تبیان، دستیار زندگی

پاسخ : ‌ با اين كه فعلاً نماز نمي‌خوانيد، ولى در فكر نماز خوان شدن هستيد نشان مي‌دهد كه روح‌تان سالم است‌و از كمبود نماز كه غذاى روح است در رنج و عذاب هستيد. اميدواريم همين فكر شما را از تارك الصلاهْْ (‌ترك‌كننده نماز) بودن به يك بنده نماز خوان و بنده شايسته خدا مبدل نمايد.‌شما هيچ فكر كرده‌ايد چرا عذا مي‌خوريد؟ چرا ميوه‌جات و شيرينى و ساير خوردني‌ها را مي‌خوريد؟ چرا‌آب مي‌آشاميد؟ چرا لباس مي‌پوشيد؟ چرا به مدرسه مي‌رويد و در راه درس خواندن زحمت مي‌كشيد، بى خوابي‌مي‌كشيد؟ ناگزير خواهيد گفت: اين‌ها كه فكر كردن لازم ندارد خوب معلوم است اگر غذا نخورم و آب نياشامم‌نمي‌توانم زنده بمانم و چنان چه لباس نپوشيم بس با چه وسيله‌اى خودم را از سرما و گرما حفظ نمايم و آبروي‌خودم را در مقابل چشم ديگران محفوظ بدارم. و اگر درس نخوانم بى سواد مي‌مانم و در جامعه با مشكلات زياد‌مواجه مي‌شوم. و بالاخره از همه اين‌ها كه گفتيد استفاده مي‌كنم، چون كه تمام آنها به نفع من است و زندگى و‌خوشى آن به بهره‌گيرى از اين نعمت‌هاي خدادادى بستگى كامل دارد و بدون استفاده از اين مواهب الهى ادامه‌زندگى امكان ندارد.‌و اگر از شما سؤال شود چرا دستتان را روى اجاق گاز نمي‌سوزانيد؟ چرا با چاقو انگشت‌تان را قطع نمي‌كنيد؟‌چرا سرتان را محكم به ديوار نمي‌كوبيد؟ چرا ضربه محكم به چشم‌تان نمي‌زنيد؟ چرا خود را از بلندى به پايين‌پرت نمي‌كنيد؟ چرا غذاهاى فاسد را نمي‌خوريد؟ و... فوراً پاسخ مي‌دهيد: عجب سوال‌هاى مي‌كنيد! چيزى كه‌عيان است چه حاجت به بيان است؟ بسيار روشن است از همه مواردى كه پرسش نموديد همه انسان‌هاى عاقل‌اجتناب مي‌كنند، مگر ديوانه شدم تا سرم را به ديوار بكوبم، آدم ديوانه از اين كارها مي‌كند، اما آدم عاقل كه دست به‌اين كار نمي‌زند، زيرا همه اين كارها ضرر به انسان دارد و انسان فهميده به ضرر خود اقدام نمي‌كند.‌وقتي شما اين جواب‌ها را به ما داديد كه جواب درستى هم هست، ما هم به شما عرض مي‌كنيم: همان گونه اگر‌بخواهيد زنده بمانيد و از زندگى خود سود ببريد هم بايد از خوردني‌ها و آشاميدني‌ها استفاده كنيد و هم از‌چيزهايى كه ضرر به جسم دارد و زندگى را با خطر جدى مواجه مي‌كند بايد اجتناب كنيد، همين‌طور هم اگر‌بخواهيد پس از مرگ، زندگى خوب و خوش داشته باشيد و خود را از مار و عقرب نجات بدهيد بايد كارهايى كه‌خداوند مهربان واجب كرده به حا بياوريد و كارهايى را كه خداوند حرام نموده ترك كنيد. واجبات مانند نماز،‌روزه، و... شبيه غذا و آب براى روح است و محرمات مانند دروغ، غيبت و... مثل سم براى روح است.‌عبادت هم‌چنين كارهاى خلاف ما ضررى براى خداوند ندارد هر عبادتى را انجام بدهيم به نفع خود ما است و‌هر گناهى را مرتكب شويم به ضرر خود ما است نماز در بين تمام عبادت‌ها به عنوان ستون دين و نقش كليدى و‌اساسى را دارد. انسان ممكن است گرسنگى و تشنگى و سرما و گرما را مدتى تحمل كند، ولى نمي‌تواند بيش از‌چند دقيقه از تنفس هوا خوددارى كند، لذا هواى سالم از حياتي‌ترين ضروريات زندگى انسان است. نماز هم‌براي انسان چنين نقشى را دارد و خدايى كه از همه نيازهاى انسان آگاه است در هيچ شرايطي راضى نيست تا نماز‌ترك شود و دستور مي‌دهد حتى در حال بيمارى هم بايد نماز خوانده شود.([49]) نماز از چنان اهميتى برخوردار‌است كه محور همه اعمال قرار گرفته است، يعنى اگر نماز قبول شود عبادت‌هاى ديگر هم قبول مي‌شود، و اگر‌پذيرفته نشود اعمال ديگر هم قبول نمي‌شود.