظرياتش را دوست دارد, اگركسى را مخالف خود ببيند, عصبانى مى شود. اين گونه افراد انتقادپذير نيستند. براى درمان اين بيمارى بايد خود را ازاوج تصوّر خود پايين بياوريد و به خود بقبولانيد مانند بقيهء افراد هستيد و ممكن است اشتباه كنيد و بايد به حرف وانتقاد ديگران احترام بگذاريد.يكى ديگر از عوامل عصبانيت , بيمارى جسمانى و ضعف اعصاب است كه مى تواند با تقويت آن را بر طرف ساخت .يكى ديگر از عوامل , كم حوصلگى و افسردگى است . كسانى كه افسرده هستند, طاقت شنيدن خلافى را ندارند ودوست دارند همه چيز طبق ميل آنان باشد.در مورد خشم و غضب از پيامبر6نقل است : . امام صادق 7فرمود: . و پيامبر6فرمود: .براى فرونشاندن غضب بايد خود را كنترل كرد و تغيير حالت داد, مثلاً اگر نشسته است , برخيزد و راه برود. اگرايستاده است , بنشيند و آبى به سر و صورت خود بزند و ذكر خدا را بر زبان جارى كند و پناه به خدا ببرد.(1)(پـاورقى 1.ملا احمد نراقى , معراج السعادة, ص 186

پاسخ : اگر خواندن قرآن يا غير آن , با لحن و صوت باشد و موجب تهييج شهوتِ نامحرم نباشد, اشكالى ندارد.(1)فرقى بين استاد و غير در اين حكم نيست . اگر كسى از خواندن قرآن با لحن و صوت , لذت جنسى ببرد, كارحرامى كرده است , ولى خواندن دختران و زنان كه براى خدا مى خوانند, مانعى ندارد.(پـاورقى 1له .محمد وحيدى , احكام بانوان , ص 24