تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : دستور دادن به پدر و مادر جائز نيست. اگر در موردى صلاح باشد كه ايشان را راهنمايى كنيد، بايد به صورت محترمانه از آنان خواهش كرد كه فلان كار را انجام دهند. هيچ وقت كسى مقامش پايين‏تر است، دستور نمى‏دهد، بلكه خواهش مى‏كند، مخصوصاً نسبت به پدر و مادر كه حق حيات بر فرزند دارند.دستور دادن به همسر اشكالى ندارد. در مواردى كه همسر به وظايف قانونى و شرعى عمل ننمايد، مى‏توان به او دستور داد آن‏ها را انجام دهد.

پاسخ : اگر غذا دادن و پذيرايى به عنوان خيرات و مبرّات براى ميت باشد، استفاده از آن اشكالى ندارد. نيز اگر خيرات براى شركت كنندگان در مراسم فاتحه باشد. كسى كه شركت كرده، مى‏تواند از آن مصرف كند، ولى خوب است در اين گونه مراسم تا از انسان دعوت به غذا خوردن نكرده‏اند، پرهيز شود. همين طور در ديگر مراسم مذهبى.

پاسخ : تمامى اسامى خداوند متعال به هر زبانى كه نوشته شود، نبايد به آن‏ها بى احترامى شود و نبايد جايى از بدن بدون وضو به آن‏ها ماليده شود.(1)صفات مخصوص خدا نيز چنين است.بعضى از مراجع فرموده‏اند: كسى كه وضو ندارد، خوب است اسم خداوند متعال را به هر زبانى كه نوشته شده باشد، مسّ ننمايد.(2) برخى فرموده‏اند: اگر اسم خدا روى پول باشد، بدون وضو مى‏توان آن را مسّ نمود.(3)نوشتن بسم اللّه و اسامى ديگر در ابتداى نامه‏ها و نوشته‏ها خوب است و اين كه بى احترامى يا مسّ بدون وضو مى‏شود، وظيفه ديگران است كه مراعات كنند.(پاورقى1 توضيح المسائل مراجع، ج 1، مسئله 319.)(پاورقى2 آيت اللّه فاضل، جامع المسائل، ج 1، ص 63.)پاورقي3 . آيت اللّه زنجانى، توضيح المسائل مراجع، ذيل مسئله 319.

پاسخ : درباره فحّاشى و بد زبانى رواياتى آمده است. پيامبر اكرم(ص) فرمود: "دشنام دادن به مؤمن مانند نزديك شدن به هلاكت است".(1) و باز فرمود: "دشنام دادن به مؤمن، فسق است و جنگيدن با او كفر است و خوردن گوشتش يعنى غيبت كردن گناه است و احترام مالش مانند احترام خونش مى‏باشد".امام باقر(ع) فرمود: "هر كس روبه روى مؤمنى به او اهانت كند، به بدترين مردنها خواهد مرد".(2)پاورقي1 .گناهان كبيره، ج 2، ص 295 به بعد.(پاورقى2 همان.)

پاسخ : توبه پشيمانى از گناه است. كسى كه از روى جهالت گناهى را انجام مى‏دهد، سپس از انجام آن ناراحت مى‏شود و استغفار مى‏كند و اگر حقّ النّاس به گردن دارد، پرداخت مى‏كند. در قرآن آمده: "هو الّذى يقبل التّوبة عن عباده و يعفو عن السّيّئات؛(1) او است كه توبه را از بندگانش مى‏پذيرد و از كارهاى زشت در مى‏گذرد". گناه هر قدر باشد، با توبه پاك مى‏شود. در سوره زمر آمده است: "بگو اى محمد! خداى تعالى مى‏فرمايد: اى بندگان من! كه با گناهانتان بر خود ظلم كرده‏ايد، از عفو و بخشش خدا نوميد نشويد. به راستى كه خداوند آمرزنده همه گناهان است".(2)باب رحمت الهى هميشه باز است. هر كس از گناهانى كه انجام داده، پشيمان شود و استغفار نمايد، به رحمت الهى وصل مى‏گردد.(3)(پاورقى1 شورى (42) آيه 25.)(پاورقى2 زمر (39) آيه 53.)(پاورقى3 با استفاده از گناهان كبيره، ج 2، ص 400.)