([50]) خوب فكر كنيد كه نماز ميزان سنجش ساير عمل‌ها است حالا‌اگر كسى نماز نخواند چه بهره‌اى از سعادت دارد؟ چه ذخيره‌اى براي خود تهيه ديده است؟ اهميت قضيه آن‌وقت روشن مي‌شود كه انسان درست فكر كند در اين كه اگر جزاى ترك كننده نماز فقط اين بود كه چيزى به آدم‌نمي‌دادند و به بهشت نمي‌بردند باز خوب بود، ولى اين طور نيست، نه تنها تارك نماز را به بهشت راه نمي‌دهند،‌بلكه جايگاهش را در جهنم قرار ميدهند، قرآن مي‌فرمايد: از جهنميان سؤال مي‌شود: چه چيز شما را به جهنم‌وارد ساخت؟ جواب مي‌دهند: ما از نماز گزاران نبوديم.([51]) بدنى خاطر است كه رسول خدا(ص) فرمود: نماز‌ستون دين است و نماز كليد بهشت است.([52]) پس اى عزيز براى خوش بختى و سعادت خود حتماً نماز بخوان و‌هرگز آن را ترك نكن. نماز ارتباط با خداى مهربان است و ترك آن قطع ارتباط با خدا است، آيا نمي‌خواهى با‌خداى مهربان كه اين هم نعمت‌هاى فراوان براى تو و ديگران داده است ارتباط برقرا كنى و براى خودت سعادت‌كسب كني.[49]. امام خميني، توضيح المسائل، مسئله 917. [50]. همان، بعد از مسئله 727. [51]. مدّ‌ثر (74) آيه 42-43. [52]. محسن قرائتي، پرتوى از اسرار نماز، ص 80-81.

پاسخ : ‌ گناه عبارت از مخالفت با قوانين الهى و پيروى بدون قيد و شرط از تمايلات و هواي نفس است،‌شخص به وسيله نامه از ابوذر تقاضاى اندرز و نصيحت جامعى كرده بود، ابوذر در پاسخ فقط يك جمله كوده‌نوشت: "‌با آن كسى كه بيش از همه مردم او را دوست مي‌داري، بدى و دشمنى مكن". نامه را براى شخص فرستاد‌آن شخص بعد از آن نامه ابوذر را باز كرد و خواند چيزى از آن سر در نياورد با خود گفت: يعنى چه؟ مقصود‌چيست؟ با آن كس كه بيش از همه مردم او را دوست مي‌دارى بدى و دشمنى نكن يعنى چه؟ اين كه از قبل توضيح‌واضحات است، مگر ممكن است كه آدمى محبوبى داشته باشد - آن هم عزيزترين محبوب‌ها - و با او بدى بكند؟‌بدى كه نمي‌كند سهل است، مال و جان و هستى خود را در پاى او مي‌ريزد و فدا مي‌كند. از طرف ديگر با خود‌انديشيد كه نويسنده اين جمله ابوذر است، ابوذر لقمان امت است و عقلى حكيمانه دارد، چاره‌اى نيست بايد از‌خودش توضيح بخواهم. مجدداً نامه‌اى به ابوذر نوشت و توضيح خواست. ابوذر در جواب نوشت: "‌مقصودم از‌محبوب‌ترين و عزيزترين افراد در نزد تو همان خودت هستي، مقصودم شخص ديگرى نيست. تو خودت را از‌همه مردم بيشتر دوست مي‌داري، اين كه گفتمبا محبوب‌ترين عزيزانت دشمنى نكن، يعنى با خودت خصمانه‌رفتار نكن، مگر نمي‌دانى هر خلاف و گناهى كه انسان مرتكب مي‌شود مستقيماً صدمه‌اش بر خودش وارد‌مي‌شود و ضررش دامن خودش را مي‌گيرد"([33])‌براي اين كه انسان از شر اين دشمن خطرناك و خانمان‌سوز يعنى گناه رهايى يابد لازم است از جند امر بهره‌بگيرد.‌اولين قدم تفكر و تدبر است؛ در اين كه چرا خداوند گناه را حرام كرده است آيا معصيت انسان ضربه و ضرري‌به خدا مي‌زند كه آن را حرام نموده است؟ انسانى كه معتقد است خداوند غنى با لذات است و از هر جهت كامل‌است و هرگز نيازى به مخلوقات ندارد و مخلوقات را خلق نموده تا سودى به آنان برسد و آنان را به تكامل برساند‌هرگز به دنبال گناه نمي‌رود و از طرفى خداوند حكيم است و كارى را بدون حكمت انجام نمي‌دهد. در نتيجه‌مي‌فهميم كارهايى را كه خداوند ممنوع نموده و از انجامش ما نهى فرموده است، كارهايى است كه صددرصد به‌ضرر ما مي‌باشد و جسم و روح ما را فاسد مي‌كند، و زندگى ما را به خاكستر مبدل مي‌نمايد. وقتى انسان متوجه شد‌كارى واقعاً مضر بر او است عقلش حكم مي‌كند كه اين كار را ترك نمايد. ‌محمد بن سنان در نامه‌اى از حضرت رضا(ع) پرسيد: بعضى از مسلمانان گمان مي‌كنند كه حلال و حرام در‌اسلام علتى جز تعبد و اطاعت ندارد. حضرت در جواب نوشت: كسى كه چنين تصور كند سخت به گمراهى و‌ضلالت افتاده است، گناهان نه تنها در زندگى بشر مورد احتياج نيست، بلكه مايه فساد باعث فنا و هلاكت است، به‌اين جهت از طرف خداوند ممنوع شده است"([34]).2- ياد مرگ؛ ياد مرگ يكى از عوامل مهم دورى از گناه است. انسانى كه بينديشد چند صباحي بيش از اين عالم‌زندگى نمي‌كند و همه تعلقات دنيوى را بايد قطع كرده و به سراي باقى بشتابد، هيچ گاه روح دورانخود را‌آلوده به گناه نمي‌كند و وقتى مرگ انسان را به كام خود كشيد انسان مي‌ماند و عملش هر چه در دار دنيا كاشته است،‌در آخرت همان را درو خواهد نمود اگر در دنيا با اطاعت و بندگى خدا و انجام اعمال نيك براى خود بهشت‌خريده باشد قبرش باغى از باغ‌هاى بهشتى خواهد شد و اگر خداى نكرده عمر عزيز خويش را در گناه و معصيت‌سپرى كرده باشد قبرش گودالى از گودال‌هاى جهنم مي‌شود. رسول گرامى اسلام فرموده است: "‌الدنيا مزرعهْْ ‌‌الآخرهْْ ‌؛ ‌دنيا كشت گاه آخرت است"([35]). هر چه در اين دنيا به عمل آوردى همان را در آخرت استفاده خواهى نمود.‌هر تخمى بدى يا نيكى در دنيا بكارييم در آخرت برداشت خواهيم كرد، همان‌طور محال است انسان جو بكارد و‌گندم برداشت كند، و خار بكارد و گل بچيند، محال است كه انسان در دنيا انديشه بد، خلق و خوى بد، عمل و‌كردار بد داشته باشد و در آخرت سود بگيرد.‌امام صادق(ع) فرمود: ياد مرگ شهوت‌ها را مي‌ميراند، و ريشه‌هاى غفلت را مي‌كند".([36])‌امام علي(ع) فرمود: ياد كنيد منهدم كننده لذت‌ها را".([37]) رسول خدا(ص) فرمود: هادم الذات را زياد ياد كنيد‌عرض كردند يا رسول ا‌لله هادم الذات (‌نابود كننده لذت‌ها) چيست؟ فرمود: مرگ"([38]). حضرت در حديث ديگري‌فرمود: زياد به ياد مرگ باشيد، هيچ بنده‌اى نيست كه زياد مرگ را ياد كند مگر اين كه خداوند قبلش را زنده مي‌كند‌و مرگ را بر او آسان مي‌كند"([39]) بنابراين به ياد مرگ بودن بسيار مؤثر است در ترك گناه و اجتناب از آلودگي‌ها. 3- تلاوت قرآن. خواندن و تدبر در آيات آن علاوه بر آن كه ثواب عظيم دارد موجب مي‌شود كه آدمى گناه را‌ترك كرده و خود را به اخلاق و اعمال نيك آراسته نمايد و خود را انسان قرآن پسند تربيت كند. امام علي(ع)‌فرمود: نيكوترين قصه‌ها، و رساترين موعظه و نافع‌ترين، تذكرها كتاب خداوند است".([40])‌ثواب‌هاي فوق‌العاده‌اى كه قرآن براى مؤمنان وعده داده است انسان را به سير در صراط مستقيم و حركت در‌جاده، پاكان و تقوا پيشه كردن و الگوگيرى از نيكان تشويق مي‌كند، و آيات تكان دهنده عذاب آدمى را از ارتكاب‌معاصى به جد باز مي‌دارد. قرآن مي‌فرمايد: توصيف بهشتى كه به پرهيزكاران وعده داده شده چنين است: در آن‌نهرهايى از آب صاف و خالص كه بد بو نشده و نهرهايى از شير كه طعم آن دگرگون نگشته، و نهرهايى از شراب(‌طهور) كه مايه لذت نوشندگان است و نهرهايى از عسل مصفا است، و براى آن‌ها در آن از همه انواع ميوه‌ها‌وجود دارد و از (‌همه بالاتر) آمرزشى است از سوى پروردگارشان، آيا اين‌ها همانند كسانى هستند كه هميشه در‌آتش دوزخند و از آب جوشان نوشانده مي‌شوند كه اندرونشان را از هم متلاشى مي‌كند؟"