پاسخ : غنا (ترانه) و موسيقى آثار مخرّبى بر فكر و فرهنگ جامعه دارد و بر اساس روايات باعث نفاق و دو چهرگى مى‏شود و انسان را به لهو و باطل سوق مى‏دهد. از اين جهت در روايات از گناهان كبيره شمرده شده، مخصوصاً در صورتى كه كسى بر گوش كردن يا نواختن و خواندن آن‏ها تكرار داشته باشد؛ يعنى اصرار بر اين گناهان داشته باشد. در اين صورت حتماً از گناهان كبيره محسوب خواهد شد. امام باقر(ع) فرمود: "غنا از چيزهايى است كه خداوند وعده عذاب به آن داده است".(1) و پيامبر اكرم(ص) فرمود: "بر امت من روزگارى پيش خواهد آمد كه آلات موسيقى و زنان خواننده و شرابخوارى آشكار خواهد شد. آنان شب‏ها سرگرم بازى و خوشگذرانى مى‏شوند و زنان خواننده را با خود جمع مى‏كنند و كار آنان شرابخواى و ربا خوارى و پوشيدن حرير مى‏باشد. در آن وقت عذاب‏هايى بر آنان نازل خواهد شد".(2)(پاورقى1 شهيد دستغيب، گناهان كبيره، ج 1، ص 266.)پاورقي2 .همان، ص 270.)

پاسخ : مسلّماً انجام دادن كارهاى خوب و حسنه گناهان را پاك مى‏گرداند. قرآن مى‏فرمايد: "و أقمِ الصلواة طرفي النهار و زلفاً من اللّيل إنّ الحسنات يذهبن السّيّئات ذلك ذكرى للذاكرين؛(1).در آغاز و انجام روز و ساعاتى از شب نماز بگزار، زيرا نيكى‏ها، بدى‏ها را از ميان مى‏برند. اين اندرزى است براى اندرز پذيران".ابوعثمان مى‏گويد: من با سلمان فارسى زير درختى نشسته بودم. او شاخه خشكى را برداشت و آن را تكان داد، تمامى برگهايش ريخت. سپس رو به من كرد و گفت: سؤال نكردى چرا اين كار را كردم؟ گفتم: بگو ببينم منظورت چه بود؟ گفت: اين همان كارى بود كه پيامبر(ص) هنگامى كه با او زير درختى نشسته بودم، انجام داد و به من فرمود: اى سلمان! نمى‏پرسى چرا چنين كردم؟ من گفتم: بفرماييد چرا؟ فرمود: هنگامى كه مسلمان وضو بگيرد و خوب وضو بگيرد، سپس نمازهاى پنجگانه را به جا آورد، گناهان او فرو مى‏ريزد، همانگونه كه برگ‏هاى اين شاخه فرو ريخت، سپس آيه بالا را تلاوت فرمود.(2) ابوامامه مى‏گويد: روزى در مسجد خدمت رسول خدا(ص) نشسته بوديم كه مردى آمد و عرض كرد: منگناهى كرده‏ام كه حدّ بر آن لازم است. آن حدّ را بر من جارى كن. فرمود: آيا نماز با ما خواندى؟ عرض كرد: آرى. فرمود: خداوند گناه تو را بخشيد.(3) نيز اميرالمؤمنين(ع) از پيامبر(ص) نقل مى‏فرمايد: "نمازهاى پنج گانه براى امت من همچون يك نهر آب جارى است كه در خانه هر يك از شما باشد. آيا گمان مى‏كنيد اگر كثافتى در بدن باشد و سپس پنج بار در روز در آن نهر خود را بشوييد، چيزى از كثافت‏ها بر او باقى مى‏ماند؟ مسلّماً نه. به خدا سوگند! نمازهاى پنجگانه براى امّت من همانند اين شستشوها است".(4) جاى ترديد نيست كه هرگاه نماز با شرايطش انجام شود، انسان را در عالمى از معنويت و روحانيت فرو مى‏برد كه پيوندهاى ايمانى او را با خدا چنان محكم مى‏سازد كه آلودگى‏ها و آثار گناه را از دل و جان او شستشو مى‏دهد. حال اگر نماز را به جماعت بخوانيم، مسلّماً تأثير آن بر پاكى از گناهان بيشتر خواهد شد.تذكّر: 1- زدودن گناهانى كه حق اللّه باشد، با توبه و نماز و انجام كارهاى خوب مسلّم است، ولى گناهانى كه مشتمل بر حقّ النّاس باشد، با پرداخت بدهى يا رضايت صاحب حق و سپس توبه و عبادت بخشيده مى‏شود.2- كفّارات مالى از قبيل كفّاره افطار عمدى روزه ماه رمضان و ديگر كفاره‏ها با خواندن نماز از گردن انسان ساقط نمى‏شود، بلكه بايد آن‏ها را ادا كرد.پاورقي1 هود (11) آيه 114. (پاورقى2 تفسير نمونه، ج 9، ص 268، به نقل از مجمع البيان، ذيل آيه.)(پاورقى3 همان.)(پاورقى4 همان، ص 269.)