([41])4- خواندن نماز با حضور قلب و توجه كامل، نماز علاوه بر اين كه شوينده گناهان گذشته است باز دارنده از‌معاصى آينده نيز مي‌باشد. قرآن مي‌فرمايد: نماز را به پا دار كه نماز از زشتي‌ها و گناه باز مي‌دارد"([42]). امام علي(ع)‌فرمود: كسى كه نماز بخواند در حالى كه عارف به حق نماز باشد گناهانش بخشيده مي‌شود"([43]). رسول ا‌لله(ص)‌فرمود: هر كه را نماز از كارهاى زشت باز ندارد جز دورى از رحمت خدا چيزى بهره او نگردد".([44]) براى سالم‌سازى روح و ساختن روان هيچ چيز كارسازتر از نماز نيست، لذا چنان چه انسان در نماز توجه به معناى نماز‌داشته باشد و فكر خودش را مشغول كارهاى ديگر نكند و عرق در عظمت و جلال خدا گردد، اين نماز آدمى را از‌ارتكاب گناه نگهدارى مي‌كند.5- پرهيز از حضور در محيط‌هاى فاسد و معاشرت با دوستان ناباب؛ محيط زندگى و دوستان ناباب در اعمال‌و افعال انسان تأثير به سزايى دارند محيط‌هاى آلوده و معاشرت با دوستان، باعث انحراف اجتماعى و اخلاقي‌انسان مي‌شود. حاضر نشدن در جاهايى كه زمينه گناه فراهم است توفيق خوبى براى ترك معصيت است. در‌حديثى از پيامبر اكرم(ص) مي‌خوانيم: كسى كه براى حفظ آيين خود از سرزمينى به سرزمين ديگر - اگر چه به‌اندازه يك وجب فاصله داشته باشد مهاجرت كند مستحق بهشت مي‌گردد و همنشين محمد(ص) و ابراهيم(ع)‌خواهد بود.([45])‌غالباً دوستان و معاشران ناباب و آلوده سبب آلودگى افراد پاك مي‌شوند قرآن مي‌فرمايد: (‌در قيامت) ستم‌كار‌دست خود را (‌از شدت حسرت) به دندان مي‌گيرد و مي‌گويد: اى كاش با رسول خدا راهى برگزيده بودم، اى واي‌بر من كاش فلان (‌شخص) گمراه را دوست خود انتخاب نكرده بودم، او مرا از يادآورى حق گمراه ساخت"([46]).6- صله رحم و نيكوكاري. صله رحم و احسان و نيكوكارى در حق برادران دينى سبب مي‌شود كه انسان‌توفيق ترك گناه را داشته باشد. امام صادق(ع) فرمود: صله رحم و نيكوكارى البته حساب (‌روز قيامت) را آسان‌مي‌كنند و موجب حفظ از گناه مي‌شوند".([47]) 8- عبرت گرفتن از روزگار. انسان اگر در حوادث ناگوارى كه همه روزه در اطراف و اكنافش و در گوشه و كنار‌جهان اتفاق مي‌افتد و پير و جوان و زن و مرد و كودك و بزرگ را به كام نيستى مي‌برد و زندگى شيرين را به تلخي‌مبدل مي‌كند، به دقت بنگرد و عبرت بگيرد عامل مهمى در سلامت و دورى شخص از گناه است. امام علي(ع)‌فرمود: ثمره عبرت گرفتن عصمت از گناه است"([48]). انسان با استفاده از راه كارهاى ياد شده و يارى خواستن از‌ذات پاك الهى و توسل به حضرات معصومين(ع) مي‌تواند از گناهان دورى جسته و خود را پاك نگه‌دارد.‌پروردگارا همه ما را توفيق اطاعت و بندگى و دوري از معاصى عنايت فرما.[33]. استاد مرتضى مطهري، داستان راستان، ج 1، ص 143. [34]. محمدتقى فلسفي، كودك، ج 1، ص 14، به نقل از بحارالانوار، ج 3، ص 118. [35]. استاد شهيد مرتضى مطهري؛ مجموعه آثار، ج 2، ص 520، به نقل از كنزالحقايق، باب دال. [36]. محمد محمدى ري‌شهري، ميزان الحكمه، مادهموت، شماره 19148. [37]. همان، شماره 19144. [38]. همان، 19152. [39]. همان، 19154. [40]. همان، ماده قرآن، شماره 16428. [41]. محمد (47) آيه 15. [42]. عنكبوت (29) آيه 45. [43]. محمد محمدى ري‌شهري، ميزان الحكمه، ماده صلاهْْ ‌، شماره 10557. [44]. صادق احسان‌بخش، آثارالصادقين، ج 11، ص 120، حديث شماره 15451-1. [45]. آيت ا‌لله مكارم شيرازي، اخلاق در قرآن، ج 1، ص 154، به نقل از نورالثفلين، ج 1، ص 541. [46]. فرقان (25) آيه 27-29. [47]. محمد محمدي‌رى شهري، ميزان الحكمه، ماده ذنب، شماره 6701. [48]. غررالحكم، ج 1، ص 221.

پاسخ : ‌ جنس انسان اعم از مرد و زن براى تكامل آفريده شده است و مسير تكامل به طرف قرب الي ا‌لله است و‌از نظر قرآن و سنت تفاوتى بين زن و مرد در رسيدن به به قرب الى ا‌لله نيست. تنها چيزى كه ملاك است تقوا است،‌قرآن مي‌فرمايد: "‌انّ اكرمكم عندا‌لله اتقكم؛ ‌گرامي‌ترين شما نزد خداوند با تقواترين شما است".([27]) و مي‌فرمايد:"‌اني لا اضيح عمل عامل منكم من ذكر و انثى بعضكم من بعض؛ ‌من عمل هيچ عمل كننده‌اى از شما را زن باشد يا‌مرد ضايع نخواهم كرد، شما هم نوعيد و از جنس يكديگر"([28]). و در آيه ديگر مي‌فرمايد: "‌به يقين مردان مسلمان و‌زنان مسلمان مردان با ايمان و زنان با ايمان، مردان مطيع فرمان خدا و زنان مطيع فرمان خدا، مردان راستگو و زنان‌راستگو، مردان صابر و شكيبا، مردان با خشوع و زنان با خشوع، مردان انفاق كننده و زنان انفاق كننده مردان‌روزه‌دار و زنان روزه‌دار، مردان پاك دامن و زنان پاك دامن، و مردانى كه بسيار به ياد خدا هستند و زنانى كه بسيار‌به ياد خدا هستند، خداوند براى همه آنان مغفرت و پاداش عظيمى فراهم ساخته است".([29]) قرآن مجيد در آيه‌ديگر رضايت و خشنودي خدا راكه بزرگ‌ترين پيروزى انسان است از آن فرد مؤمن اعم از زن و مرد دانسته و‌مي‌فرمايد: "‌و عدا‌لله المؤمنين و المؤمنات جنات تجرى من تحتها الانهار خالدين فيها و مسكن طيبهْْ فى جنت عدن و‌رضوان من ا‌لله اكبر ذلك هو الفوز العظيم؛ ‌خداوند به مردان و زنان با ايمان، باغ‌هايى از بهشت وعده داده كه نهرها از‌زير درختانش جارى است، جاودانه در آن خواهند ماند، و مسكن‌هاى پاكيزه‌اى در بهشت‌هاى جاودان (‌نصيب‌آنها ساخته) و رضاى خدا (‌از همه اين‌ها) برتر است و پيروزى بزرگ همين است"([30]). ‌بنابراين مرد و زن هر دو مي‌توانند به مقصد اصلى حركت تكاملى شان، يعنى تحصيل رضوان الهى و نيل به‌قرب خداوند برسند و تفاوتى در اين مورد ندارند، هر چند از لحاظ جسمى و روحي و خصوصيات ديگر‌تفاوت‌هايى با هم داشته باشند كه اگر اين فرق‌ها در بين نبود ادامه نسل بشر و درك فيوضات الهى ميسر نمي‌شد.‌امام علي(ع) بعد از پايان جنگ جمل كه عايشه به راه انداخته بود فرمود: "‌زنان هم از نظر ايمان هم از جهت‌ارث و از موهبت عقل در رتبه‌اى كمتر از مردان قرار دارند، اما گواه بر كمبود ايمان شان همان بر بر كنار بودن از‌نماز و روزه در ايام (‌عادت ماهانه) است، و اما بهره آن‌ها، گواهش اين است كه مهم ارث آنان نصف سهم مردان‌است، اما نقصان عقل‌شان به خاطر اين است كه شهادت دو زن معادل شهادت يك مرد است".([31]) بعضى از بزرگان‌فرموده‌اند اين سخن علي(ع) درباره بعضى از زنان است و در يك مقطع تاريخى كه زنى جنگ خونينى را علي‌امام علي(ع) به پا كرد ايراد شده است و درباره عموم زنان نمي‌باشد؛ زيرا مسلماً زناني همانند خديجه كبري،‌فاطمه زهرا، زينب كبري، زنان فداكار صدر اسلام مانند در عمار ياسر كه اول زن شهيد در اسلام است و حضرت‌مريم و آسيه زن فرعون كه قرآن الگو براي مؤمنان معرفى كرده است از ديدگاه علي(ع) از احترام فوق‌العاده‌اي‌برخوردارند.([32])[27]. حجرات (49) آيه 13. [28]. آل عمران (3) آيه 195. [29]. احزاب (33) آيه 35. [30]. توبه (9) آيه 72. [31]. نهج‌البلاغه (‌فيض) الاسلام) ص 170، كلام 79. [32]. آيت ا‌لله جوادى آملي، زن در آينه جلال و جمال، ص 370-383؛ آيت ا‌لله ناصر مكارم شيرازي، ترجمه نهج‌البلاغه، ج 1، ص 389-391.