پاسخ : عادل كسى است كه از گناهان كبيره پرهيز كند و گناهان صغير را تكرار نكند و اگر گناهى انجام داد، فوراً توبه و استغفار كند. اين صفت از سه راه براى انسان مشخص مى‏شود: 1- انسان يقين كند كه امام جماعت عادل است، مثلاً با او مجالست و رفت و آمد داشته باشد و صفت عدالت و پاكى و تقوا را در او مشاهده كند و از او گناهى نبيند.2- دو نفر انسان عادل ومطمئن بر عدالت امام جماعت شهادت دهند و او را به عنوان عادل تأييد كنند.3- تعدادى از مردم مسلمان و نمازگزار به او اقتدا كرده باشند.از اين راه‏ها مى‏توانيم به عدالت فردى پى ببريم.البته حُسن ظاهر (ظاهر الصلاح بودن) براى پى بردن به عدالت كافى است.در توضيح المسائل آمده است: نشانه عادلت اين است كه در ظاهر شخص خوبى باشد؛ يعنى اگر از اهل محلّيا همسايگان يا كسانى كه با او معاشرت دارند، حال او را بپرسند، بگويند: ما خلاف و گناهى از او سراغ نداريم.(1) در جاى ديگر آمده است: عدالت معتبر در امام جماعت عبارتاست از حُسن ظاهر؛ يعنى دورى جستن از گناهان كبيره، به طورى كه ظاهراً احوال شخصى به طور ظنّى دلالت كند كه او بناى بر ترك گناه دارد. مأموم بايد حُسن ظاهر را احراز كند. اصرار بر گناهان صغيره به منزله گناه كبيره است.(2).(پاورقى1 توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 17، ذيل مسئله 2.)پاورقي2 همان، ص 819، ذيل مسئله 1453.

پاسخ : در حديثى از امام باقر(ع) در فضيلت قرائت سوره قدر آمده است: "من قرأ إنّا أنزلناه بجهر كان كشاهر سيفه في سبيل اللّه و من قرأها سِرّاً كان كالمتشحّط بدمه فى سبيل اللّه؛(1) كسى كه سوره انا انزلناه را بلند بخواند، مانند كسى است كه در راه خدا شمشير كشيده و جهاد مى‏كند. كسى كه به طور پنهان بخواند مانند كسى است كه در راه خدا به خون خود آغشته است".درباره فضيلت‏هاى سوره‏ها بايد گفته شود: شايد براى تشويق و اهميّت دادن به آن‏ها اين قدر سفارش كرده‏اند و چون سوره قدر از منزلت خاصى برخوردار است، بر خواندن آن تشويق بيشترى شده است.ثانياً اين همه فضيلت از آنِ كسى نيست كه آن را بخواند و حقيقتش را درك نكند، بلكه از آنِ كسى است كه مى‏خواند و مى‏فهمد و به محتوايش عمل مى‏كند و قرآن را بزرگ مى‏شمارد و آياتش را در زندگى پياده مى‏كند.(2).(پاورقى1 تفسير نمونه، ج 27، ص 178.)(پاورقى2 همان، ص 179.)

پاسخ : شايد هميشه در ميان انسان‏ها و اقوام مختلف فال نيك و بد رواج داشته است. آنان امورى را به فال نيك م يگرفتند و دليل بر پيروزى و پيشرفت كار مى‏دانستند و امورى را به فال بد مى‏گرفتند و دليل بر شكست و ناكامى مى‏پنداشتند، در حالى كه هيچگونه رابطه منطقى در ميان نبوده است، مخصوصاً در قسمت فال بد غالباً جنبه خرافى و نامعقول داشته و دارد. اين دو گر چه اثر طبيعى ندارند، ولى بدون ترديد اثر روانى مى‏توانند داشته باشند. شايد به خاطر همين موضوع است كه در روايات اسلامى فال بد به شدت محكوم گرديده است. پيامبر(ص) فرمود: "تفأّلوا بالخير تجدوه؛ كارها را به فال نيك بگيريد كه آن‏ها را مى‏يابيد و به آن مى‏رسيد".فال بد كه عرب آن را "تطيّر" يا "طيره" مى‏نامد، در روايات شديداً مذمّت شده است، از جمله در حديثى از پيامبر(ص): "الطيرة شرك؛ فال بدن زدن[ و آن را مؤثّر در سرنوشت آدمى دانستن] شرك به خدا است"(1)از امام صادق(ع) نقل شده: "الطيرة على ما تجعلها إن هوّنتها تهوّنت و إن شدّدتها تشدّدت و إن لم تجعلها شيئاً لم تكن شيئاً؛ فال بد اثرش به همان اندازه است كه آن را مى‏پذيرى. اگر آن را سبك بگيرى، كم اثر خواهد بود و اگر آن را محكم بگيرى، پر اثر و اگر به آن اعتنا نكنى، اثرى نخواهد داشت".(2)فال نيك و بد هيچگونه اثر طبيعى و واقعى ندارد و فقط اثر روانى دارد. بنابراين هيچگونه فالى صحّت ندارد.(پاورقى1 تفسير نمونه، ج 6، ص 318، به نقل از الميزان، ذيل همين آيه.)(پاورقى2 همان، با تلخيص.)