پاسخ : ‌ دعا يكى از وسايل ارتباط بندگان با خدا است، دعا خود يكى از مهم‌ترين عبادت‌ها به شمار مي‌رود، دعا‌به روح انسان تعالى مي‌بخشد و آن را روحانى مي‌كند. دعا زمزمه اولياى خدا است، دعا در ميان گذاشتن‌خواهش‌ها و ميل‌ها با محبوب واقعى است. خداي سبحان همه را به دعا و نيايش فراخوانده و وعده اجابت داده‌است. قرآن مي‌فرمايد: "‌هنگامى كه بندگان من از تو درباره من سؤال مي‌كنند (‌بگو) من نزديكم دعاى دعا كننده را‌به هنگامى كه مرا مي‌خواند پاسخ مي‌گويم"([18]). دعا در خواست بسيار كوچك از بي‌نهايت بزرگ است. رسول‌خدا(ص) فرمود: "‌افضل العبادهْْ الدعا؛ ‌با فضيلت‌ترين عبادت‌ها دعا است".([19])‌براي قبولى دعا شرايطى ذكر شده است:1- تمام وجود انسان مظهر خواستن و دعا باشد. قرآن مي‌فرمايد: آيا كسى كه دعاى مضطر را اجابت مي‌كند و‌گرفتارى را بر طرف مي‌سازد.([20]) (‌او بهتر است يا اين بت‌هاى ناتوان).2- معرفت و شناخت خداوند؛ يعنى ايمان به اين كه رحمت خداوند بى منتها است و او بر همه چيز قادر است‌و از ناحيه او هيچ منعى از فيض نيست و درگاه الهى به روى هيچ بنده‌اي بسته نيست و هر قصورى باشد از ناحيه‌بنده است. رسول خدا(ص) فرمود: خداوند عزوجل مي‌فرمايد: "‌هر كس مرا بخواند و بداند كه نفع و ضرر‌بدست من است اجابت مي‌كنم([21])".3- روح و دل پاك و صاف باشد. امام صادق(ع) فرمود: مبادا از خدا تقاضايى كنيد مگر اين كه نخست حمد و‌ثناى الهى را بجا آورد، و صلوات بر پيامبر و آل او بفرستد، بعد به گناه خود نزد خدا اعتراف كند (‌توبه نمايد)‌سپس دعا كنيد"([22]).4- از مال حلال استفاده كند و خوراك و پوشاكش حلال باشد. رسول خدا(ص) فرمود: "‌هر كس دوست دارد‌دعايش مستجاب گردد بايد كسب و خوراكش حلال باشد".([23])5- با حضور قلب دعا كند. رسول ا‌لله(ص) فرمود: "‌بدانيد خداوند دعاى دل غافل را نمي‌پذيرد"([24]) براى دعا‌آدابى هم در كتاب‌هاى دعا ذكر شده است.([25]) در روايات اوقاتى براى ا ستجابت دعا ذكر شده است: 1- بعد از‌نمازهاى واجب2- هنگام نزول باران 3- وقت سحر4- موقع افطار.([26])[18]. بقره (2) آيه 186. [19]. كنزالعمال، ج 2، ص 64، حديث شماره 3134. [20]. نمال (27) آيه 62. [21]. محمد محمدي‌ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ‌، ماده، دعا شماره 5588. [22]. تفسير نمونه، ج 1، ص 643. [23]. محمدي‌ري‌شهري، ميزان الحكمه، ماده‌دعا، شماره 5598. [24]. همان، شماره 5606. [25]. براى اطلاع بيشتر ر.ك: اسدا‌لله حيدري، لذت حضور. [26]. بحارالانوار، ج 82، ص 321، تفسير نمونه، ج 25، ص 174 و محمدي‌ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ماده و صوم. شماره 10929.

پاسخ : ‌ نماز مهم‌ترين فريضه از فرايض الهى است، اقامه آن مايه سعادت و ترك آن باعث شقاوت مي‌باشد امام‌صادق(ع) فرمود: "‌محبوب‌ترين اعمال پيش خداوند عزوجل نمازاست، و آخرين وصيت پيامبران الهى نماز‌است"([12]) آن حضرت در حديث ديگر فرمود: "‌تارك الصلاهْْ حظى از اسلام نبرده است"([13]) اگر انسان به درستى فكر‌كند كه خداوند چرا دستور داده كه بندگانش نماز بخوانند هيچ‌گاه نماز را ترك نمي‌كند و چنان چه به هر علتي‌نمازش ترك شود فوراً جبران نموده و قضا مي‌كند.قرآن مي‌فرمايد: "‌يا ايها الناس انتم الفقراء الى ا‌لله و ا‌لله هو الغني‌الحميد؛ ‌اى مردم شما همگى نيازمند خداييد، تنها خداوند است كه بى نياز و شايسته هر گونه حمد و ستايش‌است"([14]) وقتى خداى متعال از عبادت ماسودى نمي‌برد و از طرفى نماز و ساير عبادت‌ها را واجب نموده است‌معلوم مي‌شود اين دستورات براي خوش بختى و سعادت خود ما است. هنگامى كه از عمق جان درك كرديم كه‌نماز در تأمين خوش بختى و سعادت ما نقش اساسى و تعيين كننده دارد با عشق و علاقه نماز مي‌خوانيم چرا كه‌نماز محور قبولى ساير اعمال است و در قيامت اولين سوال از نماز مي‌باشد. امام باقر(ع) فرمود: "‌ان اول ما يحاسب‌به العبد الصلاهْْ فان قبلت قبل ما سواها؛ ‌اولين محاسبه بنده در مورد نماز انجام مي‌گيرد، اگر نماز مورد قبول واقع‌شد بقيه اعمال هم مقبول مي‌افتد"([15]). نماز از واجباتى است كه خداوند در هيچ حالتى حتى در هنگام بيماري،‌راضى به ترك آن نيست. تارك نماز بيشترين ظلم را نسبت به خود دوامى دارد و خود را از شفاعت پيامبر(ص)‌محروم مي‌كند. آن حضرت فرمود: "‌هر كه نماز را عمداً ترك كند از پناه خدا و پناه پيغمبرش بيزارى جسته‌است"([16]). پس انسانى كه معتقد به خدا و قيامت است و مي‌داند هر چه از خوب و بد انجام بدهد نتيجه‌اش به‌خودش باز مي‌گردد عاشقانه به سوى نماز مي‌شتابد و آن را در اول وقت مي‌خواند. نبى گرامى اسلام(ص) ‌فرمود:"‌فضيلت اول وقت نماز بر آخر وقت مانند فضيلت آخرت بر دنيا است"([17]).[12]. محمد محمدي‌ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ‌، ماده صلاهْْ ‌، شماره 10534. [13]. بحارالانوار، ج 79، ص 232. [14]. فاطر (35) آيه 15. [15]. محمد محمدي‌ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ماده صلاهْْ ‌، شماره 10570. [16]. صادق احسانبخش، آثار الصادقين، ج 1، ص 133، حديث 15796 - ح 2. [17]. همان، ص 110، حديث 15708، ح 2.

پاسخ : ‌ توبه شعبه‌اى از فضل عظيم الهى از رحمت بى منتهاى خداوند است كه به روى بندگان خود باز فرموده‌است. حقيقت توبه عبارت است از پشيمانى از گناه از جهت زشتى آن نزد خداوند از اين‌رو بر انسان گناه‌كار‌هيچ‌گاه نبايد مأيوس از رحمت خداوند باشد چون اگر درهاى بازگشت به روى او بسته باشد براى هميشه از‌پيمودن راه سعادت و بندگى باز خواهد ماند پس انسان اميدوار كسى است كه از اين فرصت استثنايى كه خداوند‌متعال در اختيار او گزارده است، نهايت استفاده را ببرد. اگر انسان از كرده خود پشيمان شد و گذشته خود را سياه و‌تيره ديد و احساس كرد خطا رفته است و براى خود آتش سوزان افروخته است و بايد به طرف خدا برگردد و توبه‌كند و گذشته خود را جبران نمايد، و با اين انقلاب درونى توبه امام باقر(ع) فرمود: "‌كفى بالندم توبهْْ ‌؛ در توبه،‌پشيمانى كفايت مي‌كند".([7]) امام علي(ع) ‌در نشانه پشيمانى واقعى فرمود: "‌الندم على الذنب يمنع معاودته؛ ندامت‌بر گناه مانع مي‌شود از اين كه انسان مجدداً به سوى گناه بازگردد".([8]) امام صادق(ع) فرمود: "‌نيت بنده‌اى كه گناهي‌كند، بعد پشيمان گردد، مگر اين كه خداوند او را مي‌آمرزد پيش از آن كه از او طلب آمرزش كند"([9])‌خداوند در‌قرآن مي‌فرمايد: "‌و هو الذى يقبل التوبهْْ عن عباده و يعفو عن السيئات و يعلم ما تفعلون؛ ‌او كسى است كه توبه را از‌بندگانش مي‌پذيرد و بدي‌ها را مي‌بخشد و آن چه را انجام مي‌دهيد مي‌داند".([10]) نتيجه اين كه توبه با پشيمانى از گناه‌و تصميم بر ترك آن در آينده محقق مي‌شود، ولى پس از توبه بايد توجه داشت كوتاهي‌هايي را كه فرد در گذشته‌مرتكب شده، بايد جبران نمايد اگر آثار سوء‌گناه از بين رفته و شست‌شوى كامل حاصل شود قرآن مي‌فرمايد: "‌ان‌ا‌لله يحب التوابين و يحب المطهرين؛ ‌خداوند توبه كنندگان را دوست دارد و پاكان را نيز دوست دارد([11])". بهتر است‌به كتاب گناهان كبيره آيت ا‌لله دستغيب مراجعه فرماييد. خداوند همه ما را موفق به توبه فرمايد تا از آلودگى پاك‌شده و محبوب خدا واقع شويم.[7]. اصول كافي، ج 2، ص 426. [8]. محمد محمدي‌ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ‌، ماده توبه، ح شماره 2148. [9]. عبدالحسين دستغيب، گناهان كبيره، ج 2، ص 400. [10]. شورا (42) آيه 25. [11]. بقره، (2) آيه 222.

پاسخ : ‌ خداوند غنى با لذات است، و وجودى است بى نهايت از تمام جهات و چنين وجودى كمبودي در آن‌راه ندارد تا بخواهد با آفرينش خلق، كمبود و نيازى را بر طرف سازد و از طرفي خداوند حكيم است و همه‌كارهايش و از جمله خلقت انسان داراى هدف مي‌باشد.‌قرآن مي‌فرمايد: "‌يا ايها الناس انتم الفقراء الى ا‌لله و ا‌لله هو الغني الحميد؛ ‌اى مردم شما همگى نيازمند به خداييد،‌تنها خداست كه بى نياز و شايسته هر گونه حمد و ستايش است"([1]). "‌قرآن مجيد از زبان ملائكه كه بر خلقت‌حضرت آدم اعتراض كردند نقل مي‌كند: منزهى تو، ما چيزى جز آن چه به ما تعليم دادى نمي‌دانيم، تو دانا و‌حكيمي".([2]) قرآن در آيات ديگر در مورد اين كه نتيجه عبادات و اعمال شايسته انسان به خودش بر مي‌گردد‌مي‌فرمايد: "‌و من جاهد فانما يجاهد لنفسه ان ا‌لله لغنى عن العالمين؛ ‌كسى كه جهاد و تلاش كند براى خود تلاش‌مي‌كند، چرا كه خداوند از همه جهانيان بى نياز است".([3])‌هدف از آفرينش انسان اين است كه وى به كمالات لايق خود برسد و كمال نهايى انسان نيل به قرب ذات‌اقدس ا‌لله است و عبادت‌هاى انساناعم از نماز، روزه، حج و... همه بدين خاطر است كه بشر با انجام اين اعمال‌بتواند در جاده عظيم عبوديت حركت كند تا به سر منزل مقصود كه قرب پروردگارست نايل آيد و مشمول‌خطاب: ‌يا ايتها النفس المطمئنه... برى نفس آرام يافته به سوى پروردگارت باز گردد در حالى كه هم تو از او‌خشنودى و هم او از تو خشنود است، پس در سلك بندگانم در آي، و در بهشتم وارد شو".([4]) قرآن در آيه ديگر‌مي‌فرمايد: ‌و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون، ‌من جن و انس را نيافريديم جز براى اين كه عبادتم كنند".([5]) ‌امام‌علي(ع) فرمود: خداوند مي‌فرمايد: اى بنى آدم تو را خلق نكردم تا سودى برم، بلكه ترا خلق كردم تا از من سود‌بري.([6])‌پس انسان براى به تكامل رسيدن خلق شده است و راه متكامل شدن عبوديت و بندگى خداوند است، لذا ما به‌عبادت كردن نيازمنديم نه خداوند. و چنان چه عبادت نكنيم به آن كمالات نمي‌رسيم.[1]. فاطر (35) آيه 15. [2]. بقره (2) آيه 32. [3]. عنكبوت (28) آيه 6. [4]. فجر (89) آيه 27-30. [5]. ذاريات (51) آيه 56. [6]. محمد ري‌شهري، ميزان الحكمهْْ ‌، ج 1، ماده انسان، شماره 1558.

پاسخ : ذيل آيه "واعلموا أنّما غنمتم مِن شى‏ءٍ فإنّ للّه خمسه و للرسول ولذى القربى و اليتامى؛ بدانيد 15 آن چه را كه به غنيمت به دست مى‏آوريد، براى خدا و رسول و خويشاوندان پيامبر و يتيم‏ها... است". امام باقر(ع) فرمود: "سهمى كه مال خدا است، به پيامبر داده مى‏شود (سهم سادات) و آن چه كه مال پيامبر است، به امام مى‏رسد.(1) امام اميرالمؤمنين(ع) فرمود: "ما واللّه! مصداق ذوى القربى هستيم".(2)روايات ديگرى در وسائل الشيعه ذكر شده است. (پاورقى1 وسائل الشيعه، ج 6، ص 357.)(سهم امام)".(پاورقى2 همان.)

پاسخ : گوش دادن به موسيقى‏هايى كه مناسب با مجالس لهو و لعب و شهوترانى است، جائز نيست، ولى موسيقى‏هايى كه شهوت انسان را تهييج نمى‏كند و مناسب با مجالس لهو و لعب نيست، اشكالى ندارد.(1)(پاورقى1 آيت اللّه فاضل، جامع المسائل، ج 1، ص 254.)

پاسخ : مظالم عباد به فقير غير سيّد صدقه داده مى‏شود.(1) بنابراين مى‏توان به فقير غير سيد داد تا او هر گونه صلاح مى‏داند، خرج كند. اگر بخواهيد به كميته امداد بدهيد، بايد به آن‏ها بگوييد در چه موردى مصرف كنند.پاورقي1 . آيت اللّه فاضل، جامع المسائل، ج 2، ص 941.